{"id":99416,"date":"2018-01-29T11:00:24","date_gmt":"2018-01-29T16:00:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=99416"},"modified":"2018-01-29T11:00:51","modified_gmt":"2018-01-29T16:00:51","slug":"historyk-filozofii-amoris-laetitia-nie-jest-tomistyczne-swiety-tomasz-glosil-cos-innego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=99416","title":{"rendered":"Historyk filozofii: Amoris Laetitia<\/em> nie jest tomistyczne \u2013 \u015bwi\u0119ty Tomasz g\u0142osi\u0142 co\u015b innego"},"content":{"rendered":"

W adhortacji Amoris Laetitia<\/em> papie\u017c powo\u0142uje si\u0119 na autorytet \u015bwi\u0119tego Tomasza. S\u0142u\u017cy to uspokojeniu krytyk\u00f3w wskazuj\u0105cych na mo\u017cliwo\u015b\u0107 liberalnej interpretacji dokumentu. Tymczasem, wnikliwa analiza Piotra Kaznowskiego ukazuje, \u017ce powo\u0142ywanie si\u0119 na autorytet Akwinaty jest w tym przypadku nieuzasadnione. <\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

Dwa miesi\u0105ce po og\u0142oszeniu adhortacji Amoris Laetitia Franciszek podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201eaby was uspokoi\u0107, musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce wszystko, co zosta\u0142o napisane w Adhortacji [\u2026] jest od pocz\u0105tku do ko\u0144ca tomistyczne. To pewna i bezpieczna nauka\u201d. Powo\u0142a\u0142 si\u0119 przy tym na s\u0142owa kardyna\u0142a Christopha Sch\u00f6nborna OP. Hierarcha ten podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201eca\u0142y dokument jest g\u0142\u0119boko tomistyczny.<\/p>\r\n

Historyk filozofii Piotr Kaznowski na \u0142amach \u201eChristianitas” podejmuje jednak pr\u00f3b\u0119 obalenia tego twierdzenia. Jak zaznacza, nie chodzi mu o podwa\u017cenie katolicko\u015bci Amoris Laetitia, lecz jedynie zasadno\u015bci powo\u0142ywania si\u0119 przez jego autora na my\u015bl \u015bwi\u0119tego Tomasza.  <\/p>\r\n

Rozdzia\u0142 VIII praragraf 301<\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

W rozdziale VIII, w paragrafie 301 Franciszek podkre\u015bla, \u017ce mimo \u017cycia w sytuacji \u201enieregularnej” mo\u017cna zachowa\u0107 w pewnych przypadkach \u0142ask\u0119 u\u015bwi\u0119caj\u0105c\u0105 za spraw\u0105:<\/p>\r\n

braku \u015bwiadomo\u015bci istnienia normy moralnej zabraniaj\u0105cej cudzo\u0142\u00f3stwa braku pe\u0142nego zrozumienia tej normy znajdowania si\u0119 w \u201eokre\u015blonych warunkach, kt\u00f3re nie pozwalaj\u0105 mu dzia\u0142a\u0107 inaczej i podj\u0105\u0107 inne decyzje bez nowej winy”.<\/p>\r\n

Dalej nast\u0119puje powo\u0142anie si\u0119 przez papie\u017ca na autorytet Akwinaty: \u201e\u015aw. Tomasz z Akwinu uzna\u0142, \u017ce kto\u015b mo\u017ce posiada\u0107 \u0142ask\u0119 i mi\u0142osierdzie, ale mo\u017ce nie wype\u0142nia\u0107 kt\u00f3rejkolwiek z cn\u00f3t , tak, \u017ce nawet posiadaj\u0105c wszystkie wlane cnoty moralne nie ukazuje wyra\u017anie istnienia \u017cadnej z nich, poniewa\u017c zewn\u0119trzne dzia\u0142anie tej cnoty napotyka na trudno\u015b\u0107. Nast\u0119pnie nast\u0119puje cytat ze \u015bwi\u0119tego Tomasza \u201ekiedy powiada si\u0119, \u017ce niekt\u00f3rzy \u015bwi\u0119ci nie posiadali pewnych cn\u00f3t, to jednak mieli sprawno\u015bci wszystkich cn\u00f3t\u201d  (AL. 301). Papie\u017c odwo\u0142uje si\u0119 w paragrafie 301 do fragmentu Summy Teologicznej (Por. Summa Theologiae, I-II, q. 65, a. 3. ad 2) i \u201eKwestii dyskutowanych o z\u0142u (De Malo, q. 2, a. 2).<\/p>\r\n

Krytyka odwo\u0142a\u0144 do Akwinaty w paragrafie 301<\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

Tymczasem, jak zauwa\u017ca Kaznowski, papieskie odwo\u0142anie si\u0119 do s\u0142\u00f3w Akwinaty z Summy Teologicznej jest nieuzasadnione, gdy\u017c \u201e(\u2026) w cytowanych fragmentach z Summy teologii Tomasz nie twierdzi\u0142, \u017ce mo\u017cna \u017cy\u0107 w \u0142asce, dzia\u0142aj\u0105c wbrew wymaganiom cn\u00f3t, lecz \u017ce sam fakt do\u015bwiadczania trudno\u015bci w spe\u0142nianiu akt\u00f3w cnotliwych nie jest jeszcze dowodem na brak \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej. Co wi\u0119cej, trudno\u015bci tych nie wi\u0105za\u0142 Akwinata z jakimikolwiek okoliczno\u015bciami zewn\u0119trznymi, lecz z nawykami sprzed nawr\u00f3cenia (\u2026)\u201d.<\/p>\r\n

Dyskusyjne zdaniem Kaznowskiego jest r\u00f3wnie\u017c odwo\u0142anie si\u0119 przez Franciszka do \u201eKwestii dyskutowanych o z\u0142u” autorstwa \u015bwi\u0119tego Tomasza. Wszak Akwinata podkre\u015bla\u0142 w tym dziele, \u017ce najwa\u017cniejsze dla oceny moralnej czynu s\u0105 nie okoliczno\u015bci, w jakie cz\u0142owiek mo\u017ce popa\u015b\u0107 niezale\u017cnie od swojej woli, lecz decyzja o tym, by je \u201ewykorzysta\u0107” (lub nie) do pope\u0142nienia grzechu.<\/p>\r\n

W \u201eKwestiach dyskutowanych o z\u0142u\u201d \u015bwi\u0119ty Tomasz podkre\u015bla\u0142 ponadto \u017ce cudzo\u0142\u00f3stwo jest czynem bezwzgl\u0119dnie z\u0142ym, niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci. Jak pisa\u0142 \u201enie ma takiej korzy\u015bci, dla kt\u00f3rej kto\u015b powinien cudzo\u0142o\u017cy\u0107, podobnie jak nikt nie powinien k\u0142ama\u0107 ze wzgl\u0119du na jak\u0105\u015b korzy\u015b\u0107\u201d (De malo, 15, 1, ad 5). Trudno zatem w tym \u015bredniowiecznym dziele znale\u017a\u0107 argumenty na rzecz liberalizacji dyscypliny sakramentalnej wobec niekt\u00f3rych rozwodnik\u00f3w w nowych zwi\u0105zkach.<\/p>\r\n

Odwo\u0142ania do \u015bwi\u0119tego Tomasza w paragrafie 304 <\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

Odwo\u0142ania do kolejnych dw\u00f3ch tekst\u00f3w \u015bwi\u0119tego Tomasza znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w paragrafie 304 Amoris Laetitia, zach\u0119caj\u0105cym, by w etycznej ocenie dzia\u0142ania nie koncentrowa\u0107 si\u0119 na normie og\u00f3lnej, lecz bra\u0107 pod uwag\u0119 konkretne przypadki. \u201eGor\u0105co prosz\u0119\u201d – pisze papie\u017c \u201eaby\u015bmy pami\u0119tali o tym, czego uczy \u015bw. Tomasz z Akwinu i aby\u015bmy uczyli si\u0119 przyswaja\u0107 to w rozeznaniu duszpasterskim. Nast\u0119pnie Franciszek cytuje s\u0142owa Tomasza, pisz\u0105cego, \u017ce chocia\u017c w og\u00f3lnych zasadach istnieje jaka\u015b konieczno\u015b\u0107, to jednak im bardziej schodzi do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, tym \u0142atwiej o uchybienia. […] W dziedzinie post\u0119powania, nie we wszystkich jest ta sama prawda lub poprawno\u015b\u0107 dzia\u0142ania, gdy chodzi o szczeg\u00f3\u0142y, a tylko gdy chodzi o og\u00f3lne zasady. A i u tych, w kt\u00f3rych jest ta sama poprawno\u015b\u0107 w poszczeg\u00f3lnych sprawach, nie jest wszystkim znana w r\u00f3wnym stopniu. […] Im bardziej schodzi si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y, tym wi\u0119cej mno\u017cy si\u0119 sposob\u00f3w uchybienia\u201d. W przypisie papie\u017c odsy\u0142a do Summy Teologicznej I-II, q. 94, a. 4.<\/p>\r\n

W dalszej cz\u0119\u015bci paragrafu 304 papie\u017c twierdzi, \u017ce \u201eto prawda, \u017ce normy og\u00f3lne stanowi\u0105 pewne dobro, kt\u00f3rego nigdy nie powinno si\u0119 ignorowa\u0107 lub zaniedbywa\u0107, ale w swoich sformu\u0142owaniach nie mog\u0105 obejmowa\u0107 absolutnie wszystkich szczeg\u00f3lnych sytuacji. Jednocze\u015bnie trzeba powiedzie\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie z tego powodu to, co stanowi cz\u0119\u015b\u0107 rozeznania praktycznego w obliczu konkretnej sytuacji nie mo\u017ce by\u0107 podnoszone do rangi normy. To nie tylko doprowadzi\u0142oby do niezno\u015bnej kazuistyki, ale zagrozi\u0142oby warto\u015bciom, kt\u00f3re powinny by\u0107 strze\u017cone ze szczeg\u00f3ln\u0105 staranno\u015bci\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Na poparcie tych s\u0142\u00f3w, w przypisie numer 348 Franciszek twierdzi, \u017ce \u201eodnosz\u0105c si\u0119 do og\u00f3lnej znajomo\u015bci normy oraz szczeg\u00f3lnej znajomo\u015bci rozeznania praktycznego \u015bw. Tomasz posuwa si\u0119 do stwierdzenia, \u017ce <je\u015bli istnieje tylko jedno z dw\u00f3ch pozna\u0144, to lepiej by\u0142oby, \u017ceby by\u0142o to poznanie rzeczywisto\u015bci partykularnej, kt\u00f3re jest bli\u017csze dzia\u0142aniu>. S\u0142owa te to cytat z Komentarza do Etyki NIkomachejskiej (Sententia libri Ethicorum, VI, 6 Leonina, t. XLVII, 354). Sugeruje to jakoby Akwinata przedk\u0142ada\u0142 konkretn\u0105 sytuacj\u0119 i jej poznanie nad poznanie powszechnych zasad.<\/p>\r\n

Krytyka odwo\u0142a\u0144 do Akwinaty w paragrafie 304 <\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

Cytat z Summy Teologicznej \u015bwi\u0119tego Tomasza, a konkretnie z traktatu \u201eO prawie” nie uzasadnia jednak zdaniem Kaznowskiego tezy Franciszka. Dotyczy on bowiem specyficznej kwestii: prawa naturalnego i jego interpretacji. Akwinata twierdzi, \u017ce istnieje wsp\u00f3lne wszystkim prawo naturalne, jednak w jego interpretacj\u0119 wkradaj\u0105 si\u0119 za spraw\u0105 u\u0142omno\u015bci cz\u0142owieka b\u0142\u0119dy. Prawo naturalne nie jest wi\u0119c wystarczaj\u0105ce. Niezb\u0119dne jest tak\u017ce prawo okre\u015blaj\u0105ce kwestie szczeg\u00f3\u0142owe – ludzkie prawo pozytywne. Z kolei ze wzgl\u0119du na zbawienie, zaistnia\u0142a konieczno\u015b\u0107 przekazania przez Boga Starego i Nowego Prawa Objawienia.<\/p>\r\n

\u201eCzy mo\u017cna wi\u0119c traktowa\u0107 wyk\u0142ad z 4 artyku\u0142u 94 kwestii Prima secundae (Summy teologicznej przyp. red.) jako wystarczaj\u0105cy dla zrozumienia zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy norm\u0105 moraln\u0105 a jej aplikacj\u0105 w ka\u017cdej sytuacji?\u201d – zapytuje autor \u201eChristianitas\u201d \u201eOczywi\u015bcie nie. Tomasz rozwi\u0105zuje tu pewien szczeg\u00f3\u0142owy problem i pod rozwi\u0105zanie tego problemu wybiera okre\u015blon\u0105 strategi\u0119 argumentacyjn\u0105\u201d – przekonuje.<\/p>\r\n

Przyjrzenie si\u0119 szerszemu spectrum wypowiedzi \u015bwi\u0119tego Tomasza pokazuje, \u017ce b\u0142\u0119dne wnioski odno\u015bnie prawa naturalnego to defekt , wynikaj\u0105cy z grzechu, nami\u0119tno\u015bci czy z\u0142ych przyzwyczaje\u0144. To w\u0142a\u015bnie z powodu tego defektu B\u00f3g objawi\u0142 nie tylko rzeczy nadprzyrodzone, lecz tak\u017ce zasady moralne.<\/p>\r\n

Ponadto \u201eprzykazania dotycz\u0105ce nierozerwalno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa stanowi\u0105 w\u0142a\u015bnie tego typu przykazania prawa Bo\u017cego, poniewa\u017c sakramenty s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Nowego Prawa. Tomasz wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia to, co nale\u017cy do przykaza\u0144 Ewangelii, od tego, co Prawodawca-Chrystus pozostawi\u0142 cz\u0142owiekowi do rozeznawania<\/em> samodzielnie (sakramenty nie nale\u017c\u0105 do tej cz\u0119\u015bci wolno\u015bci cz\u0142owieka)”.<\/p>\r\n

Tak\u017ce Franciszkowe u\u017cycie cytatu z Tomaszowego komentarza do \u201eEtyki nikomachejskiej\u201d budzi wed\u0142ug Piotra Kaznowskiego w\u0105tpliwo\u015bci. Wszak analiza pogl\u0105d\u00f3w Akwinaty prowadzi do wniosku, \u017ce nie twierdzi\u0142 on (jak zdaje si\u0119 twierdzi\u0107 Franciszek), \u017ce wyst\u0119puj\u0105 konflikty mi\u0119dzy og\u00f3lnymi normami moralnymi, a okoliczno\u015bciami. \u201ePrzede wszystkim w perspektywie tomistycznej nie ma konfliktu mi\u0119dzy tym, co og\u00f3lne, a tym, co szczeg\u00f3\u0142owe” – podkre\u015bla Piotr Kaznowski.<\/p>\r\n

Zdaniem historyka filozofii, obecne w Amoris Laetitia cytaty ze \u015bwi\u0119tego Tomasza nie uzasadniaj\u0105 tez g\u0142oszonych przez papie\u017ca. \u201eMo\u017cna by wi\u0119c stwierdzi\u0107, \u017ce cytaty dobrane jako teologiczne argumenty na rzecz propozycji duszpasterskich AL zosta\u0142y dobrane b\u0142\u0119dnie\u201d – twierdzi publicysta \u201eChristianitas\u201d.<\/p>\r\n

Co wi\u0119cej, cytaty te uzasadniaj\u0105 wr\u0119cz pozostanie przy tradycyjnej nauce i dyscyplinie. \u201eZaskakuje jednak – i to jest drugi wniosek – niezwyk\u0142a sp\u00f3jno\u015b\u0107 wyk\u0142adu, kt\u00f3ry wy\u0142ania si\u0119 z odno\u015bnik\u00f3w do \u015bw. Tomasza w rozdziale VIII AL. Zawiera on bowiem rozstrzygni\u0119cia praktycznie wszystkich spor\u00f3w interpretacyjnych, jakie pojawi\u0142y si\u0119 po wydaniu adhortacji. Problem w tym, \u017ce jest to wyk\u0142ad inny od tego, kt\u00f3ry czytamy w VIII rozdziale Amoris laetitia\u201d – podkre\u015bla Piotr Kaznowski.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142a: christianitas.org \/ Amoris Laetitia (wersja elektroniczna na stacja7.pl)<\/p>\r\n

mjend<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W adhortacji Amoris Laetitia papie\u017c powo\u0142uje si\u0119 na autorytet \u015bwi\u0119tego Tomasza. S\u0142u\u017cy to uspokojeniu krytyk\u00f3w wskazuj\u0105cych na mo\u017cliwo\u015b\u0107 liberalnej interpretacji dokumentu. Tymczasem, wnikliwa analiza Piotra Kaznowskiego ukazuje, \u017ce powo\u0142ywanie si\u0119 na autorytet Akwinaty jest w tym przypadku nieuzasadnione.   Dwa miesi\u0105ce po og\u0142oszeniu adhortacji Amoris Laetitia Franciszek podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201eaby was uspokoi\u0107, musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3],"tags":[301,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99416"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99416"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99416\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}