{"id":96227,"date":"2017-06-19T12:56:56","date_gmt":"2017-06-19T16:56:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=96227"},"modified":"2017-06-19T12:58:11","modified_gmt":"2017-06-19T16:58:11","slug":"ostatni-cesarz-meksyku-historia-upadku-szans-na-katolickie-mocarstwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=96227","title":{"rendered":"Ostatni cesarz Meksyku: historia upadku szans na katolickie mocarstwo"},"content":{"rendered":"

19 czerwca 1867 roku, po mniej ni\u017c p\u00f3\u0142wieczu istnienia niepodleg\u0142ego Meksyku, tamtejsi republikanie i rewolucjoni\u015bci mieli na sumieniu dw\u00f3ch Cesarzy. W tamtym momencie nie by\u0142o ju\u017c szansy, by kraj sta\u0142 si\u0119 \u015bwiatowym lub przynajmniej lokalnym mocarstwem o katolickim i monarchicznym charakterze – m\u00f3wi profesor Jacek Bartyzel.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/strong>\"Ostatni<\/p>\r\n

Rozstrzelanie cesarza Maksymiliana – obraz \u00c3\u2030douarda Maneta<\/p>\r\n

150 lat temu zamordowano cesarza Meksyku Maksymiliana I. Jednak ju\u017c wcze\u015bniejsza historia tego latynoskiego kraju pe\u0142na by\u0142a walk wewn\u0119trznych i krwawych rozstrzygni\u0119\u0107.<\/em><\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

Meksyk uzyska\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w roku 1821. Mia\u0142a ona inne pod\u0142o\u017ce ni\u017c niepodleg\u0142o\u015bci pozosta\u0142ych pa\u0144stw hispanoameryka\u0144skich. Wsz\u0119dzie powstanie pa\u0144stwa by\u0142o nast\u0119pstwem liberalnej rebelii, natomiast w Meksyku przeciwnie.<\/p>\r\n

W roku 1810 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wprawdzie rewolucja liberalna pod przyw\u00f3dztwem ksi\u0119dza o w\u0105tpliwej ortodoksji, Miguela Hidalgo, jednak zosta\u0142a ona st\u0142umiona. Natomiast w 1821 roku dotychczasowy naczelny dow\u00f3dca rojalist\u00f3w, gen. Agust\u00c3\u00adn de Iturbide, przeszed\u0142 na pozycje niepodleg\u0142o\u015bciowe, ale z przeciwnych powod\u00f3w ni\u017c libera\u0142owie. Rok wcze\u015bniej w metropolii – w Hiszpanii – dosz\u0142o do tzw. puczu Riega czyli rewolucji liberalnej, kt\u00f3ra, jak ka\u017cda taka rewolucja, mia\u0142a charakter antykatolicki. \u0179eby ratowa\u0107 katolicko\u015b\u0107 Meksyku gen. Iturbide zerwa\u0142 wi\u0119\u017a z metropoli\u0105, by oddzieli\u0107 kraj od libera\u0142\u00f3w w Madrycie. Wkr\u00f3tce proklamowa\u0142 si\u0119 cesarzem jako Augustyn I, ustanawiaj\u0105c pa\u0144stwo o charakterze monarchicznym i katolickim. Wedle konstytucji religia katolicka stawa\u0142a si\u0119 jedyn\u0105 dozwolon\u0105.<\/p>\r\n

Niestety, Augustyn I zosta\u0142 obalony w roku 1823 przez kolejny pucz, a nast\u0119pnie – po nieudanej pr\u00f3bie powrotu – schwytany i rozstrzelany. Wtedy te\u017c Meksyk sta\u0142 si\u0119 republik\u0105. Przez nast\u0119pne kilkadziesi\u0105t lat kraj by\u0142 wstrz\u0105sany nieustannymi przewrotami oraz walkami konserwatyst\u00f3w i libera\u0142\u00f3w, jednak a\u017c do roku 1857 konstytucja nadal podtrzymywa\u0142a katolicki charakter pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

To w\u00f3wczas w Meksyku zacz\u0119to walczy\u0107 z Ko\u015bcio\u0142em?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

W marcu 1854 roku libera\u0142owie og\u0142osili tzw. plan z Ayutli. Doprowadzi\u0142 on do obalenia dyktatury gen. Antonia L\u00f3peza de Santa Anny, kt\u00f3ry by\u0142 do\u015b\u0107 chwiejny, ale w ostatniej fazie prezentowa\u0142 stanowisko bliskie konserwatystom. Od tej pory czo\u0142ow\u0105 postaci\u0105 libera\u0142\u00f3w sta\u0142 si\u0119 przyw\u00f3dca skrajnie jakobi\u0144skiego skrzyd\u0142a, maj\u0105cego nawet pewne inklinacje marksistowskie – Indianin Benito Ju\u00e1rez. Wtedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 zdecydowana walka z Ko\u015bcio\u0142em.<\/p>\r\n

Libera\u0142owie rozpocz\u0119li prace nad now\u0105 konstytucj\u0105. Artyku\u0142 15 projektu (ostatecznie nie zosta\u0142 przeg\u0142osowany) stawa\u0142 na gruncie indyferentyzmu religijnego. W republice mia\u0142o nie by\u0107 \u017cadnego prawa zakazuj\u0105cego praktykowania jakiejkolwiek religii, jednak jako \u017ce \u201ereligia katolicka by\u0142a dot\u0105d jedyn\u0105 religi\u0105 ludu meksyka\u0144skiego, Kongres mia\u0142 j\u0105 chroni\u0107 prawami sprawiedliwymi i rozumnymi, bez uszczerbku dla interes\u00f3w ludu i suwerennych praw\u201d.<\/p>\r\n

Uchwalona ostatecznie 26 stycznia 1857 roku konstytucja wprawdzie w inwokacji odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do imienia Pana Boga, natomiast milcza\u0142a w kwestiach religijnych.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz konstytucji wprowadzone zosta\u0142y tak zwane Prawa Reformy, kt\u00f3re mia\u0142y rang\u0119 konstytucyjn\u0105. Pierwsze z nich, wydane w roku 1859, przyjmowa\u0142o zasad\u0119 ca\u0142kowitej niezale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy sprawami pa\u0144stwa a sprawami Ko\u015bcio\u0142a; kasat\u0119 wszystkich zakon\u00f3w m\u0119skich i sekularyzacj\u0119 zakonnik\u00f3w; zniesienia wszelkich bractw; zamkni\u0119cie nowicjat\u00f3w w zakonach \u017ce\u0144skich oraz uznanie wszystkich d\u00f3br Ko\u015bcio\u0142a za w\u0142asno\u015b\u0107 narodu ich nacjonalizacj\u0119 i wyw\u0142aszczenie kleru.<\/p>\r\n

Druga ustawa wprowadza\u0142a obowi\u0105zkowe \u015bluby cywilne, w trzeciej ograniczono liczb\u0119 \u015bwi\u0105t, a w czwartej – kt\u00f3ra ju\u017c nosi\u0142a nazw\u0119 ustawy o wolno\u015bci wyzna\u0144 – postawiono na ca\u0142kowit\u0105 wolno\u015b\u0107 wszelkich wyzna\u0144; zakazywano publikacji list\u00f3w pasterskich czy encyklik papieskich bez zgody w\u0142adz; zakazywano odprawiania ceremonii religijnych poza murami \u015bwi\u0105ty\u0144; wreszcie zniesiono wszelkie zakony \u017ce\u0144skie z wyj\u0105tkiem Si\u00f3str Mi\u0142osierdzia.<\/p>\r\n

Jak dosz\u0142o do tego, \u017ce w polityk\u0119 meksyka\u0144sk\u0105 wmiesza\u0142a si\u0119 Francja, a cesarzem zosta\u0142 niezwi\u0105zany z Ameryk\u0105 \u0141aci\u0144sk\u0105 Maksymilian Habsburg, brat Franciszka J\u00f3zefa?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pretekstem do francuskiej interwencji by\u0142a odmowa sp\u0142acania d\u0142ug\u00f3w przez Meksyk. Jednak nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce wraz z wybuchem tak zwanej wojny domowej o reform\u0119 mi\u0119dzy konserwatystami a libera\u0142ami (czy w zasadzie jakobinami) w Meksyku panowa\u0142a faktycznie przez kilka lat dwuw\u0142adza.<\/p>\r\n

Z jednej strony dzia\u0142a\u0142 rz\u0105d liberalny z prezydentem Benito Ju\u00e1rezem, z drugiej – lawiruj\u0105cego mi\u0119dzy stronnictwami prezydenta Ignacia Comonforta, kt\u00f3ry odm\u00f3wi\u0142 zaakceptowania praw reformy, zast\u0119powali kolejni prezydenci konserwatywni. A ostatecznie na ich czele stan\u0105\u0142 gen. Miguel Miram\u00f3n, najm\u0142odszy genera\u0142 meksyka\u0144ski, nazywany \u201em\u0142odym Machabeuszem\u201d ze wzgl\u0119du na swoje katolickie zaanga\u017cowanie.<\/p>\r\n

Wojna domowa o reform\u0119 trwa\u0142a w latach 1857-1860. Rz\u0105d konserwatywny rezydowa\u0142 w stolicy, a liberalny w\u0119drowa\u0142, najcz\u0119\u015bciej stacjonuj\u0105c w Veracruz.<\/p>\r\n

Wojna zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kl\u0119sk\u0105 konserwatyst\u00f3w, kt\u00f3rzy udali si\u0119 na emigracj\u0119. Wtedy w\u0142a\u015bnie wr\u00f3cili do planu, kt\u00f3ry ju\u017c w latach 40., kiedy powsta\u0142a Partia Konserwatywna, g\u0142osi\u0142 \u00f3wczesny lider Lucas Alam\u00e1n – plan powrotu do monarchii. Ale \u017ceby restaurowa\u0107 monarchi\u0119, trzeba mie\u0107 kandydata na tron.<\/p>\r\n

W gr\u0119 nie wchodzili potomkowie Augustyna I, gdy\u017c nie byli tym zainteresowani i nie mieli autorytetu. Wtedy konserwaty\u015bci nawi\u0105zali kontakt z Francj\u0105, wykazuj\u0105c si\u0119 pewn\u0105 naiwno\u015bci\u0105 – widzieli w Napoleonie III w\u0142adc\u0119 szczerze katolickiego. Obie strony uzgodni\u0142y, \u017ce najlepszym kandydatem na meksyka\u0144ski tron by\u0142by arcyksi\u0105\u017c\u0119 Ferdynand Maksymilian Habsburg, m\u0142odszy brat cesarza Franciszka J\u00f3zefa I.<\/p>\r\n

Dokonany przez konserwatyst\u00f3w wyb\u00f3r liberalnego Habsburga to dzia\u0142anie, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, dziwne.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

To \u201ekomedia pomy\u0142ek\u201d. Wiadomo by\u0142o, \u017ce arcyksi\u0105\u017c\u0119 jako wicekr\u00f3l Lombardii zosta\u0142 przez brata odwo\u0142any z powodu prowadzenia liberalnej polityki. Meksyka\u0144scy konserwaty\u015bci nie zdawali sobie z tego sprawy. Ju\u017c po z\u0142o\u017ceniu mu oferty zorientowa\u0142 si\u0119 w tym jedynie ks. Francisco Javier Miranda. By\u0142o jednak za p\u00f3\u017ano – nast\u0105pi\u0142a francuska interwencja i zosta\u0142y utworzone tymczasowe struktury w\u0142adzy konserwatywnej, a z wygnania powr\u00f3cili meksyka\u0144scy biskupi.<\/p>\r\n

W lipcu roku 1863 powo\u0142ane przez konserwatyst\u00f3w Zgromadzenie Notabli przedstawi\u0142o tzw. opini\u0119 (dictamen<\/em>) w sprawie zmiany ustroju i zaproszenia ksi\u0119cia Ferdynanda Maksymiliana. Na tej podstawie uchwalono ustaw\u0119 o przyj\u0119ciu przez nar\u00f3d meksyka\u0144ski jako formy rz\u0105d\u00f3w monarchii umiarkowanej i dziedzicznej z ksi\u0119ciem katolickim, a koron\u0119 ofiarowano Habsburgowi. Potem oficjalnie, w pa\u017adzierniku, na zamku Miramare w Trie\u015bcie deputacja tymczasowej regencji Cesarstwa zaprosi\u0142a arcyksi\u0119cia. Ten jednak za\u017c\u0105da\u0142 przeprowadzenia w Meksyku referendum. Jego wiarygodno\u015b\u0107 by\u0142a taka, jak wszystkich innych wybor\u00f3w, bez wzgl\u0119du kto je organizowa\u0142. Ale po g\u0142osowaniu Maksymilian – ju\u017c pod tym imieniem – przyby\u0142 do Meksyku i zosta\u0142 ukoronowany na cesarza wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 Mari\u0105 Szarlot\u0105 z belgijskiego domu kr\u00f3lewskiego Koburg. Tu rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 rozczarowanie.<\/p>\r\n

Cesarz okaza\u0142 si\u0119 zwolennikiem wolno\u015bci religijnej i chcia\u0142 wprowadza\u0107 instytucje – jak pisa\u0142 – \u201em\u0105drze liberalne\u201d. W pierwszej proklamacji o religii m\u00f3wi\u0142 jedynie jako o uczuciu, kt\u00f3re powinno by\u0107 szanowane. Co wi\u0119cej, cesarz chcia\u0142 si\u0119 na porozumie\u0107 z Ju\u00e1rezem i zaproponowa\u0142 mu stanowisko premiera, na co libera\u0142 odpowiedzia\u0142 w spos\u00f3b obra\u017aliwy: zwraca\u0142 si\u0119 do cesarza per usted<\/em>. To po hiszpa\u0144sku znaczy pan, ale w znaczeniu potocznym, jak gdyby: \u201epanie Habsburg\u201d.<\/p>\r\n

Antyko\u015bcielne prawa zosta\u0142y usuni\u0119te jeszcze przez rz\u0105d tymczasowy, ale nastawienie cesarza by\u0142o do tego stopnia pro-liberalne, \u017ce nie kwapi\u0142 si\u0119 z restauracj\u0105 pa\u0144stwa katolickiego. Dosz\u0142o nawet do konfliktu z przyby\u0142ym do Meksyku nuncjuszem papieskim.<\/p>\r\n

Maksymilian od razu straci\u0142 spo\u0142eczne oparcie – libera\u0142owie odrzucali go jako monarch\u0119, konserwaty\u015bci jako libera\u0142a. Czy taki cesarz mia\u0142 jakiekolwiek szanse, by utrzyma\u0107 si\u0119 na tronie bez wsparcia obcej interwencji?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Nie. W takiej sytuacji nie. To samo dotyczy obecno\u015bci Francuz\u00f3w. Ich interwencja by\u0142a przez szerokie rzesze katolickiego ludu witana przychylnie, ale kiedy dow\u00f3dca korpusu kontynuowa\u0142 antyko\u015bcielne i liberalne zarz\u0105dzenia, to lud zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 przeciwko Francuzom. Kiedy si\u0142y interwencyjne wycofa\u0142y si\u0119, a po zako\u0144czeniu wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych Ju\u00e1rez zyska\u0142 wyra\u017ane poparcie Abrahama Lincolna i jego nast\u0119pc\u00f3w w rz\u0105dzie Stan\u00f3w Zjednoczonych, to los Maksymiliana by\u0142 przes\u0105dzony.<\/p>\r\n

Wprawdzie pod sam koniec panowania, od wrze\u015bnia roku 1866, cesarz dokona\u0142 konserwatywnego zwrotu, tj. przywr\u00f3ci\u0142 cmentarze w zarz\u0105d ko\u015bcielny oraz przedstawi\u0142 projekt konkordatu zak\u0142adaj\u0105cy wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 katolickiego kultu publicznego, przywracaj\u0105cego poddanie edukacji duchownym i ko\u015bcieln\u0105 cenzur\u0119 publikacji. By\u0142y to jednak kroki sp\u00f3\u017anione.<\/p>\r\n

W 1867 roku libera\u0142owie zdobywali kolejne stany. Decyduj\u0105c\u0105 by\u0142a bitwa pod Quer\u00c3\u00a9taro 27 kwietnia 1867, cho\u0107 ju\u017c dwa miesi\u0105ce wcze\u015bniej cesarz utraci\u0142 stolic\u0119. W ten spos\u00f3b zacz\u0105\u0142 si\u0119 ostatni, dramatyczny okres \u017cycia Maksymiliana Habsburga. Przy ca\u0142ej chwiejno\u015bci jego pogl\u0105d\u00f3w osobistych, by\u0142 to cz\u0142owiek o wysokim poczuciu honoru i godno\u015bci: odm\u00f3wi\u0142 zar\u00f3wno abdykacji, jak i ucieczki do Europy. Po nieudanej pr\u00f3bie wyrwania si\u0119 spod obl\u0119\u017cenia Quer\u00c3\u00a9taro wpad\u0142 w r\u0119ce wojsk republika\u0144skich. Urz\u0105dzono mu parodi\u0119 procesu i skazano go na \u015bmier\u0107. Wyrok wykonano 19 czerwca 1867 roku.<\/p>\r\n

Razem z cesarzem rozstrzelano owego m\u0142odego Machabeusza, czyli gen. Miram\u00f3na oraz gen. Tom\u00e1sa Mej\u00c3\u00ad\u0119, Indianina z pochodzenia. W obliczu \u015bmierci wszyscy zachowali si\u0119 z godno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Warto jeszcze wspomnie\u0107 o dramatycznych losach cesarzowej, kt\u00f3ra wcze\u015bniej wyjecha\u0142a do Europy, \u017ceby b\u0142aga\u0107 o pomoc dla m\u0119\u017ca. Odm\u00f3wi\u0142 jej zar\u00f3wno Napoleon III, jak i brat Maksymiliana cesarz Franciszek J\u00f3zef I. Cesarzowa popad\u0142a w ob\u0142\u0119d. \u0179y\u0142a jeszcze d\u0142ugo, do 1927 roku, ale w stanie ob\u0142\u0105kania.<\/p>\r\n

Czy istnia\u0142a szansa, by Meksyk sta\u0142 si\u0119 katolickim imperium?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Wtedy ju\u017c nie. Meksyk by\u0142 nie tylko rozdzierany wewn\u0119trznym konfliktem, w kt\u00f3rym \u017cadna strona przez d\u0142ugi czas nie mog\u0142a uzyska\u0107 przewagi. Kraj w po\u0142owie XIX wieku utraci\u0142 51 proc. swojego terytorium, ca\u0142y czas podupada\u0142 i popada\u0142 w zale\u017cno\u015b\u0107 od Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\r\n

Podleg\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a zreszt\u0105 d\u0142ug\u0105 histori\u0119. Pierwszy ameryka\u0144ski ambasador, Joel R. Poinsett, jeszcze w latach 20. za\u0142o\u017cy\u0142 maso\u0144sk\u0105 lo\u017c\u0119 rytu York, kt\u00f3ra by\u0142a faktycznym kierownictwem obozu liberalnego w Meksyku. <\/p>\r\n

Skoro nie uda\u0142a si\u0119 monarchia katolicka z Augustynem I, to p\u00f3\u017aniej tak\u017ce nie by\u0142a mo\u017cliwa. Sytuacja by\u0142a bez wyj\u015bcia, a w dodatku Meksykanie pope\u0142nili fataln\u0105 pomy\u0142k\u0119 – wybrali cesarza-libera\u0142a, by obroni\u0107 si\u0119 przed libera\u0142ami.<\/p>\r\n

Mo\u017cna jeszcze rozwa\u017cy\u0107 inn\u0105 hipotez\u0119: z czysto legitymistycznego punktu widzenia Meksykanie powinni zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do dziedzica wszystkich koron hiszpa\u0144skich, czyli ksi\u0119cia karlistowskiego. Tylko, \u017ce kolejny fatalny zbieg okoliczno\u015bci sprawi\u0142, \u017ce akurat w latach 60. XIX wieku przedstawiciel linii karlistowskiej – Jan III (don Juan) te\u017c by\u0142 libera\u0142em, i to nawet bardziej ni\u017c Maksymilian. Z reszt\u0105 z tego powodu karli\u015bci zmusili Jana III do rezygnacji z praw.<\/p>\r\n

Gorszego momentu na pr\u00f3b\u0119 restauracji nie mo\u017cna by\u0142o sobie wybra\u0107.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Micha\u0142 Wa\u0142ach<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"19 czerwca 1867 roku, po mniej ni\u017c p\u00f3\u0142wieczu istnienia niepodleg\u0142ego Meksyku, tamtejsi republikanie i rewolucjoni\u015bci mieli na sumieniu dw\u00f3ch Cesarzy. W tamtym momencie nie by\u0142o ju\u017c szansy, by kraj sta\u0142 si\u0119 \u015bwiatowym lub przynajmniej lokalnym mocarstwem o katolickim i monarchicznym charakterze – m\u00f3wi profesor Jacek Bartyzel.   Rozstrzelanie cesarza Maksymiliana – obraz \u00c3\u2030douarda Maneta 150 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[123],"tags":[132,35,66,131,235,158,221],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96227"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96227"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96227\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}