{"id":98834,"date":"2017-12-24T13:20:43","date_gmt":"2017-12-24T18:20:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=98834"},"modified":"2017-12-24T13:21:28","modified_gmt":"2017-12-24T18:21:28","slug":"stulecie-inicjatywy-benedykta-xv-pokoj-zamiast-rewolucji-grzegorz-kucharczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=98834","title":{"rendered":"Stulecie inicjatywy Benedykta XV. Pok\u00f3j zamiast rewolucji – Grzegorz Kucharczyk<\/em>"},"content":{"rendered":"

Inicjatywa pokojowa papie\u017ca Benedykta XV, oficjalnie przedstawiona mocarstwom bior\u0105cym udzia\u0142 w pierwszej wojnie \u015bwiatowej 1 sierpnia 1917 roku, kiedy w Fatimie trwa\u0142y jeszcze objawienia, a Rosja sta\u0142a w przededniu piek\u0142a bolszewickiej rewolucji, by\u0142a dzie\u0142em Opatrzno\u015bci – ostatni\u0105 szans\u0105 ratunku, kt\u00f3r\u0105 za\u015blepiony pych\u0105 \u015bwiat gremialnie zignorowa\u0142.<\/strong>
\r\n
\r\n Papie\u017c Benedykt XV – kt\u00f3ry wst\u0105pi\u0142 na Tron Piotrowy we wrze\u015bniu 1914 roku, po wielkim pontyfikacie \u015bwi\u0119tego Piusa X – od pocz\u0105tku mia\u0142 \u017cyw\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce sierpniowe salwy nie tylko zainaugurowa\u0142y niespotykany w dziejach \u015bwiata konflikt zbrojny, ale r\u00f3wnie\u017c oznaczaj\u0105 pocz\u0105tek ko\u0144ca zachodniej cywilizacji. Niejednokrotnie w swoich r\u00f3\u017cnych wypowiedziach nazywa\u0142 Wielk\u0105 Wojn\u0119 samob\u00f3jstwem cywilizowanej Europy.
\r\n
\r\n Z drugiej strony Benedykt XV nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wojna \u015bwiatowa jest nie tylko pocz\u0105tkiem nowych, z\u0142ych czas\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c – skutkiem kumulacji b\u0142\u0119d\u00f3w pope\u0142nianych przez kolejne pokolenia Europejczyk\u00f3w. B\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re razem sprowadza\u0142y si\u0119 do zaprzestania przestrzegania wskaza\u0144 i praktyk chrze\u015bcija\u0144skiej m\u0105dro\u015bci. W ten spos\u00f3b duchow\u0105 kondycj\u0119 Starego Kontynentu okre\u015bli\u0142 Benedykt XV w swojej pierwszej encyklice Ad beatissimi Apostolorum z 1 listopada 1914 roku.
\r\n
\r\n Ojciec \u015awi\u0119ty zwraca\u0142 przy tym uwag\u0119 na dramatyczny paradoks polegaj\u0105cy na tym, \u017ce chyba nigdy przedtem nie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 tyle o braterstwie ludzi ani\u017celi obecnie. Ludzie nie wahaj\u0105 si\u0119 nawet og\u0142asza\u0107, \u017ce pragnienie braterstwa jest jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zdobyczy nowoczesnej cywilizacji, ignoruj\u0105c nauczanie Ewangelii i pomijaj\u0105c dzie\u0142o Chrystusa i Jego Ko\u015bcio\u0142a. W ten spos\u00f3b forsowano pogl\u0105d, \u017ce ludzie s\u0105 bra\u0107mi, ale nie maj\u0105 wsp\u00f3lnego Ojca. Towarzyszy\u0142o za\u015b temu – jak zauwa\u017ca\u0142 Benedykt XV – niepohamowane d\u0105\u017cenie do niezale\u017cno\u015bci i wszechogarniaj\u0105ca pycha. Taki stan ducha rodzi\u0142 za\u015b w dalszej kolejno\u015bci pogard\u0119 dla praw, niepos\u0142usze\u0144stwo wobec nich, niezliczone sposoby podwa\u017cania autorytetu, wreszcie straszliwe zbrodnie tych, kt\u00f3rzy twierdz\u0105c, \u017ce nie s\u0105 zwi\u0105zani \u017cadnymi prawami, nie wahaj\u0105 si\u0119 atakowa\u0107 w\u0142asno\u015bci i \u017cycia swoich bli\u017anich.
\r\n
\r\n Papie\u017c wskazywa\u0142, \u017ce zjawiskiem, kt\u00f3re w decyduj\u0105cy spos\u00f3b przyczyni\u0142o si\u0119 do odej\u015bcia Europejczyk\u00f3w od zasad chrze\u015bcija\u0144skiej m\u0105dro\u015bci, by\u0142 laicyzm, kt\u00f3ry znamy z kart historii jako kolejne ods\u0142ony wytaczanych przeciw Ko\u015bcio\u0142owi kulturkampf\u00f3w. Narzucany przez laicyzator\u00f3w tak zwany rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa, rozumiany jako rozdzia\u0142 katolicyzmu od spo\u0142ecze\u0144stwa (tak\u017ce jego kultury), stwarza\u0142 sytuacj\u0119 rewolucyjn\u0105.
\r\n
\r\n W swojej pierwszej encyklice Benedykt XV opisa\u0142 j\u0105 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: Gdy wi\u0119c plastyczne umys\u0142y dzieci zosta\u0142y uformowane przez bezbo\u017cne szko\u0142y, a idee niedo\u015bwiadczonych mas zosta\u0142y ukszta\u0142towane przez z\u0142\u0105 pras\u0119 codzienn\u0105 i periodyczn\u0105 i gdy za pomoc\u0105 wszystkich innych wp\u0142yw\u00f3w, kt\u00f3re kieruj\u0105 opini\u0105 publiczn\u0105, wpojono w umys\u0142y ludzi ten najszkodliwszy b\u0142\u0105d, jakoby cz\u0142owiekowi nie wolno by\u0142o \u017cywi\u0107 nadziei na wieczn\u0105 szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107, ale \u017ce ma by\u0107 szcz\u0119\u015bliwy tu, na ziemi, korzystaj\u0105c z bogactwa, zaszczyt\u00f3w i przyjemno\u015bci – c\u00f3\u017c dziwnego, \u017ce ludzie, kt\u00f3rych natura d\u0105\u017cy do szcz\u0119\u015bcia, z ca\u0142\u0105 energi\u0105 popychaj\u0105c\u0105 ich do poszukiwania tych d\u00f3br, niszcz\u0105 wszystko cokolwiek im sta\u0107 b\u0119dzie na zawadzie.
\r\n
\r\n Pok\u00f3j sprawiedliwy<\/strong>
\r\n
\r\n Od pocz\u0105tku dzia\u0142a\u0144 wojennych Stolica Apostolska by\u0142a zaanga\u017cowana w niesienie pomocy charytatywnej osobom najbardziej poszkodowanym przez tocz\u0105cy si\u0119 konflikt zbrojny. Z drugiej strony watyka\u0144ska dyplomacja pracowa\u0142a nad sk\u0142onieniem stron wojuj\u0105cych do podj\u0119cia rokowa\u0144 rozejmowych, a w dalszej kolejno\u015bci – pokojowych. W kolejnych apelach Benedykta XV s\u0142owem kluczem pojawiaj\u0105cym si\u0119 najcz\u0119\u015bciej by\u0142o conciliazione (pojednanie).
\r\n
\r\n Latem 1916 roku – w przededniu wielkiej rzezi, jak\u0105 by\u0142a \u201ebitwa materia\u0142owa\u201d pod Verdun – kardyna\u0142 sekretarz stanu Pietro de Gasparri przedstawi\u0142 Benedyktowi XV pierwszy projekt noty dyplomatycznej do wojuj\u0105cych mocarstw. Jego tre\u015b\u0107 koncentrowa\u0142a si\u0119 na kwestiach humanitarnych, przede wszystkim w kontek\u015bcie przestrzegania haskich konwencji o traktowaniu je\u0144c\u00f3w wojennych.
\r\n Z kolei w grudniu 1916 roku papieskie nuncjatury w Monachium i w Wiedniu otrzyma\u0142y z sekretariatu stanu memoria\u0142 zatytu\u0142owany Warunki mo\u017cliwego pokoju. W\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych wymieniono konieczno\u015b\u0107 opuszczenia terytori\u00f3w okupowanych przez najezdnicze armie. W tej fazie wojny chodzi\u0142o o ziemie opanowane przez koalicj\u0119 mocarstw centralnych, czyli o Belgi\u0119 i p\u00f3\u0142nocn\u0105 Francj\u0119 (zaj\u0119te przez Niemcy) oraz Serbi\u0119 i Rumuni\u0119 (zaj\u0119te przez Niemcy i Austro W\u0119gry). Co ciekawe, memoria\u0142 pomija\u0142 milczeniem kwesti\u0119 ziem formalnie nale\u017c\u0105cych do Rosji (ziemie zaboru rosyjskiego), kt\u00f3re latem 1915 roku zosta\u0142y zaj\u0119te przez mocarstwa centralne. Milczenie to nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z wyra\u017canymi nieraz przez Benedykta XV obawami, \u017ce sk\u0142onno\u015b\u0107 mocarstw zachodnich (Francji i Wielkiej Brytanii) do ust\u0119pstw wobec \u017c\u0105da\u0144 ich rosyjskiego sojusznika (kwestia Konstantynopola, cie\u015bniny czarnomorskie) oznacza\u0107 b\u0119dzie realne niebezpiecze\u0144stwo powstania l\u2019egemonia slava. W ten spos\u00f3b papie\u017c okre\u015bla\u0142 perspektyw\u0119 wzrostu wp\u0142yw\u00f3w prawos\u0142awia wraz z rozszerzaniem si\u0119 wp\u0142yw\u00f3w politycznych carskiej Rosji.
\r\n
\r\n Pod koniec grudnia 1916 roku kardyna\u0142 Pierro de Gasparri zredagowa\u0142 dla papie\u017ca kolejn\u0105 wersj\u0119 memoria\u0142u pokojowego, kt\u00f3ra powtarza\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej formu\u0142owane postulaty wolno\u015bci m\u00f3rz, ograniczenia imperializmu, zaprzestania okupacji obcych terytori\u00f3w. By\u0142o to ju\u017c bezpo\u015brednie przygotowanie gruntu pod sformu\u0142owanie oficjalnej noty pokojowej. Taki charakter mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c nowa obsada (od maja 1917 roku) nuncjatury w Monachium przez arcybiskupa Eugenia Pacellego, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do najbli\u017cszego kr\u0119gu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Benedykta XV w zakresie polityki zagranicznej i kt\u00f3rego uwa\u017ca si\u0119 za dyplomat\u0119 watyka\u0144skiego bardzo mocno zaanga\u017cowanego w ostateczn\u0105 wersj\u0119 noty przekazanej 1 sierpnia 1917 roku pa\u0144stwom wojuj\u0105cym.
\r\n
\r\n Sierpniowa nota Benedykta XV wskazywa\u0142a na piln\u0105 konieczno\u015b\u0107 zawarcia pokoju, a nast\u0119pnie stworzenia stabilnego \u0142adu pokojowego, kt\u00f3ry powinien opiera\u0107 si\u0119 na moralnej sile prawa. Wym\u00f3g ten oznacza\u0142 w pierwszej kolejno\u015bci konieczno\u015b\u0107 zwrotu bezprawnie zaj\u0119tych (okupowanych) terytori\u00f3w. Papie\u017c Benedykt XV upomina\u0142 si\u0119 jednocze\u015bnie o s\u0142uszne aspiracje narod\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wymieni\u0142 kwesti\u0119 Armenii i Polski.
\r\n
\r\n Ksi\u0105\u017c\u0119 Pokoju bez miejsca przy stole negocjacyjnym<\/strong>
\r\n
\r\n Pokojowa nota papie\u017ca zosta\u0142a – z jednym wyj\u0105tkiem – zgodnie odrzucona przez wszystkie mocarstwa zaanga\u017cowane w Wielk\u0105 Wojn\u0119. Tym wyj\u0105tkiem by\u0142a monarchia Habsburg\u00f3w rz\u0105dzona przez Karola I. Panuj\u0105cy od listopada 1916 roku nast\u0119pca Franciszka J\u00f3zefa od pocz\u0105tku za swoje najwa\u017cniejsze zadanie – tak\u017ce w imi\u0119 najlepiej poj\u0119tej racji stanu swoich pa\u0144stw – uwa\u017ca\u0142 d\u0105\u017cenie do pokoju. Sam wiele czyni\u0142 w tym kierunku (warto wspomnie\u0107 tak zwan\u0105 misj\u0119 ksi\u0119cia Sykstusa z 1917 roku) i jako jedyny pozytywnie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do inicjatywy Benedykta XV.
\r\n
\r\n Jednak\u017ce zar\u00f3wno w Pary\u017cu, Londynie, Waszyngtonie, jak i w Berlinie, a p\u00f3\u017aniej i w Piotrogrodzie (zw\u0142aszcza po obj\u0119ciu w\u0142adzy przez bolszewik\u00f3w) panowa\u0142o porozumienie ponad podzia\u0142ami – w du\u017cej mierze spajane dzia\u0142aniami wolnomularskiej \u201ediecezji bez granic\u201d (r\u00f3wnie wp\u0142ywowej nad Sekwan\u0105, Tamiz\u0105 i Potomakiem) oraz tradycyjnie antykatolickimi uprzedzeniami prusko protestanckich elit nad Sprew\u0105 – co do niedopuszczenia \u017cadnego katolickiego g\u0142osu do wsp\u00f3\u0142decydowania o kszta\u0142cie powojennego \u0142adu pokojowego. Dlatego zignorowano apel Stolicy Apostolskiej, jak r\u00f3wnie\u017c pokojowe wysi\u0142ki katolickiego cesarza.
\r\n
\r\n Takie samo nastawienie kierowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c zwyci\u0119sk\u0105 Entent\u0105, by nie dopu\u015bci\u0107 Stolicy Apostolskiej nawet jako obserwatora do rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 w styczniu 1919 roku w Pary\u017cu konferencji pokojowej. Po raz pierwszy w dziejach Starego Kontynentu g\u0142os papie\u017ca zosta\u0142 ca\u0142kowicie pomini\u0119ty podczas obrad wa\u017cnego kongresu pokojowego. Nowy \u0142ad – nie tylko na tym kontynencie, ale w skali globalnej – mia\u0142 zosta\u0107 kszta\u0142towany w oparciu o ca\u0142kiem inne zasady. G\u00f3r\u0119 bra\u0142y dwie koncepcje: wilsonowska zasada \u201esamostanowienia narod\u00f3w\u201d i wsp\u00f3\u0142pracy na forum Ligii Narod\u00f3w (1919) oraz leninowska wizja \u015bwiatowej rewolucji komunistycznej, kt\u00f3rej wehiku\u0142em mia\u0142a by\u0107 (istniej\u0105ca r\u00f3wnie\u017c od roku 1919) mi\u0119dzynarod\u00f3wka komunistyczna. Obydwie wizje powsta\u0142e w tym samym czasie jednakowo ignorowa\u0142y zasady chrze\u015bcija\u0144skiej m\u0105dro\u015bci, o kt\u00f3re upomina\u0142 si\u0119 od pocz\u0105tku swojego pontyfikatu Benedykt XV.
\r\n
\r\n W encyklice Pacem Dei munus z maja 1920 roku, po\u015bwi\u0119conej zagadnieniu \u0142adu pokojowego, papie\u017c nakre\u015bli\u0142 w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 stworzenia swego rodzaju rodziny narod\u00f3w. Jako wz\u00f3r podawa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, kt\u00f3ry jest prawdziwym societas perfecta – najdoskonalszym typem uniwersalnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Warunkiem zaistnienia prawdziwego pokoju – pisa\u0142 w 1920 roku Benedykt XV – jest przy\u0142\u0105czenie si\u0119 wszystkich ludzi do tego doskona\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa za\u0142o\u017conego przez Zbawiciela.
\r\n Papie\u017c nie milcza\u0142 w obliczu z\u0142a wojny. Niestety, nikt nie chcia\u0142 go s\u0142ucha\u0107 – ani w czasie wojny, ani po jej zako\u0144czeniu. Inicjatywa pokojowa Benedykta XV zawis\u0142a w pr\u00f3\u017cni, a przecie\u017c mo\u017cna j\u0105 traktowa\u0107 jako odblask wielkiej inicjatywy, kt\u00f3r\u0105 w tym samym czasie przedstawi\u0142a Matka Bo\u017ca w Fatimie – inicjatywy prowadz\u0105cej do pokoju, kt\u00f3rego \u015bwiat da\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\r\n

Grzegorz Kucharczyk<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Grzegorz Kucharczyk – historyk my\u015bli politycznej, profesor Instytutu Historii PAN, wyk\u0142adowca Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa oraz Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Polonia Christiana nr 57<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Inicjatywa pokojowa papie\u017ca Benedykta XV, oficjalnie przedstawiona mocarstwom bior\u0105cym udzia\u0142 w pierwszej wojnie \u015bwiatowej 1 sierpnia 1917 roku, kiedy w Fatimie trwa\u0142y jeszcze objawienia, a Rosja sta\u0142a w przededniu piek\u0142a bolszewickiej rewolucji, by\u0142a dzie\u0142em Opatrzno\u015bci – ostatni\u0105 szans\u0105 ratunku, kt\u00f3r\u0105 za\u015blepiony pych\u0105 \u015bwiat gremialnie zignorowa\u0142. Papie\u017c Benedykt XV – kt\u00f3ry wst\u0105pi\u0142 na Tron Piotrowy we […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[119,196],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98834"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98834"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98834\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}