{"id":96139,"date":"2017-06-14T09:11:55","date_gmt":"2017-06-14T13:11:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=96139"},"modified":"2017-06-14T23:59:01","modified_gmt":"2017-06-15T03:59:01","slug":"zyj-i-pozwol-umrzec-ks-juan-carlos-iscara-fsspx","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=96139","title":{"rendered":"\u0179yj i pozw\u00f3l umrze\u0107 – Ks. Juan Carlos Iscara FSSPX<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wybrane zagadnienia dotycz\u0105ce moralnej dopuszczalno\u015bci zaniechania procedur podtrzymywania \u017cycia<\/h4>\r\n

\u201eAlbowiem czy \u017cyjemy, Panu \u017cyjemy; czy umieramy, Panu umieramy. Czy wi\u0119c \u017cyjemy, czy umieramy, Pa\u0144scy jeste\u015bmy\u201d (Rz 14, 8).<\/p>\r\n

\u201eNienaruszalne prawa naturalnej i chrze\u015bcija\u0144skiej moralno\u015bci musz\u0105 by\u0107 przestrzegane wsz\u0119dzie. To w\u0142a\u015bnie z nich, a nie ze wzgl\u0119d\u00f3w natury emocjonalnej  ani z materialistycznej naturalnej filantropii, wynikaj\u0105 fundamentalne zasady etyki medycznej: z godno\u015bci cia\u0142a ludzkiego, prymatu duszy nad cia\u0142em, braterstwa wszystkich ludzi, najwy\u017cszej w\u0142adza Boga nad \u017cyciem i przeznaczeniem\u201d. (Pius XII)[1]<\/a>.<\/p>\r\n

C<\/strong>i\u0105\u017c\u0105cy na nas obowi\u0105zek podtrzymywania \u017cycia jest dzi\u015b jednym z najwa\u017cniejszych i zarazem najcz\u0119\u015bciej dyskutowanych zagadnie\u0144 moralnych – w istocie jednym z g\u0142\u00f3wnych – w stosunkowo nowej dziedzinie \u201ebioetyki\u201d. Rozw\u00f3j technologii medycznych, pozwalaj\u0105cych nam obecnie na mechaniczne podtrzymywanie zewn\u0119trznych oznak \u017cycia w ciele, kt\u00f3re  zgodnie z kryteriami nauk medycznych minionych wiek\u00f3w uwa\u017cane by\u0142oby za martwe, zmusza nas do ponownego zastanowienia si\u0119 nad poj\u0119ciami \u017cycia i \u015bmierci, jak r\u00f3wnie\u017c do przeformu\u0142owania ich moralnych konsekwencji w \u015bwietle doktryny katolickiej.<\/p>\r\n

Ludzie, kt\u00f3rych krewni lub przyjaciele znajduj\u0105 si\u0119 w szpitalach pod\u0142\u0105czeni do aparatury medycznej, a tak\u017ce zajmuj\u0105cy si\u0119 tymi osobami lekarze i kap\u0142ani, musz\u0105 zmierzy\u0107 si\u0119 z tym samym problemem i odpowiedzie\u0107 na podobne pytania. Czy leczenie powinno by\u0107 kontynuowane czy te\u017c nie? Czy mo\u017cna od\u0142\u0105czy\u0107 te osoby od aparatury medycznej? Czy by\u0142oby to grzechem? Czy jeste\u015bmy zobowi\u0105zani do podtrzymywania \u017cycia za wszelk\u0105 cen\u0119 – nawet gdy nie ma nadziei na powr\u00f3t do zdrowia? W jakim stopniu wi\u0105\u017ce nas obowi\u0105zek podtrzymywania \u017cycia – naszego w\u0142asnego, naszych najbli\u017cszych oraz tych, kt\u00f3rzy powierzeni s\u0105 naszej opiece?<\/p>\r\n

Debata etyczna w Ameryce<\/strong><\/p>\r\n

Debata nad tymi kwestiami ma szczeg\u00f3lnie ostry przebieg w Stanach Zjednoczonych, kt\u00f3rych rozwi\u0105zania w sferze etyki medycznej przedstawiane s\u0105 jako wzorzec dla reszty \u015bwiata. Trzeba niestety stwierdzi\u0107, \u017ce na rozwi\u0105zania te wp\u0142yn\u0119\u0142y w r\u00f3\u017cnym stopniu pewne charakterystyczne cechy kultury ameryka\u0144skiej, wywodz\u0105cej si\u0119 z korzeni niekatolickich[2]<\/a>.<\/p>\r\n

Zgodnie z filozofi\u0105 o\u015bwiecenia, stanowi\u0105cej fundament ameryka\u0144skiej doktryny politycznej:<\/p>\r\n

\u201e(\u2026) Cz\u0142owiek musi mie\u0107 zagwarantowan\u0105 wolno\u015b\u0107, w granicach koniecznych do zapewnienia bezpiecze\u0144stwa publicznego, do wyznawania i praktykowania religii w kt\u00f3r\u0105 osobi\u015bcie wierzy, niezale\u017cnie od tego czy zwi\u0105zane z ni\u0105 zasady moralne r\u00f3\u017cni\u0142yby si\u0119 od powszechnie przyj\u0119tych. Rz\u0105d zobowi\u0105zany jest chroni\u0107 jego prawa a zw\u0142aszcza wystrzega\u0107 si\u0119 narzucania jakichkolwiek warto\u015bci religijnych spo\u0142ecze\u0144stwu, kt\u00f3re jest moralnie pluralistyczne\u201d[3]<\/a>.<\/p>\r\n

W swych najbardziej skrajnych formach doktryna ta stawia wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i autonomi\u0119 jednostki ponad wszystko inne, uznaj\u0105c je za podstawowe warto\u015bci etyczne kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 chronione za wszelk\u0105 cen\u0119: wszystko co zabezpiecza je uznawane jest za moralnie dobre – a wi\u0119c konieczne, wszystko za\u015b co im zagra\u017ca postrzegane jest jako moralnie z\u0142e, i konsekwentnie pi\u0119tnowane.<\/p>\r\n

Trzeba te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce podstawowe zasady protestantyzmu (nawet w jego formie fundamentalistycznej, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 by\u0107 sprzeczna z tymi tendencjami, ze wzgl\u0119du na podkre\u015blanie warto\u015bci obiektywnego prawa moralnego podanego przez Boga) k\u0142ad\u0105 nacisk na wolno\u015b\u0107 jednostki w interpretacji doktryny moralnej, pozostawiaj\u0105c jej sumieniu ostateczn\u0105 decyzj\u0119 w okre\u015blaniu, co jest moralnie dozwolone.<\/p>\r\n

Z kolei filozofia ekonomiczna liberalnego kapitalizmu wprowadza dodatkowy czynnik – sk\u0142aniaj\u0105c do postrzegania ekonomii jako wa\u017cniejszej od etyki. W konsekwencji zdrowie fizyczne staje si\u0119 jednym z wielu towar\u00f3w na wolnym rynku, za\u015b opieka zdrowotna postrzegana jest g\u0142\u00f3wnie jako biznes – i to do tego stopnia, i\u017c obecnie wszelkie potencjalne pr\u00f3by porozumienia pomi\u0119dzy lekarzami a szpitalami w kwestii redukcji koszt\u00f3w opieki medycznej gro\u017c\u0105 na mocy Sherman Anti-Trust Act odpowiedzialno\u015bci\u0105 karn\u0105, jak gdyby chodzi\u0142o o stworzenie monopolu. Osoby chronicznie i nieuleczalnie chore, a r\u00f3wnie\u017c stare i trwale upo\u015bledzone umys\u0142owo, mog\u0105 by\u0107 w tym kontek\u015bcie postrzegane jako \u201ez\u0142a inwestycja\u201d, kt\u00f3rej powinno si\u0119 unika\u0107.<\/p>\r\n

R\u00f3wnie\u017c ameryka\u0144ski pragmatyzm przyk\u0142ada znaczenie nadrz\u0119dne do skuteczno\u015bci i efektywno\u015bci, z niech\u0119ci\u0105 odnosz\u0105c si\u0119 do filozofii spekulatywnej oraz zasad abstrakcyjnych, kwestionuj\u0105c po\u015brednio lub wprost odrzucaj\u0105c istnienie obiektywnego i niezmiennego porz\u0105dku moralnego. Stwarza to tendencj\u0119 do etycznego utylitaryzmu: pewne cnoty mog\u0105 by\u0107 wychwalane w dyspucie politycznej, kiedy jednak przechodzimy do sfery praktyki, za \u201eetyczne\u201d uznawane jest to, co jest w konkretnej sytuacji skuteczne i zyskowne.<\/p>\r\n

Wszystkie wspomniane wy\u017cej aspekty \u017cycia ameryka\u0144skiego sprzyjaj\u0105 kszta\u0142towaniu si\u0119 pewnych postaw, jakie zaobserwowa\u0107 mogli\u015bmy w ostatnich latach w  sferze etyki lekarskiej: tendencji do zaprzestawania dalszego podawania pacjentom substancji od\u017cywczych oraz p\u0142yn\u00f3w; do traktowania jako zmar\u0142ych os\u00f3b, u kt\u00f3rych stwierdza si\u0119 cz\u0119\u015bciow\u0105 \u201e\u015bmier\u0107 m\u00f3zgu\u201d; do wykorzystywania tkanek zabijanych w wyniku aborcji dzieci do eksperyment\u00f3w medycznych; do pr\u00f3b ustalania cen za organy przeznaczone do transplantacji; do popierania ideologii \u201ewolnego wyboru\u201d, nawet je\u015bli jest si\u0119 osobi\u015bcie przeciwnym aborcji jako takiej; do lekcewa\u017cenia opinii tych, kt\u00f3rzy przytaczaj\u0105 argumenty natury teologicznej; oraz do dzia\u0142a\u0144 na rzecz legalizacji eutanazji i \u201ewspomaganego\u201d samob\u00f3jstwa[4]<\/a>.<\/p>\r\n

Precedensy prawne<\/strong><\/p>\r\n

Problem etyczny, sam w sobie trudny i z\u0142o\u017cony, komplikowany jest dodatkowo w wyniku interwencji s\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re zast\u0105pi\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 w roli najwy\u017cszego autorytetu przedstawiaj\u0105cego  i wyja\u015bniaj\u0105cego zasady etyczne oraz formu\u0142uj\u0105cego normy post\u0119powania w tych kwestiach. Orzeczenia s\u0105d\u00f3w we wielu kontrowersyjnych sprawach, poza przedstawieniem \u201erozwi\u0105zania\u201d w konkretnych przypadkach, sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c precedensami prawnymi narzucaj\u0105cymi rozwi\u0105zania w kolejnych sytuacjach podobnych – czy nawet nieznacznie si\u0119 od nich r\u00f3\u017cni\u0105cych. W konsekwencji na przestrzeni lat z\u0142o\u017cona kwestia obowi\u0105zku podtrzymywania \u017cycia, a tak\u017ce \u015brodk\u00f3w celowi temu s\u0142u\u017c\u0105cych, sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wni\u0105 pochy\u0142\u0105, po kt\u00f3rej ze\u015blizgujemy si\u0119 coraz ni\u017cej ka\u017cdego kolejnego dnia.<\/p>\r\n

Pierwsza powa\u017cna kontrowersja pojawi\u0142a si\u0119 wraz ze spraw\u0105 s\u0105dow\u0105 22-letniej Karen Ann Quinlan, pozostaj\u0105cej w stanie \u015bpi\u0105czki od roku 1975, kiedy rodzina jej poprosi\u0142a w roku 1976 o zgod\u0119 s\u0105dow\u0105 na od\u0142\u0105czenie jej od respiratora – wbrew opinii lekarzy, kt\u00f3rzy uwa\u017cali \u017ce akt taki musia\u0142by doprowadzi\u0107 do jej \u015bmierci w przeci\u0105gu kilku minut. Podejmuj\u0105c precedensow\u0105 decyzj\u0119 S\u0105d Najwy\u017cszy stanu New Jersey uniewa\u017cni\u0142 werdykt ni\u017cszej instancji i udzieli\u0142 zgody na od\u0142\u0105czenie aparatury medycznej. Decyzja ta mia\u0142a charakter prze\u0142omowy, jej konsekwencje wykracza\u0142y bowiem daleko poza t\u0119 konkretn\u0105 spraw\u0119. Odwo\u0142anie na drodze prawnej uczyni\u0142o s\u0105d najwy\u017cszym arbitrem w kwestii natury etycznej, uzurpuj\u0105c sobie r\u00f3wnie\u017c prawo do wyegzekwowania swej decyzji, stworzy\u0142o ponadto og\u00f3lny precedens maj\u0105cy zastosowanie we wszystkich podobnych (cho\u0107 niekoniecznie identycznych) sprawach. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c incydent ten pokazuje, jak bardzo zawodne mog\u0105 diagnozy niekt\u00f3rych lekarzy, poniewa\u017c po od\u0142\u0105czeniu od respiratora Karen Ann Quinlan oddycha\u0142a dalej samodzielnie i zmar\u0142a dopiero w roku 1985.<\/p>\r\n

Kolejn\u0105 ustanawiaj\u0105c\u0105 precedens spraw\u0105 by\u0142 przypadek Nancy Beth Cruzan, 32-letniej kobiety pozostaj\u0105cej w stanie wegetatywnym od czasu maj\u0105cego siedem lat wcze\u015bniej wypadku samochodowego. Tym razem nie chodzi\u0142o o od\u0142\u0105czenie jej od respiratora, poniewa\u017c by\u0142a zdolna oddycha\u0107 samodzielnie, ale o zaprzestanie dalszego podawania jej substancji od\u017cywczych oraz p\u0142yn\u00f3w. S\u0105d Najwy\u017cszy stanu Missouri nie udzieli\u0142 na to zgody, bynajmniej nie dlatego i\u017c uwa\u017ca\u0142 za etyczne podtrzymywanie jej \u017cycia, ale poniewa\u017c uzna\u0142, \u017ce brak by\u0142o \u201ejednoznacznych i przekonuj\u0105cych dowod\u00f3w\u201d i\u017c ona sama sobie tego \u017cyczy\u0142a. Podczas drugiej rozprawy przedstawiony zosta\u0142 jednak nowy materia\u0142 dowodowy, kt\u00f3ry przekona\u0142o s\u0119dziego i\u017c Nancy nigdy nie chcia\u0142a \u201e\u017cy\u0107 jak warzywo\u201d – i ostatecznie udzielono zgody na zaprzestanie sztucznego podawania po\u017cywienia. Cruzan zmar\u0142a 12 dni p\u00f3\u017aniej – 26 grudnia 1990. Ustanowiony zosta\u0142 nowy prawny – i etyczny! – precedens: zaprzestanie sztucznego podawania po\u017cywienia i nawadniania organizmu jest dopuszczalne, je\u015bli sam pacjent sobie tego \u017cyczy.<\/p>\r\n

Casus Cruzan sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 dla werdyktu w kolejnej sprawie. \u015awiadomy i pozostaj\u0105cy w pe\u0142ni w\u0142adz umys\u0142owych pacjent, Murray Putzer, sam za\u017c\u0105da\u0142 od\u0142\u0105czenia go od aparatury podaj\u0105cej mu po\u017cywienie, a zgoda zosta\u0142a udzielona – poniewa\u017c nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci i\u017c osobi\u015bcie tego pragn\u0105\u0142. Zmar\u0142 po 10 dniach.<\/p>\r\n

A obecnie mamy w USA Society for the Right to Die oraz Americans Against Human Suffering\u2026 Hemlock Society opublikowa\u0142o nawet poradnik dla os\u00f3b \u201erozwa\u017caj\u0105cych opcj\u0119 racjonalnego samob\u00f3jstwa\u201d[5]<\/a>, podczas gdy dr Kevorkian nie zaprzestaje pomaga\u0107 zako\u0144czy\u0107 \u017cycie osobom nieuleczalnie chorym lub po prostu znajduj\u0105cym si\u0119 w depresji\u2026 Prasa oraz s\u0105dy m\u00f3wi\u0105 o naszym \u201ekonstytucyjnym prawie\u201d do umierania\u2026<\/p>\r\n

W pogr\u0105\u017conym w ob\u0142\u0119dzie \u015bwiecie, bliskim ca\u0142kowitej utraty fundament\u00f3w etycznych, ostatnim bastionem zdrowia moralnego i oraz prawid\u0142owego os\u0105du w kwestiach natury etycznej jest tradycyjna doktryna katolicka.<\/p>\r\n

Teologiczne poj\u0119cia zwyczajnych i nadzwyczajnych \u015brodk\u00f3w podtrzymywania \u017cycia<\/strong><\/p>\r\n

Odpowied\u017a na wiele z tych pyta\u0144 uzale\u017cniona jest od definicji zwyczajnych<\/strong> i nadzwyczajnych<\/strong> \u015brodk\u00f3w podtrzymywania naszego \u017cycia. Niezb\u0119dnym jest wi\u0119c rozpocz\u0119cie naszych rozwa\u017ca\u0144 o tych w\u0142a\u015bnie definicji, ich rozwoju oraz zmian jakie w nich zasz\u0142y, zw\u0142aszcza w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych. Nast\u0119pnie przeanalizujemy zastosowanie tych definicji do r\u00f3\u017cnych technik medycznych i przedstawimy wytyczne, jakimi kierowa\u0107 si\u0119 powinni\u015bmy w tych kwestiach w \u015bwietle doktryny katolickiej.<\/p>\r\n

Podstawy doktrynalne<\/strong><\/p>\r\n

\u015aw. Tomasz z Akwinu sformu\u0142owa\u0142 g\u0142\u00f3wne kryteria istotne dla dalszej dyskusji nad zagadnieniem podtrzymywania ludzkiego \u017cycia. \u0179ycie jest darem Bo\u017cym. Pozbawienie siebie samego \u017cycia jest grzechem, zakwestionowaniem w\u0142adzy Boga nad \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. Pi\u0105te Przykazanie, \u201eNie zabijaj\u201d, jest przykazaniem negatywnym, czyli nak\u0142ada ono na nas obowi\u0105zek nie czynienia pewnej rzeczy. W kontek\u015bcie naszej dyskusji oznacza ono, \u017ce nie wolno nam pozbawi\u0107 samych siebie \u017cycia. Z tym negatywnym obowi\u0105zkiem wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zek pozytywny, obowi\u0105zek podtrzymywania \u017cycia biologicznego: pogwa\u0142cenie tego pozytywnego obowi\u0105zku r\u00f3wnoznaczne jest z pogwa\u0142ceniem obowi\u0105zku negatywnego, Przykazania Bo\u017cego:<\/p>\r\n

\u201eCz\u0142owiek ma obowi\u0105zek utrzymywa\u0107 przy \u017cyciu swe cia\u0142o, w przeciwnym razie by\u0142by swym w\u0142asnym zab\u00f3jc\u0105. (\u2026) Na mocy przykazania wi\u0119c zobowi\u0105zany jest do karmienia swego cia\u0142a i podobnie zobowi\u0105zani jeste\u015bmy do wszystkich innych rzeczy, bez kt\u00f3rych cia\u0142o nie mog\u0142oby \u017cy\u0107\u201d[6]<\/a>.<\/p>\r\n

Nast\u0119pnie \u015bw. Tomasz stawia pytanie, czy jest to obowi\u0105zek wi\u0105\u017c\u0105cy nas w spos\u00f3b absolutny, i odpowiada: \u201eSemper sed non pro semper<\/em>\u201d, \u201ezawsze, ale nie w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach\u201d. Istniej\u0105 pewne okoliczno\u015bci, pewne uwarunkowania, w kt\u00f3rych ten pozytywny obowi\u0105zek nie jest wi\u0105\u017c\u0105cy, w kt\u00f3rych mo\u017cemy odst\u0105pi\u0107 od obowi\u0105zku podtrzymywania w\u0142asnego \u017cycia dla osi\u0105gni\u0119cia wi\u0119kszego dobra – s\u0142u\u017cenia Bogu i osi\u0105gni\u0119cia naszego celu ostatecznego. O zachowanie dobra doczesnego, tj. naszego \u017cycia, stara\u0107 si\u0119 nale\u017cy o ile pomaga nam to w osi\u0105gni\u0119ciu naszego celu duchowego, mo\u017cna si\u0119 go jednak zrzec, je\u015bli by\u0142oby ono przeszkod\u0105 na naszej drodze do Boga:<\/p>\r\n

\u201e(\u2026) ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi nakazuje jego natura, by swe w\u0142asne \u017cycie i to co \u017cyciu s\u0142u\u017cy mi\u0142owa\u0142 w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy, a wi\u0119c, aby to mi\u0142owa\u0142 nie tak jak si\u0119 ma mi\u0142owa\u0107 cel, lecz jako co\u015b co jest u\u017cyteczne do osi\u0105gni\u0119cia celu ostatecznego\u201d[7]<\/a>.<\/p>\r\n

Tak wi\u0119c mamy obowi\u0105zek podtrzymywania naszego \u017cycia, jest on jednak ograniczony przez wzgl\u0119dy zwi\u0105zane z w\u0142a\u015bciwym d\u0105\u017ceniem do naszego celu ostatecznego.<\/p>\r\n

Formu\u0142uj\u0105c powy\u017csz\u0105 norm\u0119 post\u0119powania \u015bw. Tomasz odnosi\u0142 si\u0119 do zasady ca\u0142o\u015bciowo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 przypomina\u0142 wielokrotnie Pius XII w obecnym [XX – przyp. t\u0142um.] wieku. Zasada ta dotyczy cielesnej integralno\u015bci cz\u0142owieka. Zgodnie z ni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a mog\u0142aby zosta\u0107 po\u015bwi\u0119cona dla dobra ca\u0142o\u015bci – i w ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b Akwinata wyprowadza wniosek o dopuszczalno\u015bci okaleczenia: mo\u017cemy usun\u0105\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a aby zachowa\u0107 \u017cycie.<\/p>\r\n

\u0179yj\u0105cy w XVI wieku hiszpa\u0144ski dominikanin Francisco de Vitoria jako pierwszy analizowa\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo \u015brodki s\u0142u\u017c\u0105ce do podtrzymywania naszego w\u0142asnego \u017cycia, nie nazywaj\u0105c ich jednak jeszcze zwyczajnymi i nadzwyczajnymi[8]<\/a>. Stwierdza\u0142, \u017ce niekt\u00f3re \u015brodki s\u0105 obowi\u0105zkowe, tj. jeste\u015bmy zobligowani do ich wykorzystywania, a odnowa korzystania z nich w sytuacji gdy jest to konieczne r\u00f3wna\u0142oby si\u0119 samob\u00f3jstwu, a wi\u0119c stanowi\u0142aby grzech. O jakie \u015brodki tu chodzi? O \u015brodki powszechnie stosowane w celu podtrzymywania \u017cycia i \u0142atwo dost\u0119pne dla przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci ludzi: medykamenty, porad\u0119 lekarsk\u0105, po\u017cywienie, wod\u0119. \u015arodkami nadzwyczajnymi s\u0105  wi\u0119c konsekwentnie te, kt\u00f3re nie s\u0105 zwyczajnymi.<\/p>\r\n

Nie mamy obowi\u0105zku korzystania ze wszystkich tych \u015brodk\u00f3w podtrzymywania \u017cycia, a jedynie z tych, kt\u00f3re same w sobie ukierunkowane s\u0105 na ten cel i kt\u00f3re s\u0105 wystarczaj\u0105ce dla jego osi\u0105gni\u0119cia.<\/p>\r\n

Vitoria wprowadzi\u0142 jednak do swych rozwa\u017ca\u0144 pewn\u0105 zasad\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a mie\u0107 niezwykle istotne znaczenie w dalszym rozwoju doktryny moralnej: os\u0105d dotycz\u0105cy \u201epospolito\u015bci\u201d \u015brodk\u00f3w uzale\u017cniony by\u0107 mo\u017ce w pewnych szczeg\u00f3lnych przypadkach od stanu zdrowia pacjenta. Zdarzy\u0107 si\u0119 mo\u017ce, i\u017c w konkretnym przypadku u\u017cycie \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 og\u00f3lnie dost\u0119pne  i musz\u0105 by\u0107 stosowane przez wszystkich – czyli \u015brodk\u00f3w zwyczajnych – mog\u0142oby by\u0107 dla danej osoby zbyt uci\u0105\u017cliwe. Konsekwentnie je\u015bli skorzystanie z tych \u015brodk\u00f3w by\u0142oby moralnie niemo\u017cliwe, pomimo i\u017c by\u0142yby one pospolite i \u0142atwo dost\u0119pne, nie korzystaj\u0105cy  z nich cz\u0142owiek nie pope\u0142ni\u0142by grzechu. Innymi s\u0142owy: mog\u0142yby istnie\u0107 okoliczno\u015bci w kt\u00f3rych, ze wzgl\u0119du na subiektywn\u0105 dyspozycj\u0119, \u015brodki zwyczajne stawa\u0142yby si\u0119 nadzwyczajnymi dla konkretnej osoby, przy czym prawo do nie korzystania z nich nie wynika\u0142by z samej natury \u015brodk\u00f3w, ale z subiektywnej moralnej niemo\u017cno\u015bci uczynienia tego przez danego cz\u0142owieka.<\/p>\r\n

Inny hiszpa\u0144ski dominikanin, Domingo Banez, jako pierwszy wprowadzi\u0142 terminy zwyczajny i nadzwyczajny do dyskursu moralno-teologicznego. Od tego czasu \u015brodki, kt\u00f3re u\u017cywane s\u0105 powszechnie, nazywane s\u0105 zwyczajnymi, a korzystanie z nich uznaje si\u0119 za obligatoryjne; te natomiast kt\u00f3re powszechne nie s\u0105 i z kt\u00f3rych nie stosowania mo\u017cna by\u0107 usprawiedliwionym, okre\u015blane s\u0105 mianem nadzwyczajnych.<\/p>\r\n

Zanim jeszcze nast\u0105pi\u0142 znacz\u0105cy post\u0119p w dziedzinie nauk medycznych kard. Juan de Lugo powr\u00f3ci\u0142 do tej kwestii, nie ze wzgl\u0119du na nowe problemy jakie by si\u0119 pojawi\u0142y, ale raczej aby zaproponowa\u0107 nowe zastosowanie zasady moralitet pro nihilo reputatur<\/em>. W kontek\u015bcie tej dyskusji oznacza ona, \u017ce co\u015b – jakie\u015b \u015brodki s\u0142u\u017c\u0105ce podtrzymaniu czyjego\u015b \u017cycia – mog\u0105 by\u0107 \u201euwa\u017cane za moralnie oboj\u0119tne\u201d. Sam Lugo poda\u0142 nast\u0119puj\u0105cy przyk\u0142ad[9]<\/a>. Pewien cz\u0142owiek znajduje si\u0119 na szczycie wie\u017cy otoczonej przez p\u0142omienie. Nie jest w stanie uciec, zauwa\u017ca jednak wiadro wody, za pomocy kt\u00f3rej m\u00f3g\u0142by zagasi\u0107 cz\u0119\u015bciowo ogie\u0144, co op\u00f3\u017ani\u0142oby jego \u015bmier\u0107 o kilka minut. Czy ma obowi\u0105zek zastosowa\u0107 ten \u015brodek? Nie. Moraliter pro nihilo reputatur<\/em>. Tak ma\u0142a ilo\u015b\u0107 wody nie zmieni\u0142aby jego po\u0142o\u017cenia – i musia\u0142by umrze\u0107 niezale\u017cnie od tego, czy wyla\u0142by j\u0105 na ogie\u0144 czy te\u017c nie. Przyk\u0142ad ten pokazuje, \u017ce w opisywanej sytuacji odmiana po\u0142o\u017cenia jest tak nik\u0142a, \u017ce staje si\u0119 nieistotna, a wi\u0119c nie stwarza obowi\u0105zku moralnego pos\u0142u\u017cenia si\u0119 tym \u015brodkiem.<\/p>\r\n

Kolejnym teologiem kt\u00f3ry zabra\u0142 g\u0142os na ten temat by\u0142 \u015bw. Alfons Liguori. Powt\u00f3rzy\u0142 on wszystko, o czym powiedzieli\u015bmy powy\u017cej, doda\u0142 jednak kolejny wyj\u0105tek: subiektywn\u0105 rezygnacj\u0119 jednostki ze skorzystania z pewnego rodzaju leczenia. Podawa\u0142 przyk\u0142ad dziewicy, kt\u00f3ra ze wzgl\u0119du na wra\u017cliwe sumienie i realne niebezpiecze\u0144stwo pokusy nie chce, \u017ceby dotkn\u0105\u0142 jej lekarz – m\u0119\u017cczyzna.<\/p>\r\n

\u015arodki zwyczajne i nadzwyczajne<\/strong><\/p>\r\n

\u015arodki zwyczajne<\/strong><\/p>\r\n

\u015arodki stosowane do podtrzymywania \u017cycia nie s\u0105 \u015bci\u015ble definiowane, ale kwalifikowane wedle ich pospolito\u015bci. Precyzyjna, powszechnie stosowana definicja mog\u0142aby stanowi\u0107 przeszkod\u0119 dla praktycznego os\u0105du odno\u015bnie obowi\u0105zku w pewnych konkretnych przypadkach, ze wzgl\u0119du na konkretne i subiektywne okoliczno\u015bci. Nie istnieje wi\u0119c definicja, ale jedynie opis cech, kt\u00f3ry pomaga nam os\u0105dzi\u0107 czy dane \u015brodki uzna\u0107 nale\u017cy za zwyczajne czy te\u017c nadzwyczajne.<\/p>\r\n

Rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy \u015brodkami zwyczajnymi i nadzwyczajnymi stosowane jest zar\u00f3wno przez lekarzy jak i teolog\u00f3w moralist\u00f3w, nie oznacza to jednak \u017ce obie te grupy u\u017cywaj\u0105 tych termin\u00f3w dok\u0142adnie w tym samym znaczeniu. Mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119, i\u017c koncepcje te b\u0119d\u0105 si\u0119 pokrywa\u0107, jednak niekoniecznie musi tak by\u0107: dane \u015brodki mog\u0105 by\u0107 \u201ezwyczajne\u201d dla lekarza – w sensie zwyczajowej, standardowej procedury medycznej, a r\u00f3wnocze\u015bnie postrzegane by\u0107 przez teologa moralist\u0119 jako \u201enadzwyczajne\u201d – i vice versa<\/em>.<\/p>\r\n

\u015arodkami zwyczajnymi s\u0105 takie, kt\u00f3re s\u0105 powszechnie stosowane przez ludzi dla podtrzymania ich w\u0142asnego \u017cycia i kt\u00f3re s\u0105 \u0142atwo osi\u0105galne[10]<\/a>. Trzeba tu bra\u0107 pod uwag\u0119 cztery cechy:<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. Media communia<\/em>, \u015brodki pospolite, czyli to co wedle powszechnego os\u0105du ludzi konieczne jest do potrzymania \u017cycia: po\u017cywienie, woda, odzienie, dach nad g\u0142ow\u0105, medykamenty, porada lekarska. Ich dost\u0119pno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce zastosowanie ich nie wykracza poza ramy stara\u0144, jakie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi podejmuje dla zachowania swego \u017cycia.<\/li>\r\n\t
  2. Secundum proportionem status<\/em>, wprowadzenie pewnego subiektywnego os\u0105du odno\u015bnie \u015brodk\u00f3w poprzez odniesienie ich do pozycji spo\u0142ecznej danej osoby. Istniej\u0105 \u015brodki, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 uznane za przesadne w przypadku zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, nie by\u0142yby jednak takimi w przypadku prezydenta pa\u0144stwa czy wybitnego naukowca, nie ze wzgl\u0119du na bezwzgl\u0119dn\u0105 warto\u015b\u0107 \u017cycia ludzkiego, kt\u00f3ra jest taka sama w ka\u017cdym przypadku, ale po prostu ze wzgl\u0119du na warto\u015b\u0107 ich \u017cycia dla wsp\u00f3lnego dobra spo\u0142eczno\u015bci.<\/li>\r\n\t
  3. Medicina non difficillia<\/em>, lekarstwa lub \u015brodki kt\u00f3re nie s\u0105 trudne do zdobycia lub zastosowania. Chodzi tu np. o lekarstwa \u0142atwo osi\u0105galne w aptece, czy te\u017c leczenie kt\u00f3re zapewni\u0107 mo\u017ce ka\u017cdy szpital, wzgl\u0119dnie takie kt\u00f3re uznawane jest za standardow\u0105 opiek\u0119 medyczn\u0105. W przypadku tym nie trzeba podr\u00f3\u017cowa\u0107 na drugi koniec \u015bwiata, do jedynego szpitala oferuj\u0105cego takie leczenie, ani te\u017c poddawa\u0107 si\u0119 d\u0142ugiej i niezwykle bolesnej kuracji. Innymi s\u0142owy oznacza to, \u017ce lekarstwa lub leczenie nie nara\u017caj\u0105 na ogromne koszty, trudno\u015bci, niedogodno\u015bci czy b\u00f3l.<\/li>\r\n\t
  4. Spes salutis<\/em>, czyli nadzieja na pozytywny rezultat zastosowania danych \u015brodk\u00f3w.<\/li>\r\n\t
  5. Je\u015bli choroba jest tak dalece zaawansowana, i\u017c nie mo\u017cna \u017cywi\u0107 \u017cadnej rozumnej nadziei na uratowanie \u017cycia pacjenta, nie powinien by\u0107 on dodatkowo niepokojony, a im bardziej w\u0105tpliwe s\u0105 skutki dzia\u0142ania lekarstwa czy operacji\u2026 tym mniej powinno si\u0119 go do nich przekonywa\u0107[11]<\/a>.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    \u015arodki nadzwyczajne<\/strong><\/p>\r\n

    Odno\u015bnie \u015brodk\u00f3w nadzwyczajnych r\u00f3wnie\u017c powstrzymamy si\u0119 od pr\u00f3by ich definiowania, ograniczaj\u0105c si\u0119 do podania obiektywnych ich cech.<\/p>\r\n

      \r\n\t
    1. Quaedam impossibilitas<\/em>, czyli nie fizyczna niemo\u017cno\u015b\u0107 zastosowania danych \u015brodk\u00f3w ze wzgl\u0119du na ich niedost\u0119pno\u015b\u0107, ale niemo\u017cno\u015b\u0107 moralna u\u017cycia \u015brodk\u00f3w dost\u0119pnych. Obejmuje to wszelkie rodzaje niemo\u017cno\u015bci odno\u015bnie u\u017cycia \u015brodk\u00f3w podtrzymywania w\u0142asnego \u017cycia – nawet ekstremalny przyk\u0142ad subiektywnej rezygnacji kt\u00f3ry przytacza\u0142 \u015bw. Alfons.<\/li>\r\n\t
    2. Summus labor, ingens dolor<\/em>. Je\u015bli zastosowanie danych \u015brodk\u00f3w powoduje tak dotkliwy i trwa\u0142y b\u00f3l, \u017ce cz\u0142owiek nie jest w stanie go znie\u015b\u0107, \u015brodki te staj\u0105 si\u0119 nadzwyczajne dla konkretnej osoby, nawet je\u015bli obiektywnie s\u0105 zwyczajne.<\/li>\r\n\t
    3. Sumptus extraordinarius, media pretiosa<\/em>. Oznacza to \u017ce koszt zastosowania \u015brodk\u00f3w by\u0142by zbyt wielki, nara\u017caj\u0105c pacjenta lub te\u017c osob\u0119 kt\u00f3rej opiece jest powierzony na skrajn\u0105 n\u0119dz\u0119.<\/li>\r\n\t
    4. Vehements horror<\/em>, silne i przyt\u0142aczaj\u0105ce uczucie przera\u017cenia, wywo\u0142ane zastosowaniem danych \u015brodk\u00f3w.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

      Relacje pomi\u0119dzy obiektywn\u0105 warto\u015bci\u0105, uci\u0105\u017cliwo\u015bci\u0105 i korzy\u015bci\u0105<\/strong><\/p>\r\n

      Starali\u015bmy si\u0119 opisa\u0107 te \u015brodki w spos\u00f3b mo\u017cliwie obiektywny, pomimo to jednak nie spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 wszelkich odniesie\u0144 do konkretnej jednostki. Sk\u0142ania nas to do zwr\u00f3cenia uwagi na pewne wa\u017cne elementy wyszczeg\u00f3lnionych powy\u017cej \u015brodk\u00f3w oraz ich cech.<\/p>\r\n

      Po pierwsze zauwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, \u017ce decyduj\u0105ce znaczenie ma zawsze obiektywna warto\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w. Podr\u0119czniki z zakresu teologii moralnej zawsze stara\u0142y si\u0119 opisa\u0107 w spos\u00f3b mo\u017cliwie najbardziej obiektywny kt\u00f3re \u015brodki s\u0105 zwyczajne, kt\u00f3re za\u015b nadzwyczajne. Dopiero na drugim etapie ocenia si\u0119 zasadno\u015b\u0107 zastosowania ich wobec konkretnego pacjenta.<\/p>\r\n

      Zauwa\u017cmy te\u017c uwag\u0119, i\u017c stopie\u0144 uci\u0105\u017cliwo\u015bci zwi\u0105zanej z zastosowaniem danych \u015brodk\u00f3w musi by\u0107 rozwa\u017cany zar\u00f3wno obiektywnie jak i subiektywnie. Pewne \u015brodki mog\u0105 by\u0107 obiektywnie uci\u0105\u017cliwe, ze wzgl\u0119du na to i\u017c s\u0105 trudno dost\u0119pne, niezwykle kosztowne lub te\u017c powoduj\u0105 silny b\u00f3l. Mog\u0105 by\u0107 jednak postrzegane jako uci\u0105\u017cliwe w spos\u00f3b subiektywny:<\/p>\r\n

      \u201eW pewnych konkretnych okoliczno\u015bciach \u015brodki, kt\u00f3re same w sobie s\u0105 zwyczajne, mog\u0105 by\u0107 postrzegane z uzasadnionych powod\u00f3w jako nadzwyczajne, i w konsekwencji nie stosowane\u201d[12]<\/a>.<\/p>\r\n

      Trzecie spostrze\u017cenie dotyczy tego, i\u017c istnieje odwrotno\u015b\u0107 proporcji pomi\u0119dzy obiektywn\u0105 zwyczajno\u015bci\u0105 \u015brodk\u00f3w oraz subiektywnymi okoliczno\u015bciami ich stosowania. Kiedy \u015brodki s\u0105 obiektywnie zwyczajne, subiektywne okoliczno\u015bci kt\u00f3re mog\u0142yby prowadzi\u0107 nas do rezygnacji z ich u\u017cycia musz\u0105 by\u0107 powa\u017cniejsze i silniej uzasadnione. M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej: im bardziej zwyczajne s\u0105 \u015brodki, tym bardziej nadzwyczajne musz\u0105 by\u0107 subiektywne okoliczno\u015bci, kt\u00f3rego mog\u0142yby  sk\u0142oni\u0107 nas do rezygnacji z nich bez pope\u0142nienia grzechu.<\/p>\r\n

      Po czwarte, zwr\u00f3ci\u0107 nale\u017cy uwag\u0119 na \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek pomi\u0119dzy uci\u0105\u017cliwo\u015bciami zwi\u0105zanymi z u\u017cyciem danych \u015brodk\u00f3w oraz spodziewanymi korzystnymi skutkami ich zastosowania. Je\u015bli korzy\u015b\u0107 jest niewielka, ale zastosowanie tych \u015brodk\u00f3w nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u017cadnymi uci\u0105\u017cliwo\u015bciami, obowi\u0105zek zastosowania ich pozostaje w mocy. Je\u015bli nadzieje na popraw\u0119 s\u0105 nik\u0142e, \u015brodki jednak s\u0105 obiektywnie nadzwyczajne, obowi\u0105zek ten ustaje.<\/p>\r\n

      W celu prawid\u0142owego os\u0105du ka\u017cdego konkretnego przypadku powinni\u015bmy kierowa\u0107 si\u0119 dwiema istotnymi zasadami:<\/p>\r\n

      – obiektywn\u0105 warto\u015bci\u0105 \u015brodk\u00f3w oraz<\/p>\r\n

      – proporcj\u0105 jaka istnie\u0107 musi pomi\u0119dzy uci\u0105\u017cliwo\u015bci\u0105, korzy\u015bci\u0105 i subiektywnymi okoliczno\u015bciami<\/p>\r\n

      Magisterium Piusa XII<\/strong><\/p>\r\n

      Wobec pojawienia si\u0119 nowych technik medycznych, a zw\u0142aszcza pewnych \u015bmia\u0142ych teorii rozpowszechnianych przez zbyt liberalnych teolog\u00f3w, wielu ludzi czu\u0142o si\u0119 zagubionych i prosi\u0142o Ko\u015bci\u00f3\u0142 o ponowne zaj\u0119cie stanowiska w tych kwestiach. Czyni\u0105c zado\u015b\u0107 ich pro\u015bbom papie\u017c Pius XII odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do zdrowej tradycji, podstawowych zasad naturalnej i chrze\u015bcija\u0144skiej moralno\u015bci[13]<\/a>.<\/p>\r\n

      Przede wszystkim potwierdzi\u0142 zasad\u0119 ca\u0142o\u015bciowo\u015bci. Dobro cz\u0142owieka jest dobrem ca\u0142ej osoby, oznacza nie tylko jego integralno\u015b\u0107 cielesn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c podporz\u0105dkowanie \u017cycia biologicznego dobrom wy\u017cszym, dobru wsp\u00f3lnemu spo\u0142ecze\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a, dobru naszego w\u0142asnego \u017cycia duchowego:<\/p>\r\n

      \u201e[Pacjent] zwi\u0105zany jest przez immanentne cele wytyczone przez natur\u0119 (\u2026) Poniewa\u017c jest on jedynie powiernikiem a nie w\u0142a\u015bcicielem, nie posiada nieograniczonej w\u0142adzy pozwalaj\u0105cej mu na zniszczenie czy okaleczenie swych cech anatomicznych ani funkcjonalnych. Jednak\u017ce na mocy zasady ca\u0142o\u015bciowo\u015bci, przys\u0142uguj\u0105cego mu prawa do korzystania z funkcji organizmu jako ca\u0142o\u015bci, mo\u017ce zdecydowa\u0107 si\u0119 na zniszczenie lub okaleczenie konkretnych cz\u0119\u015bci [cia\u0142a]  o ile jest to niezb\u0119dne i w takim jedynie stopniu, w jakim jest to konieczne dla dobra ca\u0142ej jego istoty, aby zachowa\u0107 \u017cycie albo zapobiec powa\u017cnej i trwa\u0142ej szkodzie, kt\u00f3rej nie da\u0142oby si\u0119 unikn\u0105\u0107 ani naprawi\u0107 w inny spos\u00f3b\u201d[14]<\/a>.<\/p>\r\n

      \u201eCzemu\u017c innemu s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142oby u\u017cywanie i rozwijanie cia\u0142a, jego si\u0142 \u017cyciowych, jego pi\u0119kna, je\u015bli nie s\u0142u\u017cbie czemu\u015b znacznie szlachetniejszemu i nieprzemijaj\u0105cemu, czyli duszy? (\u2026) S\u0142usznym jest przypominanie cz\u0142owiekowi, \u017ce szanowa\u0107 winien swe cia\u0142o, b\u0142\u0119dem jednak by\u0142oby uczenie go, i\u017c powinien szanowa\u0107 je bardziej ni\u017c to stosowne. (\u2026) Troska o cia\u0142o nie jest g\u0142\u00f3wnym zadaniem cz\u0142owieka, ani o doczesne i \u015bmiertelne cia\u0142o jakie posiada obecnie, ani o cia\u0142o chwalebne, jakim stanie si\u0119 w wieczno\u015bci. Pierwsze miejsce w z\u0142o\u017conej istocie cz\u0142owieka nie przynale\u017cy si\u0119 cia\u0142u uformowanemu z prochu ziemi, ale duchowi, nie\u015bmiertelnej duszy\u201d[15]<\/a>.<\/p>\r\n

      Pius XII przypomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c koncepcj\u0119 \u015brodk\u00f3w zwyczajnych oraz nadzwyczajnych. Jako zwyczajne okre\u015bli\u0142 te zabiegi, kt\u00f3re stwarzaj\u0105 rozumn\u0105 nadziej\u0119 na popraw\u0119 bez nak\u0142adania nadmiernych obci\u0105\u017ce\u0144 na pacjenta oraz innych podkre\u015blaj\u0105c \u017ce winny by\u0107 one zawsze oceniane w relacji do r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci: os\u00f3b, miejsca, czasu i kultur. \u015arodkami nadzwyczajnymi s\u0105 te, kt\u00f3rych zastosowanie rzeczywi\u015bcie wi\u0105\u017ce si\u0119 z nadmiernymi uci\u0105\u017cliwo\u015bciami. Papie\u017c nie poda\u0142 konkretnych kryteri\u00f3w dla rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy \u015brodkami zwyczajnymi a nadzwyczajnymi, ograniczy\u0142 si\u0119 do podania jednego konkretnego przypadku: u\u017cycie respiratora w przypadku umieraj\u0105cego pacjenta mo\u017ce by\u0107 postrzegane jako \u015brodek nadzwyczajny.<\/p>\r\n

      \u201eNowa etyka\u201d<\/strong><\/p>\r\n

      Jednak pierwsze powa\u017cne zmiany w katolickiej teologii moralnej pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w latach 40 [XX wieku – przyp. t\u0142um.], kiedy to ameryka\u0144ski jezuita ks. Gerald Kelly wytyczy\u0142 ca\u0142kowicie nowy kierunek w \u201edefiniowaniu\u201d \u015brodk\u00f3w zwyczajnych i nadzwyczajnych[16]<\/a>.<\/p>\r\n

      Pierwsza zmiana polega\u0142a na przesuni\u0119ciu akcent\u00f3w w definicji. Opisowe definicje minionych czas\u00f3w – tj. opis cech, kt\u00f3re odr\u00f3\u017cnia\u0142y \u015brodki zwyczajne od nadzwyczajnych – ust\u0105pi\u0142y miejsca definicji normatywnej: \u015brodkami zwyczajnymi s\u0105 te, kt\u00f3rych stosowanie jest obowi\u0105zkowe, nadzwyczajnymi za\u015b takie, kt\u00f3rych u\u017cycie obligatoryjne nie jest. Wraz z owym przej\u015bciem od koncentrowania si\u0119 na stopniu trudno\u015bci w uzyskaniu lub u\u017cyciu \u015brodk\u00f3w do skupienia si\u0119 obligatoryjnym charakterze stosowania konkretnych metod, ca\u0142e zagadnienie obiektywnej warto\u015bci \u015brodk\u00f3w zosta\u0142o odsuni\u0119te na drugi plan: od tej pory nie liczy si\u0119 ju\u017c obiektywna natura \u015brodk\u00f3w, ale jedynie obowi\u0105zek ich stosowania w odniesieniu do konkretnej osoby.<\/p>\r\n

      Druga zmiana by\u0142a jeszcze istotniejsza, polega\u0142a na wprowadzeniu – w definicji \u015brodk\u00f3w zwyczajnych oraz nadzwyczajnych – jasno sprecyzowanego poj\u0119cia korzy\u015bci dla pacjenta, co w konsekwencji doprowadzi\u0142o do zaliczenia do \u201e\u015brodk\u00f3w nadzwyczajnych\u201d wszystkich lekarstw i kuracji, kt\u00f3rych zastosowanie wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 ponoszenia przekraczaj\u0105cych mo\u017cliwo\u015bci pacjenta koszt\u00f3w, trudnym do zniesienia b\u00f3lem czy te\u017c innymi powa\u017cnymi uci\u0105\u017cliwo\u015bciami, lub te\u017c takich kt\u00f3rych zastosowanie nie dawa\u0142oby rozumnej nadziei na popraw\u0119 stanu zdrowia.<\/p>\r\n

      Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce dzielimy tu w\u0142os na czworo i \u017ce nie ma rzeczywistej r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy definicj\u0105 tradycyjn\u0105 oraz now\u0105. Przyjrzyjmy si\u0119 jednak ich praktycznym zastosowaniom. Przypadek omawiany przez ks. Kelly\u2019ego dotyczy\u0142 pacjenta umieraj\u0105cego na raka, kt\u00f3ry by\u0142 r\u00f3wnie\u017c diabetykiem i przyjmowa\u0142 insulin\u0119 aby unikn\u0105\u0107 \u015bmierci wskutek \u015bpi\u0105czki cukrzycowej. Czy mia\u0142 on obowi\u0105zek dalszego przyjmowania leku, kt\u00f3ry oddala\u0142 co prawda jedno zagro\u017cenie prowadz\u0105ce nieuchronnie do \u015bmierci, drugie jednak pozostawa\u0142o niezmienione? Zgodnie z tradycyjn\u0105 doktryn\u0105 os\u0105dzamy obiektywn\u0105 pospolito\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w oraz ich relacj\u0119 do zamierzonego celu. W odniesieniu do kontrolowania cukrzycy insulina jest \u015brodkiem zwyczajnym, jest \u0142atwo dost\u0119pna i przyjmowanie jej nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u017cadn\u0105 zbytni\u0105 uci\u0105\u017cliwo\u015bci\u0105, tak wi\u0119c pacjent zobowi\u0105zany jest do dalszego jej przyjmowania. Jednak\u017ce zgodnie z nowymi definicjami \u015brodk\u00f3w zwyczajnych i nadzwyczajnych nic nie jest w stanie uchroni\u0107 naszego pacjenta od \u015bmierci – nawet je\u015bli przyjmowa\u0107 b\u0119dzie insulin\u0119 i tak umrze na raka. Poniewa\u017c nie ma realnej nadziei na wyzdrowienie (w ka\u017cdym przypadku pacjent musi umrze\u0107), nie jest zobowi\u0105zany do przyjmowania insuliny.<\/p>\r\n

      Drugi przypadek odnosi si\u0119 do sztucznego podawania substancji od\u017cywczych cz\u0142owiekowi, w kt\u00f3ry w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci umrze z powodu jakiej\u015b choroby. Cho\u0107 sztuczne karmienie chroni go przed natychmiastow\u0105 \u015bmierci\u0105, ostatecznie jednak i tak jest ona nieunikniona w bliskiej perspektywie. Czy w sytuacji tej korzy\u015b\u0107 jest we w\u0142a\u015bciwej proporcji do \u015brodka? Zgodnie z tradycyjn\u0105 doktryn\u0105 korzy\u015b\u0107 jest z pewno\u015bci\u0105 bardzo nik\u0142a, ma\u0142a jest jednak r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zana ze stosowaniem tego \u015brodka uci\u0105\u017cliwo\u015b\u0107, tak wi\u0119c mamy do czynienia ze \u015brodkiem zwyczajnym, kt\u00f3ry musi by\u0107 stosowany. Jednak\u017ce zgodnie z nowym podej\u015bciem o tym czy dane \u015brodki uzna\u0107 nale\u017cy za \u201ezwyczajne\u201d czy te\u017c \u201enadzwyczajne\u201d decyduje stan pacjenta i rokowania odno\u015bnie d\u0142ugo\u015bci jego \u017cycia. W tym konkretnym przypadku pacjent i tak musi umrze\u0107; nie ma wi\u0119c korzy\u015bci kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by osi\u0105gn\u0105\u0107 – i konsekwentnie kontynuowanie sztucznego karmienia nie jest obligatoryjne.<\/p>\r\n

      Tak wi\u0119c to, co na pierwszy rzut oka wydawa\u0142o si\u0119 by\u0107 jedynie przesuni\u0119ciem akcentu w definicjach, doprowadzi\u0142o nas do ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cnych odpowiedzi na te pytania natury moralnej. By\u0142 to jednak tylko pierwszy krok. Kiedy poj\u0119cie spodziewanej korzy\u015bci sta\u0142o si\u0119 powszechnie akceptowane przez teolog\u00f3w i usun\u0119\u0142o w cie\u0144 obiektywn\u0105 natur\u0119 \u015brodk\u00f3w, kolejny etap by\u0142 jedynie kwesti\u0105 czasu\u2026<\/p>\r\n

      Inny ameryka\u0144ski jezuita, ks. Richard McCormick,  koncentrowa\u0142 si\u0119 w swych rozwa\u017caniach nie na samym obowi\u0105zku podtrzymywania \u017cycia, ale na jego jako\u015bci<\/strong>; nie na samych \u015brodkach, ale na ich skuteczno\u015bci dla podtrzymania \u017cycia przestawiaj\u0105cego odpowiedni\u0105 warto\u015b\u0107 [17]<\/a> [\u2026]. Zgodnie z tym nowym trendem w teologii moralnej aby oceni\u0107, kt\u00f3re \u015brodki s\u0105 zwyczajne lub nadzwyczajne, musimy dokona\u0107 oceny \u201ewarto\u015bci \u017cycia\u201d: zak\u0142adaj\u0105c \u017ce jeste\u015bmy w stanie podtrzyma\u0107 to \u017cycie, jaki rodzaj \u017cycia podtrzymujemy? \u0179ycie biologiczne, b\u0119d\u0105c bez w\u0105tpienia dobrem, jest niemniej dobrem wzgl\u0119dnym, i podtrzymywane by\u0107 powinno jedynie jako niezb\u0119dny warunek relacji interpersonalnych, kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 stanowi podstaw\u0119 obowi\u0105zku podtrzymywania \u017cycia biologicznego i zarazem okre\u015bla jego granice. Konsekwentnie \u017cycie biologiczne nie jest warto\u015bci\u0105 kt\u00f3ra powinna by\u0107 podtrzymywana w sytuacji, gdy mo\u017cliwo\u015bci tych relacji zosta\u0142y utracone czy te\u017c nigdy nie mog\u0105 zosta\u0107 odzyskane\u2026<\/p>\r\n

      W kontek\u015bcie tzw. teorii konsekwencjonalistycznej, teolog moralista skupia si\u0119 na celu, kt\u00f3ry stara si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107: podtrzymaniu \u017cycia ludzkiego, tj. \u017cycia umo\u017cliwiaj\u0105cego podejmowanie akt\u00f3w moralnych dzi\u0119ki funkcjonowania intelektu i zachowywania wolnej woli. Je\u015bli skutek ten mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty, w\u00f3wczas wszystkie dzia\u0142ania to umo\u017cliwiaj\u0105ce – wszystkie \u015brodki – s\u0105 dobre, zwyczajne i musz\u0105 zosta\u0107 zastosowane; je\u015bli natomiast osi\u0105gni\u0119ty by\u0107 nie mo\u017ce, wszelkie \u015brodki s\u0105 w istocie bezu\u017cyteczne, nadzwyczajne – i nie ma obowi\u0105zku ich stosowania. Tak wi\u0119c nie mo\u017ce on powiedzie\u0107 natychmiast, \u017ce od\u0142\u0105czenie respiratora jest czynem moralnie dobrym lub z\u0142ym. Najpierw musi zada\u0107 sobie pytanie, jaki rodzaj \u017cycia podtrzymywany jest poprzez u\u017cycie respiratora. Je\u015bli uzna, \u017ce nie jest to \u017cycie w pe\u0142ni ludzkie, poniewa\u017c pacjent jest nie\u015bwiadomy i by\u0107 mo\u017ce nigdy nie powr\u00f3ci do pe\u0142nego u\u017cywania w\u0142adz umys\u0142owych, jego podtrzymywanie nie jest dobre, ale moralnie z\u0142e – i konsekwentnie wszystkie dzia\u0142ania i \u015brodki temu s\u0142u\u017c\u0105ce r\u00f3wnie\u017c s\u0105 z\u0142e. Analiza teologa – konsekwencjonalisty rozpoczyna si\u0119 od oceny jako\u015bci \u017cycia: musz\u0105 by\u0107 zastosowane wszelkie \u015brodki, kt\u00f3re prowadz\u0105 do podtrzymania \u201efunkcjonalnego\u201d \u017cycia ludzkiego. Je\u015bli stan ten nie mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty, nie ma obowi\u0105zku czynienia czegokolwiek dla podtrzymania \u017cycia biologicznego.<\/p>\r\n

      Te same kryteria stosowane s\u0105 wzgl\u0119dem os\u00f3b zniedo\u0142\u0119\u017cnia\u0142ych, upo\u015bledzonych umys\u0142owo oraz ka\u017cdego, kto uznany zosta\u0142by za pozbawionego pe\u0142nego u\u017cywania rozumy i wolnej woli. Zwr\u00f3\u0107my tu uwag\u0119, \u017ce je\u015bli ocena taka jest formu\u0142owana, jest tak dlatego i\u017c sam pacjent uwa\u017cany jest za niezdolnego do samodzielnego jej dokonania. Jest to zaprawd\u0119 \u201enowy wspania\u0142y \u015bwiat\u201d, prosta droga do eutanazji, poniewa\u017c kto\u015b<\/em> b\u0119dzie musia\u0142 ocenia\u0107, czy konkretne \u017cycie spe\u0142nia warunki konieczne do tego, \u017ceby zas\u0142ugiwa\u0107 na podtrzymywanie.<\/p>\r\n

      W tradycyjnej doktrynie katolickiej jednym z parametr\u00f3w b\u0119d\u0105cych dla nas wskaz\u00f3wk\u0105 w ocenie dotycz\u0105cej zasadno\u015bci stosowania pewnych \u015brodk\u00f3w podtrzymywania \u017cycia jest uci\u0105\u017cliwo\u015b\u0107 zwi\u0105zana z ich wykorzystaniem. W analizie konsekwencjonalistycznej za uci\u0105\u017cliwo\u015b\u0107 nie s\u0105 uznawane same \u015brodki, ale jako\u015b\u0107 \u017cycia kt\u00f3re mia\u0142oby by\u0107 podtrzymywane: uci\u0105\u017cliwo\u015bci\u0105 jest samo \u017cycie, kt\u00f3re pacjent prowadzi\u0107 b\u0119dzie po potencjalnym zastosowaniu danych \u015brodk\u00f3w. Czy jego \u017cycie powinno zosta\u0107 skr\u00f3cone poniewa\u017c kto\u015b oceni, \u017ce nie jest ono nic warte, \u017ce nie powinno si\u0119 go przed\u0142u\u017ca\u0107? Tak wi\u0119c rol\u0105 teologa moralisty przestaje by\u0107 obiektywna ocena \u015brodk\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych podtrzymaniu \u017cycia,  obecnie skupia si\u0119 on na ocenie warto\u015bci \u017cycia w konkretnym przypadku.<\/p>\r\n

      Wskaz\u00f3wki moralne odno\u015bnie r\u00f3\u017cnych procedur podtrzymywania \u017cycia<\/strong><\/p>\r\n

      Przejd\u017amy teraz do obiektywnej oceny stan\u00f3w chorobowych i procedur podtrzymywania \u017cycia. Dla sformu\u0142owania prawid\u0142owego os\u0105du moralnego w kwestii, jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107 w konkretnym przypadku, podstawowe znaczenie ma poznanie rzeczywistego stanu pacjenta, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 zdiagnozowany jedynie przez lekarzy. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 \u017ce – nawet je\u015bli definicja \u015bmierci jest zagadnieniem filozoficznym i teologicznym – okre\u015blenie chwili \u015bmierci oraz parametr\u00f3w pozwalaj\u0105cych stwierdzi\u0107 \u017ce ona nast\u0105pi\u0142a nale\u017cy do lekarza, a nie do teologa[18]<\/a>.<\/p>\r\n

      Ponadto, zastosowanie \u015brodk\u00f3w, oparte na ich kwalifikacji jako zwyczajnych lub nadzwyczajnych, uzale\u017cnione jest od precyzyjnego poznania stanu zdrowotnego pacjenta. Jednym z problem\u00f3w jakie pojawi\u0142y si\u0119 przy sprawie Quinlan by\u0142 fakt, i\u017c ojciec zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do s\u0105d\u00f3w twierdz\u0105c, \u017ce c\u00f3rka jego znajdowa\u0142a si\u0119 w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej; za\u015b lekarze kt\u00f3rych opinii zasi\u0119gano orzekli, \u017ce znajdowa\u0142a si\u0119 w stanie nieodwracalnej \u015bpi\u0105czki, tak i\u017c w swej ostatecznej decyzji s\u0105d uzna\u0142, \u017ce by\u0142a ona w stanie wegetatywnym. Innymi s\u0142owy ojciec utrzymywa\u0142, \u017ce c\u00f3rka jego by\u0142a praktycznie martwa; lekarze, \u017ce by\u0142a umieraj\u0105ca i ostatecznie umar\u0142aby w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci; s\u0105d za\u015b, \u017ce by\u0107 mo\u017ce by\u0142a umieraj\u0105ca, a by\u0107 mo\u017ce nie.<\/p>\r\n

      Przera\u017cenie budzi\u0107 musi my\u015bl, i\u017c w tak niejasnych okoliczno\u015bci\u0105 to s\u0105d wyda\u0142 decyzj\u0119, kt\u00f3ra od tego czasu s\u0142u\u017cy\u0142a za precedens prawny w podobnych przypadkach. Z tego powodu najlepiej jest zdefiniowa\u0107 \u015bci\u015ble terminologi\u0119, jak\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 b\u0119dziemy w  dalszej cz\u0119\u015bci naszej analizy.<\/p>\r\n

      Stan pacjenta<\/strong><\/p>\r\n

      Stan terminalny<\/em> definiowany jest przez California\u2019s Natural Death Act (1976) w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\r\n

      \u201e(\u2026) stan nieuleczalny, spowodowany przez obra\u017cenia, chorob\u0119 lub schorzenie, kt\u00f3ry  niezale\u017cnie od zastosowania procedur podtrzymywania \u017cycia prowadzi\u0107 musi – w oparciu o obiektywn\u0105 diagnoz\u0119 lekarsk\u0105 – do \u015bmierci, i w przypadku kt\u00f3rego zastosowanie procedur podtrzymywania \u017cycia s\u0142u\u017cy jedynie odwlekania momentu zgonu pacjenta\u201d.<\/p>\r\n

      \u015api\u0105czka<\/em> jest terminem og\u00f3lnym, kt\u00f3ry mo\u017ce zosta\u0107 dodatkowo doprecyzowany dla rozr\u00f3\u017cnienia r\u00f3\u017cnych potencjalnych stan\u00f3w pacjenta. W znaczeniu og\u00f3lnym \u015bpi\u0105czka jest stanem w kt\u00f3rym – ze wzgl\u0119du na zmiany patologiczne – mamy do czynienia z obni\u017ceniem (a\u017c po zanik) stanu \u015bwiadomo\u015bci i somatycznych funkcji \u017cyciowych (poruszania si\u0119, odczuwania bod\u017ac\u00f3w zmys\u0142owych, mowy i rozumienia), po\u0142\u0105czonym z zak\u0142\u00f3ceniem funkcji wegetatywnych (oddychania, pracy serca, ci\u015bnienia i cyrkulacji krwi)[19]<\/a>.<\/p>\r\n

      G\u0142\u0119boka \u015bpi\u0105czka<\/em> oznacza skrajne ograniczenie funkcji \u017cyciowych i wegetatywnych: pacjent jest bezw\u0142adny, oddychanie jest zaburzone, nie wyst\u0119puj\u0105 reakcje na bod\u017ace werbalne ani motoryczne, zw\u0142aszcza na silne stymulacje b\u00f3lowe, pacjent nie reaguje na \u015bwiat\u0142o, jego oczy s\u0105 nieruchome, cia\u0142o wykazuje og\u00f3ln\u0105 sztywno\u015b\u0107 lub staje si\u0119 stopniowo zwiotcza\u0142e[20]<\/a>. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w stan taki jest nieodwracalny. Niemniej jednak istnieje wci\u0105\u017c nik\u0142a nadzieja na popraw\u0119, i konsekwentnie wszystkie procedury podtrzymuj\u0105ce \u017cycie musz\u0105 by\u0107 kontynuowane, przynajmniej do momentu, w kt\u00f3rym choroba przejdzie w inne stadium.<\/p>\r\n

      \u015api\u0105czka wywo\u0142ana uszkodzeniami pourazowymi mo\u017ce ewoluowa\u0107 w trwa\u0142y stan wegetatywny<\/strong>: po powa\u017cnym uszkodzeniu m\u00f3zgu pacjent pozostaje niewra\u017cliwy na bod\u017ace zewn\u0119trzne oraz niemy, mo\u017ce jednak otwiera\u0107 oczy oraz zachowywa\u0107 cykl snu i przebudzenia[21]<\/a>.<\/p>\r\n

      Najbardziej zewn\u0119trzna struktura m\u00f3zgu (kora m\u00f3zgowa) jest uszkodzona, jednak pie\u0144 m\u00f3zgowy dzia\u0142a nadal. Stan ten jest cz\u0119sto okre\u015blany jako \u201e\u015bmier\u0107 m\u00f3zgu\u201d, termin ten jest jednak niew\u0142a\u015bciwy[22]<\/a>.<\/p>\r\n

      Po kilku tygodniach takiego stanu prawdopodobie\u0144stwo powrotu do normalnych poziom\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci jest statystycznie rzecz bior\u0105c praktycznie zerowe, jednak\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 mog\u0105 – nawet po okresie dw\u00f3ch lat – pewne kliniczne oznaki poprawy. Konsekwentnie procedury podtrzymywania \u017cycia generalnie musz\u0105 by\u0107 kontynuowane: podawanie substancji od\u017cywczych i wspomaganie oddychania zawsze, inne za\u015b zabiegi o tyle, o ile stosowanie ich daje nadziej\u0119 na popraw\u0119 stanu pacjenta.<\/p>\r\n

      W przesz\u0142o\u015bci ustanie pracy serca oraz spontanicznego oddychania zawsze prowadzi\u0142y do \u015bmierci m\u00f3zgu, podobnie zniszczenie m\u00f3zgu prowadzi\u0142o do ustania oddychania oraz cyrkulacji krwi. W kontek\u015bcie tym zrozumia\u0142ym by\u0142o, \u017ce brak pulsu i oddychania sta\u0142y si\u0119 tradycyjnymi kryteriami stwierdzenia zgonu. Obecnie jednak post\u0119p techniczny umo\u017cliwi\u0142 podtrzymywanie funkcji m\u00f3zgu bez spontanicznego oddychania i pracy serca, tak \u017ce \u015bmier\u0107 osoby nie mo\u017ce ju\u017c by\u0107 uto\u017csamiana z ustaniem tych dw\u00f3ch funkcji \u017cyciowych. Ponadto mo\u017cliwym jest obecnie, aby m\u00f3zg danego cz\u0142owieka by\u0142 ca\u0142kowicie zniszczony, a pomimo to kr\u0105\u017cenie krwi oraz oddychanie podtrzymywane by\u0142y sztucznie przez aparatur\u0119 medyczn\u0105[23]<\/a>.<\/p>\r\n

      Kryteria pozwalaj\u0105ce na stwierdzenie stanu nazywanego \u015bmierci\u0105 m\u00f3zgu wymagaj\u0105:<\/p>\r\n

        \r\n\t
      1. przeprowadzenia wszystkich procedur diagnostycznych i terapeutycznych<\/li>\r\n\t
      2. stwierdzenia stanu (kt\u00f3ry musi by\u0107 weryfikowany przez 30 kolejnych minut i co najmniej 6 godzin po pocz\u0105tku \u015bpi\u0105czki i bezdechu).<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

        – \u015bpi\u0105czki z brakiem reakcji cerebralnych<\/p>\r\n

        – bezdechu (tj. braku spontanicznego oddychania)<\/p>\r\n

        – mydriasis<\/em> – nadmiernego rozszerzenia \u017arenic<\/p>\r\n

        – braku odruch\u00f3w oczno – g\u0142owowych<\/p>\r\n

        – braku aktywno\u015bci elektrycznej m\u00f3zgu<\/p>\r\n

          \r\n\t
        1. potwierdzenia: ustania kr\u0105\u017cenia krwi (tj. dostarczania krwi do m\u00f3zgu). \u015amier\u0107 m\u00f3zgowa oznacza nieodwracalne uszkodzenie praktycznie ca\u0142ego m\u00f3zgu\u2026 R\u00f3\u017cne badania wykaza\u0142y \u017ce \u015bmier\u0107 m\u00f3zgu, je\u015bli potwierdzona zosta\u0142a przez spe\u0142nienie \u015bcis\u0142ych kryteri\u00f3w, prowadzi zawsze do \u015bmierci somatycznej i mo\u017ce by\u0107 w zwi\u0105zku z tym traktowana jako pewny znak \u015bmierci biologicznej (tj. ca\u0142kowitego ustania \u017cycia we wszystkich tkankach i kom\u00f3rkach organ\u00f3w)[24]<\/a>.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

          W sytuacji gdy wyst\u0119puj\u0105 wszystkie symptomy \u201e\u015bmierci m\u00f3zgu\u201d, pacjent jest martwy i konsekwentnie moralnie dopuszczalne jest zaprzestanie wszelkich procedur podtrzymywania \u017cycia. Niemniej jednak zauwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, \u017ce precyzyjne wymagania odnosz\u0105ce si\u0119 do czasu pobrania organ\u00f3w dla transplantacji wymagaj\u0105 podj\u0119cia niezb\u0119dnych dzia\u0142a\u0144 bezpo\u015brednio po stwierdzeniu \u015bmierci m\u00f3zgu, tak wi\u0119c zawsze istnieje niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce wym\u00f3g potwierdzenia wszystkich symptom\u00f3w w \u015bci\u015ble okre\u015blonych ramach czasowych w celu potwierdzenia rzeczywistego zaistnienia takiego stanu – tj. rzeczywistej \u015bmierci potencjalnego dawcy organ\u00f3w – zostanie zlekcewa\u017cony.<\/p>\r\n

          Procedury podtrzymywania \u017cycia<\/strong><\/p>\r\n

          \u201eProcedur\u0105  podtrzymywania \u017cycia\u201d jest wed\u0142ug California\u2019s Natural Death Act z roku 1976:<\/p>\r\n

          \u201e(\u2026) procedura lub interwencja, kt\u00f3ra wykorzystuje mechaniczne lub te\u017c inne sztuczne \u015brodki w celu podtrzymania, przywr\u00f3cenia lub wspomagania funkcji \u017cyciowej, a kt\u00f3ra, zastosowana wzgl\u0119dem spe\u0142niaj\u0105cego warunki pacjenta, s\u0142u\u017cy\u0142aby jedynie sztucznemu odwlekaniu momentu \u015bmierci oraz w przypadku kiedy, wedle os\u0105du zajmuj\u0105cego si\u0119 nim lekarza, \u015bmier\u0107 jest nieuchronna niezale\u017cnie od tego czy procedura taka zostanie zastosowana czy te\u017c nie\u201d.<\/p>\r\n

          Standardowa opieka piel\u0119gniarska<\/strong><\/p>\r\n

          Standardowa opieka piel\u0119gniarska nad pacjentem, taka jak dbanie o jego higien\u0119 osobist\u0105, zmiana po\u015bcieli, regularne obracanie le\u017c\u0105cego w celu zapobie\u017cenia powstaniu odle\u017cyn etc., jest zwyk\u0142ym obowi\u0105zkiem mi\u0142osierdzia i jako taka musi by\u0107 zapewniana nawet w\u00f3wczas, kiedy nie ma uzasadnionej nadziei na prze\u017cycie czy odzyskanie \u015bwiadomo\u015bci – innymi s\u0142owy w ka\u017cdym ze stan\u00f3w chorobowych wymienionych powy\u017cej.<\/p>\r\n

          Zagadnienie sztucznego podawania substancji od\u017cywczych i p\u0142yn\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

          Podstawow\u0105 zwyczajn\u0105 procedur\u0105 sztucznego dostarczania substancji od\u017cywczych i p\u0142yn\u00f3w jest podawanie ich:<\/p>\r\n

          \u201e(\u2026) poprzez zg\u0142\u0119bnik nosowo-\u017co\u0142\u0105dkowy (rurk\u0119 wpuszczan\u0105 na sta\u0142e przez nos do \u017co\u0142\u0105dka w przypadku pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 prze\u0142yka\u0107) lub te\u017c poprzez zg\u0142\u0119bnik gastronomijny (wprowadzany przez sk\u00f3r\u0119 bezpo\u015brednio do \u017co\u0142\u0105dka)\u201d[25]<\/a>.<\/p>\r\n

          W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych procedur podtrzymywania \u017cycia to w\u0142a\u015bnie sztuczne podawanie substancji od\u017cywczych i p\u0142yn\u00f3w stwarza dzi\u015b jeden z najpowa\u017cniejszych problem\u00f3w natury etycznej[26]<\/a>. W wieku niemowl\u0119cym, gdy byli\u015bmy jeszcze zbyt nieporadni by je\u015b\u0107 samodzielnie, byli\u015bmy karmieni przez innych. Wielu z nas stanie r\u00f3wnie\u017c w obliczu sytuacji, w kt\u00f3rej przed \u015bmierci\u0105 ponownie nie b\u0119dziemy w stanie samodzielnie zaspokaja\u0107 tych potrzeb. Nawet w\u00f3wczas,  gdy walka z chorob\u0105 zosta\u0142a przegrana i nie pozostaje ju\u017c nic poza oczekiwaniem na \u015bmier\u0107, wydawa\u0142oby si\u0119 \u017ce instynktown\u0105 reakcj\u0105 powinno by\u0107 kontynuowanie podawania umieraj\u0105cemu po\u017cywienia i napoj\u00f3w. Teza ta jest jednak obecnie powszechnie kwestionowana:<\/p>\r\n

          \u201ePoniewa\u017c pacjent na trwa\u0142e pozbawiony przytomno\u015bci nigdy nie b\u0119dzie \u015bwiadomy przyjmowania po\u017cywienia, jedyn\u0105 korzy\u015bci\u0105 jak\u0105 odnosi ze stosowania takich niezwykle uci\u0105\u017cliwych interwencji jest podtrzymywanie funkcji \u017cyciowych przy nik\u0142ej nadziei na popraw\u0119 jego stanu (\u2026)\u201d[27]<\/a>.<\/p>\r\n

          Czy te\u017c wyra\u017caj\u0105c si\u0119 bardziej obcesowo:<\/p>\r\n

          \u201e(\u2026) moralnie usprawiedliwione jest zaprzestanie podawania antybiotyk\u00f3w oraz sztucznego podawania substancji od\u017cywczych i uzupe\u0142niania poziomu p\u0142yn\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c innych procedur podtrzymywania \u017cycia, pozwalaj\u0105c przez to pacjentowi umrze\u0107\u201d[28]<\/a>.<\/p>\r\n

          Wbrew powy\u017cszym konkluzjom przekonani jeste\u015bmy, \u017ce dostarczanie substancji od\u017cywczych i p\u0142yn\u00f3w nie jest jedynie – czy te\u017c w \u015bcis\u0142ym rozumieniu – \u201eopiek\u0105 medyczn\u0105\u201d, ale minimaln\u0105 opiek\u0105 jaka powinna by\u0107 zapewniona ka\u017cdemu choremu, niezale\u017cnie od jego stanu. Wszystkie istoty potrzebuj\u0105 do \u017cycia pokarmu oraz wody, jednak dostarczanie ich samo w sobie nie leczy z choroby. W konsekwencji zaprzestanie podawania po\u017cywienia pacjentowi trwale nieprzytomnemu nie powinno by\u0107 postrzegane jako zaprzestanie dalszej walki z chorob\u0105, ale jako pozbawienie go pokarmu, kt\u00f3ry podtrzymuje wszelkie \u017cycie.<\/p>\r\n

          Ponadto zaprzestanie dalszego sztucznego podawania substancji od\u017cywczych i p\u0142yn\u00f3w nie oznacza po prostu \u201epozwolenia pacjentowi umrze\u0107\u201d: poprzez akt ten nie przestaje si\u0119 walczy\u0107 w chorob\u0105, ale odmawia si\u0119 pacjentowi tego, co ma zasadnicze znaczenie dla podtrzymania \u017cycia ka\u017cdej istoty ludzkiej, tak zdrowej jak chorej. \u015amier\u0107 nast\u0105pi w\u00f3wczas nie z powodu choroby, ale wskutek zaniechania przez nas dostarczenia odpowiedniej ilo\u015bci substancji od\u017cywczych i p\u0142yn\u00f3w.<\/p>\r\n

          W konsekwencji stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce procedura ta nie jest ani bezu\u017cyteczna ani nadmiernie uci\u0105\u017cliwa:  podtrzymuje ona \u017cycie, a materialne niedogodno\u015bci z ni\u0105 zwi\u0105zane s\u0105 w niew\u0105tpliwy i wystarczaj\u0105cy spos\u00f3b kompensowane poprzez dobro, jakie ona podtrzymuje. Tak wi\u0119c niezale\u017cnie od stanu pacjenta sztuczne podawanie po\u017cywienia i p\u0142yn\u00f3w musi by\u0107 kontynuowane.<\/p>\r\n

          W pewnych bardzo szczeg\u00f3lnych i wyj\u0105tkowych przypadkach (np. w sytuacji pacjenta w stanie terminalnym, kiedy sztuczne podawanie po\u017cywienia wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z b\u00f3lem nieproporcjonalnym do bardzo nieznacznego odwleczenia momentu \u015bmierci, czy te\u017c  w przypadku cierpi\u0105cego na nieuleczaln\u0105 chorob\u0119 umys\u0142ow\u0105 pacjenta, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c wyrywa\u0142by rurki podprowadzaj\u0105ce po\u017cywienie powoduj\u0105c przez to powa\u017cne obra\u017cenia, a kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142by by\u0107 stale unieruchomiony) uci\u0105\u017cliwo\u015bci mog\u0142yby sta\u0107 si\u0119 do tego stopnia powa\u017cne, i\u017c sztuczne podawanie substancji od\u017cywczych mog\u0142oby by\u0107 uznane za nadzwyczajny – a wi\u0119c nie obligatoryjny – \u015brodek podtrzymywania \u017cycia.<\/p>\r\n

          Zagadnienie sztucznej respiracji<\/strong><\/p>\r\n

          Oddychanie ma r\u00f3wnie fundamentalne znaczenie dla podtrzymywania \u017cycia, jednak\u017ce podtrzymywanie go w spos\u00f3b sztuczny jest procedur\u0105 medyczn\u0105, kt\u00f3ra zast\u0119puje funkcj\u0119 wegetatywn\u0105 os\u0142abion\u0105 lub zanik\u0142\u0105 wskutek choroby – innymi s\u0142owy ka\u017cda istota ludzka oddycha samodzielnie od chwili urodzenia, i nie ma w naturalnym jej rozwoju stadium, w kt\u00f3rym oddychanie musia\u0142oby by\u0107 wspomagane – tak wi\u0119c to chorob\u0119 uzna\u0107 nale\u017cy za bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 niemo\u017cno\u015bci spontanicznego oddychania.<\/p>\r\n

          Konsekwentnie stosowanie respiratora w pewnych stanach chorobowych mog\u0142oby by\u0107 uznane za \u015brodek nadzwyczajny, a zaprzestanie korzystania z niego – w przeciwie\u0144stwie do zaprzestania sztucznego podawania substancji od\u017cywczych – by\u0142oby w tej sytuacji r\u00f3wnoznaczne z pozwoleniem na dalszy post\u0119p choroby, czyli pozwoleniem pacjentowi umrze\u0107. W przypadku pacjenta w stanie terminalnym, tj. gdy \u015bmier\u0107 jego jest bliska i nieuchronna, akt taki by\u0142by moralnie dopuszczalny.<\/p>\r\n

          We wszystkich innych przypadkach procedura ta musi by\u0107 kontynuowana, chyba \u017ce stosowanie jej wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z wyj\u0105tkowo powa\u017cnymi uci\u0105\u017cliwo\u015bciami. Przyk\u0142adowo w sytuacji pacjenta w trwa\u0142ym stanie wegetatywnym mog\u0142aby ona zosta\u0107 przerwana, o ile nadmierne uci\u0105\u017cliwo\u015bci powodowane przez ni\u0105 sam\u0105<\/strong> dotyka\u0142yby albo samego pacjenta albo te\u017c jego rodzin\u0119 – innymi s\u0142owy sztuczna respiracja mo\u017ce zosta\u0107 przerwana o ile powodowa\u0142aby nadmierny, nieproporcjonalny dyskomfort dla pacjenta, czy te\u017c grozi\u0142aby skazaniem jego rodziny na skrajne ub\u00f3stwo ze wzgl\u0119du na wysokie koszty; nie mo\u017ce zosta\u0107 jednak przerwana jedynie dlatego, i\u017c rodzina nie chcia\u0142aby ogl\u0105da\u0107 swego bliskiego podtrzymywanego w takim stanie przy \u017cyciu przez aparatur\u0119 medyczn\u0105.<\/p>\r\n

          Uwagi ko\u0144cowe<\/strong><\/p>\r\n

          Nale\u017cy tu z moc\u0105 podkre\u015bli\u0107, \u017ce przedstawione wy\u017cej wskaz\u00f3wki nie s\u0105 \u201esamouczkiem\u201d na kt\u00f3rym mogliby\u015bmy si\u0119 samodzielnie opiera\u0107 w sytuacji, gdy pojawi si\u0119 konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia decyzji. To, co mo\u017ce tu sprawia\u0107 wra\u017cenie jasnej i nieskomplikowanej analizy, jest w prawdziwym \u017cyciu decyzj\u0105 niezwykle z\u0142o\u017con\u0105 i trudn\u0105. Nie ma dw\u00f3ch identycznych przypadk\u00f3w: stan pacjenta oraz \u015brodki b\u0119d\u0105ce do naszej dyspozycji mog\u0105 by\u0107 podobne, jednak subiektywne uwarunkowania decyduj\u0105ce o zasadno\u015bci zastosowania tych \u015brodk\u00f3w b\u0119d\u0105 si\u0119 z konieczno\u015bci r\u00f3\u017cni\u0107, a w podejmowaniu ostatecznej decyzji moralnej trzeba b\u0119dzie bra\u0107 pod uwag\u0119 owe fakty jak r\u00f3wnie\u017c wiele innych, kt\u00f3re nie mog\u0105 by\u0107 stosownie opisane i ocenione w analizie tak kr\u00f3tkiej jak niniejszy artyku\u0142.<\/p>\r\n

          Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce diagnoza stanu pacjenta nale\u017cy do lekarza, kt\u00f3ry jako jedyny posiada wiedz\u0119 oraz do\u015bwiadczenie konieczn\u0105 do oceny jego aktualnej kondycji oraz dalszych rokowa\u0144, a tak\u017ce do proponowania zastosowania odpowiednich procedur zgodnie w przyj\u0119tymi standardami. Z drugiej strony, moralna kwalifikacja takich \u015brodk\u00f3w i ocena moralna ich zastosowania w konkretnym przypadku – w \u015bwietle doktryny katolickiej – nale\u017cy do osoby przygotowanej do przedstawienia wytycznych do podj\u0119cia takich decyzji, otrzymuj\u0105cej ponadto szczeg\u00f3lne \u0142aski zwi\u0105zane ze swym stanem: teologa moralisty tj. kap\u0142ana. Wszystko to oznacza, \u017ce w konkretnym przypadku ostateczna decyzja moralna podj\u0119ta by\u0107 musi po konsultacji z kap\u0142anem, i musi by\u0107 adekwatna do rzeczywistego stanu pacjenta, ocenionego w spos\u00f3b obiektywny przez lekarzy.<\/p>\r\n

          Poczyniwszy te zastrze\u017cenia, dobrze jest r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107 w tym miejscu niekt\u00f3re z zasad wspomnianych wcze\u015bniej: \u017ce kwalifikacja niekt\u00f3rych \u015brodk\u00f3w jako \u201ezwyczajnych\u201d lub \u201enadzwyczajnych\u201d musi by\u0107 zawsze dokonywana w odniesieniu do obiektywnej natury \u015brodk\u00f3w oraz w relacji do subiektywnych przeszk\u00f3d, jakie pojawi\u0107 si\u0119 mog\u0105 w zastosowaniu ich w konkretnym przypadku. Przy ocenie \u201ezasadno\u015bci\u201d u\u017cycia danych \u015brodk\u00f3w nale\u017cy zawsze bra\u0107 pod uwag\u0119 cel podtrzymania \u017cycia, a nie jedynie kierowa\u0107 si\u0119 jego potencjaln\u0105 \u201ejako\u015bci\u0105\u201d. Korzy\u015b\u0107 z zastosowania ich szacowana by\u0107 musi zawsze w \u015bcis\u0142ej relacji do uci\u0105\u017cliwo\u015bci zwi\u0105zanych z ich dost\u0119pno\u015bci\u0105 i\/lub u\u017cyciem.<\/p>\r\n

          S\u0105 tylko dwie sytuacje, w kt\u00f3rych kryterium \u201ejako\u015bci \u017cycia\u201d powa\u017cnie chorego pacjenta mo\u017ce mie\u0107 znaczenie dla decyzji moralnych dotycz\u0105cych konkretnej procedury:<\/p>\r\n

            \r\n\t
          1. Kiedy powoduje ona sama z siebie pogorszenie stanu pacjenta wskutek obci\u0105\u017cenia go dodatkowymi uci\u0105\u017cliwo\u015bciami lub te\u017c stwarza takie ryzyko<\/li>\r\n\t
          2. Kiedy wyniszczenie organizmu ma bezpo\u015bredni wp\u0142yw na potencjalne korzy\u015bci i uci\u0105\u017cliwo\u015bci zwi\u0105zane z zastosowaniem danej procedury wobec konkretnego pacjenta<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

            Tak wi\u0119c podsumowuj\u0105c: procedury podtrzymywania \u017cycia nie mog\u0105 zosta\u0107 przerwane z bezpo\u015bredni\u0105 intencj\u0105 spowodowania \u015bmierci, mo\u017cna je jednak przerwa\u0107 w pewnych stanach chorobowych, je\u015bli u\u017cycie ich nie daje realnej nadziei na zachowanie \u017cycia, stwarzaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie nieproporcjonalnie du\u017ce ryzyko lub uci\u0105\u017cliwo\u015bci.<\/p>\r\n

            Ks. Juan Carlos Iscara FSSPX<\/em><\/strong><\/p>\r\n


            \r\n Bibliografia<\/strong><\/p>\r\n

            Dunn H.P., Ethics for Doctors, Nurses and Patients<\/em>, Nowy Jork 1994.<\/p>\r\n

            Kelly Gerald SI, Medico – Moral problems<\/em> [Cz\u0119\u015b\u0107 V],  St. Louis 1954.<\/p>\r\n

            Kenny John P. OP, Principles of Medical Ethics<\/em>, Westminster 1962.<\/p>\r\n

            Koch Anthony i Preuss Arthur, A Handbook of Moral Theology<\/em>, St. Louis 1919-1924 [5 tom\u00f3w].<\/p>\r\n

            Lammers Stephen E. i Verhey Allen (red.), On Moral Medicine. Theological Perspectives in Medical Ethics<\/em>,  Grand Rapids 1989.<\/p>\r\n

            Meilaender Gilbert, On Removing Food and Water: Against the Stream<\/em> w Shannon Thomas A. (red.) Bioethics<\/em>, Mahwah 1987.<\/p>\r\n

            O\u2019Donnell Thomas J. SI, Medicine and Christian Morality<\/em>, Nowy Jork 1991.<\/p>\r\n

            [Papieska Akademia Nauk], Prolungamento artificiale della vita<\/em>, Watykan 1987.<\/p>\r\n

            Puca Antonio MI, Trapianto di cuore e morte cerebrale (Aspetti ettici)<\/em>,  Turyn 1993.<\/p>\r\n

            Regatillo E.F. SI i Zalba, M. SI, Theologi\u00c3\u00a6 Moralis Summa<\/em>, Madryt 1953 [3 tomy.].<\/p>\r\n

            Shannon Thomas A. (red.), Bioethics. Basic writings on the key ethical questions that surround the major modern biological possibilities and problems<\/em>,  Mahwah 1987.<\/p>\r\n

            The Human Body<\/em>,  Boston 1979.<\/p>\r\n

            Sparks Richard CCSP, To Treat or Not To Treat. Bioethics and the Handicapped Newborn<\/em>, Mahwah 1988.<\/p>\r\n

            Tissier de Mallerais Bernard, Fr. (et al<\/em>.), Le Respect de la Vie: La Doctrine de l\u2019 Eglise<\/em>, „Fideliter\u201d, 1988.<\/p>\r\n

            Ubach Jose SI, Theologia Moralis<\/em>, Buenos Aires 1935 [2 tomy].<\/p>\r\n

            Veith Frank J. (et al<\/em>.), Brain Death<\/em> w Shannon Thomas A. (red.). Bioethics<\/em>, Mahwah 1987.<\/p>\r\n

            Walter James J. I Shannon Thomas A. (red.), Quality of life. The new medical dilemma<\/em>. Mahwah 1990.<\/p>\r\n

            Zerbini E.J. Il prolungamento della vita e I criteri della morte<\/em>, w Prolungamento artificiale della vita<\/em>, Watykan 1987.<\/p>\r\n

            [Przypisy:]<\/strong><\/p>\r\n

            [1]<\/a> Pius XII, Alokucja do delegat\u00f3w na IV Mi\u0119dzynarodowy Kongres Lekarzy Katolickich<\/em>, 29 wrze\u015bnia 1949, za The Human Body<\/em> nr 172.<\/p>\r\n

            [2]<\/a> Poni\u017csze paragrafy stanowi\u0105 streszczenie Dodatku I Sviluppo e carattere dell\u2019Etica biomedica negli USA<\/em> do ksi\u0105\u017cki Antonio Puca <\/em>Trapianto di cuore e morte cerebrale<\/em>, ss. 175 – 177.<\/em><\/p>\r\n

            [3]<\/a> Puca, op. cit<\/em>., s. 176; nawi\u0105zanie do ksi\u0105\u017cki M. B. White\u2019a The Philosophy of the American Revolution<\/em>, 1981.<\/p>\r\n

            [4]<\/a> Puca, op. cit<\/em>., s. 177.<\/p>\r\n

            [5]<\/a> Derek Humphry, Final Exit<\/em>: The Practicalities of Self-deliverance and Assisted Suicide for the Dying<\/em>, 1991.<\/em><\/p>\r\n

            [6]<\/a> W II Tes, lect. II, 77.<\/p>\r\n

            [7]<\/a> Suma teologii<\/em>, II-II, Q. 126, A. 10.<\/p>\r\n

            [8]<\/a> Por. Relectiones theologocae<\/em>, IX (De temperantia<\/em>) i X (De homicido<\/em>).<\/p>\r\n

            [9]<\/a> De iustitia et iure<\/em>, disp. 10, nr 30.<\/p>\r\n

            [10]<\/a> Regatillo-Zalba, t. 2, nr. 254.<\/p>\r\n

            [11]<\/a> Koch-Preuss, t. 3, s. 91.<\/p>\r\n

            [12]<\/a> Ubach, t. 2, nr 487.<\/p>\r\n

            [13]<\/a> Por. Wst\u0119p<\/em> do The Human Body<\/em>, s. 9.<\/p>\r\n

            [14]<\/a> Alokucja na I Mi\u0119dzynarodowy Kongres Histopatologii<\/em>, 13 wrze\u015bnia 1952, za The Human Body<\/em> nr 359.<\/p>\r\n

            [15]<\/a> Alokucja na Naukowy Kongres dot. <\/em>Sportu<\/em>, 8 listopada 1952, za The Human Body<\/em> nr 404 i 398.<\/p>\r\n

            [16]<\/a> Por. The Duty of Using Artificial Means of Preserving Life<\/em>, „Theological Studies\u201d czerwiec 1950 oraz The Duty to Preserve Life<\/em>, „Theological Studies\u201d grudzie\u0144 1951.<\/p>\r\n

            [17]<\/a> Por. artyku\u0142 jego autorstwa To Save or Let Die: The Dilemma of Modern Medicine<\/em> w \u201eAmerica\u201d 7 lipca 1974.<\/p>\r\n

            [18]<\/a> Puca, op. cit<\/em>., s. 78.<\/p>\r\n

            [19]<\/a> Puca, op. cit<\/em>., s. 48.<\/p>\r\n

            [20]<\/a> Puca, op. cit<\/em>., s. 49.<\/p>\r\n

            [21]<\/a> Puca, op. cit<\/em>., s. 53, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na tekst Jennet B.-Bond Assessment of Outcomes after Severe Brain Damage: A Practical Scale<\/em> opublikowany w „Lancet\u201d, 1, ss. 480 – 484.<\/em><\/p>\r\n

            [22]<\/a> Dunn, Ethics<\/em>, s. 45.<\/p>\r\n

            [23]<\/a> Veith, Brain death<\/em>, ss. 171 – 172.<\/p>\r\n

            [24]<\/a> Zerbini, Prolungamento<\/em>, s. 47.<\/p>\r\n

            [25]<\/a> Dunn, op. cit<\/em>., s. 46.<\/p>\r\n

            [26]<\/a> Patrz Meilaender, On Removing Food and Water<\/em>.<\/p>\r\n

            [27]<\/a> The President\u2019s Commission for the Study of Ethical Problems in Medicine and Biomedical and Behavioral Research, Deciding to Forego Life-sustaining Treatment<\/em>, za Meilaender op. cit<\/em>., s. 216.<\/p>\r\n

            [28]<\/a> Wanzer i Sydney na \u0142amach \u201eNew England Journal of Medicine\u201d, kwiecie\u0144 1984, za Meioleander, loc., cit<\/em>.<\/p>\r\n

            t\u0142um. Scriptor<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wybrane zagadnienia dotycz\u0105ce moralnej dopuszczalno\u015bci zaniechania procedur podtrzymywania \u017cycia \u201eAlbowiem czy \u017cyjemy, Panu \u017cyjemy; czy umieramy, Panu umieramy. Czy wi\u0119c \u017cyjemy, czy umieramy, Pa\u0144scy jeste\u015bmy\u201d (Rz 14, 8). \u201eNienaruszalne prawa naturalnej i chrze\u015bcija\u0144skiej moralno\u015bci musz\u0105 by\u0107 przestrzegane wsz\u0119dzie. To w\u0142a\u015bnie z nich, a nie ze wzgl\u0119d\u00f3w natury emocjonalnej  ani z materialistycznej naturalnej filantropii, wynikaj\u0105 fundamentalne […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[119,105,325],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96139"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96139\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}