{"id":94612,"date":"2017-03-22T08:53:19","date_gmt":"2017-03-22T12:53:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=94612"},"modified":"2017-03-22T08:53:19","modified_gmt":"2017-03-22T12:53:19","slug":"smutny-krajobraz-czyli-nik-o-kamerach-w-szkolach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=94612","title":{"rendered":"Smutny krajobraz, czyli NIK o kamerach w szko\u0142ach"},"content":{"rendered":"

W swoim nowym raporcie Najwy\u017csza Izba Kontroli bierze na warsztat kamery monitoringu w szko\u0142ach. Wnioski? Nieweso\u0142e. Zwolennicy obserwowania uczni\u00f3w i nauczycieli maj\u0105 prawo czu\u0107 si\u0119 rozczarowani. Przeciwnicy – utwierdzeni w swoim sceptycyzmie.<\/strong><\/p>\r\n

Cicha inwazja kamer<\/h4>\r\n

Monitoring na szersz\u0105 skal\u0119 zago\u015bci\u0142 w polskich szko\u0142ach w 2007 r. dzi\u0119ki \u00f3wczesnemu ministrowi edukacji Romanowi Giertychowi i jego programowi dofinansowania kamer. Od tej pory do grupy szk\u00f3\u0142 monitorowanych do\u0142\u0105czaj\u0105 kolejne plac\u00f3wki, a dotychczasowe systemy s\u0105 modernizowane i rozwijane. W 2015 r. poprzedni rz\u0105d w ramach programu Bezpieczna+ planowa\u0142 uruchomi\u0107 kolejny zastrzyk pieni\u0119dzy, jednak zgodna krytyka instytucji publicznych (w tym Rzecznika Praw Dziecka, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i Rzecznika Praw Obywatelskich) oraz organizacji spo\u0142ecznych (z Fundacj\u0105 Panoptykon na czele) ostudzi\u0142a zapa\u0142 Ministerstwa Edukacji Narodowej. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie dyskusja wywo\u0142ana t\u0105 propozycj\u0105 zach\u0119ci\u0142a NIK do podj\u0119cia tematu.<\/p>\r\n

Izba obj\u0119\u0142a kontrol\u0105 dzia\u0142anie szkolnych system\u00f3w monitoringu w latach 2007-2015. Kontrolerzy zbadali sytuacj\u0119 w 28 szko\u0142ach i 14 urz\u0119dach miast i gmin, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 za prowadzenie ponad 200 plac\u00f3wek. Dodatkowo przeanalizowali odpowiedzi z ankiet wype\u0142nionych zar\u00f3wno przez dyrekcj\u0119 szk\u00f3\u0142 (ponad 7 tys. odpowiedzi), jak i nauczycieli oraz uczni\u00f3w. Wykorzystali te\u017c dane przekazane przez policj\u0119 i GIODO.<\/p>\r\n

Problem goni problem<\/h4>\r\n

Analiza potwierdza, \u017ce problemy, na kt\u00f3re Panoptykon zwraca uwag\u0119 od lat, wci\u0105\u017c s\u0105 bardzo aktualne. Brak ram prawnych dla dzia\u0142ania kamer sprawia, \u017ce dyrekcja ka\u017cdej szko\u0142y \u201erze\u017abi\u201d po swojemu, a efekty rzadko stanowi\u0105 pow\u00f3d do dumy (cho\u0107 sam monitoring jest zazwyczaj traktowany jako atut szko\u0142y i dow\u00f3d, \u017ce do kwestii bezpiecze\u0144stwa podchodzi si\u0119 w niej na powa\u017cnie).<\/p>\r\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 skontrolowanych szk\u00f3\u0142 nie ma procedur post\u0119powania z monitoringiem ani zasad udost\u0119pniania nagra\u0144. Z zabezpieczeniami obrazu i nagra\u0144 tak\u017ce bywa bardzo r\u00f3\u017cnie – w jednej ze szk\u00f3\u0142 ka\u017cdy z obs\u0142ugi m\u00f3g\u0142 bez problemu zgra\u0107 dowolny zarejestrowany fragment. Obraz z kamer w poszczeg\u00f3lnych szko\u0142ach \u015bledz\u0105 rozmaite osoby. Bywa, \u017ce s\u0105 to dyrektorzy, wo\u017ani, pracownicy sekretariatu czy ksi\u0119gowi, kt\u00f3rzy cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105 to zadanie z innymi wa\u017cnymi obowi\u0105zkami. W\u0142adze kontrolowanych plac\u00f3wek nie analizuj\u0105 dzia\u0142ania kamer ani nie pr\u00f3buj\u0105 weryfikowa\u0107 ich skuteczno\u015bci – z rozbrajaj\u0105c\u0105 szczero\u015bci\u0105 przyznaj\u0105, \u017ce nikt nie na\u0142o\u017cy\u0142 na nie takiego obowi\u0105zku. Do tego organy prowadz\u0105ce (urz\u0119dy miast i gmin) nie tylko nie interesuj\u0105 dzia\u0142aniem monitoringu, ale te\u017c w og\u00f3le nie analizuj\u0105 stanu bezpiecze\u0144stwa w swoich szko\u0142ach.<\/p>\r\n

Z raportu NIK mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce kamery w praktyce instalowane s\u0105 najcz\u0119\u015bciej na szkolnych korytarzach. Niestety nie m\u00f3wi on o tym, jak cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 one w miejscach, w kt\u00f3rych GIODO uwa\u017ca to za niedopuszczalne, czyli np. w salach lekcyjnych, w przebieralniach czy \u0142azienkach. NIK informuje tylko o najbardziej drastycznym przypadku w gimnazjum w Pu\u0142awach, gdzie kamery zosta\u0142y zamontowane w m\u0119skiej toalecie tu\u017c nad pisuarami. Niestety po kontroli same kamery nie znikn\u0119\u0142y, ale przynajmniej newralgiczna cz\u0119\u015b\u0107 kadru zosta\u0142a zaczerniona.<\/p>\r\n

\"Zdj\u0119cie<\/p>\r\n

Bezpiecze\u0144stwo pod znakiem zapytania<\/h4>\r\n

NIK nie tylko opisuje praktyki kontrolowanych szk\u00f3\u0142 i zwraca uwag\u0119 na problemy, ale przede wszystkim stara si\u0119 oceni\u0107 wp\u0142yw kamer na bezpiecze\u0144stwo. Zdaniem kontroler\u00f3w monitoring nie sprawdza si\u0119 jako narz\u0119dzie szybkiej interwencji, cho\u0107by dlatego, \u017ce obraz nie zawsze jest na bie\u017c\u0105co obserwowany, oraz przez powszechn\u0105 w kontrolowanych szko\u0142ach praktyk\u0119 informowania o zaobserwowanych zdarzeniach dyrekcji, a nie osoby, kt\u00f3ra mo\u017ce od razu zareagowa\u0107, np. dy\u017curuj\u0105cego nauczyciela.<\/p>\r\n

Kontrolerzy NIK sceptycznie podchodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c – co niekt\u00f3rych mo\u017ce zdziwi\u0107 – do mo\u017cliwo\u015bci wykorzystywania obrazu z kamer w celach dowodowych. Zwracaj\u0105 uwag\u0119 przede wszystkim na kiepsk\u0105 jako\u015b\u0107 nagra\u0144 z cz\u0119\u015bci system\u00f3w. A to nie wszystko. Z danych przedstawionych przez dyrektor\u00f3w 28 kontrolowanych szk\u00f3\u0142 wynika, \u017ce w latach 2010-2015 monitoring okazywa\u0142 si\u0119 przydatny nieco ponad 900 razy (czyli \u015brednio kilka razy w roku na szko\u0142\u0119). Te liczby nie robi\u0105 wielkiego wra\u017cenia, zw\u0142aszcza gdy u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce te \u201enieprawomy\u015blne\u201d dzia\u0142ania, z kt\u00f3rymi pozwala walczy\u0107 monitoring, to znacznie cz\u0119\u015bciej np. \u015bmiecenie czy plucie ni\u017c cho\u0107by pobicia czy wymuszenia. Czy w takim razie wydatki na budow\u0119, modernizacj\u0119 i utrzymanie system\u00f3w monitoringu, kt\u00f3re w okresie 2007-2015 si\u0119gn\u0119\u0142y tylko w 28 kontrolowanych plac\u00f3wkach kwoty 950 tys. z\u0142, rzeczywi\u015bcie maj\u0105 sens?<\/p>\r\n

Odstrasza czy nie odstrasza?<\/h4>\r\n

Kontrolerzy NIK nie s\u0105 jednoznacznie krytyczni wobec monitoringu. Ich zdaniem w szko\u0142ach przyzwoicie sprawdza si\u0119 funkcja prewencyjna kamer. Tu jednak wkraczaj\u0105 na bardzo grz\u0105ski grunt. A to dlatego, \u017ce nad tym, jak sensownie sprawdza\u0107, czy monitoring realnie odstrasza, kryminolodzy i inni badacze spo\u0142eczni g\u0142owi\u0105 si\u0119 od lat (a wyniki tych analiz nie sk\u0142aniaj\u0105 do optymizmu).<\/p>\r\n

Podstawowy problem dotyczy tego, jak w og\u00f3le mierzy\u0107 poziom bezpiecze\u0144stwa. NIK opiera si\u0119 na opiniach dyrektor\u00f3w i nauczycieli oraz statystykach przest\u0119pczo\u015bci – niestety oba wska\u017aniki s\u0105 bardzo niedoskona\u0142e. Pierwszy nadaje si\u0119 raczej do badania poczucia bezpiecze\u0144stwa czy spo\u0142ecznej percepcji monitoringu. Drugi zaw\u0119\u017ca bezpiecze\u0144stwo do zg\u0142oszonych przest\u0119pstw – ponadto dane wykorzystywane do analiz s\u0105 niepor\u00f3wnywalne, bo do 2012 r. by\u0142y gromadzone przez policj\u0119 wed\u0142ug zupe\u0142nie innej metodologii ni\u017c od 2013 r.<\/p>\r\n

\"Liczba<\/p>\r\n

Jeszcze trudniej jest sprawdzi\u0107, czy ewentualna zaobserwowana zmiana w poziomie bezpiecze\u0144stwa jest konsekwencj\u0105 instalacji kamer, czy jakiego\u015b zupe\u0142nie innego czynnika. W przypadku szk\u00f3\u0142 znaczenie mog\u0105 mie\u0107 np. wahania liczby uczni\u00f3w (w analizowanym okresie uby\u0142o ich ponad 600 tys.) lub wdro\u017cenie innych program\u00f3w profilaktycznych. Do tego problemu NIK w \u017caden spos\u00f3b si\u0119 nie odnosi, dlatego do wniosk\u00f3w dotycz\u0105cych prewencyjnego dzia\u0142ania kamer w szko\u0142ach trzeba podchodzi\u0107 bardzo ostro\u017cnie.<\/p>\r\n

(Nie)przyjazna szko\u0142a<\/h4>\r\n

Czy zatem jeste\u015bmy zmuszeni do poruszania si\u0119 po omacku, bez \u017cadnego drogowskazu pomagaj\u0105cego stwierdzi\u0107, w jaki spos\u00f3b dba\u0107 o bezpiecze\u0144stwo w szko\u0142ach? Dotychczasowe badania (np. Szko\u0142a bez przemocy) i autorytety w dziedzinie pedagogiki zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce wy\u017cszy poziom bezpiecze\u0144stwa mo\u017cemy obserwowa\u0107 tam, gdzie wi\u0119zi mi\u0119dzy nauczycielami a uczniami s\u0105 najlepsze, gdzie panuj\u0105 partnerskie relacje, a kadra ma czas na to, \u017ceby pochyli\u0107 si\u0119 nad problemami uczni\u00f3w. W tym kontek\u015bcie z analiz NIK mo\u017cna wyczyta\u0107 bardzo ciekawe wnioski – cho\u0107 nieszczeg\u00f3lnie optymistyczne. Ot\u00f3\u017c wyniki ankiety w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w wskazuj\u0105, \u017ce 70% z nich nie poinformowa\u0142o kadry szko\u0142y o tym, \u017ce pad\u0142o ofiar\u0105 przemocy; 39% nie potrafi okre\u015bli\u0107, czy relacje mi\u0119dzy uczniami a nauczycielami s\u0105 \u017cyczliwe, czy nie; a 56% uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy nie czuj\u0105 si\u0119 bezpiecznie na terenie szko\u0142y, obawia si\u0119 przede wszystkim\u2026 nauczycieli.<\/p>\r\n

Na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych uczni\u00f3w (89%) czuje si\u0119 w swojej szkole bezpiecznie. Je\u015bli jednak chcemy, by bezpiecznie czuli si\u0119 tam wszyscy, warto odej\u015b\u0107 od wiary w magiczn\u0105 moc elektronicznych gad\u017cet\u00f3w i skupi\u0107 si\u0119 na codziennej pracy, budowaniu dobrych relacji i zaufania, szkoleniu kadr w taki spos\u00f3b, by potrafi\u0142y stawia\u0107 czo\u0142a wyzwaniom, kt\u00f3rych w szko\u0142ach na pewno nigdy nie zabraknie. Bo to nie przy\u0142apanie niesfornego ucznia na gor\u0105cym uczynku jest najwi\u0119kszym wyzwaniem, ale m\u0105dra reakcja.<\/p>\r\n

Ma\u0142gorzata Szuma\u0144ska<\/em><\/strong><\/p>\r\n