{"id":983,"date":"2007-04-23T00:00:00","date_gmt":"2007-04-23T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2008-11-30T10:56:10","modified_gmt":"2008-11-30T15:56:10","slug":"pieko-limbus-czy-niebo-mirosaw-salwowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=983","title":{"rendered":"Piek\u0142o, Limbus czy Niebo? – Miros\u0142aw Salwowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

20 kwietnia b. roku (2007) Watyka\u0144ska Mi\u0119dzynarodowa Komisja Teologiczna powo\u0142ana do zbadania kwestii mo\u017cliwo\u015bci zbawienia zmar\u0142ych bez chrztu dzieci orzek\u0142a, i\u017c mo\u017cna \u017cywi\u0107 realn\u0105 nadziej\u0119 na to, \u017ce takowe male\u0144stwa wejd\u0105 do Nieba. W kr\u0119gach tradycyjnych i konserwatywnych katolik\u00f3w fakt ten wzbudzi\u0142 mieszane uczucia. Z jednej strony przekonanie o tym, i\u017c nieochrzczone dzieci nigdy nie b\u0119d\u0105 ogl\u0105da\u0107 Pana Boga w naturalny spos\u00f3b budzi spore pok\u0142ady smutku. Z drugiej strony jednak rodzi si\u0119 pytanie, jak nale\u017cy potraktowa\u0107 wielowiekowe nauczanie katolickie m\u00f3wi\u0105ce o tym, i\u017c nieochrzczone dzieci po swej \u015bmierci trafiaj\u0105 do tzw. limbusa?<\/p>\r\n\r\n

Co jest nieomylne i niezmienne?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Mylnym jest przekonanie, i\u017c dok\u0142adnie ka\u017cdy akt Magisterium Ko\u015bcio\u0142a nale\u017cy do nieomylnego nauczania, a tym samym nie podlega \u017cadnym korektom. Obok doktryny, kt\u00f3ra jest nieomylna i niezmienna, istnieje r\u00f3wnie\u017c nauczanie nie posiadaj\u0105ce takich znamion. Nie znaczy to, i\u017c wolno jest tak\u0105 nie-nieomyln\u0105 i nie-niezmienn\u0105 doktryn\u0105 Ko\u015bcio\u0142a lekcewa\u017cy\u0107 i okazywa\u0107 jej niepos\u0142usze\u0144stwo. Oznacza to jednak, i\u017c owo nie-nieomylne i nie-niezmienne nauczanie mo\u017ce zosta\u0107 skorygowane przez nast\u0119pnych Papie\u017cy i sobory. Historia Ko\u015bcio\u0142a zna, co najmniej kilka wypadk\u00f3w, w kt\u00f3rych takowe nauczanie jednych Papie\u017cy by\u0142o korygowane i poprawiane przez nast\u0119pnych Wikariuszy Chrystusa. Przyk\u0142adem czego\u015b takiego mo\u017ce by\u0107 cho\u0107by sprawa wa\u017cno\u015bci \u015bwi\u0119ce\u0144 udzielanych przez heretyckich biskup\u00f3w. W pewnym okresie \u015bredniowiecza kilku Papie\u017cy g\u0142osi\u0142o, i\u017c \u015bwi\u0119cenia udzielane przez nieprawowiernych biskup\u00f3w s\u0105 nie tylko niegodne, ale r\u00f3wnie\u017c niewa\u017cne. Nast\u0119pni Papie\u017ce nauczali jednak, i\u017c wa\u017cnie wy\u015bwi\u0119cony biskup, nawet, je\u015bli popad\u0142 w herezj\u0119, mo\u017ce w spos\u00f3b wa\u017cny (cho\u0107 nielegalny i niegodziwy) udziela\u0107 \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich oraz innych sakrament\u00f3w. Podobnie sprawa wygl\u0105da\u0142a z nauczaniem Jana XXII, kt\u00f3ry twierdzi\u0142, i\u017c do czasu S\u0105du Ostatecznego nawet dusze zbawionych nie b\u0119d\u0105 ogl\u0105da\u0107 Pana Boga. P\u00f3\u017aniej jednak Papie\u017ce i Sobory jasno zdefiniowa\u0142y, i\u017c jeszcze przed S\u0105dem Ostatecznym zbawieni dost\u0105pi\u0105 widzenia Wszechmog\u0105cego. Tak naprawd\u0119 nie jest \u017cadn\u0105 nowo\u015bci\u0105 i rewolucj\u0105, i\u017c pewne elementy nauczania Ko\u015bcio\u0142a mog\u0105 podlega\u0107 p\u00f3\u017aniejszym korektom i zmianom. Mo\u017ce si\u0119 ta dzia\u0107 w\u00f3wczas, gdy dane nauczanie nie zosta\u0142o uj\u0119te w form\u0119 uroczystej definicji b\u0105d\u017a te\u017c nie mia\u0142o powszechnego, sta\u0142ego i wielowiekowego charakteru. Katolickie nauczanie maj\u0105ce bowiem te znamiona jest bowiem nieomylne i jako takie nie mo\u017ce podlega\u0107 korektom. Nie znaczy to, i\u017c takie nauczanie nie mo\u017ce by\u0107 pog\u0142\u0119biane i rozwijane. Oznacza to jednak tyle, i\u017c je\u017celi np. Pius XII og\u0142osi\u0142 dogmat o Wniebowzi\u0119ciu Naj\u015bwi\u0119tszej Panny Marii razem z cia\u0142em i dusz\u0105, to nie jest ju\u017c mo\u017cliwe, aby nast\u0119pny Papie\u017c powiedzia\u0142, i\u017c Matka Bo\u017ca tak naprawd\u0119 nie zosta\u0142a Wniebowzi\u0119ta. S\u0105 jednak mo\u017cliwe dalsze badania i rozstrzygni\u0119cia w kwestiach nie obj\u0119tych t\u0105 uroczyst\u0105 definicj\u0105 – np. to, czy Naj\u015bwi\u0119tsza Panna umar\u0142a czy zasn\u0119\u0142a. Podobnie, je\u017celi Magisterium Ko\u015bcio\u0142a zawsze i wsz\u0119dzie naucza\u0142o, i\u017c cudzo\u0142\u00f3stwo albo morderstwo niewinnego jest – samo w sobie obraz\u0105 Pana Boga – to jest to doktryna nieomylna, nawet je\u015bli nie zosta\u0142a ona uj\u0119ta w \u017cadn\u0105 uroczyst\u0105 definicj\u0119. Mamy wi\u0119c dwa rodzaje nauczania Ko\u015bcio\u0142a: zwyczajne i nie-nieomylne (ma charakter czasowy, jest odbiciem r\u00f3\u017cnych waha\u0144 i dyskusji teologicznych i dlatego te\u017c mo\u017ce podlega\u0107 p\u00f3\u017aniejszym korektom) oraz; nieomylne (jest uj\u0119te w formie uroczystej definicji dogmatycznej b\u0105d\u017a te\u017c ma charakter zwyczajnego, ale zarazem powszechnego, wielowiekowego i sta\u0142ego Magisterium). Kontrowersje naros\u0142e wok\u00f3\u0142 kwestii po\u015bmiertnego losu nieochrzczonych male\u0144stw wynikaj\u0105 w du\u017cej mierze z nieodr\u00f3\u017cniania tego co w doktrynie katolickiej nale\u017cy do sfery nieomylnej i nie-nieomylnej. Cz\u0119sto w dyskusji na ten temat mieszaj\u0105 si\u0119 te\u017c poszczeg\u00f3lne opinie teologiczne z oficjalnymi wypowiedziami Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n\r\n

Niebo dla nieochrzczonych?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Tak naprawd\u0119 nadzieja zbawienia dla ma\u0142ych dzieci zmar\u0142ych bez chrztu zosta\u0142a zawarta ju\u017c w og\u0142oszonym przez Jana Paw\u0142a II Katechizmie Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego, gdzie czytamy: \u201e Je\u017celi chodzi o dzieci zmar\u0142e bez chrztu, Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce tylko poleca\u0107 je mi\u0142osierdziu Bo\u017cemu, jak czyni to podczas przeznaczonego dla nich obrz\u0119du pogrzebu. Istotnie, wielkie mi\u0142osierdzie Boga, kt\u00f3ry pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i mi\u0142o\u015b\u0107 Jezusa, do dzieci, kt\u00f3ra kaza\u0142a Mu powiedzie\u0107: <<Pozw\u00f3lcie dzieciom przychodzi\u0107 do Mnie, nie przeszkadzajcie im>> (Mk 10, 14) pozwalaj\u0105 nam mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce istnieje jaka\u015b droga zbawienia dla dzieci zmar\u0142ych bez chrztu\u201d (tam\u017ce, n. 1261 – dalej KKK). Z kolei, w encyklice \u201eEvangelium Vitae\u201d Jan Pawe\u0142 II, w odniesieniu do dzieci zamordowanych w skutek aborcji stwierdza, i\u017c \u017cyj\u0105 one teraz „w Bogu” (patrz, n. 99 – dalej EV), co jest jasn\u0105 sugesti\u0105, i\u017c takie dzieci\u0105tka trafiaj\u0105 do Nieba.<\/p>\r\n\r\n

Limbus – naj\u0142agodniejsza forma piek\u0142a<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pozornie rzecz bior\u0105c takie postawienie sprawy mo\u017ce dostarcza\u0107 argument\u00f3w tym, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, i\u017c w nauczaniu katolickim po Soborze Watyka\u0144skim II dosz\u0142o do niejednej rewolucyjnej zmiany, za\u015b sprawa po\u015bmiertnego losu nieochrzczonych dzieci jest tylko jednym z tego przejaw\u00f3w. Prawd\u0105 jest bowiem, i\u017c przedsoborowa doktryna i teologia katolicka raczej nie widzia\u0142a dzieci zmar\u0142ych bez chrztu w Niebie. Co prawda rzadko w spos\u00f3b absolutny i stanowczy zamykano przed nimi drog\u0119 do Nieba, jednak bardzo cz\u0119sto nic nie m\u00f3wiono na temat jakiejkolwiek mo\u017cliwo\u015bci ich zbawienia. Zapomina si\u0119 jednak o tym, i\u017c tak naprawd\u0119 w Ko\u015bciele katolickim nigdy nie wypracowano jasnej, jednolitej i sta\u0142ej doktryny na temat po\u015bmiertnego losu nieochrzczonych male\u0144stw. Wiele z tego co nauczano niegdy\u015b w Ko\u015bciele na ten temat nie mia\u0142o wi\u0119c charakteru nieomylnego i niezmiennego, a tym samym nie powinni\u015bmy si\u0119 dziwi\u0107, i\u017c podlega ono dzi\u015b nie tylko uzupe\u0142nieniom, ale nawet korektom. Jedynym nieomylnym rozstrzygni\u0119ciem Ko\u015bcio\u0142a w kwestii po\u015bmiertnego losu nieochrzczonych dzieci jest orzeczenie Soboru Florenckiego, kt\u00f3re uczy:<\/p>\r\n\r\n

\u201e (dusze tych) kt\u00f3rzy w grzechu \u015bmiertelnym albo w samym grzechu pierworodnym<\/em><\/strong> umieraj\u0105, zaraz schodz\u0105 do piek\u0142a, jednak nier\u00f3wnymi karami s\u0105 dotkni\u0119te\u201d (Denz. 693) 1 <\/a>. Cho\u0107 mo\u017ce na pierwszy rzut oka tak si\u0119 wydawa\u0107, w rzeczywisto\u015bci zacytowane powy\u017cej nieomylne orzeczenie wcale nie wyklucza, i\u017c nieochrzczone dzieci nigdy nie wejd\u0105 do Nieba. Sob\u00f3r Florencki nie precyzuje bowiem na czym w stosunku do zmar\u0142ych w samym grzechu pierworodnym polega\u0107 b\u0119dzie kara piek\u0142a? Czy b\u0119dzie to m\u0119ka ognia i innych zmys\u0142owych przykro\u015bci? Czy mo\u017ce jedyn\u0105 kar\u0105 stanowi tu brak ogl\u0105dania Pana Boga? Czy kara piekielna w stosunku do ludzi umar\u0142ych tylko w grzechu pierworodnym wyklucza jakikolwiek stopie\u0144 szcz\u0119\u015bliwo\u015bci czy te\u017c nie? Florentinum nie daje wreszcie odpowiedzi czy piek\u0142o odno\u015bnie takich dusz b\u0119dzie trwa\u0142o wiecznie, czy mo\u017ce czasowo? Jedyne co ten\u017ce Sob\u00f3r rozstrzygn\u0105\u0142 w tej kwestii jest stwierdzenie, i\u017c dusze obarczone samym grzechem pierworodnym trafi\u0105 do piek\u0142a, jednak ich kara nie b\u0119dzie r\u00f3wna karze tych, kt\u00f3rzy obrazili Boga osobi\u015bcie zaci\u0105gni\u0119tym grzechem \u015bmiertelnym. Jak wida\u0107 jedyne nieomylne orzeczenie w kwestii nieochrzczonych zmar\u0142ych dzieci niewiele tu rozstrzyga zostawiaj\u0105c wiele pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci do rozwa\u017cenia teologom oraz przysz\u0142ym Papie\u017com i Soborom. Na w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3rych Sob\u00f3r Florencki nie rozs\u0105dzi\u0142, wielu Ojc\u00f3w, Doktor\u00f3w i Papie\u017cy pr\u00f3bowa\u0142o odpowiada\u0107 bardzo r\u00f3\u017cnie, nierzadko we wzajemnie wykluczaj\u0105cy si\u0119 spos\u00f3b. I tak np. \u015bw. Augustyn, a za nim m.in. \u015bw. Fulgencjusz i Petavius twierdzili, i\u017c zmarli w samym nieochrzczone dzieci doznaj\u0105 w piekle kar zmys\u0142owych, jednak s\u0105 one naj\u0142agodniejsze w por\u00f3wnaniu z m\u0119k\u0105, jakiej s\u0105 poddawani ci, kt\u00f3rzy umarli w stanie grzechu ci\u0119\u017ckiego. Pogl\u0105d ten popar\u0142 Papie\u017c \u015bw. Grzegorz Wielki 2 <\/a>. Za zdaniem przeciwnym byli m.in.; Piotr Lombard, \u015bw. Tomasz z Akwinu, \u015bw. Bonawentura i Duns Szkot. Twierdzili oni, i\u017c kar\u0105 za grzech pierworodny jest tylko brak ogl\u0105dania Pana Boga, nie za\u015b jakiekolwiek zmys\u0142owe m\u0119czarnie 3 <\/a>. Ostatecznie opinia ta przewa\u017cy\u0142a w nauczaniu katolickim i sta\u0142a si\u0119 jego oficjaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105. Opowiedzia\u0142 si\u0119 za ni\u0105 Papie\u017c Innocenty III, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142: \u201eKar\u0105 grzechu pierworodnego jest brak widzenia Boga, a grzechu aktualnego jest m\u0119ka wiecznej gehenny\u201d (Denz. 410) 4 <\/a>. Tak\u017ce b\u0142. Pius IX w encyklice \u201eQuanto conficiamur\u201d uczy, i\u017c: \u201eB\u00f3g (…) swej najwy\u017cszej dobroci i \u0142askawo\u015bci nie mo\u017ce dopu\u015bci\u0107, \u017ceby ktokolwiek mia\u0142 cierpie\u0107 m\u0119ki wieczne, kto nie ma winy dobrowolnego grzechu\u201d 5 <\/a>. W oparciu o nauczanie zak\u0142adaj\u0105ce, i\u017c kara piek\u0142a dla zmar\u0142ych w samym grzechu pierworodnym nie mo\u017ce oznacza\u0107 wiecznych m\u0105k, a jedynie brak ogl\u0105dania Wszechmog\u0105cego w\u015br\u00f3d teolog\u00f3w powsta\u0142a teoria tzw. limbusa. Limbus mia\u0142 by\u0107 wi\u0119c naj\u0142agodniejsz\u0105 z mo\u017cliwych wersji piek\u0142a, w kt\u00f3rej dusze nie tylko \u017ce nie cierpi\u0105 wiecznych m\u0105k, ale ciesz\u0105 si\u0119 wielkim stopniem naturalnego szcz\u0119\u015bcia, a jedyn\u0105 ich kar\u0105 jest brak uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cego, nadprzyrodzonego widzenia Boga. Co prawda, taka wizja \u201elimbusa\u201d bardziej kojarzy nam si\u0119 z przedpokojami Niebios, ani\u017celi z cho\u0107by najbardziej \u0142agodn\u0105 wersj\u0105 piek\u0142a, jednak jasne orzeczenie Soboru Florenckiego w tej sprawie nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c zmarli w grzechu pierworodnym trafiaj\u0105 do piek\u0142a. Jedyn\u0105 mo\u017cliwym rozwi\u0105zaniem tej trudno\u015bci mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c tylko stwierdzenie, i\u017c tzw. limbus jest najbardziej \u0142agodn\u0105 form\u0105 piek\u0142a. Inaczej m\u00f3wi\u0105c: jest piek\u0142em bez ognia, m\u0105k, widzenia szatan\u00f3w, smutku, wyrzut\u00f3w sumienia, za to z wielkim stopniem naturalnego szcz\u0119\u015bcia. Do wyja\u015bnienia pozosta\u0142o wi\u0119c jeszcze pytanie; czy piek\u0142o (limbus) jest dla zmar\u0142ych w samym grzechu Adama wieczne, czy te\u017c nie jest wykluczone, i\u017c mo\u017ce by\u0107 ono dla nich jedynie czasowe? Niekt\u00f3re wypowiedzi ko\u015bcielne zdaj\u0105 si\u0119 twierdzi\u0107, i\u017c r\u00f3wnie\u017c w tym wypadku mamy do czynienia z wiecznym piek\u0142em. Papie\u017c Innocenty I uczy\u0142: \u201eJest nierozumnym twierdzi\u0107, i\u017c dzieci bez \u0142aski chrztu mog\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 nagrody \u017cycia wiecznego\u201d 6 <\/a>. Nie mamy tu jednak do czynienia z nieomyln\u0105 definicj\u0105, poza tym brak jest danych by stwierdzi\u0107, i\u017c stwierdzenie o wieczno\u015bci piek\u0142a (limbusa) dla nieochrzczonych dzieci stanowi sta\u0142\u0105, powszechn\u0105 i jednolit\u0105 doktryn\u0105 Ko\u015bcio\u0142a. Przewa\u017cnie nauczano bowiem, i\u017c dzieci takie nie trafiaj\u0105 do Nieba, jednak nie zawsze precyzowano przy tym, czy \u00f3w stan nieogl\u0105dania Boga b\u0119dzie trwa\u0142 wiecznie. Skoro piek\u0142o dla zmar\u0142ych nieochrzczonych r\u00f3\u017cni si\u0119 od piek\u0142a dla zatwardzia\u0142ych grzesznik\u00f3w niczym dzie\u0144 do nocy, trudno jest wykluczy\u0107, i\u017c o ile ci drudzy z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 wiecznie karani, o tyle kara braku ogl\u0105dania Boga przez tych pierwszych b\u0119dzie mia\u0142a sw\u00f3j kres.<\/p>\r\n\r\n

Chrzest krwi?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jeszcze inn\u0105 kwesti\u0105 jest to, czy aby na pewno wszystkie dzieci, kt\u00f3re umieraj\u0105 bez polania wod\u0105 chrzcieln\u0105 w \u017caden spos\u00f3b nie dost\u0119puj\u0105 Sakramentu Chrztu. Tradycyjna teologia katolicka rozr\u00f3\u017cnia bowiem Chrzest z wody, krwi i pragnienia. W Ko\u015bciele katolickim czci si\u0119 jako ma\u0142ych m\u0119czennik\u00f3w ma\u0142e dzieci, kt\u00f3re z rozkazu Heroda zosta\u0142y zamordowane, gdy\u017c ten nienawidzi\u0142 i ba\u0142 si\u0119 maj\u0105cego nadej\u015b\u0107 Chrystusa. Mimo, i\u017c owe dzieci\u0105tka nie mia\u0142y \u015bwiadomo\u015bci z jakiego powodu umieraj\u0105, to uwa\u017ca si\u0119 je za m\u0119czennik\u00f3w, albowiem ponios\u0142y \u015bmier\u0107 z powodu nienawi\u015bci do Pana Jezusa. Przy takim postawieniu sprawy nie\u0142atwo jest negowa\u0107 przypuszczenie, i\u017c zamordowane nienarodzone dzieci dost\u0119puj\u0105 Chrztu krwi, albowiem ich \u015bmier\u0107 jest efektem nienawi\u015bci i pogardy dla Bo\u017cego prawa. W\u0142a\u015bnie to m\u00f3g\u0142 mie\u0107 na my\u015bli Jan Pawe\u0142 II, og\u0142aszaj\u0105c, i\u017c ofiary prenatalnego dzieciob\u00f3jstwa s\u0105 ju\u017c w Niebie. W ramach tradycyjnej teologii katolickiej funkcjonowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne teorie teologiczne, kt\u00f3re pozwala\u0142y rozszerza\u0107 tzw. chrzest pragnienia tak\u017ce na mniejsz\u0105 b\u0105d\u017a wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 nienarodzonych dzieci. Autorzy tych opinii wychodz\u0105c od za\u0142o\u017cenia, i\u017c nie\u015bwiadome dziecko otrzymuje chrzest wody przez wiar\u0119 rodzic\u00f3w snuli przypuszczenia, i\u017c na podobnej zasadzie zmar\u0142e lecz nieochrzczone dziecko mo\u017ce dost\u0105pi\u0107 \u0142ask zwi\u0105zanych z chrztem przez pragnienie swych rodzic\u00f3w. Przyk\u0142adowo, \u015bw. Bonawentura, a za nim m.in. Durand i Gerson utrzymywali, i\u017c B\u00f3g na pro\u015bby pobo\u017cnych rodzic\u00f3w, wyj\u0105tkowo, ze szczeg\u00f3lnego mi\u0142osierdzia i przywileju, udziela w chwili \u015bmierci, zmar\u0142ym bez chrztu dzieciom, \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej i zbawia je 7 <\/a>. Jeszcze inni teologowie posuwali si\u0119 do twierdzenia, i\u017c takowe dzieci w chwili \u015bmierci maj\u0105 mie\u0107 u\u017cycie rozumu i wtedy przez wiar\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107 dost\u0119puj\u0105 chrztu pragnienia 8 <\/a>. Do tych\u017ce opinii nawi\u0105zuje cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych teolog\u00f3w katolickich twierdz\u0105cych, i\u017c tak naprawd\u0119 wszystkie zmar\u0142e ma\u0142e dzieci dost\u0119puj\u0105 chrztu pragnienia, albowiem albo pragn\u0105 tego ich rodzice, albo te\u017c – w przypadku braku woli ze strony tych pierwszych – pragnie tego Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119ty. Chocia\u017c teoria o chrzcie pragnienia w wypadku zmar\u0142ych dzieci ma pewne swe pewne podstawy, to jednak bardzo niebezpieczne wydaje si\u0119 rozci\u0105ganie jej na wszystkie dzieci. Gdyby bowiem dok\u0142adnie wszystkie dzieci dost\u0119powa\u0142y chrztu pragnienia, to za pusty i nic nie znacz\u0105cy frazes nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 nauczanie Soboru Florenckiego m\u00f3wi\u0105ce o tym, i\u017c \u201edusze tych, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 w samym grzechu pierworodnym id\u0105 do piek\u0142a\u201d. Zgodnie z teori\u0105 powszechnego chrztu pragnienia nikt nie umiera\u0142by bowiem w stanie samego grzechu pierworodnego. Sensownym wydaje si\u0119 jednak, i\u017c w przypadku istnienia pragnienia chrztu u rodzic\u00f3w ich zmar\u0142e bez polania chrzcieln\u0105 wod\u0105 dzieci faktycznie \u0142aski chrztu pragnienia.<\/p>\r\n\r\n

Rewolucja czy prawowita ewolucja?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Stan doktryny i teologii katolickiej sprzed Soboru Watyka\u0144skiego II (uwzgl\u0119dniaj\u0105c zmiany, jakie zasz\u0142y w tej dziedzinie w ci\u0105gu wiek\u00f3w) odno\u015bnie losu nieochrzczonych dzieci da si\u0119 wi\u0119c podsumowa\u0107 w nast\u0119puj\u0105cych punktach:<\/p>\r\n\r\n\r\n