{"id":97287,"date":"2017-08-15T21:44:47","date_gmt":"2017-08-16T01:44:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=97287"},"modified":"2017-08-15T14:45:19","modified_gmt":"2017-08-15T18:45:19","slug":"boguslaw-wolniewicz-in-memoriam-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=97287","title":{"rendered":"Bogus\u0142aw Wolniewicz \u2013 in memoriam – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

„Nasz cel polityczny rysuje si\u0119 wi\u0119c wyra\u017anie: Polska – niepodleg\u0142a; pa\u0144stwo – silne; s\u0142owo – wolne; odr\u0119bno\u015b\u0107 narodowa – zachowana; chrze\u015bcija\u0144stwo – we czci” <\/em>
\r\n (Bogus\u0142aw Wolniewicz, W stron\u0119 rozumu, Warszawa 2015, s. 43).<\/p>\r\n

P<\/strong>ierwsz\u0105 rzecz\u0105, jak\u0105 sobie pomy\u015bla\u0142em po us\u0142yszeniu wiadomo\u015bci o zgonie (4.08.2017 – aj) prof. Wolniewicza – i w\u0142a\u015bciwie jedyn\u0105 te\u017c, o kt\u00f3rej zdo\u0142a\u0142em wspomnie\u0107 w kr\u00f3tkiej wypowiedzi porannej dla programu 2 Polskiego Radia – by\u0142a jaka\u015b tajemnicza zgodno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy jej dat\u0105 a tym, co \u015bp. Profesor m\u00f3wi\u0142 w swoim „Wyk\u0142adzie o krzywej \u017cycia”, opatrzonym zreszt\u0105 mn\u00f3stwem precyzyjnych wykres\u00f3w. Przypomn\u0119 w skr\u00f3cie, \u017ce dziel\u0105c \u017cycie na trzy „fazy ksi\u0119\u017cycowe” (m\u0142odo\u015bci, dojrza\u0142o\u015bci i staro\u015bci), a ka\u017cd\u0105 z nich na trzy fazy dekadowe, zaznacza\u0142, \u017ce w tej periodyzacji szed\u0142 za Bibli\u0105, kt\u00f3ra powiada (w psalmie 89): „Dni \u017cywota ludzkiego jest lat siedemdziesi\u0105t, a jak u mocnych to osiemdziesi\u0105t, a co nadto to um\u0119czenie i bole\u015b\u0107 (w Wulgacie: labor et dolor)”. I sam dodaje: „To za\u015b co powy\u017cej 90, traktuj\u0119 jako anomali\u0119 biologiczn\u0105”.
\r\n Wi\u0119c to jest tak, jak gdyby Pan B\u00f3g powiedzia\u0142 dobiegaj\u0105cemu w\u0142a\u015bnie 90-tki Profesorowi: „Bogus\u0142awie, dobrze to wyliczy\u0142e\u015b i uzasadni\u0142e\u015b, jak dobry analityk, oszcz\u0119dz\u0119 ci wi\u0119c tej anomalii, skoro i tak dozna\u0142e\u015b ju\u017c w\u0142a\u015bciwego 80-latkom um\u0119czenia i bole\u015bci”.<\/p>\r\n

Co (jednak – aj) by\u0142o najcenniejsze u \u015bp. prof. Wolniewicza i czyni\u0142o go naszym znakomitym sojusznikiem, pomimo, i\u017c by\u0142 zaledwie – jak sam to paradoksalnie okre\u015bla\u0142 – „niewierz\u0105cym katolikiem”, kt\u00f3ry wierzy tylko w sze\u015b\u0107 z dwunastu artyku\u0142\u00f3w wiary, okre\u015blonych w Credo, i kt\u00f3ry zatrzymywa\u0142 si\u0119 u „bram metafizyki”, chocia\u017c ich istnienie, w\u0142a\u015bnie z powodu nieuchronnego faktu \u015bmierci, uwa\u017ca\u0142 za oczywiste?<\/p>\r\n

Przede wszystkim to, \u017ce broni\u0142 rozumu. Ba, nie tylko broni\u0142, ale i uprawia\u0142 w znakomity spos\u00f3b filozofi\u0119 racjonaln\u0105, to znaczy tak\u0105, kt\u00f3ra jest oparta na logice i do czego\u015b d\u0105\u017cy; d\u0105\u017cy (wedle jego w\u0142asnych s\u0142\u00f3w) do pogl\u0105du na \u015bwiat i na \u017cycie ludzkie, kt\u00f3re by\u0142oby wolne od z\u0142udze\u0144, kt\u00f3ra uwa\u017ca, \u017ce najszpetniejsza prawda jest zawsze lepsza od najpi\u0119kniejszego fa\u0142szu. A d\u0105\u017cenie to spe\u0142nia si\u0119 w dyskusji, co z miejsca czyni jej uczestnik\u00f3w gronem elitarnym, bo g\u0142upcy nie umiej\u0105 i nie chc\u0105 dyskutowa\u0107, a g\u0142upc\u00f3w jest wi\u0119cej ni\u017c rozumnych.<\/p>\r\n

Sam Wolniewicz, zgodnie ze swoj\u0105 analityczn\u0105 orientacj\u0105 filozofowa\u0142 ostro\u017cnie, ograniczaj\u0105c pole swoich konstrukcji do tzw. ontologii (zreszt\u0105 i od tego okre\u015blenie nieco ironicznie si\u0119 zdystansowa\u0142, kiedy zobaczy\u0142, \u017ce tak go zaszufladkowano „wikipedycznie”), rozumiej\u0105c to jako pr\u00f3b\u0119 wydobycia z „Traktatu” Wittgensteina jakiej\u015b teorii rzeczywisto\u015bci, opisu najog\u00f3lniejszych cech rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rym wspomniane sytuacje dziel\u0105 si\u0119 na dwie klasy: rzeczywistych (czyli fakt\u00f3w) i urojonych (czyli fikcji). Nawet jednak i w tak skromnej deskrypcji rzeczywisto\u015bci wida\u0107 wyra\u017anie – a potwierdza to jego klasyfikacja czterech typ\u00f3w filozofii wsp\u00f3\u0142czesnej oraz wsp\u00f3lne przyporz\u0105dkowanie dwu z nich: racjonalistycznej filozofii analitycznej oraz metafizyki (w tym neoscholastyki) do logicznego pola dodatniego (+) – \u017ce jego umys\u0142 pracowa\u0142 na polu „filozofii bytu”, a brzydzi\u0142 si\u0119 be\u0142kotem „filozofii odbytu”, \u017ce si\u0119 tak wyra\u017c\u0119, czyli umys\u0142owych odchod\u00f3w postmodernist\u00f3w, dekonstrukcjonist\u00f3w, postheideggeryst\u00f3w i innych szarlatan\u00f3w, panuj\u0105cych dzi\u015b zreszt\u0105 na fakultetach filozoficznych.<\/p>\r\n

Miejmy nadziej\u0119 \u017ce je\u015bli prof. Wolniewicz nie zd\u0105\u017cy\u0142 uwierzy\u0107, to oby znalaz\u0142 si\u0119 cho\u0107 w limbie z filozofami greckimi, gdzie nie ma cierpienia i kar.<\/p>\r\n

Profesor Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

* powy\u017cszy tekst stanowi kompilacj\u0119 fejsbukowych wpis\u00f3w profesora Bartyzela ( A.Jakubczyk)<\/p>\r\n

Za: My\u015bl Konserwatywna – Tradycja ma przysz\u0142o\u015b\u0107 (12 sierpnia 2017<\/span>)<\/a> – [Org. tytu\u0142: \u00abProf. Bartyzel: Bogus\u0142aw Wolniewicz – in memoriam\u00bb]<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>\r\n

Rzymski katolik niewierz\u0105cy<\/h2>\r\n

Tak w\u0142a\u015bnie przedstawia\u0142 si\u0119 \u015bp. Prof. Bogus\u0142aw Wolniewicz. Z pozoru sprzeczno\u015b\u0107 sama w sobie, mniej wi\u0119cej, jak \u201e\u017conaty kawaler<\/i>\u201d. Ale Tadeusz Zieli\u0144ski, najwi\u0119kszy w Europie mi\u0119dzywojennej znawca antyku twierdzi\u0142 nawet, \u017ce monoteizm i politeizm nie s\u0105 dla duszy filozoficznie wykszta\u0142conej wykluczaj\u0105cymi si\u0119 nawzajem przeciwie\u0144stwami – a w ka\u017cdym razie tak ten pogl\u0105d przedstawia Ludwik Hieronim Morstin. \u201eRozwa\u017caj\u0105c histori\u0119 kultury staro\u017cytnej doszed\u0142 Zieli\u0144ski do idei najbardziej przez siebie ulubionej, idei tw\u00f3rczej, chocia\u017c znajduje ona wielu przeciwnik\u00f3w. Ukoronowaniem religijnym \u015bwiata antycznego jest wed\u0142ug niego chrze\u015bcija\u0144stwo wyros\u0142e zewn\u0119trznie na pod\u0142o\u017cu judaizmu, ale obce mu wewn\u0119trznie. Idea Boga-cz\u0142owieka stanowi\u0105ca o\u015brodek nauki chrze\u015bcija\u0144skiej by\u0142a dla judaizmu wrogim elementem, kt\u00f3re albo rozsadzi\u0142by t\u0119 religi\u0119, albo te\u017c musia\u0142by by\u0107 przez ni\u0105 odrzucony. Chrze\u015bcija\u0144stwo przej\u0119\u0142o staro\u017cytn\u0105 filozofi\u0119 i przekszta\u0142ci\u0142o j\u0105 na chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 filozofi\u0119 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 etyk\u0119. (\u2026) Jako prawdziwy Stary Testament ustanawia Zieli\u0144ski my\u015bl religijn\u0105 Hellady. Jaka\u017c to rozkosz – wo\u0142a jeden z jego wyznawc\u00f3w, Jan Parandowski – pod kolumnami Partenonu us\u0142ysze\u0107 szmer \u017ar\u00f3de\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich. Nie wszyscy podzielaj\u0105 ten zachwyt. Ksi\u0105\u017cka Tadeusza Zieli\u0144skiego \u201eHellenizm i judaizm\u201d, b\u0119d\u0105ca apologetyk\u0105 tej idei, wywo\u0142a\u0142a wiele zastrze\u017ce\u0144. M\u00f3wi\u0105: wielki uczony da\u0142 si\u0119 tu unie\u015b\u0107 nami\u0119tno\u015bci. Zar\u00f3wno apoteoza hellenizmu, jak pot\u0119pienie judaizmu jest pisane z pasj\u0105 i bez obiektywizmu, koniecznego przy badaniach naukowych. (\u2026) Kilka razy pyta\u0142em si\u0119 Zieli\u0144skiego, co wiemy o nie samej (tj. Galilei – przyp. SM), nie o jej s\u0105siadach. Jakie wp\u0142ywy si\u0119 tam krzy\u017cowa\u0142y i czy by\u0142a jaka walka mi\u0119dzy hellenizmem a judaizmem w ziemi rodzinnej Chrystusa. Ignoramus et ignorabimus – odpowiedzia\u0142 profesor – to mo\u017ce jeden z cud\u00f3w Zbawiciela, \u017ce miejsce swego urodzenia okry\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 tajemnica w dziejach ludzko\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nigdy nie przyjmie idei Zieli\u0144skiego og\u0142oszenia kultury helle\u0144skiej Starym Testamentem chrze\u015bcija\u0144stwa, nigdy nie wyprze si\u0119 tradycji, kt\u00f3ra w Zakonie i prorokach ka\u017ce widzie\u0107 objawienie prawdy wiekuistej. (\u2026) Ale ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie na pr\u00f3\u017cno nazywa si\u0119 rzymskim i grecko-\u0142aci\u0144ska kultura nie jest mu obc\u0105 ani wrog\u0105. \u0179e B\u00f3g objawia si\u0119 tak\u017ce w pi\u0119knie, tego nie neguje, \u017ce ten element pi\u0119kna i sztuki jest we wsp\u00f3\u0142czesnej nam epoce przez ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie dosy\u0107 uwzgl\u0119dniony jako \u015brodek wychowania duszy ludzkiej w kulcie mi\u0142o\u015bci b\u00f3stwa, to tak\u017ce prawda.<\/i>\u201d<\/p>\r\n

Prof. Bogus\u0142aw Wolniewicz, chocia\u017c sam filozof, o wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii m\u00f3wi (zob. \u201eWolniewicz zdanie w\u0142asne<\/i>\u201d) lekcewa\u017c\u0105co: \u201e\u0179yjemy w dobie wielkiego upadku filozofii, kt\u00f3ra wytwarza ju\u017c tylko ksi\u0105\u017cki, nie idee. My\u015bl\u0119 o tej akademickiej, bo poza ni\u0105 czasem jaka\u015b idea si\u0119 pojawi<\/i>\u201d. (\u2026) Poza paru wyj\u0105tkami poziom naukowy w Instytucie Filozofii UW jest niski, za to wyl\u0119garnia lewactwa tam kwitnie. Ten ogromny instytut filozofii, z osiemdziesi\u0119cioma etatami naukowymi, najwi\u0119kszy chyba na \u015bwiecie, jest skamielin\u0105 po stalinizmie. Wtedy nauczanie filozofii (marksizmu-leninizmu, rzecz jasna) by\u0142o w ca\u0142ym szkolnictwie wy\u017cszym powszechne i obowi\u0105zkowe. A pr\u00f3cz funkcji indoktrynacyjnej filozofia sprawowa\u0142a tak\u017ce nadz\u00f3r nad prawomy\u015blno\u015bci\u0105 tre\u015bci nauczania na innych wydzia\u0142ach: by\u0142a ramieniem \u00f3wczesnej polit-poprawno\u015bci. Tak szerokie zadania wymaga\u0142y oczywi\u015bcie licznego personelu. P\u00f3\u0142 wieku temu tamte funkcje filozofii znik\u0142y, ale powo\u0142any dla nich tw\u00f3r instytucjonalny pozosta\u0142, moc\u0105 w\u0142a\u015bciwego tym tworom organizacyjnego bezw\u0142adu. Skoro jednak nadz\u00f3r nad prawomy\u015blno\u015bci\u0105 obywateli wraca w Europie milowymi krokami, b\u0119dzie pewnie jak znalaz\u0142; tym bardziej, \u017ce polityczna poprawno\u015b\u0107 hodowanej tam kadry jest wzorowa.\u201d (\u2026) \u201eA co co pr\u0105du, to nie ma dzi\u015b w filozofii \u017cadnych pr\u0105d\u00f3w; stoi muliste bajoro.<\/i>\u201d (\u2026) Duchowo panuje w filozofii wielka pustka, cho\u0107 organizacyjnie krz\u0105tanina w niej niebywa\u0142a: kongresy i sympozja, wydawnictwa i \u201ewarsztaty<\/i>\u201d, ruch jak w mrowisku. Najgorzej we Francji. Inteligentni Francuzi, te dawne Benjaminy Constanty i Alexisy de Tocqueville, to dzi\u015b gatunek wymar\u0142y, jak dinozaury. Pe\u0142no za\u015b tam m\u0119drkuj\u0105cych gadu\u0142\u00f3w i hochsztapler\u00f3w, typu Jacquesa Derridy, Paula Ricoeura, czy Emanuela Levinasa. Nic si\u0119 z tego w kulturze nie ostanie, poza mu\u0142em w umys\u0142ach i zwa\u0142ami makulatury w bibliotekach.\u201d<\/p>\r\n

A co prof. Bogus\u0142aw Wolniewicz m\u00f3wi o sobie, jako o filozofie? \u201eDoszed\u0142em w filozofii do pewnego stanowiska w\u0142asnego i do\u015b\u0107 chyba sp\u00f3jnego wewn\u0119trznie. Mo\u017cna by je okre\u015bli\u0107 kr\u00f3tko, cho\u0107 troch\u0119 grandilokwentnie jako \u201eracjonalizm tychiczny\u201d; czyli taki – m\u00f3wi\u0105c za Elzenbergiem – co ma poczucie l o s u. (Po grecku tyche to w\u0142a\u015bnie los.). Jest to racjonalizm, bo za ostatni\u0105 nasza instancj\u0119 kierownicz\u0105 uznaje rozum i jego logik\u0119; a tychiczny, bo jest zarazem \u015bwiadom znikomo\u015bci ludzkiego rozumu wobec bezkresu wszech\u015bwiata. Los to jest co\u015b ponad nami: przemo\u017cna si\u0142a, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na bieg naszego \u017cycia, a sama le\u017cy ca\u0142kowicie poza naszym zasi\u0119giem i wp\u0142ywem. W tym sensie mo\u017cna rzecz, \u017ce jest \u201etranscendentna\u201d. Si\u0142a ta ma dwie niezale\u017cne sk\u0142adowe, kt\u00f3rych jest wypadkow\u0105: przeznaczenie i przypadek. (\u2026) Przypadek wnosi do niego sta\u0142\u0105 niepewno\u015b\u0107 jutra, a wraz z ni\u0105 tl\u0105cy na dnie duszy niepok\u00f3j. Przeznaczenie za\u015b niesie absolutna pewno\u015b\u0107 naszego przemijania, a z ni\u0105 smutek – mo\u017cna rzec – metafizyczny. (\u2026) A jaki jest m\u00f3j, jak si\u0119 Pan wyrazi\u0142, oryginalny wk\u0142ad do filozofii? Nie mi chyba o tym s\u0105dzi\u0107. Czy jest np. co\u015b nowego w moim pogl\u0105dzie na istot\u0119 religii, wed\u0142ug kt\u00f3rego korzeniem religii jest \u015bmier\u0107? (\u2026) S\u0105 r\u00f3\u017cne religie. Chocia\u017cby Moj\u017ceszowa, ta pierwotna z Tory. Tam za grobem nie ma dla jednostki nic, wszystko ko\u0144czy si\u0119 ze \u015bmierci\u0105. Tylko r\u00f3d trwa dalej i on jest tam przedmiotem nadziei religijnej. Idea duszy prze\u017cywaj\u0105cej \u015bmier\u0107 cia\u0142a wesz\u0142a do chrze\u015bcija\u0144stwa nie ze Starego Testamentu lecz od Grek\u00f3w; konkretnie z orfizmu przez platonizm. Nie ma te\u017c wyobra\u017cenia osobistej nie\u015bmiertelno\u015bci w konfucjanizmie. Jedne religie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tym wyobra\u017ceniem, drugie nie. A z wiedz\u0105 o nieuchronnej \u015bmierci wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 wszystkie, ona stanowi ich wsp\u00f3lny korze\u0144. Religi\u0105 w moim rozumieniu, jest ka\u017cdy spos\u00f3b, w jaki ludzie zbiorowo dochodz\u0105 do \u0142adu z w\u0142asnym przemijaniem, czyli ze swym przeznaczeniem.<\/i>\u201d<\/p>\r\n

Jak widzimy, prof. Wolniewicz potwierdza spostrze\u017cenie Tadeusza Zieli\u0144skiego o greckim, nie \u017cydowskim, pochodzeniu osobistej nie\u015bmiertelno\u015bci, na kt\u00f3rej zasadza si\u0119 chrze\u015bcija\u0144ska obietnica i chrze\u015bcija\u0144ska nadzieja. Co jednak odpowiada prof. Wolniewicz na pytanie, co to znaczy \u201erzymski katolik niewierz\u0105cy<\/i>\u201d? \u201eNiewierz\u0105cy, bo nie wierzy, \u017ce czuwa nad nami jaka\u015b Opatrzno\u015b\u0107, ani, \u017ce czeka nas co\u015b po \u015bmierci. A \u201erzymski katolik\u201d, bo rozumie, \u017ce cywilizacja Zachodu stoi na chrze\u015bcija\u0144stwie i \u017ce jego tradycje najpe\u0142niej i najlepiej wciela i przechowuje \u015bwi\u0119ty Ko\u015bci\u00f3\u0142 powszechny. Dlatego komu nasza cywilizacja mi\u0142a, ten winien tego Ko\u015bcio\u0142a broni\u0107 i go wspiera\u0107<\/i>\u201d. Przed kim broni\u0107? \u201eZ si\u0142 ni\u017cszych za\u015b najwi\u0119kszym wrogiem Ko\u015bcio\u0142a i chrze\u015bcija\u0144stwa w og\u00f3le jest lewactwo; ten polityczny wykwit lewoskr\u0119tno\u015bci. Przez lewactwo rozumiem nieprzepart\u0105 ch\u0119\u0107 do naprawiania \u015bwiata wed\u0142ug w\u0142asnych wyobra\u017ce\u0144 nie licz\u0105c\u0105 si\u0119 z realiami natury ludzkiej – a przez to nader sk\u0142onn\u0105, by swe zbawienne pomys\u0142y wdra\u017ca\u0107 pod przymusem. (\u2026) \u015awiatowe lewactwo to mi\u0119dzynarod\u00f3wka komunistycznych mutant\u00f3w. W jaki\u015b op\u0119ta\u0144czym szale d\u0105\u017cy ona do zniszczenia cywilizacji Zachodu: do samych fundament\u00f3w. W tym d\u0105\u017ceniu natrafia na dwie g\u0142\u00f3wne przeszkody. Stanowi\u0105 je dwie prastare instytucje naszego \u017cycia spo\u0142ecznego: rodzina i Ko\u015bci\u00f3\u0142. (\u2026) Jak wiadomo, praojcem lewactwa jest Rousseau. Windelband w swojej znanej \u201eHistorii filozofii nowo\u017cytnej\u201d tak uj\u0105\u0142 sedno jego pogl\u0105d\u00f3w: Pa\u0144stwo nie mo\u017ce tolerowa\u0107 w sobie \u017cadnej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3rej samo nie stworzy\u0142o. A takimi wsp\u00f3lnotami niezale\u017cnie od pa\u0144stwa powsta\u0142ymi s\u0105 w\u0142a\u015bnie rodzina i Ko\u015bci\u00f3\u0142. Dla lewaka sprawa jest zatem jasna; trzeba je zniszczy\u0107 albo sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Innej mo\u017cliwo\u015bci nie widzi.<\/i>\u201d<\/p>\r\n

Prof. Wolniewicz m\u00f3wi\u0142 to w roku 2010 – rok po tym, jak \u017cydowski arywista, Miko\u0142aj Sarkozy, przeforsowany przez B\u00f3g wie kogo na prezydenta Francji, przedstawi\u0142 Ko\u015bcio\u0142owi ofert\u0119 – \u017ce je\u015bli zaakceptuje \u201ezasad\u0119 laicko\u015bci Republiki<\/i>\u201d, co w prze\u0142o\u017ceniu na j\u0119zyk ludzki oznacza, \u017ce je\u015bli wyrzeknie si\u0119 wszelkich pretensji do sprawowania przyw\u00f3dztwa moralnego i zdegraduje si\u0119 do organizacji socjalno-charytatywnej z elementami przemys\u0142u rozrywkowego, to nawet mo\u017ce by\u0107 przez \u201eRepublik\u0119<\/i>\u201d utrzymywany, a je\u015bli nie – no to wojna. Poniewa\u017c jeszcze nie wszyscy wywiesili bia\u0142e flagi, no to mamy wojn\u0119. Prof. Bogus\u0142aw Wolniewicz uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za \u201eStron\u0119 Wojuj\u0105c\u0105<\/i>\u201d. No a teraz jako \u201erzymski katolik<\/i>\u201d nie musi ju\u017c w nic \u201ewierzy\u0107<\/i>\u201d, albo i \u201enie wierzy\u0107<\/i>\u201d. Ju\u017c wie.<\/p>\r\n

Stanis\u0142aw Michalkiewicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Komentarz  \u2022<\/b>  specjalnie dla www.michalkiewicz.pl  \u2022<\/b>  8 sierpnia 2017<\/p>\r\n

Za: michalkiewicz.pl<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„Nasz cel polityczny rysuje si\u0119 wi\u0119c wyra\u017anie: Polska – niepodleg\u0142a; pa\u0144stwo – silne; s\u0142owo – wolne; odr\u0119bno\u015b\u0107 narodowa – zachowana; chrze\u015bcija\u0144stwo – we czci” (Bogus\u0142aw Wolniewicz, W stron\u0119 rozumu, Warszawa 2015, s. 43). Pierwsz\u0105 rzecz\u0105, jak\u0105 sobie pomy\u015bla\u0142em po us\u0142yszeniu wiadomo\u015bci o zgonie (4.08.2017 – aj) prof. Wolniewicza – i w\u0142a\u015bciwie jedyn\u0105 te\u017c, o kt\u00f3rej zdo\u0142a\u0142em […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,34,184],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97287"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97287"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97287\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97287"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97287"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97287"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}