{"id":99342,"date":"2018-01-25T10:42:52","date_gmt":"2018-01-25T15:42:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=99342"},"modified":"2018-01-25T10:42:52","modified_gmt":"2018-01-25T15:42:52","slug":"kosciol-i-islam-dialog-czy-anty-milosierdzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=99342","title":{"rendered":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 i islam: dialog czy anty-mi\u0142osierdzie?"},"content":{"rendered":"

Tak, to wydarzy si\u0119 znowu. Ju\u017c po raz osiemnasty polscy katolicy zostan\u0105 zaproszeni do wzi\u0119cia udzia\u0142u w obchodach Dnia Islamu w Ko\u015bciele. Odb\u0119dzie si\u0119 on tym razem w pi\u0105tek 26 stycznia, pod tyle\u017c w naszych warunkach zagadkowym, co niepokoj\u0105cym has\u0142em: \u201eChrze\u015bcijanie i muzu\u0142manie: troska o wsp\u00f3lny dom\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

\u201eJest to bodaj najistotniejsza zmiana, do jakiej dosz\u0142o w systemie katolickim od Soboru Watyka\u0144skiego II. Tu bowiem jak w soczewce skupi\u0142y si\u0119 wszystkie motywy le\u017c\u0105ce u podstaw d\u0105\u017cenia do gruntownych przeobra\u017ce\u0144. A chodzi w nich o to, aby wszystko, co dla religii wa\u017cne, wyzu\u0107 z istoty <\/em>(czy te\u017c, jak kto woli, doprowadzi\u0107 do zmiany natury<\/em> tych rzeczy\u201d) – czytaj\u0105c te zdania wyrwane z kontekstu, nie wiedz\u0105c, \u017ce zosta\u0142y napisane trzy dekady temu, mogliby\u015bmy d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 zgadywa\u0107, czego dotycz\u0105. Liturgia? Spowied\u017a? Sakrament ma\u0142\u017ce\u0144stwa? W\u0142a\u015bciwie ka\u017cda z tych fundamentalnych dla Ko\u015bcio\u0142a kwestii dzisiaj pasowa\u0142aby do powy\u017cszej diagnozy Romana Amerio, zawartej w dziele \u201eIota Unum. Analiza zmian w Ko\u015bciele katolickim\u201d.<\/p>\r\n

A jednak autor pisa\u0142 o ekumenizmie, kt\u00f3ry – obok kwestii imigrant\u00f3w, globalnego ocieplenia i ochrony \u015brodowiska – zdaje si\u0119 by\u0107 dla Stolicy Apostolskiej jednym z najpilniejszych tera\u017aniejszych wyzwa\u0144. Zar\u00f3wno stosunek Ko\u015bcio\u0142a do protestantyzmu czy prawos\u0142awia, jak i (w rozszerzonej formule) do wyzna\u0144 niechrze\u015bcija\u0144skich, w ostatnim p\u00f3\u0142wieczu uleg\u0142 radykalnej modyfikacji. Jakie owoce przynosz\u0105 kolejne wsp\u00f3lne inicjatywy podejmowane przez katolik\u00f3w, zw\u0142aszcza duchownych, z luteranami, wiernymi cerkwii, \u017cydami, wreszcie muzu\u0142manami? Czy zapocz\u0105tkowane deklaracj\u0105 Nostra Aetate<\/em> \u201enowe otwarcie\u201d przyczynia si\u0119 do przyci\u0105gni\u0119cia wi\u0119kszej liczby dusz do Ko\u015bcio\u0142a – jedynej pewnej drogi do zbawienia? Mamy wszak \u201eg\u0142osi\u0107 Ewangeli\u0119 wszelkiemu stworzeniu\u201d (Mk 16, 15).<\/p>\r\n

Wypatruj\u0105c dobrych owoc\u00f3w dialogu mi\u0119dzyreligijnego z islamem nie b\u0119dzie od rzeczy przypomnie\u0107 sobie, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki okre\u015bla\u0142 sw\u00f3j stosunek do innych wyzna\u0144 zanim nast\u0105pi\u0142a opisywana przez Amerio post-soborowa rewolucja, maj\u0105ca za cel zmodyfikowanie – drobnymi krokami – wszystkiego, co istotne w Ko\u015bciele katolickim. Warto te\u017c przypomnie\u0107 sobie, czym w istocie jest wyznanie, do dialogu z kt\u00f3rym zach\u0119caj\u0105 nas ksi\u0119\u017ca biskupi, honoruj\u0105cy islam specjalnym dniem w kalendarzu polskiego Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Posoborowa zmiana<\/strong><\/p>\r\n

\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 katolicki posiada pe\u0142ni\u0119 Chrystusa i nie potrzebuje dope\u0142nia\u0107 jej poprzez przyswajanie sobie jakichkolwiek element\u00f3w pochodz\u0105cych z innych wyzna\u0144\u201d – g\u0142osi Instrukcja w sprawie ruchu ekumenicznego, wydana przez \u015awi\u0119te Oficjum w grudniu 1949 roku. \u201eNie nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do jedno\u015bci na zasadzie stopniowego upodabniania poszczeg\u00f3lnych wyzna\u0144 b\u0105d\u017a na zasadzie dostosowywania dogmat\u00f3w katolickich do nauczania innych wyzna\u0144\u201d – czytamy dalej. \u201ePrawdziwa jedno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w mo\u017cliwa jest nie inaczej ni\u017c poprzez powr\u00f3t braci od\u0142\u0105czonych na \u0142ono prawdziwego Bo\u017cego Ko\u015bcio\u0142a\u201d – napisa\u0142 urz\u0105d b\u0119d\u0105cy w strukturze Stolicy Apostolskiej poprzednikiem Kongregacji Nauki Wiary.<\/p>\r\n

Gdy szukamy \u015blad\u00f3w tradycyjnej nauki Ko\u015bcio\u0142a o islamie, na rodzimym gruncie si\u0119gn\u0105\u0107 warto do s\u0142\u00f3w \u015bwi\u0119tego biskupa J\u00f3zefa Sebastiana Pelczara. Na kartach \u201eObrony religii katolickiej\u201d (wyd. Prohibita 2016 na podstawie edycji z 1920 roku) postawi\u0142 on islam na najni\u017cszym szczeblu po\u015br\u00f3d wyzna\u0144 monoteistycznych. Autor tak pisa\u0142 o jego genezie i o samym Mahomecie: \u201eWm\u00f3wiwszy sobie i innym powo\u0142anie prorocze i cz\u0119ste rozmowy z archanio\u0142em Gabrielem<\/em>, postanowi\u0142 na tle monoteizmu, czyli wiary w jednego Boga, religi\u0119 Arab\u00f3w, ho\u0142duj\u0105c\u0105 ba\u0142wochwalstwu, pogodzi\u0107 z mozaizmem i z religi\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 z nieczystych \u017ar\u00f3de\u0142, bo z opowiada\u0144 sekciarzy; i rzeczywi\u015bcie utworzy\u0142 potworn\u0105 mieszanin\u0119, maj\u0105c\u0105 za podstaw\u0119 rzekome objawienia Bo\u017ce, p\u00f3\u017aniej spisane w \u015bwi\u0119tej ksi\u0119dze Al-Koran<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Omawiaj\u0105c za\u0142o\u017cenia tego wyznania, \u015bwi\u0119ty biskup stwierdzi\u0142: \u201eOceniaj\u0105c islam krytycznie, dochodzimy do tego przekonania, \u017ce nie jest on religi\u0105 we w\u0142a\u015bciwym tego s\u0142owa znaczeniu, ale raczej suchym i ja\u0142owym deizmem. Brak mu bowiem osobnego kap\u0142a\u0144stwa (tzw. imami nie tworz\u0105 kasty kap\u0142a\u0144skiej), brak najwy\u017cszej powagi nauczycielskiej, brak ofiar i publicznej s\u0142u\u017cby bo\u017cej, pr\u00f3cz wsp\u00f3lnej modlitwy i czytania Koranu\u201d.<\/p>\r\n

Tymczasem deklaracja soborowa \u201eNostra Aetate\u201d z 28 pa\u017adziernika 1965 roku pisze o religiach, tak\u017ce niechrze\u015bcija\u0144skich w ten spos\u00f3b: \u201e(\u2026) nierzadko jednak odbijaj\u0105 promie\u0144 owej Prawdy, kt\u00f3ra o\u015bwieca wszystkich ludzi\u201d – czytamy w paragrafie 2 dokumentu. Wprawdzie tu\u017c potem znajduje si\u0119 wezwanie do chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiadectwa (\u201e[Ko\u015bci\u00f3\u0142] G\u0142osi za\u015b i obowi\u0105zany jest g\u0142osi\u0107 bez przerwy Chrystusa, kt\u00f3ry jest Drog\u0105, Prawd\u0105 i \u0179yciem<\/em> (J 14,6), w kt\u00f3rym ludzie znajduj\u0105 pe\u0142ni\u0119 \u017cycia religijnego i w kt\u00f3rym B\u00f3g wszystko z sob\u0105 pojedna\u0142\u201d), jednak ju\u017c w punkcie nast\u0119pnym nast\u0119puje prawdziwa apologia islamu. Warto tu przytoczy\u0107 jej obszerny fragment:<\/p>\r\n

\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 spogl\u0105da z szacunkiem r\u00f3wnie\u017c na mahometan, oddaj\u0105cych cze\u015b\u0107 jedynemu Bogu, \u017cywemu i samoistnemu, mi\u0142osiernemu i wszechmocnemu, Stw\u00f3rcy nieba i ziemi, Temu, kt\u00f3ry przem\u00f3wi\u0142 do ludzi; Jego nawet zakrytym postanowieniom ca\u0142ym sercem usi\u0142uj\u0105 si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107, tak jak podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 Bogu Abraham, do kt\u00f3rego wiara islamu ch\u0119tnie nawi\u0105zuje. Jezusowi, kt\u00f3rego nie uznaj\u0105 wprawdzie za Boga, oddaj\u0105 cze\u015b\u0107 jako prorokowi i czcz\u0105 dziewicz\u0105 Jego Matk\u0119 Maryj\u0119, a nieraz pobo\u017cnie J\u0105 nawet wzywaj\u0105. Ponadto oczekuj\u0105 dnia s\u0105du, w kt\u00f3rym B\u00f3g b\u0119dzie wymierza\u0142 sprawiedliwo\u015b\u0107 wszystkim ludziom wskrzeszonym z martwych. Z tego powodu ceni\u0105 \u017cycie moralne i oddaj\u0105 Bogu cze\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnie przez modlitw\u0119, ja\u0142mu\u017cny i post.
\r\n
\r\n Je\u017celi wi\u0119c w ci\u0105gu wiek\u00f3w wiele powstawa\u0142o spor\u00f3w i wrogo\u015bci mi\u0119dzy chrze\u015bcijanami i mahometanami, \u015bwi\u0119ty Sob\u00f3r wzywa wszystkich, aby wymazuj\u0105c z pami\u0119ci przesz\u0142o\u015b\u0107 szczerze pracowali nad zrozumieniem wzajemnym i w interesie ca\u0142ej ludzko\u015bci wsp\u00f3lnie strzegli i rozwijali sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, dobra moralne oraz pok\u00f3j i wolno\u015b\u0107\u201d – czytamy w paragrafie 3.<\/p>\r\n

\u201eNajbardziej skorzysta\u0142 z deklaracji Nostra Aetate <\/em>nie judaizm, lecz islam, kt\u00f3ry po raz pierwszy sta\u0142 si\u0119 przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 \u0142\u0105cz\u0105cych go z chrze\u015bcija\u0144stwem\u201d – oceni\u0142 prof. Roberto de Mattei w ksi\u0105\u017cce \u201eSob\u00f3r Watyka\u0144ski II, historia dot\u0105d nieopowiedziana\u201d.<\/p>\r\n

To w\u0142a\u015bnie Nostra Aetate <\/em>le\u017cy u podstaw zmiany stosunku Ko\u015bcio\u0142a do fa\u0142szywej religii mahometa\u0144skiej. Na ten dokument powo\u0142a\u0142 si\u0119 te\u017c rzecznik Konferencji Episkopatu Polski<\/a>, gdy przed dwoma laty spytali\u015bmy go o potrzeb\u0119 organizacji Dnia Islamu, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie narastaj\u0105cych prze\u015bladowa\u0144 wyznawc\u00f3w Chrystusa przez wyznawc\u00f3w Allacha. Od tego czasu wzros\u0142a jeszcze – drastycznie – liczba chrze\u015bcija\u0144skich ofiar \u201edialogu\u201d prowadzonego na wz\u00f3r Mahometa, a Watykan wci\u0105\u017c nawo\u0142uje do przyjmowania na Stary Kontynent muzu\u0142ma\u0144skich rzesz. Rzec mo\u017cna – Dzie\u0144 Islamu trwa przez ca\u0142y rok\u2026<\/p>\r\n

Jednostronny dialog?<\/strong><\/p>\r\n

– Istniej\u0105cy od kilkudziesi\u0119ciu lat dialog mi\u0119dzyreligijny (\u2026) zosta\u0142 wyra\u017anie zerwany przez stron\u0119 islamsk\u0105 – <\/em>powiedzia\u0142 ks. prof. Pawe\u0142 Bortkiewicz, wybitny teolog-moralista w referacie pt. \u201eSpecyfika etyki islamskiej\u201d (czerwiec 2017 roku, Sejm RP). – Dialog ten mia\u0142 swoj\u0105 dramaturgi\u0119, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 od deklaracji soborowej Nostra Aetate.<\/em><\/p>\r\n

Ksi\u0105dz profesor przypomnia\u0142 w tym miejscu o licznych wypowiedziach i gestach papie\u017ca Jana Paw\u0142a II \u201ewskazuj\u0105cych na pewn\u0105 pr\u00f3b\u0119 odnajdywania element\u00f3w wsp\u00f3lnych, zbli\u017caj\u0105cych nasze religie\u201d. Ten sam zwierzchnik Ko\u015bcio\u0142a jednak w ksi\u0105\u017cce-wywiadzie \u201ePrzekroczy\u0107 pr\u00f3g nadziei\u201d wskaza\u0142 na dokonuj\u0105c\u0105 si\u0119 w islamie wyra\u017an\u0105 redukcj\u0119 Bo\u017cego objawienia.<\/p>\r\n

Ogromne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem i islamem – tak w sferze teologicznej, jak i antropologicznej – wypunktowa\u0142 w swym s\u0142ynnym ratyzbo\u0144skim wyk\u0142adzie Ojciec \u015awi\u0119ty Benedykt XVI (wrzesie\u0144 2006). Jeden z g\u0142\u00f3wnych autor\u00f3w \u201eNostra Aetate\u201d m\u00f3wi\u0142 w\u00f3wczas mi\u0119dzy innymi o tym, \u017ce muzu\u0142manie wierz\u0105 w boga istniej\u0105cego poza rozumem: \u201eM\u00f3g\u0142by on nakaza\u0107 nam wierzy\u0107 w k\u0142amstwa, zaprzecza\u0107 sam sobie. Nie jest zwi\u0105zany nawet swoim w\u0142asnym s\u0142owem i nic nie by\u0142oby w stanie zmusi go do objawienia nam prawdy\u201d.<\/p>\r\n

– W obu tych przypadkach etyka nakazuje post\u0119powanie zgodne z wol\u0105 Bo\u017c\u0105. Nakazuje dostosowanie si\u0119 cz\u0142owieka do plan\u00f3w Boga. Z tym, \u017ce te plany (\u2026) s\u0105, oczywi\u015bcie w obu tych religiach radykalnie r\u00f3\u017cne. B\u00f3g chrze\u015bcijan jest racjonalny<\/em> (\u2026) – podkre\u015bla\u0142 ks. profesor Bortkiewicz podczas sejmowej konferencji. – Koncepcja chrze\u015bcija\u0144ska nie dopuszcza wewn\u0119trznych sprzeczno\u015bci w Bogu. Nie dopuszcza tez sprzeczno\u015bci w dzia\u0142aniu cz\u0142owieka, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie, w spos\u00f3b konsekwentny pragnie realizowa\u0107 wol\u0119 Bo\u017c\u0105.<\/em><\/p>\r\n

W islamie nie mamy ju\u017c wi\u0119c do czynienia z racjonalizmem, lecz woluntaryzmem, opartym na irracjonalnej, wewn\u0119trznie sprzecznej woli boga.<\/p>\r\n

– Te koncepcje s\u0105 radykalnie opozycyjne<\/em> – podsumowa\u0142 prelegent. Wspomnia\u0142 on tak\u017ce o wpisanych w etyk\u0119 islamu strategiach ok\u0142amywania \u201eniewiernych\u201d, nazywanych takija<\/em> i ketman<\/em>.<\/p>\r\n

Gdzie tu wi\u0119c pole do dialogu? W jednym ze swych porywaj\u0105cych kaza\u0144 ojciec Augustyn Pelanowski OSPPE przywo\u0142uje w kontek\u015bcie islamskiej inwazji na Europ\u0119 s\u0142owa \u015bwi\u0119tego Paw\u0142a: \u201eNie wprz\u0119gajcie si\u0119 z niewierz\u0105cymi w jedno jarzmo. C\u00f3\u017c bowiem na wsp\u00f3lnego sprawiedliwo\u015b\u0107 z niesprawiedliwo\u015bci\u0105? Albo c\u00f3\u017c ma wsp\u00f3lnego \u015bwiat\u0142o z ciemno\u015bci\u0105? Albo jaka\u017c jest wsp\u00f3lnota Chrystusa z Beliarem lub wierz\u0105cego z niewiernym? Co wreszcie \u0142\u0105czy \u015bwi\u0105tyni\u0119 Boga z bo\u017ckami? Bo my jeste\u015bmy \u015bwi\u0105tyni\u0105 Boga \u017cywego – wed\u0142ug tego, co m\u00f3wi B\u00f3g\u201d (2 Kor 6 14-16).<\/p>\r\n

Im bardziej jednak doszukujemy si\u0119 stycznych punkt\u00f3w maj\u0105cych \u0142\u0105czy\u0107 nasze wyznania, tym wyra\u017aniej znika z pola widzenia w epoce posoborowej Chrystusowe wezwanie do misji po\u015br\u00f3d niewierz\u0105cych. Znajduje to wyraz po Vaticanum II w wielu dokumentach i wyst\u0105pieniach katolickich duchownych. Dzisiaj nawracanie nawet w j\u0119zyku Ko\u015bcio\u0142a zyskuje cz\u0119sto pejoratywny wyd\u017awi\u0119k, kryj\u0105cy si\u0119 za poj\u0119ciem prozelityzmu.<\/p>\r\n

Dialog czy anty-mi\u0142osierdzie?<\/strong><\/p>\r\n

Ksi\u0105dz biskup Atanazy Schneider, zapytany o powody, dla kt\u00f3rych – bior\u0105c pod uwag\u0119 post\u0119puj\u0105c\u0105 islamizacj\u0119 Europy Zachodniej – Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie robi zbyt wiele dla nawracania muzu\u0142man\u00f3w, stwierdzi\u0142: – My\u015bl\u0119, \u017ce jest to konsekwencja trwaj\u0105cego w Ko\u015bciele ju\u017c od 50 lat relatywizmu, odnosz\u0105cego si\u0119 do pierwszego Przykazania: \u201eNie b\u0119dziesz mia\u0142 bog\u00f3w cudzych przede Mn\u0105\u201d, czyli przed Tr\u00f3jc\u0105 \u015awi\u0119t\u0105.<\/em><\/p>\r\n

Niemiecki hierarcha w wyst\u0105pieniu skierowanym do uczestnik\u00f3w ubieg\u0142orocznej edycji Akademii Letniej TFP ubolewa\u0142, \u017ce Stolica Apostolska, a w \u015blad za ni\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 biskup\u00f3w, pocz\u0105wszy od II soboru watyka\u0144skiego (co bardzo istotne: duszpasterskiego, nie dogmatycznego!) propaguje fa\u0142szywy ekumenizm, u podstaw kt\u00f3rego stoi koncepcja g\u0142osz\u0105ca, \u017ce wszystkie religie prowadz\u0105 do zbawienia. Znalaz\u0142o to wyraz, jak zauwa\u017cy\u0142 bp Schneider, w Konstytucji Lumen Gentium <\/em>[cytuj\u0105cej Nostra Aetate<\/em> – aut.]: (\u201e(\u2026) plan zbawienia obejmuje tak\u017ce i tych, kt\u00f3rzy uznaj\u0105 Stworzyciela, w\u015br\u00f3d nich za\u015b w pierwszym rz\u0119dzie muzu\u0142man\u00f3w, oni bowiem wyznaj\u0105c, i\u017c zachowuj\u0105 wiar\u0119 Abrahama, czcz\u0105 wraz z nami Boga jedynego i mi\u0142osiernego, kt\u00f3ry s\u0105dzi\u0107 b\u0119dzie ludzi w dzie\u0144 ostateczny\u201d – LG 16). – Soborowy tekst m\u00f3wi, \u017ce adorujemy wraz z muzu\u0142manami tego samego Boga, a skoro tak, to nie musimy ich nawraca\u0107<\/em> – wykazuje biskup z Astany logik\u0119 nowego \u201eekumenizmu\u201d.<\/p>\r\n

M\u00f3wca zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na pozorny punkt wsp\u00f3lny, na kt\u00f3ry powo\u0142uj\u0105 si\u0119 zwolennicy \u201edialogu\u201d z wyznawcami Allacha. Chodzi o jednego Boga, w kt\u00f3rego wierzy\u0107 maj\u0105 zar\u00f3wno muzu\u0142manie, jak i katolicy. – Nie, to nasz B\u00f3g jest jedynym prawdziwym Bogiem: Ojciec, Syn i Duch \u015awi\u0119ty! To jest B\u00f3g. Nie wystarczy stwierdzenie, \u017ce jest jeden B\u00f3g – <\/em>m\u00f3wi\u0142 biskup Schneider. – My Go znamy a muzu\u0142manie odrzucaj\u0105: Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego. I dlatego to jest fa\u0142szywa religia – <\/em>podkre\u015bla\u0142.<\/p>\r\n

W przekonaniu prelegenta, prezentowana nawet przez wysokich rang\u0105 duchownych katolickich postawa utwierdzaj\u0105ca muzu\u0142man\u00f3w w przekonaniu, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 na w\u0142a\u015bciwej drodze do zbawienia, jest niczym innym jak zdrad\u0105 Chrystusa.<\/p>\r\n

– Wed\u0142ug mnie, jest to wielki akt anty-mi\u0142osierdzia wobec mojego bli\u017aniego – muzu\u0142manina. Im trzeba powiedzie\u0107 o szcz\u0119\u015bciu, jakie daje znajomo\u015b\u0107 Chrystusa. Zatem je\u015bli jako katolik, ksi\u0105dz, biskup, a nawet papie\u017c, nie dzia\u0142am czynnie – oczywi\u015bcie z poszanowaniem dla nich, z mi\u0142osierdziem, tak jak aposto\u0142owie, proponuj\u0105c wiar\u0119 a nie zmuszaj\u0105c ich – to jest to konsekwencja relatywizmu, kt\u00f3ry majaczy\u0142 w Ko\u015bciele ju\u017c wcze\u015bniej ni\u017c 50 lat temu, ale <\/em>[na dobre] zacz\u0105\u0142 si\u0119 wraz soborem – <\/em>podsumowa\u0142 niez\u0142omny obro\u0144ca wiary Chrystusowej.<\/p>\r\n

Roman Moto\u0142a<\/em><\/strong><\/p>\r\n