{"id":97303,"date":"2017-08-16T10:47:53","date_gmt":"2017-08-16T14:47:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=97303"},"modified":"2017-08-16T10:47:53","modified_gmt":"2017-08-16T14:47:53","slug":"polski-stroj-reaktywacja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=97303","title":{"rendered":"Polski str\u00f3j \u2013 reaktywacja?"},"content":{"rendered":"

Polacy powinni ubiera\u0107 si\u0119 po polsku – bo niechaj to narodowie w\u017cdy postronni znaj\u0105, i\u017c Polacy nie g\u0119si a w\u0142asny str\u00f3j maj\u0105.<\/strong><\/p>\r\n

Widzia\u0142em to na w\u0142asne oczy. P\u00f3\u017ana by\u0142a godzina, grubo po p\u00f3\u0142nocy. Jecha\u0142em na lotnisko. Samoch\u00f3d zatrzyma\u0142 si\u0119 na czerwonym \u015bwietle. Na s\u0105siednim pasie zatrzyma\u0142 si\u0119 inny pojazd. S\u0105dz\u0105c z g\u0142o\u015bnej muzyki, niechybnie jaka\u015b m\u0142odzie\u017c wracaj\u0105ca z wieczornej imprezy. Ale co ja s\u0142ysz\u0119? Cho\u0107 zniekszta\u0142cone przez dudni\u0105ce g\u0142o\u015bniki samochodowe, to niezaprzeczalnie s\u0105 sarmackie \u015bpiewy Jacka Kowalskiego! Spojrza\u0142em na s\u0105siad\u00f3w. Rzeczywi\u015bcie m\u0142odzie\u017c. Ale jaka! \u0141by podgolone na mod\u0142\u0119 sarmack\u0105. Z ramienia kierowcy, wystawionego teraz niedbale za okno – c\u00f3\u017c za zachowanie! – zwisa\u0142 charakterystyczny wylot kontuszowego r\u0119kawa. Ca\u0142y samoch\u00f3d wy\u0142adowany by\u0142 kontuszow\u0105 braci\u0105. \u0179upany, kontusze, czapy. Kierowca spojrza\u0142 w moj\u0105 stron\u0119 i nasz wzrok skrzy\u017cowa\u0142 si\u0119. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, \u017ce jego pewne, wr\u0119cz pa\u0144skie spojrzenie by\u0142o przyjazne, bo kt\u00f3\u017c wie, czy u pasa nie mia\u0142 szabli!<\/p>\r\n

Tak, widzia\u0142em to na w\u0142asne oczy. A potem je otworzy\u0142em. Samoch\u00f3d dalej sta\u0142 na \u015bwiat\u0142ach. Ale z pojazdu obok nie dochodzi\u0142y sarmackie \u015bpiewy, lecz dudni\u0105ce rytmy muzyki arabskiej. A pasa\u017cerowie? Owszem, m\u0142odzie\u017c, lecz nie sarmacka. Ubrani w bia\u0142e arabskie stroje zwane kondur\u0105, a na ich g\u0142owach chusty, czyli gutry.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz tego, wszystko si\u0119 zgadza\u0142o. Faktycznie jecha\u0142em przez miasto na lotnisko. A miasto zwa\u0142o si\u0119 Dubaj – nowoczesna, zbudowana praktycznie od zera metropolia jednego z siedmiu Zjednoczonych Emirat\u00f3w Arabskich. Wsz\u0119dzie b\u0142ysk, splendor. Nowiutki samoch\u00f3d na s\u0105siednim pasie te\u017c do tanich nie nale\u017ca\u0142. Wszystko nowe. Tylko stroje – stare.<\/p>\r\n

Westchn\u0105\u0142em. Polsko, gdzie twe kontusze?<\/p>\r\n

Jak to z tradycj\u0105 bywa na \u015bwiecie\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Od grubo ponad dw\u00f3ch lat jestem doktorantem na australijskiej uczelni. Australia to kraj imigrant\u00f3w, kt\u00f3ry na przestrzeni ostatniego p\u00f3\u0142wiecza dramatycznie si\u0119 zmieni\u0142 na skutek nap\u0142ywu coraz to nowych grup etnicznych. O k\u0142opotach z tym zwi\u0105zanych mo\u017cna by wiele powiedzie\u0107, ale nie o tym dzi\u015b mowa. Ani tym bardziej o zaletach. Jedynie o strojach.<\/p>\r\n

Gdy rano id\u0119 do pracy, z ostatniego domku na skraju naszego osiedla u\u015bmiecha si\u0119 do mnie weso\u0142o stary Hindus, kt\u00f3ry zawsze w\u00f3wczas odbywa sw\u00f3j poranny spacer. Ubrany w codzienny str\u00f3j, czyli zwyk\u0142\u0105 koszulk\u0119 i\u2026 sp\u00f3dnic\u0119? Czytelnik wybaczy, nie wiem jak si\u0119 ten str\u00f3j nazywa. Wiem tylko, i\u017c jest znacznie d\u0142u\u017cszy ni\u017c laplap, czyli m\u0119ska sp\u00f3dnica do kolan noszona przez samoa\u0144skich katolik\u00f3w, kt\u00f3rych widuj\u0119 na Mszy w niedziel\u0119.<\/p>\r\n

Ju\u017c w biurze napotykam pewnego Nigeryjczyka, kt\u00f3ry przy ka\u017cdej oficjalnej okazji przychodzi w tradycyjnej, kolorowej koszuli zamiast garnituru. Oczywi\u015bcie nieco bardziej niepokoj\u0105ce s\u0105 rozmaite stroje muzu\u0142ma\u0144skie, kt\u00f3re cz\u0119sto wida\u0107 w centrach handlowych, ale zauwa\u017cmy – odk\u0142adaj\u0105c na bok inne implikacje – to r\u00f3wnie\u017c jest przywi\u0105zanie do w\u0142asnych tradycji.<\/p>\r\n

Takie przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. W Afryce, w Azji, na Pacyfiku, w obu Amerykach obok wsz\u0119dobylskich d\u017cins\u00f3w i garnitur\u00f3w zobaczymy bajecznie r\u00f3\u017cnorodne stroje tradycyjne. Na weselach, przyj\u0119ciach urodzinowych, a nawet w polityce, gdzie tradycyjne stroje narodowe bywaj\u0105 skwapliwie wykorzystywane do budowy wizerunku kraju. W roku 2006, podczas szczytu pa\u0144stw APEC wietnamscy gospodarze zadbali, aby wszyscy wizytuj\u0105cy przyw\u00f3dcy, w tym prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych, ubrali si\u0119 do grupowego zdj\u0119cia w tradycyjne \u00e1o g\u00e1\u00ba\u00a5m.<\/p>\r\n

No w\u0142a\u015bnie. Na przek\u00f3r zachodnim modom, tradycyjne narodowe stroje maj\u0105 si\u0119 dobrze zar\u00f3wno w codzienno\u015bci przeci\u0119tnych ludzi, jak te\u017c na specjalnych okazjach i w\u015br\u00f3d elit. I nikt nie m\u00f3wi, \u017ce wstyd, bo za\u015bciankowo\u015b\u0107, bo ciemnogr\u00f3d – nie, przeciwnie! Te stroje s\u0105 noszone z dum\u0105. Owszem, podczas spotkania roboczego, mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107 garnitur, ale kt\u00f3\u017c by chcia\u0142 nosi\u0107 obce \u0142achy na reprezentacyjne okazje? I po co? Bo nowoczesne? A c\u00f3\u017c to znaczy: nowoczesne? Przecie\u017c tradycja nie stoi w miejscu. Stroje narodowe nie s\u0105 wynajmowane ze skansenu. S\u0105 produkowane w nowoczesnych warsztatach i fabrykach, a ich kroje bezustannie ewoluuj\u0105, dostosowuj\u0105c si\u0119 do potrzeb. I bynajmniej nie uwa\u017ca si\u0119 ich ani za mniej wygodne, ani mniej praktyczne od \u201enaszych\u201d nieszcz\u0119snych d\u017cins\u00f3w.<\/p>\r\n

\u2026i w Polsce.<\/strong><\/p>\r\n

Czy wi\u0119c Europa jest jedynym wyj\u0105tkiem od tej regu\u0142y? Ale\u017c nie! Przecie\u017c garnitur to str\u00f3j o d\u0142ugich tradycjach, wywodz\u0105cy si\u0119 z niegdy\u015b codziennego, dzi\u015b zachowanego na najuroczystsze okazje fraka. Dla Niemca, Anglika czy Francuza w\u0142a\u015bnie ten str\u00f3j jest ubiorem tradycyjnym, nawet je\u015bli dawniej w wielu miejscach istnia\u0142y r\u00f3wnolegle inne tradycje. Tym bardziej, rzecz jasna, w obu Amerykach i w Australii, gdzie dzisiejsza kultura stanowi w g\u0142\u00f3wnej mierze produkt kolonialnego importu z Europy.<\/p>\r\n

Ale frak i garnitur nie s\u0105 tradycj\u0105 polsk\u0105! Jako synonim obco\u015bci frak bywa\u0142 w polskich ba\u015bniach atrybutem diab\u0142a. Zachodnie stroje zacz\u0119\u0142y si\u0119 u nas pojawia\u0107 w po\u0142owie XVIII wieku, a towarzyszy\u0142a im propagandowa kampania na rzecz odrzucania wszystkiego co polskie – bo ciemnogr\u00f3d, bo sarmatyzm, bo teraz czas na \u201eo\u015bwiecenie\u201d. Jednak nawet w\u00f3wczas polski str\u00f3j cieszy\u0142 si\u0119 uznaniem. W swojej Wielkiej Encyklopedii Staropolskiej<\/em>, Jacek Kowalski cytuje angielskiego podr\u00f3\u017cnika, Nathaniela Wraxalla, kt\u00f3ry w roku 1778 opisa\u0142 nasz str\u00f3j jako wy\u0142om w nudnej i md\u0142ej jednolito\u015bci charakteryzuj\u0105cej wygl\u0105d mieszka\u0144c\u00f3w Europy<\/em>. Zreszt\u0105 – jak zauwa\u017ca dalej Kowalski – r\u00f3wnie\u017c \u201eo\u015bwieceni\u201d Polacy nie zawsze zwalczali kontusze. Przeciwnie, pr\u00f3bowano nawet dokooptowa\u0107 ten str\u00f3j do przemian ustrojowych, wprowadzaj\u0105c na Sejm mundury wojew\u00f3dzkie, czyli kontusze o barwach specyficznych dla ka\u017cdego wojew\u00f3dztwa.<\/p>\r\n

Po utracie wolno\u015bci, przez ca\u0142e XIX stulecie kontusz wci\u0105\u017c walczy\u0142 o swoje miejsce. Ba, za\u0142o\u017cenie kontusza by\u0142o manifestacj\u0105 patriotyzmu. A gdy odzyskali\u015bmy niepodleg\u0142o\u015b\u0107, wielu pos\u0142\u00f3w na uroczysto\u015bci otwarcia obrad Sejmu przybywa\u0142o w\u0142a\u015bnie w kontuszu. Kontusze pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c – coraz rzadziej – na uroczysto\u015bciach rodzinnych, zw\u0142aszcza na \u015blubach czy pogrzebach. Jednak tradycja s\u0142ab\u0142a, a w \u017cyciu codziennym – wymar\u0142a. Mo\u017ce gdyby nie wojna i komunizm, sprawy potoczy\u0142yby si\u0119 inaczej. Ale niekoniecznie. Ju\u017c wtedy za bardzo chcieli\u015bmy do\u0142\u0105czy\u0107 do Europy.<\/p>\r\n

Tym gorzej jest po ca\u0142ych zniszczeniach komunizmu i wsp\u00f3\u0142czesnego zapatrzenia w Zach\u00f3d, gdy czytelnik Pana Tadeusza<\/em> m\u00f3g\u0142by pomy\u015ble\u0107, \u017ce Mickiewicz my\u015bla\u0142 o nas, pisz\u0105c:<\/p>\r\n

 <\/em><\/p>\r\n

Lecz wtenczas panowa\u0142o takie o\u015blepienie,<\/p>\r\n

\u0179e nie wierzono rzeczom najdawniejszym
\r\n                                                            w \u015bwiecie,<\/p>\r\n

Je\u015bli ich nie czytano w francuskiej gazecie.<\/p>\r\n

Dzi\u015b nasz str\u00f3j nie jest uwa\u017cany za nasz. Kontusze, \u017cupany czy delie mo\u017cna spotka\u0107 przy rozmaitych rekonstrukcjach historycznych, i dla wielu jest to pi\u0119kny widok – ale obcy, bo historyczny. Kto poza rekonstruktorami kupi kontusz? Chyba tylko na karnawa\u0142ow\u0105 imprez\u0119, gdzie kontuszowy szlachcic spotka si\u0119 z \u201eArabami\u201d, piratami i innymi dziwol\u0105gami. Nasz str\u00f3j sta\u0142 si\u0119 symbolem czego\u015b obcego, co nadaje si\u0119 tylko na przebranie. A skoro tak, czy prezydent III RP odwa\u017cy\u0142by si\u0119 ubra\u0107 polski str\u00f3j na spotkanie z zagranicznym dygnitarzem? Nad wyraz w\u0105tpliwe. A mo\u017ce o\u015bmielono by si\u0119 ubra\u0107 w kontusze przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stw zgromadzonych na jakim\u015b szczycie w Warszawie? Wolne \u017carty! Ale to nie go\u015bcie powstydziliby si\u0119 tego pi\u0119knego stroju. To nasi urz\u0119dnicy zadr\u017celiby na my\u015bl o potoku drwin, jaki wyla\u0142by si\u0119 na nich w krajowych mediach.<\/p>\r\n

Kontuszowa reaktywacja?<\/strong><\/p>\r\n

A jednak co\u015b si\u0119 dzieje. Przede wszystkim te rekonstrukcje. One nie popularyzuj\u0105 stroju polskiego, ale s\u0105 koniecznym pierwszym krokiem – przypomnieniem, \u017ce by\u0142o co\u015b takiego, \u017ce zar\u00f3wno m\u0119\u017cczy\u017ani, jak i damy ubierali charakterystyczne, polskie stroje, i \u017ce te stroje wygl\u0105da\u0142y nad wyraz okazale. Nast\u0119pnym krokiem musia\u0142oby by\u0107 przej\u015bcie od stroju polskiego jako okaza\u0142ego rekwizytu historyczno\u201d\u2018teatralnego do nowoczesnego stroju formalnego, godnego najwa\u017cniejszych uroczysto\u015bci.<\/p>\r\n

Kilka lat temu – o dziwo, za rz\u0105d\u00f3w PO – \u00f3wczesny minister spraw zagranicznych Rados\u0142aw Sikorski zaproponowa\u0142, by nasi dyplomaci na specjalne okazje nosili polskie stroje. B\u0142\u0119d\u00f3w i gaf pope\u0142nionych przez Sikorskiego nikomu przypomina\u0107 nie trzeba, ale akurat ten pomys\u0142, kt\u00f3ry w\u00f3wczas przeszed\u0142 bez echa, wart jest przypomnienia. Mo\u017ce dzi\u015b, gdy w \u0142awach sejmowych i w rz\u0105dzie wida\u0107 znacznie wi\u0119cej patriotyzmu ni\u017c w\u00f3wczas, doczekamy si\u0119 nareszcie powrotu kontuszy w dyplomacji i w Sejmie, bynajmniej nie tylko przy otwarciu obrad? Warto przy tej okazji pami\u0119ta\u0107 o owych mundurach wojew\u00f3dzkich, kt\u00f3re pomimo \u201eo\u015bwieceniowej\u201d proweniencji by\u0142y pomys\u0142em ca\u0142kiem ciekawym, chocia\u017cby z racji symbolicznego prze\u0142amania lojalno\u015bci partyjnych.<\/p>\r\n

A mo\u017ce import z nowo otwartej manufaktury pas\u00f3w s\u0142uckich na Bia\u0142orusi o\u017cywi kontakty handlowe z Mi\u0144skiem, a str\u00f3j polski zn\u00f3w b\u0119dzie jednoczy\u0142 Polak\u00f3w, Litwin\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w? W ka\u017cdym z tych kraj\u00f3w istnieje wiele tradycji stroj\u00f3w ludowych, ale najdostojniejsza, szlachecka tradycja stroju by\u0142a jedna w ca\u0142ej Sarmacji. Takie stroje zreszt\u0105 zbli\u017cy\u0142yby nas r\u00f3wnie\u017c do W\u0119gier i\u2026 Iranu, kt\u00f3ry, cho\u0107 muzu\u0142ma\u0144ski, jest z nami silnie zwi\u0105zany kulturowo.<\/p>\r\n

Rz\u0105d rz\u0105dem, ale w ostatecznym rozrachunku odrodzenie polskiego stroju narodowego jest spraw\u0105 dla wszystkich Polak\u00f3w. To od nas zale\u017cy, czy \u017cupan i kontusz b\u0119d\u0105 postrzegane jako obcy staro\u0107, czy jako co\u015b normalnego, co regularnie widzimy na konferencjach, kongresach, \u015blubach i innych uroczysto\u015bciach, a wreszcie – na ulicach. Panowie szlachta, do kontuszy!<\/p>\r\n

Jakub Majewski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tekst pochodzi z 54. numeru magazynu \u201ePolonia Christiana\u201d<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polacy powinni ubiera\u0107 si\u0119 po polsku – bo niechaj to narodowie w\u017cdy postronni znaj\u0105, i\u017c Polacy nie g\u0119si a w\u0142asny str\u00f3j maj\u0105. Widzia\u0142em to na w\u0142asne oczy. P\u00f3\u017ana by\u0142a godzina, grubo po p\u00f3\u0142nocy. Jecha\u0142em na lotnisko. Samoch\u00f3d zatrzyma\u0142 si\u0119 na czerwonym \u015bwietle. Na s\u0105siednim pasie zatrzyma\u0142 si\u0119 inny pojazd. S\u0105dz\u0105c z g\u0142o\u015bnej muzyki, niechybnie jaka\u015b […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97303"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97303"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97303\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}