{"id":95405,"date":"2017-04-28T19:55:50","date_gmt":"2017-04-28T23:55:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=95405"},"modified":"2017-04-28T19:55:50","modified_gmt":"2017-04-28T23:55:50","slug":"pojecie-nacjonalizmu-nacjonalizm-a-szowinizm-nacjonalizm-a-patriotyzm-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=95405","title":{"rendered":"Poj\u0119cie nacjonalizmu. Nacjonalizm a szowinizm. Nacjonalizm a patriotyzm – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Nasz nieszcz\u0119sny Epidiaskop tak si\u0119 zagubi\u0142, \u017ce nie tylko zapomnia\u0142 o nauczaniu Ojca \u015awi\u0119tego Piusa XI i Prymasa Tysi\u0105clecia Stefana Wyszy\u0144skiego, ale w swojej ignorancji co do znaczenia poj\u0119\u0107 politycznych przyj\u0105\u0142 za swoje – zapewne bezwiednie, lecz c\u00f3\u017c z tego – spi\u017cowe dystynkcje Wielkiego Nauczyciela J\u00f3zefa Stalina (patriotyzm dobry – nacjonalizm z\u0142y, internacjonalizm dobry – kosmopolityzm z\u0142y) i wyznaje je wraz z „ca\u0142\u0105 post\u0119pow\u0105 ludzko\u015bci\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Nacjonalizm nie jest bowiem przeciwie\u0144stwem patriotyzmu z tego wzgl\u0119du, \u017ce nie stanowi jakiego\u015b niew\u0142a\u015bciwego spot\u0119gowania tego drugiego, albowiem desygnaty obu poj\u0119\u0107, cho\u0107 zachodz\u0105 na siebie, to nie pokrywaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym przytaczam odpowiedni fragment mojego w\u0142asnego opracowania na ten temat pt. Poj\u0119cie, geneza i pr\u00f3ba systematyki g\u0142\u00f3wnych typ\u00f3w nacjonalizmu:<\/p>\r\n

„Przyjmijmy na wst\u0119pie, \u017ce nacjonalizm to pogl\u0105d, postawa i d\u0105\u017cenie bazuj\u0105ce na uznaniu narodu za szczeg\u00f3lny, podstawowy i zobowi\u0105zuj\u0105cy poszczeg\u00f3lne jednostki oraz mniejsze grupy do lojalno\u015bci rodzaj wi\u0119zi spo\u0142ecznej oraz przybieraj\u0105ce w swoich dojrza\u0142ych i samo\u015bwiadomych formach posta\u0107 doktryny (niekiedy nawet ideologii) spo\u0142eczno-politycznej. Doktryna ta stawia sobie za cel wzbudzenie (lub tam, gdzie ona ju\u017c istnieje – podtrzymywanie i rozw\u00f3j) \u015bwiadomo\u015bci i solidarno\u015bci narodowej oraz nakazuje traktowanie narodu jako g\u0142\u00f3wnego punktu odniesienia dla polityki (zobligowanej do kierowania si\u0119 interesem lub dobrem narodu), co zazwyczaj oznacza opowiadanie si\u0119 za istnieniem tzw. (r\u00f3\u017cnie wszelako rozumianego) pa\u0144stwa narodowego, polemicznie za\u015b przeciwstawia si\u0119 tym pogl\u0105dom, ideologiom i ruchom politycznym, kt\u00f3re istnienie lub powinny charakter wi\u0119zi narodowej neguj\u0105 lub przeciwstawiaj\u0105 pogl\u0105dom nacjonalistycznym koncepcje uniwersalistyczne (np. tradycyjny konserwatyzm), kosmopolityczne (np. \u015bwiatopogl\u0105d maso\u0144ski), indywidualistyczne (liberalizm) lub klasowo-antagonistyczne (socjalizm).<\/p>\r\n

(\u2026)<\/p>\r\n

Samo poj\u0119cie nacjonalizm jest wysoce problematyczne, z powod\u00f3w r\u00f3\u017cnej natury. We wsp\u00f3\u0142czesnym uzusie, zar\u00f3wno potocznym, medialnym, jak i (w znacznej mierze) naukowym funkcjonuje ono (wyj\u0105wszy \u015bwiat anglosaski) jako pejoratywny epitet, co znajduje r\u00f3wnie\u017c odzwierciedlenie w popularnych leksykonach i podr\u0119cznikach, gdzie zwyczajowo definiuje si\u0119 nacjonalizm jako bezzasadne wywy\u017cszanie (czy wr\u0119cz absolutyzacj\u0119) w\u0142asnego narodu oraz g\u0142oszenie nienawi\u015bci do innych narod\u00f3w czy mniejszo\u015bci etnicznych i pragnienie ich ujarzmienia, a w skrajnych wypadkach nawet eksterminacji. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce w lansowanym przez wsp\u00f3\u0142czesne lewicowe oraz skrajnie liberalne kr\u0119gi nacjonalizm zosta\u0142 desygnowany do roli wroga publicznego (hostis), cz\u0119stokro\u0107 identyfikowanego z faszyzmem oraz rasizmem, kt\u00f3ry winien by\u0107 systematycznie monitorowany, i nawet mo\u017ce by\u0107 kryminalizowany, a w ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie podlega bezwzgl\u0119dnej ekskluzji ze sfery akceptowalnego pluralizmu ideologicznego i politycznego. Oczywi\u015bcie nie brakuje te\u017c i interpretacji dostrzegaj\u0105cych w obr\u0119bie nacjonalizmu od\u0142amy umiarkowane.<\/p>\r\n

Nacjonalizm a szowinizm. Typowym przejawem \u201ehostylizacji\u201d nacjonalizmu jest uto\u017csamianie go z szowinizmem, a wi\u0119c z postaw\u0105 i pogl\u0105dem, co do kt\u00f3rego panuje zgodne przekonanie, \u017ce stanowi on wyolbrzymione, bezkrytyczne i niezreflektowane uczucie przywi\u0105zania i podziwu dla w\u0142asnego kraju, grupy etnicznej lub spo\u0142ecznej i\/albo przyw\u00f3dcy oraz wyolbrzymiania ich zalet, a pomniejszania lub negowania ich wad, id\u0105ce zazwyczaj w parze z r\u00f3wnie przesadnym i nieuzasadnionym deprecjonowaniem innych kraj\u00f3w, narodowo\u015bci i os\u00f3b. Aczkolwiek szowinizm (franc. chauvinisme) wzi\u0105\u0142 swoj\u0105 nazw\u0119 od postaci francuskiego \u017co\u0142nierza (nazwiskiem Chauvin) wychwalaj\u0105cego bezkrytycznie jedn\u0105 tylko osob\u0119 – posta\u0107 wodza (cesarza Napoleona), to jednak za jego typow\u0105 posta\u0107 uchodzi ba\u0142wochwalstwo etniczno-plemienne, czyli ojkolatria; czynnikiem wybitnie (acz niezamierzenie) j\u0105 pot\u0119guj\u0105cym jest jednak ojkofobia, czyli niech\u0119\u0107 i pogarda okazywane temu, co \u201eswojskie\u201d przez elity wykorzenione ze swojego \u015brodowiska narodowego. Szowinizm stanowi w\u00f3wczas prymitywny spos\u00f3b odreagowania upokorze\u0144 zadawanych sentymentom, upodobaniom i obyczajom mas, przejawiaj\u0105c si\u0119 zazwyczaj w tym, co wsp\u00f3\u0142czesna nauka okre\u015bla mianem \u201ebanalnego nacjonalizmu\u201d.<\/p>\r\n

W uj\u0119ciach bardziej wywa\u017conych, szowinizm traktuje si\u0119 ju\u017c tylko jako skrajn\u0105 i wynaturzon\u0105 posta\u0107 nacjonalizmu, albo – je\u015bli terminowi nacjonalizm nadaje si\u0119 znaczenie aksjologicznie neutralne – patriotyzmu; w tym drugim wypadku tworzy si\u0119 sekwencja stopniowalnych w zakresie warto\u015bciowania poj\u0119\u0107: \u201edobry\u201d patriotyzm -\u201emoralnie oboj\u0119tny\u201d lub \u201ewzgl\u0119dnie z\u0142y\u201d nacjonalizm – \u201ebezwzgl\u0119dnie z\u0142y\u201d szowinizm. Chocia\u017c podej\u015bcie takie cieszy si\u0119 obecnie znaczn\u0105 popularno\u015bci\u0105, wydaje si\u0119 ono s\u0142abo uzasadnione i b\u0142\u0119dne. Zwa\u017cywszy bowiem, i\u017c nacjonalizm sensu proprio jest postaci\u0105 ideologii (doktryn\u0105), co wymaga umiej\u0119tno\u015bci tworzenia poj\u0119\u0107 abstrakcyjnych, za\u015b szowinizm to (nacechowane emocjami negatywnymi) uczucie, traktowanie szowinizmu jako moralnie i estetycznie zdefektowanej postaci patriotyzmu jest co najmniej r\u00f3wnie, je\u015bli nie bardziej, zasadne jak traktowanie go jako \u201euskrajnionego\u201d nacjonalizmu. Wy\u0142o\u017cona explicite doktryna nacjonalistyczna jest te\u017c cz\u0119sto bardzo krytyczna w stosunku do charakterologicznych cech narodu, w kt\u00f3rego imieniu wyst\u0119puje, i bardzo surowa w ocenie jego wad moralnych tudzie\u017c dorobku cywilizacyjnego (zob. Dzieje bez dziej\u00f3w – teoria rozwoju wewn\u0119trznego Polski Jana Stachniuka czy, w mniejszym stopniu, My\u015bli nowoczesnego Polaka Romana Dmowskiego), co jest oczywistym przeciwie\u0144stwem szowinizmu. Nadto, szowinizm mo\u017ce przejawia\u0107 si\u0119 jako uwielbienie pa\u0144stwa, w\u0142adzy, instytucji nie- i ponadnarodowej, lub wr\u0119cz przeciwnie – partykularnej \u201ema\u0142ej ojczyzny\u201d (szowinizm \u201etutejszych\u201d, \u201eswojak\u00f3w\u201d, \u201ekrajan\u00f3w\u201d, a nie Polak\u00f3w, Niemc\u00f3w czy Rosjan). O ile wreszcie nacjonalizm mo\u017ce by\u0107 uznany za modelow\u0105 – przynajmniej w nowo\u017cytnej epoce pa\u0144stw narodowych – egzemplifikacj\u0119 rozr\u00f3\u017cnienia swoi\u015bcie politycznego: \u201eprzyjaciel – wr\u00f3g\u201d, o tyle szowinizm zdaje si\u0119 by\u0107 pomieszaniem tego elementarnego kryterium polityczno\u015bci w jego sensie konkretno-egzystencjalnym z kwalifikacjami etycznymi (\u201edobry – z\u0142y\u201d) i estetycznymi (\u201epi\u0119kny – szpetny\u201d).<\/p>\r\n

Nacjonalizm a patriotyzm. Pod pewnymi wzgl\u0119dami podobnie, acz nie identycznie, przedstawia si\u0119 relacja nacjonalizmu do patriotyzmu. Aczkolwiek nie jest uzasadnione redukowanie patriotyzmu do uczucia, albowiem patriotyzm, jako cnota moralna mi\u0142o\u015bci do ojczyzny ma – jako dzia\u0142 sprawiedliwo\u015bci – swoj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0119 nie w uczuciu, lecz w woli, to jednak b\u0142\u0119dne wydaje si\u0119 zar\u00f3wno ujmowanie (przez antynacjonalist\u00f3w) nacjonalizmu jako wynaturzonej postaci patriotyzmu (kt\u00f3re to rozr\u00f3\u017cnienie, uzupe\u0142nione przeciwstawieniem \u201edobrego\u201d internacjonalizmu \u201ez\u0142emu\u201d kosmopolityzmowi, o czym rzadko dzi\u015b si\u0119 pami\u0119ta, zosta\u0142o uznane za obowi\u0105zuj\u0105ce wyznawc\u00f3w komunizmu przez samego J\u00f3zefa Stalina), jak (spotykane u nacjonalist\u00f3w, jak Paolo Arcari, Zygmunt Balicki czy Roman Rybarski) postrzeganie nacjonalizmu jako doktrynalnego dope\u0142nienia uczucia patriotycznego, albowiem nacjonalizm i patriotyzm nie s\u0105 poj\u0119ciami w pe\u0142ni korelatywnymi. Z jednej strony bowiem nacjonalizm mo\u017ce przejawia\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno jako doktryna, jak uczucie i postawa, z drugiej strony za\u015b patriotyzm jest postaw\u0105, kt\u00f3ra ma lub mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jeden tylko kr\u0105g odniesienia (czyli nar\u00f3d), jak: ziemia ojczysta, wsp\u00f3lnota polityczna ze zwierzchnikiem jako jej personifikacj\u0105 czy kultura ojczysta, a nawet szersza od niej cywilizacja, jako metoda \u017cycia zbiorowego. Co wi\u0119cej, patriotyzm jest zjawiskiem towarzysz\u0105cym od zarania wszystkim zorganizowanym wsp\u00f3lnotom ludzkim, a wi\u0119c znacznie starszym od nacjonalizmu, a w niekt\u00f3rych wypadkach – organizm\u00f3w imperialnych, wielonarodowych, dynastycznych (np. patriotyzm habsburski w Monarchii Austro-W\u0119gierskiej) – mo\u017ce by\u0107 z nacjonalizmem (resp. patriotyzmem nacjonalistycznym) wr\u0119cz skonfliktowany\u201d.<\/p>\r\n

Prof. Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nasz nieszcz\u0119sny Epidiaskop tak si\u0119 zagubi\u0142, \u017ce nie tylko zapomnia\u0142 o nauczaniu Ojca \u015awi\u0119tego Piusa XI i Prymasa Tysi\u0105clecia Stefana Wyszy\u0144skiego, ale w swojej ignorancji co do znaczenia poj\u0119\u0107 politycznych przyj\u0105\u0142 za swoje – zapewne bezwiednie, lecz c\u00f3\u017c z tego – spi\u017cowe dystynkcje Wielkiego Nauczyciela J\u00f3zefa Stalina (patriotyzm dobry – nacjonalizm z\u0142y, internacjonalizm dobry – […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95405"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95405"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95405\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}