{"id":98221,"date":"2017-11-20T11:27:51","date_gmt":"2017-11-20T16:27:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=98221"},"modified":"2017-11-20T11:27:51","modified_gmt":"2017-11-20T16:27:51","slug":"humanizm-czyli-niewolnictwo-krzysztof-karon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=98221","title":{"rendered":"„Humanizm”, czyli niewolnictwo – Krzysztof Karo\u0144<\/em>"},"content":{"rendered":"

W trwaj\u0105cym od wiek\u00f3w konflikcie brutalnej si\u0142y i sumienia Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zawsze bra\u0142 stron\u0119 s\u0142abszych. Na tym fundamencie zosta\u0142a zbudowana cywilizacja europejska.<\/strong><\/p>\r\n

W 1954 r. Asger Jorn (w\u0142a\u015bciwie Asger Oluf Jorgensen), du\u0144ski malarz awangardowy i jeszcze przedwojenny komunista, za\u0142o\u017cyciel grupy COBRA i wynalazca tr\u00f3jstronnej pi\u0142ki no\u017cnej, spotka\u0142 si\u0119 z Guy Debordem, francuskim nowym marksist\u0105 i tw\u00f3rc\u0105 Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Lettrystycznej. Skutkiem spotkania by\u0142o po\u0142\u0105czenie kilku grup oko\u0142o- artystycznej awangardy w Mi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0105 Sytuacjonistyczn\u0105 – jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych organizacji Nowej Lewicy, kt\u00f3ra kierowa\u0142a rewolt\u0105 studenck\u0105 1968 r. jednak ruch sytuacjonistyczny<\/em> od pocz\u0105tku lat 60. XX w. szed\u0142 w kierunku czynnej walki politycznej i Jorn zako\u0144czy\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z sytuacjonistami (chocia\u017c w dalszym ci\u0105gu finansowa\u0142 ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 z dochod\u00f3w osi\u0105ganych ze sprzeda\u017cy swoich ekspresjonistycznych obraz\u00f3w) i zaj\u0105\u0142 si\u0119 sprawami jego zdaniem wa\u017cniejszymi. W 1961 r. Jorn, wsp\u00f3lnie z Peterem Globem i Wernerem Jacobsenein z Du\u0144skiego Muzeum Narodowego oraz Holgerem Arbmanem ze szwedzkiego Uniwersytetu w Lund, za\u0142o\u017cy\u0142 Skandynawski instytut Wandalizmu Por\u00f3wnawczego. Trzeba wspomnie\u0107, \u017ce jakkolwiek Jorn by\u0142 uznanym malarzem awangardowym, to mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c – a mo\u017ce przede wszystkim – ambicje filozoficzne i historiozoficzne, polemizowa\u0142 z Kierkegaardem i Nietzschem, stworzy\u0142 w\u0142asny system nazwany triolektyk\u0105<\/em>, pr\u00f3bowa\u0142 broni\u0107 bez powodzenia doktoratu z filozofii na kopenhaskim uniwersytecie i rekonstruowa\u0107 filozofi\u0119 z punktu widzenia artysty. Jorn by\u0142 jednak przede wszystkim komunist\u0105, kt\u00f3ry chyba najpe\u0142niej rozumia\u0142 znaczenie wa\u0142ki kulturowej w tocz\u0105cej si\u0119 po II wojnie \u015bwiatowej wojnie ideologicznej. Historia wandalizmu por\u00f3wnawczego<\/em> najlepiej wyja\u015bnia, o co naprawd\u0119 w tej ideologicznej wojnie chodzi\u0142o i chodzi. W latach 1961-1965 Jorn podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Europie z wynaj\u0119tym fotografem i dokumentowa\u0142 zabytki architektoniczne, dzie\u0142a sztuki i artefakty archeologiczne, tworz\u0105c zbi\u00f3r ponad 20 tysi\u0119cy fotografii nazwany \u201e10 tysi\u0119cy lat nordyckiej sztuki ludowej<\/em>„. Na ich podstawie Jorn wyda\u0142 seri\u0119 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych celem by\u0142o wykazanie, \u017ce w Europie przez ca\u0142e wieki trwa\u0142a i rozwija\u0142a si\u0119 miejscowa sztuka nordycka, niezale\u017cna od wp\u0142yw\u00f3w tradycji nazywanej \u201eklasyczno-\u0142aci\u0144sk\u0105”.<\/p>\r\n

W prze\u0142o\u017ceniu na zrozumia\u0142y j\u0119zyk: tradycja klasyczno-\u0142aci\u0144ska to tradycja prowadz\u0105ca od klasycznego antyku do rzymskiego katolicyzmu, natomiast tradycja nordycka to tradycja barbarzy\u0144skich German\u00f3w z okresu W\u0119dr\u00f3wek Lud\u00f3w.<\/p>\r\n

Mit \u201etw\u00f3rczej destrukcji” <\/strong><\/p>\r\n

Co oznacza\u0142o u\u017cyte przez Jorna poj\u0119cie wandalizmu<\/em>? Ot\u00f3\u017c wandalizm w j\u0119zyku potocznym oznacza \u015blep\u0105 \u017c\u0105dz\u0119 zniszczenia. Poj\u0119cie powsta\u0142o W XVIII w., ale wywodzi si\u0119 od germa\u0144skiego ludu Wandal\u00f3w, kt\u00f3ry w okresie W\u0119dr\u00f3wek Lud\u00f3w wyw\u0119drowa\u0142 prawdopodobnie z teren\u00f3w dzisiejszej Polski, przez Gali\u0119, Hiszpani\u0119 i p\u00f3\u0142nocn\u0105 Afryk\u0119 dotar\u0142 w V w. do Kartaginy, a w 455 r. pod wodz\u0105 Genzeryka zdoby\u0142 i spl\u0105drowa\u0142 Rzym, co rozpocz\u0119\u0142o ostatni\u0105 faz\u0119 upadku Cesarstwa Zachodniego.<\/p>\r\n

W tekstach Jorna poj\u0119cie wandalizmu ma jednak wsp\u00f3\u0142czesne znaczenie \u201etw\u00f3rczej destrukcji”. Pojawi\u0142o si\u0119 ono ju\u017c w Manife\u015bcie komunistycznym<\/em>, pracach Bakunina i Nietzschego i w pracy niemieckiego socjologa Wernera Sombarta pt. Wojna i kapitalizm z 1913 r., a w j\u0119zyku ekonomii spopularyzowane zosta\u0142o przez austriackiego ekonomist\u0119 Josepha Schumpetera w ksi\u0105\u017cce z 1942 r. pt. 'Kapitalizm, Socjalizm, Demokracja jako zasada ekonomicznej innowacyjno\u015bci’. \u201eTw\u00f3rcza destrukcja” jest r\u00f3wnie\u017c chyba najistotniejszym elementem krytycznej mentalno\u015bci neomarksistowskiej. Oznacza ono wewn\u0119trzn\u0105 cech\u0119 proces\u00f3w polegaj\u0105c\u0105 na niszczeniu status quo przez r\u00f3\u017cnego rodzaju innowacje.<\/p>\r\n

W poj\u0119ciu tym najistotniejsze jest jednak samo s\u0142owo \u201edestrukcja”, jest ono bowiem szczeg\u00f3lnym opisem procesu zmiany, kt\u00f3ra mo\u017ce przecie\u017c nast\u0119powa\u0107 bez \u201edestrukcji\u201d. Np. sama idea ewolucji zak\u0142ada zmiany przez przystosowanie. je\u015bli chcemy wymieni\u0107 krzes\u0142o na nowe, to mo\u017cemy stare po prostu zdemontowa\u0107, zutylizowa\u0107 itp. – i najcz\u0119\u015bciej zdrowemu psychicznie cz\u0142owiekowi nie przyjdzie do g\u0142owy, \u017ceby je \u201eniszczy\u0107\u201d, tzn. w pocie czo\u0142a, rycz\u0105c z w\u015bciek\u0142o\u015bci, kopa\u0107, \u0142ama\u0107 i poniewiera\u0107.<\/p>\r\n

W istocie wandalizm jest w tym przypadku synonimem napa\u015bci i grabie\u017cy, a wi\u0119c metod zdobywania bogactwa nie w wyniku w\u0142asnej pracy, ale takiej czy innej formy eksploatacji innych ludzi. I trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142a to metoda w\u0142a\u015bciwa nie tylko poga\u0144skim barbarzy\u0144com, ale i klasycznym Grekom i Rzymianom, kt\u00f3rych warto\u015bci uwa\u017camy za fundamenty Europy. Nicholas G.L. Hammond w Dziejach Grecji zauwa\u017ca, \u017ce antyczny Grek wolno\u015b\u0107 rozumia\u0142 wy\u0142\u0105cznie jako prawo do zniewalania innych, a wycinanie w pie\u0144 m\u0119\u017cczyzn podbitych miast by\u0142o antyczn\u0105 norm\u0105. Imperium Aleksandra by\u0142o wynikiem podboju, podobnie jak Cesarstwo Rzymskie, kt\u00f3rego podstaw\u0119 ekonomiczn\u0105 stanowi\u0142y grabie\u017c i praca niewolnik\u00f3w. A czym by\u0142y wojny XX wieku?<\/p>\r\n

Instytut Wandalizmu Por\u00f3wnawczego Jorna postawi\u0142 sobie za cel wykazanie, \u017ce mimo wielowiekowych \u0142aci\u0144skich wp\u0142yw\u00f3w zachowa\u0142a si\u0119 nieska\u017cona, prawdziwa kultura europejska i \u017ce to ona stanowi kwintesencj\u0119 poj\u0119cia \u201eEuropa\u201d. Od jakiej to wi\u0119c \u201eklasyczno-\u0142aci\u0144skiej” tradycji chcia\u0142 si\u0119 odci\u0105\u0107 europejski ekspresjnimsta-komunista? I dlaczego akurat w 1965 r.?<\/p>\r\n

\u201eEuropa nie potrzebuje chrze\u015bcija\u0144stwa” <\/strong><\/p>\r\n

Jeszcze do niedawna przeci\u0119tnie wykszta\u0142cony cz\u0142owiek (czyli maturzysta) potrafi\u0142 wyrecytowa\u0107 z pami\u0119ci, \u017ce fundament europejskiej kultury tworz\u0105 grecka filozofia, rzymskie prawo i chrze\u015bcija\u0144ska etyka. To bardzo pojemne poj\u0119cia, ale na og\u00f3\u0142 obejmowa\u0142y one idealizm Platona i realizm Arystotelesa, ca\u0142y szereg rzymskich \u201elex\u00f3w” uporz\u0105dkowanych w czasach justynia\u0144skich, natomiast chrze\u015bcija\u0144ska etyka obejmowa\u0142a, w zale\u017cno\u015bci od kraju, odmian\u0119 katolick\u0105 lub protestanck\u0105, kt\u00f3re, poza odwo\u0142ywaniem do wsp\u00f3lnych korzeni, nic nie \u0142\u0105czy. Dzisiaj po wpisaniu w Google has\u0142a \u201ekorzenie kultury europejskiej” pojawiaj\u0105 si\u0119 jeszcze og\u00f3lniejsze poj\u0119cia \u201eAntyk” i \u201eBiblia\u201d, przy czym to drugie tworzy konstrukt tzw. judeo-chrze\u015bcija\u0144stwa, nie maj\u0105cy historycznego desygnatu, co zreszt\u0105 nie przeczy faktowi \u017cydowskich korzeni chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\r\n

Kwestia wyboru tradycji, do jakiej nawi\u0105zywa\u0107 ma Unia Europejska, sta\u0142a si\u0119 przedmiotem ostrego sporu przy opracowywaniu przez Konwent kierowany przez by\u0142ego prezydenta Francji Valerego Giscarda d’Estaing (w latach 2002-2003) projektu Traktatu o Konstytucji dla Europy. Jedn\u0105 z przyczyn kontrowersji by\u0142 w\u0142a\u015bnie wyb\u00f3r tradycji wpisanej w preambu\u0142\u0119 konstytucji, z kt\u00f3rej usuni\u0119to tzw. invocatio Dei, czyli odwo\u0142anie do Boga jako najwy\u017cszej instancji i \u017ar\u00f3d\u0142a zasad, zast\u0119puj\u0105c je najpierw odwo\u0142aniem do tradycji antyku i Rewolucji Francuskiej, a potem – w kompromisowej wersji – do kulturowego, religijnego i humanistycznego dziedzictwa Europy. Sprzeciw wyrazi\u0142y kraje tradycyjnie katolickie: Polska, Irlandia i W\u0142ochy oraz Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki i Rada Ko\u015bcio\u0142a Ewangelickiego w Niemczech. Jednak jeszcze w 2000 r., gdy Polska dopiero aspirowa\u0142a do cz\u0142onkostwa we Wsp\u00f3lnocie Europejskiej, odby\u0142 si\u0119 III Zjazd Gnie\u017anie\u0144ski, w kt\u00f3rym udzia\u0142 wzi\u0119\u0142o pi\u0119ciu prezydent\u00f3w Europy Wschodniej. Podczas tego zjazdu, kt\u00f3rego istot\u0119 stanowi\u0142o uczczenie millenium synodu gnie\u017anie\u0144skiego, \u00f3wczesny prezydent Niemiec Johannes Rau mia\u0142 powiedzie\u0107, \u017ce \u201eEuropa nie potrzebuje ju\u017c chrze\u015bcija\u0144stwa”.<\/p>\r\n

Je\u015bli wi\u0119c, zgodnie z preambu\u0142\u0105, Europa ma nawi\u0105zywa\u0107 do swego kulturowego, religijnego i humanistycznego dziedzictwa a nie ma w nim miejsca na chrze\u015bcija\u0144stwo, to o jakie religijne dziedzictwo chodzi (bo o jakie\u015b przecie\u017c chodzi)? Jaki z niego wynika system warto\u015bci europejskich?<\/p>\r\n

I dlaczego chrze\u015bcija\u0144stwo, obecne w Europie od 2000 lat, nagle sta\u0142o si\u0119 tak niepo\u017c\u0105dane, \u017ce trzeba je z niej usun\u0105\u0107?<\/p>\r\n

Antyk pan\u00f3w i niewolnik\u00f3w <\/strong><\/p>\r\n

Ka\u017cdy \u017cywy organizm, r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owiek rozumiany jako \u017cywy organizm, podlegaj\u0105cy prawom biologicznym, d\u0105\u017cy do zaspokajania swoich potrzeb i do zdobywania potrzebnych mu d\u00f3br w taki spos\u00f3b, \u017ceby osi\u0105ga\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 korzy\u015b\u0107 mo\u017cliwie najmniejszym kosztem. Taki spos\u00f3b post\u0119powania wskazuje jemu natura i \u201erachunek ekonomiczny”, poniewa\u017c zwi\u0119kszony wysi\u0142ek powoduje wi\u0119ksz\u0105 utrat\u0119 energii, a zbytnia utrata energii powoduje \u015bmier\u0107 organizmu. Nie wiemy, w jaki spos\u00f3b kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 pierwsze spo\u0142ecze\u0144stwa, wiemy jednak na pewno, \u017ce ok. 2000 lat temu dominowa\u0142 taki model \u017cycia spo\u0142ecznego, w kt\u00f3rym jedna grupa ludzi zmusza\u0142a si\u0142\u0105 inn\u0105 grup\u0119 ludzi do pracy, zabiera\u0142a jej produkty tej pracy, czyli j\u0105 okrada\u0142a, i tworzy\u0142a mechanizmy utrwalaj\u0105ce taki system wyzysku. Kultury klasycznego antyku by\u0142y kulturami spo\u0142ecze\u0144stw niewolniczych. Cech\u0105 kultury antycznej by\u0142o to, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em moralno\u015bci by\u0142a w niej filozofia, a nie religia, kt\u00f3ra w istocie spe\u0142nia\u0142a rol\u0119 spoiwa i stabilizatora struktury spo\u0142ecznej, ale nie mia\u0142a wp\u0142ywu na tre\u015b\u0107 zasad moralnych. Kultura, kt\u00f3ra stworzy\u0142a szczytowe osi\u0105gni\u0119cia ludzkiej my\u015bli w dziedzinie filozofii (do dzisiaj spory filozoficzne s\u0105 sporami mi\u0119dzy platonizmem a arystotelizmem) i sztuki, stworzy\u0142a poj\u0119cia dobra, z\u0142a i sprawiedliwo\u015bci, realizowa\u0142a ustr\u00f3j niewolniczy, w kt\u00f3rym status cz\u0142owieka przys\u0142ugiwa\u0142 wybranym, a praca by\u0142a obowi\u0105zkiem tych, kt\u00f3rych za ludzi nie uwa\u017cano, za\u015b gdy niewolnicy podejmowali pr\u00f3by wyzwolenia, by\u0142y one brutalnie t\u0142umione. Dzia\u0142o si\u0119 tak w Argos (494 r. przed Chr.), w Sparcie, na Sycylii (136-132 i 104-101 r. przed Chr.), w powstaniu Aristonikosa w Pergamonie (132-129 r. przed Chr.), Saumakosa w Cesarstwie Bospora\u0144skim (108\/ 107 r. przed Chr.) czy Spartakusa w Cesarstwie Rzymskim (74-71 r. przed Chr.).<\/p>\r\n

Proces emancypacji niewolnik\u00f3w w \u015bwiecie antycznym by\u0142 zjawiskiem skomplikowanym, ale nie by\u0142 wyrazem rezygnacji z idei niewolnictwa. Mia\u0142 on przyczyny przede wszystkim ekonomiczne. Po pierwsze, jednym ze sposob\u00f3w wyzwolenia by\u0142o wykupienie si\u0119 za op\u0142at\u0105, tak wi\u0119c perspektywa wyzwolenia motywowa\u0142a niewolnik\u00f3w do wyt\u0119\u017conej pracy, co by\u0142o korzystne dla w\u0142a\u015bciciela, a samo wykupienie si\u0119 dawa\u0142o mu realny doch\u00f3d. Po drugie, w\u0142a\u015bciciel zachowywa\u0142 wiele praw wobec wyzwole\u0144ca, kt\u00f3ry stawa\u0142 si\u0119 jego klientem, co przynosi\u0142o korzy\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicielowi, ale zwalnia\u0142o go z obowi\u0105zku utrzymywania niewolnika (szczeg\u00f3lnie w starszym wieku). Stan niewolnictwa ogranicza\u0142 zatem wolno\u015b\u0107, ale gwarantowa\u0142 niewolnikowi socjalne bezpiecze\u0144stwo. Kiedy wi\u0119c Cesarstwo zacz\u0119\u0142o traci\u0107 zewn\u0119trzne \u017ar\u00f3d\u0142a dochodu i najbiedniejsi ludzie wolni zaczynali \u017cy\u0107 w warunkach gorszych ni\u017c niewolnicy bogatych pan\u00f3w, pojawi\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy fenomen staro\u017cytno\u015bci: niewolnictwo pozorne. Biedni ludzie wolni przenikali – wbrew prawu – do s\u0142u\u017cby bogatych pan\u00f3w jako niewolnicy, by \u017cy\u0107 na poziomie, kt\u00f3rego nie byli w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 w\u0142asn\u0105 prac\u0105. Wyzwolenie dawa\u0142o wyzwole\u0144cowi niepe\u0142ne prawa obywatelskie, kt\u00f3re zdobywa\u0142y dopiero jego dzieci, pozostaj\u0105c w warstwie spo\u0142ecznej by\u0142ego pana, a status \u201ecz\u0142owieka\u201d zale\u017ca\u0142 przede wszystkim od prawa stanowionego. Prawo stanowione, a nie jakie\u015b kryteria obiektywne, np. natura, decydowa\u0142o o tym, kto jest cz\u0142owiekiem, a kto nim nie jest.<\/p>\r\n

Moralno\u015b\u0107 ponad si\u0142\u0105 <\/strong><\/p>\r\n

Chrze\u015bcija\u0144stwo powsta\u0142o w barbarzy\u0144skim \u015bwiecie, w kt\u00f3rym obcinanie r\u0105k, kamienowanie i krzy\u017cowanie ludzi by\u0142o traktowane jako norma. Pawe\u0142 z Tarsu m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykszta\u0142conym faryzeuszem, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 pierwszych chrze\u015bcijan by\u0142a niepi\u015bmiennymi biedakami. Chrze\u015bcija\u0144stwo stworzy\u0142o instytucjonalny Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 hierarchi\u0119, organizacj\u0119 i maj\u0105tek umo\u017cliwiaj\u0105ce wp\u0142yw na spo\u0142ecze\u0144stwo, ale tworzyli go zwykli ludzie i podlega\u0142 wszelkim niebezpiecze\u0144stwom demoralizacji, jakim podlegaj\u0105 ludzkie instytucje. W ca\u0142ej historii Ko\u015bcio\u0142a zdarzali si\u0119 ludzie podobni wsp\u00f3\u0142czesnemu ks. Sowie, kt\u00f3rzy wchodzili w konszachty z kryminaln\u0105 w\u0142adz\u0105 albo nawet chcieli t\u0119 przest\u0119pcz\u0105 w\u0142adz\u0119 zast\u0105pi\u0107.<\/p>\r\n

Poniewa\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 zdoby\u0142 ogromny wp\u0142yw na ludzkie zachowania, w\u0142adza polityczna mog\u0142a go albo zwalcza\u0107, albo sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Nieuchronne i konieczne zwi\u0105zki w\u0142adzy politycznej i duchownej sprzyja\u0142y korupcji i wszelkim patologiom, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce i zosta\u0142y gorliwie, a nawet nadgorliwie opisane przez historyk\u00f3w. Mimo to chrze\u015bcija\u0144stwo i Ko\u015bci\u00f3\u0142 znalaz\u0142y si\u0142y na to, by w ci\u0105gu kilku stuleci, rozwijaj\u0105c dziedzictwo religijne i filozoficzne, stworzy\u0107 now\u0105 antropologi\u0119 i dokona\u0107 takich przemian w ludzkiej mentalno\u015bci, o kt\u00f3rych teraz tylko wspomn\u0119, a bez kt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesnej Europy by nie by\u0142o.<\/p>\r\n

By\u0142 to jednak proces, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 tysi\u0105c lat. W mojej historii kultury europejskiej o \u201echrze\u015bcija\u0144skiej Europie” mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 dopiero od mniej wi\u0119cej XI w. Wychodz\u0119 bowiem z za\u0142o\u017cenia, \u017ce o jako\u015bciowej zmianie mentalno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stw mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 dopiero wtedy, gdy nowy system warto\u015bci zaczyna kszta\u0142towa\u0107 ludzkie zachowania silniej ni\u017c obowi\u0105zuj\u0105ce prawo stanowione. Chrze\u015bcija\u0144stwo, a raczej katolicyzm (katolicki oznacza powszechny), sta\u0142o si\u0119 w 313 r. na mocy edyktu mediola\u0144skiego religi\u0105 tolerowan\u0105, a w 380 r., na mocy edyktu trzech cesarzy z Tesalonik oficjaln\u0105 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 Cesarstwa, nazywan\u0105 od czas\u00f3w soboru nicejskiego w 325 r. w\u0142a\u015bnie katolicyzmem. Religia ta powsta\u0142a jako od\u0142am ekskluzywnego judaizmu, ale od czas\u00f3w soboru w Jerozolimie w 49 r. otworzy\u0142a si\u0119 na goj\u00f3w i w okresie prze\u015bladowa\u0144 sta\u0142a si\u0119 religi\u0105 uniwersalistyczn\u0105 jako taka zosta\u0142a uznana przez polityk\u00f3w za religi\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce zjednoczy\u0107 Cesarstwo rozpadaj\u0105ce si\u0119 w\u0142a\u015bnie pod naporem uchodz\u0105cych przed Hunami Wandal\u00f3w i Got\u00f3w.<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce tym, co sprzyja\u0142o jego uznaniu za religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105 przez polityk\u00f3w, by\u0142a – opr\u00f3cz wspomnianego uniwersalizmu – zasada przedstawiona przez Ewangelist\u0119 Mateusza: \u201eOddajcie wi\u0119c cesarzowi to, co jest cesarskie, a Bogu to, co boskie” (Mt 22, 21), kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a podzia\u0142 w\u0142adzy na zastrze\u017con\u0105 dla cesarza w\u0142adz\u0119 \u015bwieck\u0105 i nale\u017cn\u0105 Ko\u015bcio\u0142owi w\u0142adz\u0119 duchown\u0105. Jednak konflikt mi\u0119dzy tymi w\u0142adzami pojawi\u0142 si\u0119 w ostrej formie ju\u017c wkr\u00f3tce z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, wprawdzie opisana zasada okre\u015bla podzia\u0142 w\u0142adzy, ale dla katolik\u00f3w w\u0142adza boska jest w\u0142adz\u0105 wy\u017csz\u0105 ni\u017c w\u0142adza \u015bwiecka. Po drugie, w n\u0119kanej w\u0119dr\u00f3wkami lud\u00f3w i nieustannymi wojnami Europie w\u0142adza duchowna by\u0142a jedynym sta\u0142ym punktem odniesienia i przy wszystkich zastrze\u017ceniach mog\u0142a budowa\u0107 sw\u00f3j autorytet i struktury i coraz silniej wp\u0142ywa\u0107 na szerokie masy spo\u0142eczne. W rezultacie przez kilka wiek\u00f3w tworzy\u0142a co\u015b, co mo\u017cna nazwa\u0107 elit\u0105 intelektualno-administracyjn\u0105 i legitymizuj\u0105c w\u0142adz\u0119 \u015bwieck\u0105, zdobywa\u0142a na ni\u0105 znaczny wp\u0142yw. Z kolei w\u0142adza \u015bwiecka, wspieraj\u0105c ekonomicznie Ko\u015bci\u00f3\u0142, stara\u0142a si\u0119 zdobywa\u0107 wp\u0142yw na ko\u015bcieln\u0105 hierarchi\u0119 i wykorzystywa\u0107 religi\u0119 do realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w.<\/p>\r\n

W barbarzy\u0144skiej Europie zdarza\u0142y si\u0119 wydarzenia o znaczeniu symbolicznym, ale nie maj\u0105ce jeszcze wielkiego wp\u0142ywu na \u017cycie spo\u0142eczne. W VII w. opat z Iony, \u015bw. Adomnan, wprowadzi\u0142 tzw. Prawo Niewinnych C\u00e1in Adomn\u00e1in<\/em>. By\u0142o to pierwsze prawo pot\u0119piaj\u0105ce upo\u015bledzon\u0105 pozycj\u0119 kobiety i przywracaj\u0105ce jej godno\u015b\u0107 jako matki ludzi, w tym m\u0119czennik\u00f3w, \u015bwi\u0119tych, opat\u00f3w i biskup\u00f3w. \u015aw. Adomnan zmusi\u0142 kr\u00f3l\u00f3w irlandzkich do zaakceptowania prawa zaostrzaj\u0105cego kary za zabicie kobiety, gro\u017c\u0105c im kl\u0105tw\u0105. 51 kr\u00f3l\u00f3w Irlandii, p\u00f3\u0142nocnej Brytanii i kraju Pikt\u00f3w, mog\u0105cych bez trudu skr\u00f3ci\u0107 opata o g\u0142ow\u0119, uzna\u0142o to prawo w 697 r.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug wspomnianych kryteri\u00f3w prawdziwy prze\u0142om zacz\u0105\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie X i XI w., gdy w zasadzie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wna faza formalnej chrystianizacji Europy, wraz z uprowadzeniem tzw. pokoju Bo\u017cego (989 r.) i rozejmu Bo\u017cego (1027 r.). Pierwszy roztacza\u0142 opiek\u0119 nad osobami s\u0142abymi i bezbronnymi, drugi nakazywa\u0142 czasowe zawieszenie broni. Rycerstwo by\u0142o w\u00f3wczas stanem silnie zanarchizowanym, jednak podda\u0142o si\u0119 wspomnianym prawom na mocy dobrowolnej przysi\u0119gi, kt\u00f3rej z\u0142amanie powodowa\u0142o sankcje nie ze strony w\u0142adzy politycznej, ale wsp\u00f3\u0142zaprzysi\u0119\u017conych w obliczu Boga. W 1179 r. III Sob\u00f3r Latera\u0144ski w\u0142\u0105czy\u0142 pok\u00f3j i rozejm bo\u017cy do prawa obowi\u0105zuj\u0105cego w ca\u0142ym Ko\u015bciele, ale dopiero w 1258 r. Ludwik IX og\u0142osi\u0142 w\u0142asny akt prawny zabraniaj\u0105c atakowania pracuj\u0105cych wo\u017anic\u00f3w i oraczy. Jednym s\u0142owem, po raz pierwszy ludzie dysponuj\u0105cy mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 poddali si\u0119 moralnej zasadzie zabraniaj\u0105cej stosowania tej si\u0142y wobec s\u0142abszych, a wi\u0119c ograniczaj\u0105cej prawo do realizacji w\u0142asnego interesu kosztem interesu innych ludzi.<\/p>\r\n

Neopoga\u0144ski renesans <\/strong><\/p>\r\n

Od VIII w. istnia\u0142o Pa\u0144stwo Ko\u015bcielne, posiadaj\u0105ce terytorium i maj\u0105tek, ale nie maj\u0105ce armii i korzystaj\u0105ce z ochrony w\u0142adzy \u015bwieckiej. Od czas\u00f3w Ottona I post\u0119powa\u0142 proces uzale\u017cniania papiestwa (w tym wyboru papie\u017ca) od cesarza, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 wykorzystywa\u0107 religi\u0119 w interesie korony. W 1075 r. papie\u017c Grzegorz VII podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 odzyskania samodzielno\u015bci, a nawet narzucenia cesarzowi swojej zwierzchno\u015bci, co doprowadzi\u0142o do wzajemnej detronizacji i ekskomuniki cesarza, kt\u00f3ry utraci\u0142 poparcie pan\u00f3w feudalnych, a to z kolei zmusi\u0142o go do pokutnej pielgrzymki do Canossy, za\u015b papie\u017ca do przyj\u0119cia skruchy i przebaczenia.<\/p>\r\n

Od tego czasu konflikt mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 \u015bwieck\u0105 a legitymizuj\u0105c\u0105 j\u0105 w\u0142adz\u0105 duchown\u0105 nabra\u0142 charakteru otwartej wojny i doprowadzi\u0142 do niewoli awinio\u0144skiej i schizmy zachodniej. Opr\u00f3cz wszystkich znanych aspekt\u00f3w tego konfliktu ma\u0142o znany jest jeden. Ot\u00f3\u017c w panuj\u0105cych w\u00f3wczas warunkach, gdzie podstawowym argumentem by\u0142a si\u0142a fizyczna i ekonomiczna, moralno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska stawa\u0142a si\u0119 coraz wi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 w realizacji interes\u00f3w materialnych i politycznych g\u0142\u00f3wnych si\u0142 spo\u0142ecznych. A kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymski zacz\u0105\u0142 odzyskiwa\u0107 dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w ca\u0142ym chrze\u015bcija\u0144stwie, zagrozi\u0142 swobodnej realizacji interes\u00f3w r\u00f3wnie\u017c Cesarstwa Wschodniego, \u015bci\u015ble wspieranego przez podporz\u0105dkowany mu Ko\u015bci\u00f3\u0142 wschodni. Ograniczenia narzucane przez katolicyzm kr\u0119powa\u0142y przede wszystkim szybko bogac\u0105ce si\u0119 mieszcza\u0144stwo, tym bardziej, \u017ce kl\u0119ski XIV w. naruszy\u0142y podstawy \u015bredniowiecznego \u015bwiata.<\/p>\r\n

Rozwijaj\u0105cy si\u0119 w XV w. handel i rosn\u0105ce fortuny otwiera\u0142y przez lud\u017ami maj\u0119tnymi perspektyw\u0119 nieograniczonego mno\u017cenia bogactwa i radosnego z niego korzystania. Pr\u00f3b\u0119 os\u0142abienia, a raczej neutralizacji wp\u0142yw\u00f3w katolicyzmu umo\u017cliwi\u0142 bizantyjski filozof Gesmistos Pleton (1355 r. \/ 1360-1452 r.), towarzysz\u0105cy delegacji bizantyjskiej na sob\u00f3r we Florencji, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do zako\u0144czenia schizmy i uznania przez ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144stwo prymatu papie\u017ca. Pleton prowadzi\u0142 wcze\u015bniej w Mistrze szko\u0142\u0119, w kt\u00f3rej studiowa\u0142 m.in. bizantyjski kardyna\u0142 Bessarion i metropolita Efezu Markos Eugenikon.<\/p>\r\n

W szkole tej promowa\u0142 now\u0105 religi\u0119 poga\u0144sk\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 po\u0142\u0105czeniem platonizmu i zoroastrianizmu. jako uczony \u015bwiecki prowadzi\u0142 we Florencji wyk\u0142ady na temat nieznanego w Italii Platona i zainspirowa\u0142 Kosm\u0119 Medyceusza do ufundowania w 1462 r. Akademii Plato\u0144skiej, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 w\u0142oski filozof i astrolog Marsilio Ficino. Pico della Mirandola wprowadzi\u0142 do nowej religii elementy kaba\u0142y.<\/p>\r\n

W nowej, synkretycznej religii renesansowej by\u0142o wszystko, co odpowiada\u0142o antycznemu idea\u0142owi humanistycznemu, z wyj\u0105tkiem moralno\u015bci maj\u0105cej sankcj\u0119 niezale\u017cn\u0105 od cz\u0142owieka. Nowy B\u00f3g bli\u017cszy by\u0142 plato\u0144skim Abstrakcjom ni\u017c katolickiemu Bogu cz\u0142owieczemu i odpowiada\u0142 on potrzebom rodz\u0105cego si\u0119 kapita\u0142u, kt\u00f3ry chcia\u0142 mie\u0107 otwarte pole dzia\u0142ania. Miejsce Boga zajmowa\u0142 cz\u0142owiek – oczywi\u015bcie cz\u0142owiek pot\u0119\u017cny, wspania\u0142y i bogaty. R\u00f3\u017cnic\u0119 w podej\u015bciu do rzeczywisto\u015bci mi\u0119dzy tradycyjn\u0105 a renesansow\u0105 koncepcj\u0105 w\u0142adzy najlepiej ilustruj\u0105 dwa dzie\u0142a z pocz\u0105tku XVI w. Napisany w 1513 r. i dedykowany Lorenzo di Piero de Medici Ksi\u0105\u017c\u0119 Niccolo Macchiavelliego por\u00f3wnuje w\u0142adc\u0119 do lwa, w\u0119\u017ca lub wilka, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym problemem jest skuteczno\u015b\u0107 metod osi\u0105gania cel\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najlepsz\u0105 jest rozs\u0105dnie stosowana tyrania. W napisanym w 1516 r. traktacie Edukacja chrze\u015bcija\u0144skiego Ksi\u0119cia Erazm z Rotterdamu przedstawia w\u0142adc\u0119 jako pos\u0142a\u0144ca bo\u017cego, kt\u00f3ry traktuje siebie jak innych ludzi i dzi\u0119ki sprawiedliwo\u015bci,umiarkowaniu i zapa\u0142owi dzia\u0142a na rzecz wsp\u00f3lnego dobra.<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 w obronie cz\u0142owiecze\u0144stwa <\/strong><\/p>\r\n

W XVI wieku religia katolicka, traktowana dzisiaj – zgodnie z marksowsk\u0105 tradycj\u0105 – jako \u201eopium ludu”, po raz pierwszy zagrozi\u0142a nie tylko interesom, ale wr\u0119cz istnieniu europejskich monarchii, poniewa\u017c utrudni\u0142a im zdobywanie \u015brodk\u00f3w na prowadzenie nieustannych wojen. Ko\u015bci\u00f3\u0142 znowu, w konflikcie brutalnej si\u0142y i sumienia, wzi\u0105\u0142 stron\u0119 s\u0142abszych. Natychmiast po odkryciu Ameryki przez Kolumba rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 nieopanowana eksploatacja nowych terytori\u00f3w, oparta na niewolniczej pracy tubylczych Indian. W jej wyniku np. ludno\u015b\u0107 wyspy Hispaniola (Haiti), licz\u0105ca w 1492 r. kilkaset tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, spad\u0142a w ci\u0105gu nieca\u0142ych 20 lat do kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy, a tubylcza ludno\u015b\u0107 Meksyku w ci\u0105gu XVI w. zmniejszy\u0142a si\u0119 o 90%.<\/p>\r\n

Przyczyn\u0105 holokaustu Indian by\u0142y szerz\u0105ce si\u0119 epidemie, ale przede wszystkim wyniszczaj\u0105ca praca w gospodarstwach rolnych. W obronie Indian stan\u0105\u0142 m\u0142ody kolonizator Bartolom\u00c3\u00a9 de Las Casas, kt\u00f3ry w 1510 r. przyj\u0105\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie, w 1516 r. zosta\u0142 wyznaczony przez w\u0142adze ko\u015bcielne na rzecznika praw Indian, w 1522 r. wst\u0105pi\u0142 do zakonu dominikan\u00f3w i prowadzi\u0142 na dworze cesarskim akcj\u0119 na rzecz zakazu niewolnictwa. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce w tamtych czasach Europa nie mia\u0142a najmniejszego poj\u0119cia o zbrodniach, jakie towarzyszy\u0142y konkwi\u015bcie. Wiedzieli jednak o tym misjonarze, kt\u00f3rzy pocz\u0105tkowo towarzyszyli konkwistadorom jako ich \u201ekapelani”. W wyniku dzia\u0142a\u0144 Las Casasa w 1537 r. papie\u017c Pawe\u0142 III wyda\u0142 bull\u0119 Sublimis Deus<\/em>, kt\u00f3ra by\u0142a pierwszym i przez trzysta lat jedynym dokumentem pi\u0119tnuj\u0105cym niewolnictwo. Oto jej fragment: \u201eStwierdzamy i og\u0142aszamy, \u017ce Indianie i wszyscy inni ludzie, kt\u00f3rzy mog\u0105 by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci odkryci przez chrze\u015bcijan, nie s\u0105 w \u017caden spos\u00f3b pozbawieni wolno\u015bci i posiadania w\u0142asno\u015bci mimo, \u017ce pozostaj\u0105 poza wiar\u0105 Jezusa Chrystusa i \u017ce mog\u0105 i powinni, swobodnie i legalnie, cieszy\u0107 si\u0119 wolno\u015bci\u0105 i posiadaniem w\u0142asno\u015bci, ani te\u017c nie powinni by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b zniewalani. A gdyby si\u0119 zdarzy\u0142o inaczej, b\u0119dzie to niewa\u017cne i nie b\u0119dzie mie\u0107 \u017cadnego skutku”.<\/p>\r\n

Bulli towarzyszy\u0142 dokument Pastorale officium<\/em> nak\u0142adaj\u0105cy kary religijne – przede wszystkim kl\u0105tw\u0119 – na chrze\u015bcijan zniewalaj\u0105cych Indian, jednak rok p\u00f3\u017aniej papie\u017c musia\u0142 anulowa\u0107 ten dokument po skargach cesarza Karola V, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce ingeruje on w jego kompetencje. Jednak – i to jeszcze ciekawsze – w 1542 r. sam cesarz pod wp\u0142ywem Las Casasa wyda\u0142 tzw. Nowe Prawa, zabraniaj\u0105ce brania Indian w niewol\u0119. W ten spos\u00f3b cel Ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty, ale i kompetencje w\u0142adzy \u015bwieckiej nienaruszone. Oczywi\u015bcie, poniewa\u017c kolonie by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em ogromnych zysk\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych koronie prowadzenie w Europie wojen, prawa cesarskie nigdy nie by\u0142y respektowane i w praktyce jedynym skutecznym sposobem ograniczaj\u0105cym niewolnictwo by\u0142a odmowa przez dominikan\u00f3w udzielania rozgrzeszenia w\u0142a\u015bcicielom niewolnik\u00f3w. Trzeba przy tym zaznaczy\u0107, \u017ce niewolnictwo mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c zwolennik\u00f3w wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 hierarch\u00f3w by\u0142a formalnymi w\u0142a\u015bcicielami encomiendas i czerpa\u0142a z nich znaczne zyski, a poza tym cz\u0119\u015b\u0107 duchowie\u0144stwa lojalnie popiera\u0142a interesy korony, kt\u00f3rej niewolnictwo by\u0142o na r\u0119k\u0119.<\/p>\r\n

Przypominam jednak, \u017ce bulla Sublimis Deus<\/em> by\u0142a pierwszym i przez trzy wieki jedynym dokumentem pot\u0119piaj\u0105cym i przynajmniej cz\u0119\u015bciowo skutecznie ograniczaj\u0105cym niewolnictwo, kt\u00f3rego nie znios\u0142a nawet jak\u017ce \u201epost\u0119powa” rewolucja francuska. Formalnie zosta\u0142o ono zniesione w 1823 r. w Chile, w 1829 r. W Meksyku, w 1833 r. w imperium brytyjskim, w 1848 r. we Francji, w 1854 r. W Peru, a W Stanach Zjednoczonych dopiero po wojnie secesyjnej w 1865 r.<\/p>\r\n

Czy w kt\u00f3rejkolwiek szkole lub na kt\u00f3rejkolwiek uczelni m\u00f3wi si\u0119 co\u015b o bulli Sublimis Deus<\/em>? Tyle wiemy o prawdziwej historii walki z niewolnictwem.<\/p>\r\n

Jezuici i ich wrogowie <\/strong><\/p>\r\n

Historia walki katolicyzmu z niewolnictwem mia\u0142a znacznie bardziej ogniste epizody z udzia\u0142em zakonu jezuit\u00f3w. Od 1549 r. kr\u00f3l Portugalii wysy\u0142a\u0142 do kolonii jezuit\u00f3w, poniewa\u017c w akcji chrystianizacyjnej stosowali oni zasad\u0119 zachowywania charakteru miejscowych kultur i ludzkiej godno\u015bci. Jezuici prowadzili akcje misyjne w tzw. redukcjach, czyli organizowanych dla Indian, ekonomicznie samowystarczalnych i samorz\u0105dnych, wzorowanych na chrze\u015bcija\u0144skich wsp\u00f3lnotach osiedlach. W redukcjach organizowanych m.in. w Paragwaju, Ekwadorze, Peru i Boliwii Indianie mieli w\u0142asn\u0105 administracj\u0119, pracowali na w\u0142asne utrzymanie, zdobywali elementarne wykszta\u0142cenie (zlikwidowano analfabetyzm), przede wszystkim za\u015b byli chronieni przez prawo przed \u0142owcami niewolnik\u00f3w, poniewa\u017c podlega\u0142y one bezpo\u015brednio europejskiej centrali, a nie w\u0142adzom miejscowym. Jakkolwiek redukcje mia\u0142y cel misyjny, jednak nie stosowano tam przymusowego nawracania. Np. w Gran Chaco powsta\u0142o 15 redukcji zamieszkiwanych przez 17 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w z pi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych plemion, z kt\u00f3rych tylko 5 tysi\u0119cy przyj\u0119\u0142o chrzest. Na temat tzw. zbiorowych chrzt\u00f3w w misjach istnieje wiele mit\u00f3w i chocia\u017c co do zasady nie mo\u017cna ich broni\u0107, to warto wiedzie\u0107, \u017ce przyj\u0119cie chrztu formalnie chroni\u0142o Indianina przed porwaniem w niewol\u0119 przez grasuj\u0105ce bandy \u0142owc\u00f3w niewolnik\u00f3w. Je\u015bli takich masowych chrzt\u00f3w, czasami nawet tysi\u0105ca os\u00f3b, dokonywali np. franciszkanie, to w praktyce mia\u0142o to dok\u0142adnie taki sam cel i skutek, jak wystawianie przez katolickich ksi\u0119\u017cy w czasie II wojny \u015bwiatowej fa\u0142szywych metryk dla \u017cydowskich dzieci zagro\u017conych wyw\u00f3zk\u0105 do niemieckich oboz\u00f3w \u015bmierci.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie zawsze mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ksi\u0119\u017ca nie tylko zmuszali \u017cydowskie dzieci do konwersji, ale i na dodatek byli fa\u0142szerzami dokument\u00f3w, poza tym robili to za ma\u0142o skutecznie… Poniewa\u017c istnienie redukcji by\u0142o sprzeczne z interesami kolonist\u00f3w, ok. 1630 r. zacz\u0119\u0142y si\u0119 napady ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 ich pl\u0105drowaniem i paleniem, a dziesi\u0105tki tysi\u0119cy Indian zosta\u0142y porwane do niewoli lub wymordowane, dlatego jezuici wystarali si\u0119 o zezwolenie od kr\u00f3la na tworzenie milicji chroni\u0105cej osiedla i takie uzbrojone odzia\u0142y wzi\u0119\u0142y udzia\u0142w bitwach z bandeirantami, czyli \u0142owcami niewolnik\u00f3w.<\/p>\r\n

Redukcje odnios\u0142y taki sukces, \u017ce by\u0142y p\u00f3\u017aniej wychwalane jako \u201e\u015bwi\u0119ty eksperyment” m.in. przez Monteskiusza (w Duchu praw), a nawet przez Jean-Jacquesa Rousseau, ale tworzy\u0142y niebezpieczne precedensy: niezale\u017cne od w\u0142adzy spo\u0142eczno\u015bci, potrafi\u0105ce broni\u0107 swoich interes\u00f3w si\u0142\u0105, wywo\u0142a\u0142y histeryczn\u0105 reakcj\u0119 polityk\u00f3w tzw. absolutyzmu o\u015bwieconego. W 1750 r. mi\u0119dzy Hiszpani\u0105 a Portugali\u0105 zawarto porozumienie, kt\u00f3rego celem by\u0142o rozbicie systemu redukcji. Spowodowa\u0142o to tzw. wojn\u0119 siedmiu redukcji, przegran\u0105 przez Indian w 1753 r., co da\u0142o asumpt do wyp\u0119dzenia jezuit\u00f3w z Portugalii, Francji i Hiszpanii, a nast\u0119pnie do likwidacji zakonu w 1773 r. Zakon jezuit\u00f3w zosta\u0142 zlikwidowany, poniewa\u017c umo\u017cliwi\u0142 po\u0142udniowoameryka\u0144skim Indianom skuteczny op\u00f3r przeciw niewoli i wyzyskowi przez w\u0142adz\u0119 \u015bwieck\u0105. Jego likwidacja umo\u017cliwi\u0142a likwidacj\u0119 przez absolutystyczne pa\u0144stwo ko\u015bcielnego systemu edukacji i wychowania. Czy w kt\u00f3rejkolwiek polskiej szkole naucza si\u0119 o takim przyk\u0142adzie walki o wolno\u015b\u0107?<\/p>\r\n

Solidaryzm spo\u0142eczny przeciw grabie\u017cy <\/strong><\/p>\r\n

Ostatni przyk\u0142ad dotyczy konfliktu, w jaki wszed\u0142 katolicyzm z liberalizmem, a przede wszystkim z marksizmem. W XIX wieku masy zdemoralizowanego proletariatu by\u0142y bezlito\u015bnie wyzyskiwane przez liberalny kapita\u0142 i poddawa\u0142y si\u0119 rewolucyjnej ideologii marksizmu. Liberalne pa\u0144stwo stworzy\u0142o system kszta\u0142cenia rzetelnych robotnik\u00f3w, ale respektowa\u0142o prawo kapitalist\u00f3w do wyzysku. Alternatyw\u0119 dla kapitalizmu w postaci spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej stworzy\u0142a katolicka nauka spo\u0142eczna, przedstawiona w encyklice papie\u017ca Leona XIII Rerum Novarum<\/em> z 1891 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki przedstawi\u0142 koncepcj\u0119 solidaryzmu spo\u0142ecznego, w kt\u00f3rym wszystkie grupy spo\u0142eczne zobowi\u0105zane s\u0105 dba\u0107 o wsp\u00f3lne dobro, co sk\u0142ania\u0142o pracodawc\u00f3w do ograniczenia wyzysku i godnego wynagradzania pracownik\u00f3w, a pracownik\u00f3w do rzetelnej pracy.<\/p>\r\n

Upowszechnienie si\u0119 etosu pracy spowodowa\u0142o kl\u0119sk\u0119 marksizmu i wymusi\u0142o istotne przekszta\u0142cenia liberalnego systemu ekonomicznego, co zawi\u0105za\u0142o trwaj\u0105cy do dzisiaj antykatolicki sojusz marksizmu i liberalizmu. Wszystkie przedstawione przyk\u0142ady zosta\u0142y przeze mnie dobrane \u015bwiadomie i tendencyjnie, poniewa\u017c ich znaczenia nikt nie jest w stanie zakwestionowa\u0107, a jestem pewny, \u017ce s\u0105 one jeszcze bardziej tendencyjnie eliminowane z powszechnej \u015bwiadomo\u015bci. Ilustruj\u0105 one jeden, ale chyba najwa\u017cniejszy rys europejskiej kultury.<\/p>\r\n

Ot\u00f3\u017c kultura ta przez wieki nap\u0119dzana by\u0142a barbarzy\u0144sk\u0105 si\u0142\u0105 instynkt\u00f3w sk\u0142aniaj\u0105cych ludzi do realizacji swoich interes\u00f3w przez zmuszanie innych ludzi do niewolniczej pracy. Dla utrwalenia takiego systemu stworzy\u0142a wielk\u0105 filozofi\u0119 i ol\u015bniewaj\u0105c\u0105 sztuk\u0119, a jednocze\u015bnie uzasadnienie prawa ludzi maj\u0105cych si\u0142\u0119 i w\u0142adz\u0119 do decydowania o tym, kto jest cz\u0142owiekiem i jakie przys\u0142uguj\u0105 mu prawa. Podkre\u015blam: nic nie umniejszy filozoficznej wielko\u015bci Platona i Arystotelesa ani g\u0142\u0119bi ich refleksji nad zagadk\u0105 bytu, dobra, pi\u0119kna i moralno\u015bci, ale w niczym nie zmieni to faktu, \u017ce dla tych wielkich filozof\u00f3w niewolnik nie by\u0142 cz\u0142owiekiem. W ca\u0142ej historii europejskiej kultury jedyny system warto\u015bci, w kt\u00f3rym status cz\u0142owieka jako osoby, kt\u00f3rej cz\u0142owiecze\u0144stwo nie wynika z woli czy uznania innych ludzi (nawet je\u015bli ci inni ludzie po tysi\u0105ckro\u0107 nazwaliby siebie humanistami), by\u0142 katolicyzm. Tylko taki system warto\u015bci, kt\u00f3rego \u017ar\u00f3d\u0142o le\u017cy poza zasi\u0119giem ludzkich manipulacji, mo\u017ce stanowi\u0107 skuteczny hamulec powstrzymuj\u0105cy cz\u0142owieka przed naturalnym d\u0105\u017ceniem do realizacji w\u0142asnego interesu kosztem innych ludzi.<\/p>\r\n

Wszystkie odmiany tzw. humanizmu – od humanizmu renesansowego, przez o\u015bwieceniowy, po wsp\u00f3\u0142czesny – w istocie by\u0142y pr\u00f3bami cofni\u0119cia ludzko\u015bci do tradycji humanizmu poga\u0144skiego, czyli takiego, kt\u00f3ry uprawnia humanist\u00f3w do decydowania o tym, kto jest cz\u0142owiekiem, a kto nim nie jest. Je\u015bli wi\u0119c Asger Jorn tworz\u0105c Instytut Wandalizmu Por\u00f3wnawczego chcia\u0142 udowodni\u0107, \u017ce istnieje i wci\u0105\u017c jest \u017cywa kultura Europy wolnej od ska\u017cenia wp\u0142ywami \u201e\u0142aci\u0144skimi\u201d, je\u015bli prezydent Niemiec Johannes Rau twierdzi\u0142 w 2000 r., \u017ce \u201eEuropa nie potrzebuje ju\u017c chrze\u015bcija\u0144stwa”<\/em> i je\u015bli dzisiaj ideolodzy nowej Europy \u015bci\u0105gaj\u0105 do niej hordy, dla kt\u00f3rych prawem jest si\u0142a, to oznacza to tylko jedno: powr\u00f3t do Europy poga\u0144skiej, do Europy, kt\u00f3rej najwy\u017cszym prawem jest prawo do grabie\u017cy.<\/p>\r\n

Krzysztof Karo\u0144<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Zawsze wierni, nr 6 [193] listopad 2017<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W trwaj\u0105cym od wiek\u00f3w konflikcie brutalnej si\u0142y i sumienia Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zawsze bra\u0142 stron\u0119 s\u0142abszych. Na tym fundamencie zosta\u0142a zbudowana cywilizacja europejska. W 1954 r. Asger Jorn (w\u0142a\u015bciwie Asger Oluf Jorgensen), du\u0144ski malarz awangardowy i jeszcze przedwojenny komunista, za\u0142o\u017cyciel grupy COBRA i wynalazca tr\u00f3jstronnej pi\u0142ki no\u017cnej, spotka\u0142 si\u0119 z Guy Debordem, francuskim nowym marksist\u0105 i […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14,328],"tags":[196,66,23,195,171,97,403],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98221"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98221\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}