{"id":99514,"date":"2018-02-01T11:56:10","date_gmt":"2018-02-01T16:56:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=99514"},"modified":"2018-02-01T11:56:10","modified_gmt":"2018-02-01T16:56:10","slug":"gandhi-uczen-czarnoksieznika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=99514","title":{"rendered":"Gandhi – ucze\u0144 czarnoksi\u0119\u017cnika"},"content":{"rendered":"

30 stycznia 1948 roku w godzinach popo\u0142udniowych Mahatma Gandhi, najwa\u017cniejsza posta\u0107 \u015bwiata politycznego Indii, przebywa\u0142 w ogrodzie swego domu w Delhi, odbieraj\u0105c ho\u0142dy ze strony czcicieli. W pewnej chwili stan\u0105\u0142 przed nim m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna. Z uszanowaniem z\u0142o\u017cy\u0142 Gandhiemu pok\u0142on, nast\u0119pnie wyszarpn\u0105\u0142 z zanadrza pistolet i trzykrotnie wypali\u0142 w pier\u015b polityka.<\/strong><\/p>\r\n

Tak zgin\u0105\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry pozostawi\u0142 po sobie wyidealizowan\u0105 legend\u0119 autorytetu moralnego, przenikliwego my\u015bliciela i wizjonera, zagorza\u0142ego pacyfisty. W istocie jednak Gandhi by\u0142 z\u0142o\u017con\u0105 postaci\u0105, u kt\u00f3rej chwalebne poszukiwanie dobra kontrastowa\u0142o z licznymi przywarami. Zar\u00f3wno jego cnoty moralne, jak i polityczna przenikliwo\u015b\u0107, r\u00f3wnie\u017c deklarowany pacyfizm jawi\u0105 si\u0119 jako mocno problematyczne.<\/p>\r\n

Wierny s\u0142uga Korony<\/h4>\r\n

Mohandas Karamchand Gandhi przyszed\u0142 na \u015bwiat w 1869 roku w indyjskim Gud\u017caracie, w bogatej rodzinie kupieckiej.<\/strong><\/p>\r\n

W m\u0142odo\u015bci wyjecha\u0142 do Londynu studiowa\u0107 prawo. Trafi\u0142 tam na adept\u00f3w teozofii, zafascynowanych duchowo\u015bci\u0105 Wschodu. Do tamtej chwili Gandhi, mimo i\u017c wychowa\u0142 si\u0119 w rodzinie pobo\u017cnych hinduist\u00f3w, nie by\u0142 osob\u0105 zbyt religijn\u0105. To w\u0142a\u015bnie pod wp\u0142ywem europejskich okultyst\u00f3w Mohandas przypomnia\u0142 sobie o swych duchowych korzeniach.<\/p>\r\n

Uko\u0144czy\u0142 pomy\u015blnie studia, jednak po powrocie do ojczyzny nie odni\u00f3s\u0142 spodziewanych sukces\u00f3w. M\u0142ody prawnik przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wi\u0119c do Afryki Po\u0142udniowej, gdzie zas\u0142yn\u0105\u0142 pierwszymi obywatelskimi akcjami antydyskryminacyjnymi.<\/p>\r\n

W roku 1915 ostatecznie powr\u00f3ci\u0142 do Indii, na dobre anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w polityk\u0119. Po kilku latach obj\u0105\u0142 nieformalne przyw\u00f3dztwo nad Indyjskim Kongresem Narodowym, najwi\u0119ksz\u0105 tamtejsz\u0105 parti\u0105 polityczn\u0105, zrazu walcz\u0105c\u0105 o wi\u0119ksz\u0105 samorz\u0105dno\u015b\u0107 Indii, przeciwstawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 podzia\u0142om etnicznym, kastowym i religijnym.<\/p>\r\n

W owym czasie Gandhi wyst\u0119powa\u0142 jako lojalny poddany Korony brytyjskiej. Dla dzisiejszych pacyfist\u00f3w mo\u017ce to by\u0107 wstrz\u0105sem, ale ich idol ochotniczo zaci\u0105ga\u0142 si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 w angielskim wojsku, i to podczas trzech wojen.<\/strong> Dowodzi\u0142 indyjskimi oddzia\u0142ami medycznymi w konflikcie burskim i podczas t\u0142umienia powstania Zulus\u00f3w. Gdy wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa akces Gandhiego w szeregi armii zosta\u0142 oddalony z powodu z\u0142ego stanu zdrowia. Wobec tego odda\u0142 si\u0119 z zapa\u0142em akcji mobilizacyjno-werbunkowej w\u015br\u00f3d Hindus\u00f3w. W li\u015bcie do przyjaciela wyzna\u0142 z niema\u0142\u0105 doz\u0105 ob\u0142udy, \u017ce osobi\u015bcie nie by\u0142by w stanie zabi\u0107 \u017cadnej \u017cywej istoty, jednak\u017ce g\u0142o\u015bno namawia\u0142 swych rodak\u00f3w do walki z broni\u0105 w r\u0119ku za interesy Londynu.<\/p>\r\n

Mi\u0142o\u015b\u0107 i bunt<\/h4>\r\n

Na frontach Wielkiej Wojny wci\u0105\u017c jeszcze grzmia\u0142y dzia\u0142a, gdy Mohandas dokona\u0142 nieoczekiwanej wolty.<\/strong><\/p>\r\n

On, jeszcze niedawno anglofil, uzna\u0142, \u017ce cywilizacja europejska to \u201edzie\u0142o szatana\u201d, <\/em>na co dowodem mia\u0142a by\u0107 tocz\u0105ca si\u0119 wojna. Gandhi j\u0105\u0142 g\u0142osi\u0107 potrzeb\u0119 mi\u0142o\u015bci – \u201ero\u015bliny<\/em> wyrastaj\u0105cej z braku przemocy\u201d. <\/em>By\u0142o to zadziwiaj\u0105ce przeobra\u017cenie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry dopiero co zagrzewa\u0142 swych ziomk\u00f3w do zg\u0142aszania si\u0119 na front.<\/p>\r\n

Tymczasem w ojczy\u017anie Mohandasa dzia\u0142y si\u0119 donios\u0142e rzeczy. Brytyjczycy zacz\u0119li przekazywa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142adzy przedstawicielom indyjskich elit. Zaostrzy\u0142o to apetyty upolitycznionej cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w subkontynentu. W 1919 r. wybuch\u0142y krwawe zaj\u015bcia wywo\u0142ane przez radyka\u0142\u00f3w. W\u0142adze odpowiedzia\u0142y surowymi represjami. W Amritsarze pewien nierozgarni\u0119ty genera\u0142 angielski kaza\u0142 \u017co\u0142nierzom indyjskim strzela\u0107 do t\u0142umu demonstrant\u00f3w. Wie\u015b\u0107 o masakrze jeszcze bardziej zaogni\u0142a sytuacj\u0119.<\/p>\r\n

Gandhi doskonale odnalaz\u0142 si\u0119 w tym tyglu. Pozuj\u0105c na cz\u0142owieka pokoju, pot\u0119pi\u0142 przemoc po obu stronach. Zarazem pchn\u0105\u0142 Indyjski Kongres Narodowy do konfrontacji z w\u0142adzami, stale eskaluj\u0105c \u017c\u0105dania. W ko\u0144cu zacz\u0105\u0142 domaga\u0107 si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci Indii.<\/p>\r\n

Mohandas  uzna\u0142 si\u0119 za reprezentanta ca\u0142ego narodu (potem wr\u0119cz za \u201eOjca narodu\u201d<\/em>) – czy jednak mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o jednym narodzie indyjskim?<\/p>\r\n

W owym czasie Indie Brytyjskie (obejmuj\u0105ce obszar dzisiejszych Indii, Pakistanu, Bangladeszu i Sri Lanki) zamieszkiwa\u0142o jakie\u015b 400 milion\u00f3w ludzi, z tego \u0107wier\u0107 miliarda hinduist\u00f3w (podzielonych na 3000 kast), 90 milion\u00f3w muzu\u0142man\u00f3w, 6 milion\u00f3w sikh\u00f3w, nadto miliony chrze\u015bcijan, buddyst\u00f3w i przedstawicieli najr\u00f3\u017cniejszych religii. Kraj obejmowa\u0142 w\u0142o\u015bci 500 niezale\u017cnych maharad\u017c\u00f3w i ksi\u0105\u017c\u0105t. 80% ludno\u015bci zamieszkiwa\u0142o w 500 tysi\u0105cach wiosek, cz\u0119sto odci\u0119tych od \u015bwiata. W obiegu by\u0142y 23 j\u0119zyki urz\u0119dowe i 200 dialekt\u00f3w. Istny kocio\u0142 kipi\u0105cy od nami\u0119tno\u015bci etnicznych, rasowych i religijnych, kt\u00f3re wielokrotnie znajdowa\u0142y uj\u015bcie w krwawych zamieszkach.<\/p>\r\n

Ahimsa<\/em><\/h4>\r\n

Gandhi wykaza\u0142 wiele sprytu oraz doskona\u0142\u0105 znajomo\u015b\u0107 brytyjskiego systemu prawnego. Wiedzia\u0142, \u017ce je\u015bli uda mu si\u0119 utrzyma\u0107 bunt w granicach legalizmu, to ca\u0142a machina pa\u0144stwowa b\u0119dzie na jego us\u0142ugach, broni\u0105c jego prawa do buntowania si\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Wezwa\u0142 swych zwolennik\u00f3w do biernego oporu, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do ahimsy<\/em> (dos\u0142. niestosowania przemocy) – zasady moralnej obecnej w hinduizmie, d\u017cinizmie i buddyzmie, nakazuj\u0105cej poszanowanie wszelkich form \u017cycia.<\/p>\r\n

Gandhi rzuci\u0142 has\u0142o bojkotu towar\u00f3w zagranicznych, rezygnacji z pa\u0144stwowych etat\u00f3w, zerwania kontakt\u00f3w z urz\u0119dami brytyjskimi, instytucjami i s\u0105dami. Dla wzmocnienia si\u0142y protest\u00f3w cz\u0119sto og\u0142asza\u0142 g\u0142od\u00f3wki, co da\u0142o nadzwyczajne efekty. Spanikowani przedstawiciele \u201ezbrodniczych w\u0142adz kolonialnych\u201d<\/em> natychmiast spieszyli z kolejnymi ust\u0119pstwami, nie chc\u0105c, by liderowi buntownik\u00f3w sta\u0142a si\u0119 krzywda.<\/p>\r\n

Skuteczno\u015b\u0107 ahimsy<\/em> wywo\u0142a\u0142a wielkie wra\u017cenie w\u015br\u00f3d rzesz naiwniak\u00f3w na Zachodzie. Z rzadka da\u0142y si\u0119 s\u0142ysze\u0107 g\u0142osy sceptycyzmu. George Orwell<\/strong> zauwa\u017cy\u0142, \u017ce Gandhi podj\u0105\u0142 walk\u0119 ze \u201estaro\u015bwieckim i chwiejnym despotyzmem, kt\u00f3ry traktowa\u0142 go w do\u015b\u0107 rycerski spos\u00f3b\u201d<\/em>, by podsumowa\u0107 przenikliwie: – Trudno sobie wyobrazi\u0107, jak mo\u017cna stosowa\u0107 metody Gandhiego w kraju, w kt\u00f3rym przeciwnicy re\u017cimu znikaj\u0105 w nocy i wi\u0119cej nikt o nich nie s\u0142yszy.<\/em><\/p>\r\n

Adolf Hitler<\/strong> by\u0142 szczerze ubawiony, gdy dowiedzia\u0142 si\u0119 o k\u0142opotach pot\u0119\u017cnego imperium z ekscentrycznym prawnikiem z Indii. W 1937 r. w\u00f3dz III Rzeszy na spotkaniu z ministrem spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, lordem Halifaksem, dobrotliwie doradza\u0142 Anglikom, jak powinni rozwi\u0105za\u0107 problem indyjskiego nacjonalizmu: – Zastrzeli\u0107 Gandhiego, a je\u015bli to nie wystarczy, by zmusi\u0107 ich do pos\u0142usze\u0144stwa, zastrzeli\u0107 tuzin cz\u0142onk\u00f3w Indyjskiego Kongresu Narodowego. A je\u015bli i to nie wystarczy, zastrzeli\u0107 dwustu, i tak dalej, a\u017c zapanuje porz\u0105dek.<\/em><\/p>\r\n

Anglicy, nieco zszokowani tym i\u015bcie niemieckim pragmatyzmem, nie skorzystali z rady. Ich kraj nie m\u00f3g\u0142 wygra\u0107 z Gandhim, je\u015bli chcia\u0142 pozosta\u0107 wierny swoim zasadom.<\/p>\r\n

Wielka (?) Dusza<\/h4>\r\n

Zwolennicy m\u00f3wili na Gandhiego Bapu – Ojciec, cho\u0107 sta\u0142 si\u0119 bardziej znany jako Mahatma (Wielka Dusza). By\u0142 cz\u0142owiekiem pe\u0142nym sprzeczno\u015bci. Ch\u0119tnie wypowiada\u0142 wznios\u0142e tre\u015bci, kt\u00f3re nijak nie przystawa\u0142y do jego \u017cycia osobistego.<\/strong><\/p>\r\n

By\u0142 piewc\u0105 mi\u0142o\u015bci, ale z nieskrywan\u0105 pogard\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do w\u0142asnej \u017cony.<\/em> Poni\u017ca\u0142 j\u0105, ka\u017c\u0105c jej wynosi\u0107 nocniki z nieczysto\u015bciami po jego go\u015bciach. Swego syna wydziedziczy\u0142, bo ten nie uzgodni\u0142 z nim o\u017cenku.<\/p>\r\n

Bapu g\u0142osi\u0142 pochwa\u0142\u0119 prostoty, a stale otacza\u0142a go \u015bwita pomocnik\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105cych i kobiet zwanych \u201esekretarkami\u201d. Bogaci kupcy i ksi\u0105\u017c\u0119ta sk\u0142adali si\u0119 na finansowanie tego dworu o widowiskowej skromno\u015bci. Jak wyzna\u0142 kwa\u015bno jeden ze sponsor\u00f3w:<\/p>\r\n

– Utrzymywanie Gandhiego w biedzie kosztuje ci\u0119\u017ckie pieni\u0105dze!<\/em><\/p>\r\n

Mahatma \u017c\u0105da\u0142 od swych czcicieli, by maksymalnie ograniczali wsp\u00f3\u0142\u017cycie ze swymi ma\u0142\u017conkami, co mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 samodoskonaleniu. Sam maj\u0105c 37 lat og\u0142osi\u0142 decyzj\u0119 o celibacie, jednak pod koniec \u017cycia, gdy zbli\u017ca\u0142 si\u0119 ju\u017c do osiemdziesi\u0105tki, j\u0105\u0142 domaga\u0107 si\u0119 od kobiet (w tym r\u00f3wnie\u017c od \u017con swych przyjaci\u00f3\u0142), aby spa\u0142y z nim nago – pono\u0107 by pom\u00f3c mu w \u201eeksperymentach nad samokontrol\u0105\u201d.<\/em> W naszym i nie tylko naszym kr\u0119gu kulturowym uznano by to za fantazje oble\u015bnego starucha, jednak wyznawczynie Mahatmy pos\u0142usznie spe\u0142nia\u0142y zachcianki \u201eOjca narodu\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Gandhi z pogard\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do europejskiej medycyny, przeciwstawiaj\u0105c jej osi\u0105gni\u0119cia znachor\u00f3w Wschodu. Kiedy jego \u017cona ci\u0119\u017cko zachorowa\u0142a na zapalenie p\u0142uc, zabroni\u0142 podania jej zastrzyku penicyliny, stanowi\u0105cego ostatni\u0105 desk\u0119 ratunku. Kilkana\u015bcie godzin p\u00f3\u017aniej nieszcz\u0119sna kobieta zesz\u0142a z tego \u015bwiata. Zupe\u0142nie inaczej by\u0142o, gdy Mahatma sam chorowa\u0142 na malari\u0119 b\u0105d\u017a gdy przytrafi\u0142o mu si\u0119 zapalenie wyrostka robaczkowego – w\u00f3wczas skwapliwie oddawa\u0142 si\u0119 pod opiek\u0119 angielskich lekarzy.<\/p>\r\n

Dobre rady dla \u015bwiata<\/h4>\r\n

Popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d sporej cz\u0119\u015bci Hindus\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wyrazy ho\u0142du sk\u0142adane przez lewicowych dziennikarzy z Zachodu, kt\u00f3rzy odkryli w nim now\u0105 maskotk\u0119, najwyra\u017aniej uderzy\u0142y Mahatmie do g\u0142owy.<\/strong><\/p>\r\n

Poczu\u0142 si\u0119 m\u0119\u017cem stanu \u015bwiatowego formatu, powo\u0142anym do udzielania rad i poucze\u0144 przyw\u00f3dcom mocarstw. Jego wypowiedzi z lat 30. i 40. cz\u0119sto wywo\u0142uj\u0105 u\u015bmiech politowania.<\/p>\r\n

Radzi\u0142 Czechom i \u017bydom, by pope\u0142nili zbiorowe samob\u00f3jstwo, zamiast opiera\u0107 si\u0119 III Rzeszy. Brytyjczyk\u00f3w namawia\u0142 do kapitulacji, do z\u0142o\u017cenia broni wobec Niemc\u00f3w i W\u0142och\u00f3w, do porzucenia w\u0142asnych dom\u00f3w i dobrowolnego poddania si\u0119 ka\u017ani. Stara\u0142 si\u0119 sabotowa\u0107 wysi\u0142ek wojenny Wielkiej Brytanii, za co w ko\u0144cu zosta\u0142 przej\u015bciowo internowany.<\/p>\r\n

Inni indyjscy radyka\u0142owie poszli na otwart\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z pa\u0144stwami Osi, wystawiaj\u0105c oddzia\u0142y u boku Japo\u0144czyk\u00f3w, Niemc\u00f3w i W\u0142och\u00f3w. Ochotnik\u00f3w pozyskiwali z oboz\u00f3w jenieckich oraz z o\u015brodk\u00f3w diaspory indyjskiej w Azji i Afryce. Zdo\u0142ali zwerbowa\u0107 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy – jednak w tym samym czasie 2,5 mln mieszka\u0144c\u00f3w Indii stan\u0119\u0142o do walki u boku Brytyjczyk\u00f3w, ignoruj\u0105c s\u0105\u017cniste protesty Gandhiego.<\/p>\r\n

Na gruzach imperium<\/h4>\r\n

Wielka Brytania przetrwa\u0142a wojenny kryzys, jednak\u017ce elity polityczne utraci\u0142y wol\u0119 utrzymania zamorskich w\u0142o\u015bci.<\/strong><\/p>\r\n

Rzesza wiernych \u017co\u0142nierzy indyjskich, przelewaj\u0105cych krew za Albion na frontach II wojny \u015bwiatowej mia\u0142a prawo czu\u0107 si\u0119 zdradzona. To nie z nimi chcia\u0142 teraz rozmawia\u0107 Londyn. Na scen\u0119 polityczn\u0105 powr\u00f3cili zn\u00f3w Gandhi i jego towarzysze.<\/p>\r\n

– Kiedy Anglicy odejd\u0105, w Indiach nie b\u0119dzie wi\u0119cej zatarg\u00f3w spo\u0142ecznych<\/em> – wieszczy\u0142 najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik Mahatmy, Jawaharlal Nehru<\/strong>.<\/p>\r\n

Londyn rzeczywi\u015bcie og\u0142osi\u0142 zamiar wycofania. Niemal natychmiast przedstawiciele muzu\u0142ma\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci Indii za\u017c\u0105dali osobnego pa\u0144stwa. Gandhi, Nehru i inni prominenci Kongresu byli tym zdumieni, co dobrze ilustruje ich niezorientowanie w rzeczywistych nastrojach w kraju.<\/p>\r\n

Zaraz potem nast\u0105pi\u0142a eksplozja przemocy, o skali niespotykanej we wsp\u00f3\u0142czesnej historii subkontynentu. Hindui\u015bci, muzu\u0142manie, sikhowie masakrowali si\u0119 nawzajem w potwornych rzeziach. Propagator ahimsy<\/em> z os\u0142upieniem obserwowa\u0142, jak miasta i wioski sp\u0142ywa\u0142y krwi\u0105. Nie tak wyobra\u017ca\u0142 sobie \u015bwit niepodleg\u0142o\u015bci. Pakuj\u0105cym walizki Brytyjczykom o\u015bwiadczy\u0142:<\/p>\r\n

– Musz\u0119 ze wstydem spu\u015bci\u0107 g\u0142ow\u0119.<\/em><\/p>\r\n

Gandhi pr\u00f3bowa\u0142 godzi\u0107 zwa\u015bnione strony z marnym skutkiem. Zn\u00f3w og\u0142osi\u0142 g\u0142od\u00f3wk\u0119 protestacyjn\u0105, jednak boj\u00f3wkarze szalej\u0105cy na ulicach nie wykazali wra\u017cliwo\u015bci w\u0142a\u015bciwej dawnym \u201ebia\u0142ym ciemi\u0119\u017cycielom\u201d.<\/em> W ko\u0144cu, gdy nabab miasta Maler Kotla og\u0142osi\u0142 gotowo\u015b\u0107 rozstrzeliwania 10 muzu\u0142ma\u0144skich zak\u0142adnik\u00f3w w zamian za ka\u017cdego zamordowanego hinduist\u0119, zdesperowany Mahatma popar\u0142 t\u0119 inicjatyw\u0119. Idea ahimsy<\/em> wyl\u0105dowa\u0142a na \u015bmietniku historii.<\/p>\r\n

Umiarkowane szacunki dla tego okresu m\u00f3wi\u0105 o 200 do 600 tysi\u0105cach zamordowanych (cho\u0107 pesymi\u015bci przeb\u0105kuj\u0105 nawet o trzech milionach ofiar); 10 milion\u00f3w uchod\u017ac\u00f3w porzuci\u0142o swe siedziby, uciekaj\u0105c przed pogromami. Wkr\u00f3tce \u015bmier\u0107 dosi\u0119g\u0142a samego Mahatm\u0119.<\/p>\r\n

Dziedzictwo<\/h4>\r\n

Zab\u00f3jc\u0105 Gandhiego okaza\u0142 si\u0119 fanatyczny hinduski nacjonalista Nathuram Godse. <\/strong>Obwini\u0142 sw\u0105 ofiar\u0119 o konszachty z muzu\u0142manami, nazwa\u0142 j\u0105 \u201eprzekle\u0144stwem Indii\u201d. Podsumowuj\u0105c polityczn\u0105 karier\u0119 \u201eOjca narodu\u201d<\/em> stwierdzi\u0142:<\/p>\r\n

– Nie przynios\u0142a nam nic poza n\u0119dz\u0105 i cierpieniem.<\/em><\/p>\r\n

Godse, skazany na \u015bmier\u0107 i stracony, do dzi\u015b ma w Indiach wiernych czcicieli gotowych broni\u0107 jego post\u0119pku.<\/p>\r\n

Podzia\u0142 kraju na muzu\u0142ma\u0144ski Pakistan i w wi\u0119kszo\u015bci hinduistyczne  Indie nie zako\u0144czy\u0142 niepokoj\u00f3w. Oba kraje stoczy\u0142y ze sob\u0105 trzy wielkie wojny, nie licz\u0105c mn\u00f3stwa potyczek granicznych i kampanii dywersyjnych. Nadto w obydwu wybucha\u0142y niezliczone wewn\u0119trzne rebelie. W 1971 roku kolejna fala rzezi i pogrom\u00f3w w Pakistanie Wschodnim (od 1 do 3 milion\u00f3w zamordowanych) doprowadzi\u0142a do secesji tej prowincji i utworzenia niepodleg\u0142ego Bangladeszu. Ogromna liczba mieszka\u0144c\u00f3w subkontynentu indyjskiego udowodni\u0142a ofiar\u0105 \u017cycia, \u017ce by\u0142y im ca\u0142kowicie obce marzenia Gandhiego i aktywist\u00f3w Kongresu o wielkich, niepodzielnych Indiach.<\/p>\r\n

                                                                                       ***<\/p>\r\n

Kim wi\u0119c by\u0142 Mahatma Gandhi? <\/h4>\r\n

Przede wszystkim wypada uzna\u0107 go za mistrza PR-u, umiej\u0119tnie tworz\u0105cego wok\u00f3\u0142 siebie legend\u0119 \u015bwi\u0105tobliwego i nieomylnego m\u0119drca. Do dzisiaj wielu widzi w nim osob\u0119 bez skazy, wr\u0119cz \u015bwi\u0119tego. To nie \u017cart – politykier<\/strong> namawiaj\u0105cy wrog\u00f3w Hitlera do kapitulacji i samob\u00f3jstwa bywa przeciwstawiany \u201ekrwio\u017cerczym chrze\u015bcijanom\u201d jako autorytet moralny;<\/strong> cz\u0142owiek kt\u00f3ry akceptowa\u0142 rozstrzeliwanie zak\u0142adnik\u00f3w jest dzi\u015b ikon\u0105 ruchu pacyfistycznego.<\/strong><\/p>\r\n

W II stuleciu ery chrze\u015bcija\u0144skiej grecki pisarz i filozof Lukian z Samosat<\/strong> w dialogu \u201e\u0141garz albo niedowiarek\u201d <\/em>przedstawi\u0142 zabawn\u0105 histori\u0119 Eukratesa, nieudolnego ucznia czarnoksi\u0119\u017cnika. Pechowy adept czarnej magii uwolni\u0142 z\u0142owrogie moce, nad kt\u00f3rymi nie potrafi\u0142 zapanowa\u0107 i \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 na siebie widmo zag\u0142ady. Podobnie Gandhi uruchomi\u0142 procesy spo\u0142eczne, nad kt\u00f3rymi straci\u0142 kontrol\u0119, przynosz\u0105c \u015bmier\u0107 tysi\u0105com ludzi.<\/p>\r\n

U Lukiana historia mia\u0142a szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie – w ostatniej chwili zjawi\u0142 si\u0119 czarnoksi\u0119\u017cnik, ratuj\u0105c g\u0142\u00f3wnego bohatera. Mahatmie nie pom\u00f3g\u0142 \u017caden cudotw\u00f3rca. Swoje \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142 walce z Imperium Brytyjskim, jednak zgin\u0105\u0142 z r\u0119ki rodaka, kt\u00f3ry przelicytowa\u0142 go swym radykalizmem. Zabi\u0142y go te same demony, jakie pom\u00f3g\u0142 wypu\u015bci\u0107 na \u015bwiat.<\/p>\r\n

Andrzej Solak<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"30 stycznia 1948 roku w godzinach popo\u0142udniowych Mahatma Gandhi, najwa\u017cniejsza posta\u0107 \u015bwiata politycznego Indii, przebywa\u0142 w ogrodzie swego domu w Delhi, odbieraj\u0105c ho\u0142dy ze strony czcicieli. W pewnej chwili stan\u0105\u0142 przed nim m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna. Z uszanowaniem z\u0142o\u017cy\u0142 Gandhiemu pok\u0142on, nast\u0119pnie wyszarpn\u0105\u0142 z zanadrza pistolet i trzykrotnie wypali\u0142 w pier\u015b polityka. Tak zgin\u0105\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry pozostawi\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[319,232,39],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99514"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99514"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99514\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}