S\u0142owo \u201esztywny\u201d (ang. rigid) sta\u0142o si\u0119 czym\u015b w rodzaju pejoratywnego okre\u015blenia w powszechnym j\u0119zyku niekt\u00f3rych duchownych i teolog\u00f3w w ostatnich latach. Sam papie\u017c zasugerowa\u0142, aby zmierzy\u0107 si\u0119 z m\u0142odymi katolikami, kt\u00f3rzy wol\u0105 tradycyjn\u0105 msz\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 i cierpi\u0105 na psychologiczn\u0105 sztywno\u015b\u0107 i uleczy\u0107 ich poprzez proces \u201ewykorzenienia\u201d. Innym przyk\u0142adem pejoratywnego u\u017cycia sztywnego stanowiska (cho\u0107 nie wyra\u017anie, lecz poprzez domniemanie) jest wyra\u017cenie starszego genera\u0142a Jezuit\u00f3w, ksi\u0119dza Arturo Sosa Abascala. Cytuje si\u0119 s\u0142owa Ksi\u0119dza Arturo Abascala, kt\u00f3ry powiedzia\u0142, i\u017c nie lubi on s\u0142owa \u201edoktryna\u201d, gdy\u017c \u201eprzywo\u0142uje ono na my\u015bl obraz twardo\u015bci kamienia\u201d. Powiedzia\u0142 on, \u017ce \u201eraczej ludzka rzeczywisto\u015b\u0107 ma wi\u0119cej niuans\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuje sztywnego stanowiska<\/b><\/p>\r\n
W\u0142a\u015bciwie, o co w tym wszystkim chodzi? Wydaje si\u0119, \u017ce jest par\u0119 rzeczy, kt\u00f3re musz\u0105 zosta\u0107 wyja\u015bnione. Po pierwsze, co dok\u0142adnie znaczy, \u017ce co\u015b jest \u201esztywne\u201d? Po drugie, czy \u201esztywne stanowisko zawsze jest z\u0142e – czy zawsze trzeba go unika\u0107? Czy te\u017c, czy sztywne stanowisko mo\u017ce by\u0107 dobre w pewnych kontekstach? Moj\u0105 intencj\u0105 jest wykazanie, \u017ce dzi\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuje sztywnego stanowiska w obecnych okoliczno\u015bciach.<\/p>\r\n
Tak wi\u0119c, do czego sprowadza si\u0119 oskar\u017cenie o sztywno\u015b\u0107 stanowiska? Papie\u017c Franciszek odpowiedzia\u0142 niekt\u00f3rym krytykom Amoris Laetitia, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce niekt\u00f3rzy \u201eupieraj\u0105 si\u0119 widzie\u0107 tylko bia\u0142e lub czarne, podczas gdy cz\u0142owiek powinien dostrzega\u0107 p\u0142ynno\u015b\u0107 \u017cycia\u201d. Papie\u017c tak\u017ce skomentowa\u0142 w kilku miejscach, \u017ce ci (szczeg\u00f3lnie duchowni), kt\u00f3rzy maj\u0105 sztywne stanowisko, przejawiaj\u0105 tendencj\u0119 do bycia \u201e\u015bwiatowymi\u201d, \u201echorymi\u201d, \u201eprowadz\u0105 podw\u00f3jne \u017cycie\u201d i s\u0105 \u201ehipokrytami\u201d. Franciszek tak\u017ce por\u00f3wnuje takich duchownych o sztywnym stanowisku do faryzeuszy z czas\u00f3w Jezusa. Przeciwstawiaj\u0105c postaw\u0119 Jezusa kap\u0142anom o bardziej sztywnej postawie, papie\u017c zauwa\u017ca, \u201eTo nie jest po katolicku (powiedzie\u0107) 'to lub nic:’ To nie jest po katolicku, to jest po heretycku. Jezus zawsze wie, jak nam towarzyszy\u0107, On daje nam idea\u0142, On towarzyszy nam w drodze ku idea\u0142owi, On uwalnia nas z okow\u00f3w sztywno\u015bci prawa i m\u00f3wi nam: 'Ale zr\u00f3b to w takim stopniu, w jakim jeste\u015b zdolny to zrobi\u0107’. I On rozumie nas bardzo dobrze. On jest naszym Panem i tak nas naucza\u201d.<\/p>\r\n
Faryzeusze<\/b><\/p>\r\n
Przyjmuj\u0119 aluzj\u0119 do faryzeuszy, aby poucza\u0142a nas jak mamy rozumie\u0107, co to jest sztywne stanowisko. Zgodnie z powy\u017cszymi cytatami, wydaje si\u0119, \u017ce mie\u0107 sztywne stanowisko to okazywa\u0107 styl \u017cycia, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 hipokryzj\u0105 i \u015bwi\u0119toszkowato\u015bci\u0105. Osoba o sztywnych pogl\u0105dach chce, aby wszyscy wiedzieli, \u017ce jest moralnym cz\u0142owiekiem i ma wysokie moralne oczekiwania, do kt\u00f3rych poci\u0105ga innych. Jednak\u017ce, w rzeczywisto\u015bci, osoba o sztywnych pogl\u0105dach, nie \u017cyje tak jak naucza i jest oderwana od rzeczywisto\u015bci codziennego \u017cycia i ludzkich s\u0142abo\u015bci. Jezus pozwala nam na robienie tylko tego, co jeste\u015bmy 'zdolni’ zrobi\u0107, zgodnie ze s\u0142owami papie\u017ca Franciszka, ale osoba o sztywnym stanowisku, rygorystycznie poci\u0105ga nas do idea\u0142u i nie ma cierpliwo\u015bci nam towarzyszy\u0107. Osoba o sztywnym stanowisku jest twardog\u0142owa, zauroczona tradycjami przesz\u0142o\u015bci i twardymi wymaganiami prawa, podczas gdy osoba o elastycznym stanowisku zwa\u017ca na potrzeby i pragnienia ludzi i \u017cyje tu i teraz i uwzgl\u0119dnia odpowiednio ich potrzeby, aby nie wymagano od nich wi\u0119cej ni\u017c potrafi\u0105 znie\u015b\u0107.<\/p>\r\n
Nie s\u0105dz\u0119, \u017ce jest du\u017co w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce mie\u0107 sztywne stanowisko w powy\u017cszym sensie jest czym\u015b czego nale\u017cy unika\u0107 i \u017ce jest s\u0142usznie i dobrze zauwa\u017ca\u0107 je i wykorzenia\u0107. Jednak\u017ce, czy jest inny rodzaj sztywnego stanowiska? Czy jest spos\u00f3b \u017cycia, w kt\u00f3rym mo\u017cemy wciela\u0107 tradycyjne elementy (takie jak Msza \u0141aci\u0144ska) i \u015bcis\u0142e przestrzeganie prawa, z lito\u015bci\u0105 i dbaniem o ludzi? Wierz\u0119, \u017ce jest taki spos\u00f3b \u017cycia i \u017ce jest wiele przyk\u0142ad\u00f3w takiego \u017cycia. Podam tylko jeden przyk\u0142ad poni\u017cej.<\/p>\r\n
Dietrich von Hildebrand<\/b><\/p>\r\n
Dietrich von Hildebrand by\u0142 jednym z wielkich filozof\u00f3w XX wieku. Jego przej\u015bcie na katolicyzm jako m\u0142odego cz\u0142owieka na uniwersytecie by\u0142o wynikiem Bo\u017cej \u0141aski dzia\u0142aj\u0105cej na z natury dociekliwego i pobo\u017cnego ducha Hildebranda, prowadzonego przez wiele wa\u017cnych do\u015bwiadcze\u0144 w jego \u017cyciu. Kiedy zagro\u017cenie nazizmem sta\u0142o si\u0119 widoczne dla von Hildebranda, zosta\u0142 on zmuszony do podj\u0119cia akcji, by zatrzyma\u0107 z\u0142owrog\u0105 ideologi\u0119 w imi\u0119 Chrystusa i Jego Ko\u015bcio\u0142a. Zacz\u0105\u0142 wydawa\u0107 we Wiedniu chrze\u015bcija\u0144ski tygodnik, kt\u00f3ry pot\u0119pia\u0142 nazizm. Otrzymywa\u0142 wiele gr\u00f3\u017ab \u015bmierci, zbankrutowa\u0142 w wyniku wielu przeszk\u00f3d stawianych jego publikacji i on i jego rodzina prawie zostali otoczeni i zes\u0142ani do obozu koncentracyjnego przez SS, zanim w okropnych warunkach uciekli z Europy.<\/p>\r\n
Przechodz\u0105c wszystkie te do\u015bwiadczenia, von Hildebrand codziennie uczestniczy\u0142 w Mszy \u015bw. i codziennie sp\u0119dza\u0142 wiele godzin na modlitwie. Podczas spotkania z \u00f3wczesnym watyka\u0144skim sekretarzem stanu, kardyna\u0142em Eugenio Pacelli (kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 papie\u017cem Piusem XII), w 1935 r. Hildebrand powiedzia\u0142: \u201eCzy Wasza Eminencja jest \u015bwiadoma, \u017ce Niemcy prze\u017cywaj\u0105 historyczny moment, taki, jaki zdarza si\u0119 tylko co trzysta lub czterysta lat, moment, w kt\u00f3rym (by\u0107 mo\u017ce) miliony protestant\u00f3w i socjalist\u00f3w odnalaz\u0142oby sw\u0105 drog\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a, gdyby wszyscy biskupi w Niemczech – bez \u017cadnych kompromis\u00f3w – przeciwstawili si\u0119 nazizmowi s\u0142owami Non possumus, je\u015bli by osaczyli nazizm i pot\u0119pili wszystkie jego zbrodnie, je\u015bli wydali by ca\u0142kowit\u0105 anatem\u0119 na nazizm?\u201d Kardyna\u0142 Pacelli odpowiedzia\u0142: \u201eRzeczywi\u015bcie tak jest, ale m\u0119cze\u0144stwo jest czym\u015b, czego Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce rozkaza\u0107. Musi by\u0107 ochotnie wybrane.\u201d<\/p>\r\n
Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119, jak von Hildebrand nie pot\u0119pia, ani nie stara si\u0119 o rzucenie kl\u0105twy ani osaczenie \u017cadnej poszczeg\u00f3lnej osoby. Raczej, zabiega on o form\u0119 embarga dla nazistowskiej ideologii, by odci\u0105\u0107 j\u0105 od \u015bwiata. On zabiega o przemian\u0119 dusz i zniszczenie z\u0142a. W swoich staraniach ryzykowa\u0142 \u017cycie i maj\u0105tek; i zaoferowa\u0142 nieustaj\u0105ce modlitwy. To nie jest sztywne stanowisko faryzeusz\u00f3w, ale sztywne stanowisko wytrwa\u0142o\u015bci do ko\u0144ca i p\u00f3j\u015bcia w\u0105sk\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. Von Hildebrand zrozumia\u0142 bardzo dobrze s\u0142owa arcybiskupa Fultona Sheena, kt\u00f3ry powiedzia\u0142: \u201eTolerancja odnosi si\u0119 do osoby…, brak tolerancji odnosi si\u0119 tylko do prawdy\u201d. To znaczy, b\u0142\u0105d musi by\u0107 pot\u0119piony i nie mo\u017cna pozwala\u0107 mu si\u0119 rozpowszechnia\u0107, podczas gdy osobie, kt\u00f3ra b\u0142\u0105dzi, nale\u017cy wybaczy\u0107 i naucza\u0107 j\u0105 prawdy z mi\u0142osierdziem. \u0179ycie Dietricha von Hildebranda daje przyk\u0142ad sztywnego stanowiska domu, kt\u00f3ry jest budowany na litej skale. Wiatry nazizmu uderza\u0142y w niego z ca\u0142\u0105 moc\u0105, ale nie zwyci\u0119\u017cy\u0142y. By\u0142 on zdolny trzyma\u0107 si\u0119 doktryny Ko\u015bcio\u0142a i zarazem wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 niuanse \u017cycia.<\/p>\r\n
Wobec tego mamy teraz jasny przyk\u0142ad osoby, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uzna\u0107 za maj\u0105c\u0105 sztywne stanowisko, bior\u0105c pod uwag\u0119 jej mocne i niezachwiane stosowanie si\u0119 do doktryny. Jednak\u017ce, on nie okazywa\u0142 z emfaz\u0105 cech sztywnego stanowiska, kt\u00f3re papie\u017c i inni s\u0142usznie pot\u0119piaj\u0105. Raczej, przyk\u0142ad von Hildebranda pokazuje nam, \u017ce jest mo\u017cliwe i konieczne by\u0107 niezachwianym w sprawach prawdy i jednocze\u015bnie b\u0119d\u0105c przychylnym i cierpliwym dla os\u00f3b, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 prawdy. Zatem, w celu rozr\u00f3\u017cnienia tych typ\u00f3w sztywnego stanowiska, b\u0119d\u0119 nazywa\u0142 negatywny typ sztywnego stanowiska sztywnym stanowiskiem faryzejskim, a pozytywny typ b\u0119d\u0119 nazywa\u0142 wytrwa\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\r\n
Wytrwa\u0142o\u015b\u0107<\/b><\/p>\r\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest dzi\u015b w pal\u0105cej potrzebie wytrwa\u0142o\u015bci. Jak m\u00f3wi \u015bw. Pawe\u0142, B\u00f3g wyznaczy\u0142 niekt\u00f3rych aposto\u0142ami, niekt\u00f3rych nauczycielami, a innych prorokami, aby\u015bmy nie byli 'zniesieni przez wiatr ka\u017cdej nowej doktryny\u201d (List do Efezjan 4: 11-14). Dzi\u015b w samym Ko\u015bciele s\u0105 przedstawiane rozbie\u017cne doktryny, kt\u00f3re powoduj\u0105 wielki zam\u0119t. W \u015blad publikacji Amoris Laetitia kilka konferencji biskup\u00f3w wyda\u0142o rozbie\u017cne interpretacje tego dokumentu. Biskupi z Malty wymagaj\u0105, \u017ce wystarczy tylko odczucie pokoju z Bogiem dla rozwodnik\u00f3w i ponownie zam\u0119\u017cnych par, aby otrzymali oni Eucharysti\u0119, podczas gdy biskupi polscy wci\u0105\u017c odmawiaj\u0105 Eucharystii dla tych rozwiedzionych i ponownie zam\u0119\u017cnych, kt\u00f3rzy ani nie okazali skruchy w konfesjonale, ani nie naprawili swego \u017cycia. Rozbie\u017cne interpretacje tego dokumentu dali tak\u017ce inni poszczeg\u00f3lni biskupi i konferencje biskup\u00f3w.<\/p>\r\n
Dwa typy sztywnego stanowiska<\/b><\/p>\r\n
Niebezpiecze\u0144stwo tej obecnej sytuacji po\u0142\u0105czonej z pot\u0119pieniem powy\u017cszego sztywnego stanowiska jest bardzo powa\u017cne. Je\u017celi sztywno\u015b\u0107 stanowiska jest pot\u0119piona jako cecha faryzejska i ma\u0142o jest pochwa\u0142y lub wyja\u015bnienia lub wcale dla typu sztywnego stanowiska, kt\u00f3re uosabia\u0142 Dietrich Hildebrand, wtedy jest prawdopodobne, \u017ce ci, kt\u00f3rzy okazuj\u0105 wytrwa\u0142o\u015b\u0107, s\u0105 nazywani faryzeuszami a nie s\u0142ugami Boga. W tym przypadku, ci, kt\u00f3rzy stanowczo trzymaj\u0105 si\u0119 prawdy, mog\u0105 by\u0107 b\u0142\u0119dnie postrzegani jako nietolerancyjni wobec os\u00f3b, a nie jako nietolerancyjni wobec prawdy. To tworzy scenariusz, gdzie ten, kt\u00f3ry broni\u0142by niezmiennej prawdy lub kwestionowa\u0142 czy to zmiany w tonie czy sformu\u0142owaniu i by\u0142by na us\u0142ugach prawdy, by\u0142by w niebezpiecze\u0144stwie bycia niezrozumianym jako jako oderwany od \u017cycia faryzeusz, kt\u00f3ry stanowczo nak\u0142ada na ludzi wysokie \u017c\u0105dania bez brania pod uwag\u0119 okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych ludzie mogli si\u0119 znale\u017a\u0107.<\/p>\r\n
Takiej sytuacji trzeba unikn\u0105\u0107; stanie si\u0119 tak je\u015bli Ko\u015bci\u00f3\u0142 b\u0119dzie naucza\u0142 prawdy jasno. W ko\u0144cu, kto mo\u017ce w\u0105tpi\u0107, \u017ce \u017cycie Dietricha von Hildebranda by\u0142o niew\u0105tpliwie \u017cyciem wielkiej cnoty, oddania Panu i s\u0142u\u017cb\u0105 dla swych braci? Ale, je\u017celi nie rozr\u00f3\u017cnimy mi\u0119dzy tymi dwoma sztywnymi stanowiskami, mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 traci\u0107 z pola widzenia jego cnot\u0119 i warto\u015b\u0107 trwania niez\u0142omnie przy zdrowej doktrynie. St\u0105d, musimy podkre\u015bla\u0107 i promowa\u0107 wytrwa\u0142o\u015b\u0107 tak bardzo jak faryzejska sztywna postawa jest pot\u0119piana.<\/p>\r\n
Nasz Pan nie przyszed\u0142 by pot\u0119pi\u0107 \u015bwiat, ale by go zbawi\u0107 (Jan 3:17). I, aby nas zbawi\u0107, da\u0142 nam Swoje przykazania i Swoj\u0105 \u0142ask\u0119, aby\u015bmy nie otrzymali zap\u0142aty za grzech. Musimy i\u015b\u0107 Jego drogami i wytrwa\u0107 do ko\u0144ca, zawsze wybaczaj\u0105c i kochaj\u0105c naszych braci i jednocze\u015bnie gorliwie broni\u0105c si\u0119 przed zepchni\u0119ciem z w\u0105skiej \u015bcie\u017cki \u017cycia. M\u00f3dlmy si\u0119, by nasz papie\u017c i biskupi, kt\u00f3rzy zostali nam powierzeni rozkazem Pana, tak\u017ce byli przyk\u0142adem tej wytrwa\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mog\u0105 oni uciszy\u0107 wiatry doktryny k\u0142\u0119bi\u0105cej si\u0119 wok\u00f3\u0142 nas i z mi\u0142o\u015bci\u0105 poprowadzi\u0107 sw\u0105 trzod\u0119 do Dobrego Pasterza.<\/p>\r\n