{"id":97482,"date":"2017-09-19T16:33:24","date_gmt":"2017-09-19T20:33:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=97482"},"modified":"2022-09-09T10:52:17","modified_gmt":"2022-09-09T14:52:17","slug":"w-polsce-nie-ma-dziedzica-tronu-wywiad-z-prof-jackiem-bartyzelem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=97482","title":{"rendered":"W Polsce nie ma dziedzica tronu – wywiad z prof. Jackiem Bartyzelem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wywiad dla \u201eRzeczpospolitej\u201d – rozmawia\u0142a Katarzyna P\u0142achta<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Rz: Film \u201eMatylda\u201d o romansie Miko\u0142aja II z polsk\u0105 tancerk\u0105 Matyld\u0105 Krzesi\u0144sk\u0105 wywo\u0142uje w Rosji liczne protesty, mimo tego \u017ce jego premier\u0119 zaplanowano dopiero na koniec pa\u017adziernika. Kim dla Rosjan jest ostatni car?<\/strong><\/p>\r\n

Prof. Jacek Bartyzel<\/strong>: W Rosji Miko\u0142aj II jest traktowany jako m\u0119czennik. Nawet prawos\u0142awna Cerkiew  zdecydowa\u0142a kilka lat temu o jego kanonizacji. Oczywi\u015bcie oceny jego politycznych decyzji to inna kwestia.<\/p>\r\n

Nad Wis\u0142\u0105 car te\u017c wzbudza kontrowersje – by\u0142 przecie\u017c ostatnim kr\u00f3lem Polski.<\/strong><\/p>\r\n

Precyzyjniej m\u00f3wi\u0105c by\u0142 ostatnim w\u0142adc\u0105, kt\u00f3ry w swojej tytulaturze u\u017cywa\u0142 tytu\u0142u kr\u00f3la Polski. Cho\u0107 jego poprzednicy – car Aleksander I oraz Miko\u0142aj I – z punktu widzenia legalistycznego rzeczywi\u015bcie kr\u00f3lami Polski byli. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u00f3wczesne Kr\u00f3lestwo Polskie mia\u0142o narzucon\u0105 uni\u0119 personalno-dynastyczn\u0105 z Cesarstwem Rosyjskim, a kolejni w\u0142adcy systematycznie dzia\u0142ali na jego szkod\u0119, niszcz\u0105c jego odr\u0119bno\u015b\u0107. Tym samym utracili jakiekolwiek prawa dynastyczne w Polsce. Zreszt\u0105 Miko\u0142aj II nied\u0142ugo przed w\u0142asn\u0105 abdykacj\u0105 jako cara Rosji zrzek\u0142 si\u0119 tego tytu\u0142u i uzna\u0142 prawo Polski do niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

Zatem do kt\u00f3rej dynastii powinni odnosi\u0107 si\u0119 polscy monarchi\u015bci?<\/strong><\/p>\r\n

Tu nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Polska ju\u017c od czas\u00f3w Ludwika W\u0119gierskiego by\u0142a de facto <\/em>monarchi\u0105 elekcyjn\u0105. Konstytucja 3 maja przywr\u00f3ci\u0142a co prawda dziedziczno\u015b\u0107 tronu i ofiarowa\u0142a go Wettynom saskim, ale nie wzbudzi\u0142o to w nich specjalnego zainteresowania. Sytuacja monarchizmu polskiego jest zatem zupe\u0142nie inna ni\u017c podobnych koncepcji wysuwanych w takich krajach, kt\u00f3re wskutek rozmaitych rewolucji przesta\u0142y by\u0107 monarchiami, ale zachowa\u0142y ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 dynastyczn\u0105. Taka sytuacja dotyczy chocia\u017cby Francji czy Portugalii. Tam nadal \u017cyj\u0105 prawowici dziedzice tronu, kt\u00f3rzy s\u0105 gotowi do obj\u0119cia w\u0142adzy. W Polsce kogo\u015b takiego nie ma. Przywr\u00f3cenie monarchii oznacza\u0142oby zatem zupe\u0142nie nowy pocz\u0105tek – konkretny pierwszy monarcha i dynastia musia\u0142yby by\u0107 dopiero ustanowione.<\/p>\r\n

A jak przywracanie monarchii wygl\u0105da\u0142o w innych krajach?<\/strong><\/p>\r\n

W\u0142a\u015bciwie \u017caden ze wsp\u00f3\u0142czesnych przypadk\u00f3w restauracji monarchii nie mo\u017ce by\u0107 traktowany jako punkt odniesienia. Np. w Grecji  w latach 30. XX wieku monarchia zosta\u0142a przywr\u00f3cona po przewrocie wojskowym, jednak po wojnie panuj\u0105cy nie mieli zbyt wielkiego autorytetu i paradoksalnie to prawicowa dyktatura wojskowa zn\u00f3w znios\u0142a monarchi\u0119 w drodze referendum. Inny przypadek dotyczy Hiszpanii, gdzie monarchia zosta\u0142a restytuowana przez gen. Francisco Franco w 1947 roku, kt\u00f3ry sam mia\u0142 wyznaczy\u0107 nast\u0119pc\u0119 tronu. Czyli by\u0142a to monarchia z woli dyktatora. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wybra\u0142 fatalnie, bo tzw. Jan Karol I okaza\u0142 si\u0119 wiaro\u0142omc\u0105. Patronowa\u0142 procesowi obalania katolickiego pa\u0144stwa autorytarnego i przekszta\u0142cenia go w ukoronowan\u0105, ateistyczn\u0105 demokracj\u0119, w kt\u00f3rej kr\u00f3l panuje, ale nie rz\u0105dzi, a poza tym pochodzi\u0142 z linii uzurpatorskiej.<\/p>\r\n

Jakie argumenty przemawiaj\u0105 za tym, \u017ceby odradza\u0107 monarchi\u0119?<\/strong><\/p>\r\n

Przede wszystkim najwi\u0119ksza naturalno\u015b\u0107 tej formy rz\u0105dzenia. Jak twierdzi Homer, niedobrze jest, gdy wielu chce rz\u0105dzi\u0107, lepsze s\u0105 rz\u0105dy jednego. Monarchia przez par\u0119 tysi\u0119cy lat by\u0142a form\u0105 najtrwalsz\u0105 i najbardziej odpowiadaj\u0105c\u0105 hierarchicznemu porz\u0105dkowi. Drugi argument jest z kolei nadnaturalny i wi\u0105\u017ce z tym, co mo\u017cemy nazwa\u0107 mistyk\u0105 monarchiczn\u0105. B\u00f3g jest kr\u00f3lem wszech\u015bwiata, a kr\u00f3l jest jego ziemskim wikariuszem.<\/p>\r\n

Za: Katarzyna P\u0142achta, W Polsce nie ma dziedzica tronu<\/a><\/em> (wersja skr\u00f3cona w wydaniu papierowym: \u201eRzeczpospolita\u201d nr 213, 13 wrze\u015bnia 2017 r., s. 3)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wywiad dla \u201eRzeczpospolitej\u201d – rozmawia\u0142a Katarzyna P\u0142achta Rz: Film \u201eMatylda\u201d o romansie Miko\u0142aja II z polsk\u0105 tancerk\u0105 Matyld\u0105 Krzesi\u0144sk\u0105 wywo\u0142uje w Rosji liczne protesty, mimo tego \u017ce jego premier\u0119 zaplanowano dopiero na koniec pa\u017adziernika. Kim dla Rosjan jest ostatni car? Prof. Jacek Bartyzel: W Rosji Miko\u0142aj II jest traktowany jako m\u0119czennik. Nawet prawos\u0142awna Cerkiew  zdecydowa\u0142a […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,158],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97482"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136124,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97482\/revisions\/136124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}