{"id":99118,"date":"2018-01-12T10:43:28","date_gmt":"2018-01-12T15:43:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=99118"},"modified":"2018-01-12T10:43:28","modified_gmt":"2018-01-12T15:43:28","slug":"dialog-kosciola-z-judaizmem-jak-wyjsc-z-gaszczu-bledow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=99118","title":{"rendered":"Dialog Ko\u015bcio\u0142a z judaizmem \u2013 jak wyj\u015b\u0107 z g\u0105szczu b\u0142\u0119d\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Judaizm i dialog Ko\u015bcio\u0142a z jego wyznawcami budzi cz\u0119sto skrajne emocje. Wynikaj\u0105 one z nieporozumie\u0144. Powiedzmy jednak jasno: religia Starego Testamentu to co innego, ni\u017c oparty g\u0142\u00f3wnie na Talmudzie wsp\u00f3\u0142czesny judaizm. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wywodzi si\u0119 od rabin\u00f3w, lecz od Moj\u017cesza i prorok\u00f3w. To katolicyzm jest doskona\u0142\u0105 kontynuacj\u0105 wiary staro\u017cytnych Izraelit\u00f3w. <\/strong><\/p>\r\n

Pocz\u0105tki judaizmu si\u0119gaj\u0105 patriarchy Abrahama. Na pocz\u0105tku II tysi\u0105clecia przed Chrystusem w\u0119druje on z Mezopotamii do ziemi Kanaan nad Morzem \u015ar\u00f3dziemnym. Jego potomkowie przebywaj\u0105 jednak w Egipcie, gdzie faraonowie sprowadzaj\u0105 ich do roli niewolnik\u00f3w. Nast\u0119pnie, w XIII wieku przed Chrystusem, rozpoczyna si\u0119 ich 40-letnia w\u0119dr\u00f3wka z powrotem do Kanaanu pod wodz\u0105 Moj\u017cesza. W\u00f3wczas to, na g\u00f3rze Synaj, B\u00f3g objawia mu Dekalog.<\/p>\r\n

Nast\u0119puje oko\u0142o X wiek przed Chrystusem. W\u00f3wczas to dochodzi do wykszta\u0142cenia si\u0119 judaizmu biblijnego skupionego wok\u00f3\u0142 \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej z Ark\u0105 Przymierza. Judaistyczni prorocy broni\u0105 swej monoteistycznej wiary przed stoczeniem si\u0119 ku poga\u0144stwu. Zniszczenie \u015bwi\u0105tyni i pocz\u0105tek niewoli babilo\u0144skiej w VI wieku przed Chrystusem prowadz\u0105 do transformacji religii. Ta opiera si\u0119 obecnie g\u0142\u00f3wnie na Prawie. <\/p>\r\n

Z kolei w IV wieku przed Chrystusem wykszta\u0142ca si\u0119 judaizm hellenistyczny. Jego wyznawcy sprawuj\u0105 kult w odbudowanej drugiej \u015bwi\u0105tyni. Gdy na \u015bwiat przychodzi Jezus Chrystus, cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w uznaje Go za zapowiadanego przez \u017cydowskich prorok\u00f3w Mesjasza. Jednak druga cz\u0119\u015b\u0107 odrzuca Go. Nast\u0119pnie w 70 roku po Chrystusie Rzymianie burz\u0105 drug\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 w Jerozolimie. Oto punkt zwrotny w historii judaizmu.  <\/p>\r\n

C\u00f3\u017c pocz\u0105\u0107? Znawcy Tory, rabini zbieraj\u0105 si\u0119 w  miejscowo\u015bci Jawne. Ustalaj\u0105 zasady funkcjonowania w warunkach braku \u015bwi\u0105tyni. Tak zwany judaizm rabiniczny opiera si\u0119 na modlitwach w licznych synagogach zamiast jednej \u015bwi\u0105tyni. Talmud i rabini zast\u0119puj\u0105 ofiary religijne ze zwierz\u0105t i kap\u0142a\u0144stwo. W V-VII wieku \u017cydzi spisuj\u0105 Talmud. Sk\u0142ada si\u0119 on z Gemary, a wi\u0119c rabinicznych komentarzy do Miszny (skodyfikowanej oko\u0142o 200 roku naszej ery tradycji ustnej) i z Midraszu – komentarza do Tory.<\/p>\r\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 ksi\u0105dz Waldemar Chrostowski, judaizm rabiniczny nie stawia w centrum Starego Testamentu, lecz Talmud. Ten pe\u0142ni rol\u0119 analogiczn\u0105 do Nowego Testamentu w chrze\u015bcija\u0144stwie. Ponadto, jak przy innej okazji zauwa\u017cy\u0142 duchowny (\u201eJak czyta\u0107 Pismo \u015awi\u0119te ? – wyk\u0142ad z cyklu ,,Duchowo\u015b\u0107 dla Warszawy” cz. 1 – 2017\/2018) – dost\u0119p youtube.com) lektura Biblii u chrze\u015bcijan i \u017cyd\u00f3w jest odmienna. Chrze\u015bcijanin odczytuje j\u0105 na spos\u00f3b chrystologiczny. W przes\u0142aniu Starego Testamentu dostrzega odniesienie do Chrystusa. A zatem Nowy Testament dope\u0142nia Stary. Rabiniczna egzegeza biblijna prowadzi za\u015b do zmiany rozumienia Mesjasza. Przestaje si\u0119 bowiem dostrzega\u0107 w nim jednostk\u0119. Przeciwnie, za Mesjasza wielu wsp\u00f3\u0142czesnych rabin\u00f3w uwa\u017ca ca\u0142y Izrael. Mesjasz staje si\u0119 wi\u0119c bytem kolektywnym.<\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, a wi\u0119c rabiniczni \u017cydzi przestrzegaj\u0105 (a w ka\u017cdym razie powinni!) 613 przykaza\u0144 istniej\u0105cych zawartych w Talmudzie. S\u0105 to wskazania etyczne, obrz\u0119dowe (modlitwa 3 razy dziennie), odpoczynek w szabas, zasady dotycz\u0105ce spo\u017cywania pokarm\u00f3w (koszer), a tak\u017ce \u015bwi\u0119ta (Jom Kippur, Rosz ha-Szana, Pesach et cetera).<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Korzenie Ko\u015bcio\u0142a <\/strong><\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki jest m\u0142odszy ni\u017c judaizm. Nic dziwnego, wszak wywodzi si\u0119 z niego (z judaizmu biblijnego, nie rabinicznego!). Powstaje w dniu Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, w I wieku. Na aposto\u0142\u00f3w zst\u0119puje w\u00f3wczas Duch \u015awi\u0119ty. Wkr\u00f3tce za\u015b potem, na tak zwanym Soborze Jerozolimskim, aposto\u0142owie zwalniaj\u0105 nawr\u00f3conych z poga\u0144stwa chrze\u015bcijan z obowi\u0105zku zachowywania wi\u0119kszo\u015bci przepis\u00f3w Prawa. Chrze\u015bcija\u0144stwo zaczyna wyodr\u0119bnia\u0107 si\u0119 jako religia odr\u0119bna od judaizmu. Przyczyniaj\u0105 si\u0119 do tego tak\u017ce kolejne sobory, takie jak Sob\u00f3r Nicejski, gdzie og\u0142oszono dogmat o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Nie bez znaczenia jest tak\u017ce zasadnicza, cho\u0107 nie bezkrytyczna, akceptacja cywilizacji klasycznej (grecko-rzymskiej).<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice <\/strong><\/p>\r\n

Jak wi\u0119c wida\u0107, Ko\u015bci\u00f3\u0142 i judaizm \u0142\u0105czy wsp\u00f3lne dziedzictwo, a wi\u0119c Stary Testament (dla \u017byd\u00f3w Tora), monoteizm, a tak\u017ce cze\u015b\u0107 dla \u017cydowskich prorok\u00f3w i prawodawc\u00f3w. To Abraham, Moj\u017cesz i prorocy oraz ich ludy s\u0105 starszymi bra\u0107mi w wierze dla katolik\u00f3w. Ponadto skoro Chrystus jest wed\u0142ug cia\u0142a \u017bydem (Rz 9,5), to pr\u00f3ba \u017cenienia chrze\u015bcija\u0144stwa z antysemityzmem jest nie tylko z\u0142em moralnym, ale i logiczn\u0105 sprzeczno\u015bci\u0105. Ponadto, jak zauwa\u017ca ksi\u0105dz Waldemar Chrostowski podczas \u201eAkademii Lider\u00f3w Opinii\u201d w 2014 roku (youtube.com), katolicyzm (i prawos\u0142awie) kontynuuj\u0119 istot\u0119 starotestamentalnej religii (kap\u0142a\u0144stwo, \u015bwi\u0105tynia, ofiara).<\/p>\r\n

Tymczasem niekt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni teologowie, pod wp\u0142ywem tak zwanej teologii po-o\u015bwi\u0119cimskiej, b\u0142\u0119dnie uto\u017csamiaj\u0105 judaizm biblijny z rabinicznym. Skoro, jak rozumuj\u0105, jedno i drugie to \u201ejudaizm\u201d, to wielu daje si\u0119 zwie\u015b\u0107 uznaj\u0105c je za t\u0119 sam\u0105 religi\u0119. Tymczasem przeciwie\u0144stwa s\u0105 istotne. Nie bagatelizujmy ich.<\/p>\r\n

Pierwsza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy katolicyzmem, a judaizmem rabinicznym to stosunek do Chrystusa. Wed\u0142ug tej drugiej religii Pan Jezus to zwyk\u0142y cz\u0142owiek. Tymczasem Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczy, \u017ce jest On Bogiem, drug\u0105 Osob\u0105 Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. To tak\u017ce obiecany przez prorok\u00f3w Pierwszego Przymierza Mesjasz, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 ludzk\u0105 natur\u0119 dla odkupienia \u015bwiata. \u017bydzi zatem nadal czekaj\u0105 na przyj\u015bcie Mesjasza, podczas gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 wierzy, \u017ce ju\u017c si\u0119 ono dokona\u0142o.<\/p>\r\n

Ponadto o ile judaizm rabiniczny ogranicza si\u0119 zasadniczo do jednego narodu o tyle chrze\u015bcija\u0144stwo jest uniwersalistyczne. Dlatego te\u017c wszelki rasizm i narodowy szowinizm (w tym antysemityzm) k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 z chrystianizmem. Jak bowiem pisa\u0142 \u015bwi\u0119ty Pawe\u0142 \u201ewy wszyscy, kt\u00f3rzy zostali\u015bcie ochrzczeni w Chrystusie, przyoblekli\u015bcie si\u0119 w Chrystusa. Nie ma ju\u017c \u017byda ani poganina, nie ma ju\u017c niewolnika ani cz\u0142owieka wolnego, nie ma ju\u017c m\u0119\u017cczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jeste\u015bcie kim\u015b jednym w Chrystusie Jezusie\u201d (Ga 3;27-28).<\/p>\r\n

Lojalno\u015b\u0107 wobec narodu i pa\u0144stwa wprawdzie pozostaje (IV Przykazanie), jednak zostaje zrelatywizowana. Mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego obowi\u0105zuje wszak ka\u017cdego. Tymczasem w judaizmie rabinicznym, jako religii narodowej, narodowo\u015b\u0107 pozostaje czym\u015b kluczowym. Nie pozostaje to bez wp\u0142ywu na etyk\u0119. Zdaniem Feliksa Konecznego istniej\u0105 cztery etyki w judaizmie rabinicznym: dla \u017cyd\u00f3w i nie-\u017cyd\u00f3w w Palestynie oraz dla \u017cyd\u00f3w i nie-\u017cyd\u00f3w w reszcie \u015bwiata.<\/p>\r\n

Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym odmienny stosunek do prozelityzmu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest otwarty na nowych wyznawc\u00f3w, cho\u0107 stawia przed nimi trudne wymagania moralne. \u201eId\u017acie wi\u0119c i nauczajcie wszystkie narody, udzielaj\u0105c im chrztu w imi\u0119 Ojca i Syna, i Ducha \u015awi\u0119tego” (Mt 28,19) – brzmi ostatni rozkaz Chrystusa. Nawr\u00f3cenie si\u0119 na judaizm jest za\u015b, je\u015bli nie niemo\u017cliwe, to trudne.  <\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Prawo i moralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

Judaizm natomiast to religia oparta w mniejszym stopniu na przyj\u0119tej w sercu wierze, a w wi\u0119kszym na Prawie i stosowaniu si\u0119 do niego. Niekt\u00f3re z nich budz\u0105 szczeg\u00f3lne kontrowersje u chrze\u015bcijan. Jak cho\u0107by zakaz wymawiania imienia Jezus przez ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w. Jednak tak\u017ce w innych nurtach judaizmu przepisy obejmuj\u0105 ka\u017cd\u0105 niemal sfer\u0119 \u017cycia. Utrudnia to rozr\u00f3\u017cnienie na sfer\u0119 sacrum i profanum. Tymczasem w Ko\u015bciele prawo ograniczone jest niemal wy\u0142\u0105cznie do podstawowych wskaza\u0144 moralnych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich stanowi z reszt\u0105 wym\u00f3g prawa naturalnego i mo\u017ce zosta\u0107 odkryta samym rozumem (cho\u0107 jest to trudne). Do tego dochodz\u0105 wykraczaj\u0105ce poza prawo rady ewangeliczne: ub\u00f3stwo, czysto\u015b\u0107, pos\u0142usze\u0144stwo. Nie zna ich judaizm. Celibat pozostaje obcy jego wyznawcom.<\/p>\r\n

Cho\u0107 praw w Ko\u015bciele jest mniej, to nie znaczy, \u017ce jest to religia mniej wymagaj\u0105ca. Wr\u0119cz przeciwnie. \u015awiadczy o tym, cho\u0107by zakaz rozwod\u00f3w i ponownych zwi\u0105zk\u00f3w. Tymczasem nawet biblijny judaizm dopuszcza rozwody (zezwolone przez Moj\u017cesza). Do tego dochodzi poligamia. Wprawdzie cz\u0119\u015b\u0107 rabin\u00f3w jej zakazywa\u0142a i zakazuje. Jednak jak pisze Julius H. Greenstone na \u0142amach internetowej \u201eJewish Encyclopedia” \u201enadal w\u015br\u00f3d wi\u0119kszo\u015bci \u017cyd\u00f3w (…) ma\u0142\u017ce\u0144stwo \u017conatego m\u0119\u017cczyzny jest postrzegane jako r\u00f3wnie wa\u017cne, jak to zawarte przez nie\u017conatego”. Warto przy okazji zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pozycja kobiety w judaizmie jest inna. Przynajmniej w kwestii religijnej. Kobiety potrzebuj\u0105 zasadniczo po\u015brednictwa m\u0119\u017cczyzn, by zosta\u0107 wys\u0142uchane. Nie mog\u0105 przebywa\u0107 obok m\u0119\u017cczyzn w synagodze. Nawet w weselach uczestnicz\u0105 osobno. <\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Judaizm i rozmowa <\/strong><\/p>\r\n

Czy w \u015bwietle tych r\u00f3\u017cnic warto z judaizmem rozmawia\u0107? Przez d\u0142ugi czas Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie prowadzi\u0142 dialogu mog\u0105cego sugerowa\u0107 r\u00f3wno\u015b\u0107 stron. Postrzega\u0142 \u017cyd\u00f3w jako \u015bwiadk\u00f3w prawdziwo\u015bci Biblii i poniek\u0105d Chrystusa, gdy\u017c przechowywali przepowiadaj\u0105ce Go ksi\u0119gi Starego Testamentu. Pojawia\u0142y si\u0119 te\u017c oskar\u017cenia o Bogob\u00f3jstwo, co zdaniem cz\u0119\u015bci os\u00f3b prowadzi\u0142o do antysemityzmu czy pogrom\u00f3w.<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 popiera\u0142 nawracanie \u017cyd\u00f3w czy pewne ograniczenia ich praw, nigdy jednak nie ulega\u0142 antysemityzmowi motywowanemu rasowo. Wydarzenia II Wojny \u015awiatowej, Shoah i generalna atmosfera otwarcia na \u015bwiat, doprowadzi\u0142y jednak do uchwalenia deklaracji Nostra Aetate<\/em>. Ojcowie Soboru Watyka\u0144skiego II pot\u0119piaj\u0105 w niej antysemityzm i oskar\u017cenia wszystkich \u017byd\u00f3w o Bogob\u00f3jstwo. Wzywaj\u0105 tak\u017ce do dialogu. Podejmuje go mi\u0119dzy innymi \u015bwi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II. W 1986 roku odwiedza rzymsk\u0105 synagog\u0119. Wywo\u0142uje podziw jednych i zgorszenie innych.<\/p>\r\n

W ocenie tego dialogu pojawiaj\u0105 si\u0119 skrajne opinie. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w uznaje jednak 13 zasad wiary przyj\u0119tych przez Majmonidesa, to wsp\u00f3\u0142czesny judaizm rabiniczny nie jest monolitem. Trudno wi\u0119c go w ca\u0142o\u015bci chwali\u0107 albo pot\u0119pia\u0107 w czambu\u0142. Dzieli si\u0119 on na ultraortodoksyjny, ortodoksyjny, konserwatywny i reformowany (liberalny). Od\u0142amy te r\u00f3\u017cni cho\u0107by stosunek do chrze\u015bcijan. Dla \u201eortodoks\u00f3w\u201d wyznawcy Chrystusa, jako wierz\u0105cy w Tr\u00f3jc\u0119 \u015awi\u0119t\u0105, to po prostu poganie – zauwa\u017ca ksi\u0105dz Chrostowski. \u017byd nawr\u00f3cony na katolicyzm przestaje by\u0107 ju\u017c uznawany za \u017cyda. Trudno tu o jakikolwiek dialog.<\/p>\r\n

Odmienne podej\u015bcie do chrze\u015bcijan cechuje za\u015b zwolennik\u00f3w judaizmu reformowanego i liberalnego. Oni bowiem, zdaniem ksi\u0119dza Chrostowskiego, widz\u0105 niekiedy w wyznawcach Chrystusa popularyzator\u00f3w przes\u0142ania judaizmu. W efekcie s\u0105 bardziej otwarci na rozmowy i warto to doceni\u0107. Jednak tak\u017ce i w tym przypadku poprowadz\u0105 ona na manowce, je\u015bli ich uczestnicy zapomn\u0105 o istniej\u0105cych r\u00f3\u017cnicach.<\/p>\r\n

Marcin Jendrzejczak<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Judaizm i dialog Ko\u015bcio\u0142a z jego wyznawcami budzi cz\u0119sto skrajne emocje. Wynikaj\u0105 one z nieporozumie\u0144. Powiedzmy jednak jasno: religia Starego Testamentu to co innego, ni\u017c oparty g\u0142\u00f3wnie na Talmudzie wsp\u00f3\u0142czesny judaizm. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wywodzi si\u0119 od rabin\u00f3w, lecz od Moj\u017cesza i prorok\u00f3w. To katolicyzm jest doskona\u0142\u0105 kontynuacj\u0105 wiary staro\u017cytnych Izraelit\u00f3w. Pocz\u0105tki judaizmu si\u0119gaj\u0105 patriarchy Abrahama. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3],"tags":[101,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99118"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99118\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}