{"id":94509,"date":"2017-03-16T11:18:50","date_gmt":"2017-03-16T15:18:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=94509"},"modified":"2017-03-16T11:18:50","modified_gmt":"2017-03-16T15:18:50","slug":"to-nie-protestanci-ale-katoliccy-zakonnicy-wymyslili-kapitalizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=94509","title":{"rendered":"To nie protestanci, ale katoliccy zakonnicy wymy\u015blili kapitalizm"},"content":{"rendered":"

Rodney Stark obala mit m\u00f3wi\u0105cy o wiod\u0105cej roli protestant\u00f3w w budowie kapitalizmu. Wed\u0142ug autora korzenie tego systemu si\u0119gaj\u0105 ju\u017c IX wieku i wielkich maj\u0105tk\u00f3w klasztornych, kiedy to nawet nie s\u0142yszano o protestantach. <\/strong><\/p>\r\n

Stark wspomina, \u017ce zosta\u0142 wychowany w tradycji protestanckiej. Jako dziecko luteran\u00f3w, w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 by\u0142 edukowany w zakresie \u201e[\u2026] niegodziwo\u015bci katolik\u00f3w i o tym jak Marcin Luter wyswobodzi\u0142 nas by\u015bmy my\u015bleli za siebie i by\u015bmy poszukiwali wiedzy, zatem jak doprowadzi\u0142 do ukszta\u0142towania wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata\u201d. W szkole \u015bredniej z kolei Stark spotka\u0142 si\u0119 w dzie\u0142ami Maxa Webera, wskazuj\u0105cymi, \u017ce protestantyzm doprowadzi\u0142 do powstania unikalnej etyki pracy, kt\u00f3ra to zrodzi\u0142a kapitalizm. Wniosek: nowoczesno\u015b\u0107 jest bezpo\u015brednim efektem reformacji.<\/p>\r\n

Tezy Webera dotycz\u0105ce \u201eprotestanckiej etyki pracy\u201d pozostaj\u0105 nadal obecne w wielu podr\u0119cznikach do socjologii, wskazuje Stark. Zgodnie z my\u015bl\u0105 Webera protestanci dominowali w kapitalistycznej ekonomii Zachodu, poniewa\u017c tylko oni, spo\u015br\u00f3d wyznawc\u00f3w wszystkich religii \u015bwiata, posiadali moraln\u0105 wizj\u0119, kt\u00f3ra wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ograniczeniem konsumpcji d\u00f3br oraz intensywnym d\u0105\u017ceniem do bogactwa. Weber wskazywa\u0142 jakoby przed reformacj\u0105 ograniczenie konsumpcji by\u0142o powi\u0105zane z ascetyzmem, a zatem z pot\u0119pieniem handlu. Etyka protestancka umo\u017cliwi\u0142a przerwanie tych po\u0142\u0105cze\u0144 kreuj\u0105c kultur\u0119 oszcz\u0119dnych przedsi\u0119biorc\u00f3w, d\u0105\u017c\u0105cych do systematycznego inwestowania swoich zysk\u00f3w, kt\u00f3re to mia\u0142o doprowadzi\u0107 do zwi\u0119kszenia ich maj\u0105tku. Tak w\u0142a\u015bnie, zdaniem jednego z najbardziej znanych na \u015bwiecie socjolog\u00f3w pocz\u0105tku XX wieku, dosz\u0142o do powstania kapitalizmu.   <\/p>\r\n

Rodney Stark w ksi\u0105\u017cce \u201eBearing False Witness. Debunking Centuries of Anti-Catholic History\u201d [Wp\u0142yw Fa\u0142szywego \u015awiadka. Obalanie Wiek\u00f3w Anty-katolickiej Historii\u201d] wskazuje, \u017ce Weber oraz jemu podobni mylili si\u0119. Zdaniem Starka wiele bada\u0144 wskazuje, \u017ce rejony zamieszka\u0142e przez katolik\u00f3w na terenach Europy Zachodniej nie by\u0142y op\u00f3\u017anione pod wzgl\u0119dem rozwoju przemys\u0142owego. Natomiast w pe\u0142ni ukszta\u0142towany kapitalizm mia\u0142 si\u0119 pojawi\u0107 w Europie wiele wiek\u00f3w przed reformacj\u0105. Kraje Europy p\u00f3\u0142nocnej, kt\u00f3re obecnie pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 wiod\u0105c\u0105 na tym kontynencie, jak wskazuje Fernand Braudel, by\u0142y niegdy\u015b okupowane przez stare, kapitalistyczne o\u015brodki wywodz\u0105ce si\u0119 znad Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Mieszka\u0144cy tych teren\u00f3w [p\u00f3\u0142nocnych] nie wymy\u015blili nic ani pod wzgl\u0119dem technologicznym, ani zarz\u0105dzania w gospodarce. Ponadto, jak zauwa\u017ca Stark, w krytycznych momentach swojego rozwoju kapitalistycznego by\u0142y one zarz\u0105dzane przez katolik\u00f3w, a nie protestant\u00f3w – \u201eRefomacja nadal pozostawa\u0142a kwesti\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy definiuj\u0105cych czym jest kapitalizm, opiera jego fundamenty na wolnym rynku, zabezpieczeniu praw w\u0142asno\u015bci, a tak\u017ce wolnym rynku pracy. Zdaniem autora ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b definiowania jednoznacznie wskazuje, \u017ce kapitalizm zosta\u0142 stworzony przez katolik\u00f3w, a pierwsze jego przejawy s\u0105 obecne w zarz\u0105dzaniu wielkimi maj\u0105tkami klasztornymi ju\u017c w IX wieku! Stark przyznaje, \u017ce wielu Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a pot\u0119pia\u0142o handel, jako aktywno\u015b\u0107 poni\u017caj\u0105c\u0105 oraz wielkie ryzyko moralne. Jednak\u017ce wkr\u00f3tce po nawr\u00f3ceniu Konstantyna w 312 roku postawa wzgl\u0119dem handlu uleg\u0142a zmianie. Ju\u017c Augustyn pisa\u0142, \u017ce handel nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z niegodziwo\u015bci\u0105, ale wa\u017cnym jest, by jak w przypadku ka\u017cdego zawodu, po prostu \u201e\u017cy\u0107 w\u0142a\u015bciwie\u201d.  <\/p>\r\n

Ze wzgl\u0119du na znacz\u0105ce zwi\u0119kszenie wydajno\u015bci produkcji rolnej, kt\u00f3ra wi\u0105za\u0142a si\u0119 z takimi prze\u0142omowymi odkryciami jak wykorzystanie koni, wynalezienie ci\u0119\u017ckiego p\u0142ugu lemieszowego i systemu tr\u00f3jpol\u00f3wki – maj\u0105tki klasztorne przesta\u0142y funkcjonowa\u0107 jako zwyczajne gospodarstwa rolne. W zamian za to, zacz\u0119\u0142y si\u0119 specjalizowa\u0107 w produkcji szczeg\u00f3lnych rodzaj\u00f3w upraw i produkt\u00f3w, a tak\u017ce ich sprzeda\u017c\u0105. Gromadzone w ten spos\u00f3b zyski pozwala\u0142y zaspokoi\u0107 potrzeby zwi\u0105zane z funkcjonowaniem klasztor\u00f3w, a zarazem zainicjowa\u0142y gospodark\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105. Z kolei reinwestowanie zgromadzonych zasob\u00f3w pieni\u0119\u017cnych pozwala\u0142o na podniesienie zdolno\u015bci produkcyjnych klasztor\u00f3w, co prowadzi\u0142o zwrotnie do wzrostu zysk\u00f3w i umo\u017cliwia\u0142o zakonom funkcjonowanie na zasadzie bank\u00f3w udzielaj\u0105cych po\u017cyczek dla szlachty np. w czasie krucjat. Ameryka\u0144ski socjolog Randal Collins okre\u015bla to zjawisko jako \u201ereligijny kapitalizm\u201d i wskazuje, \u017ce \u201edynamizm \u015bredniowiecznej ekonomii tkwi\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Ko\u015bciele\u201d.      <\/p>\r\n

Stark zauwa\u017ca, \u017ce przecie\u017c w \u015aredniowieczu to Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 najwi\u0119kszym w\u0142a\u015bcicielem ziemskim w Europie, a jego p\u0142ynne aktywa, jak r\u00f3wnie\u017c roczny doch\u00f3d przewy\u017csza\u0142 najbogatszych kr\u00f3l\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c maj\u0105tek ca\u0142ej europejskiej szlachty razem wzi\u0119tej. Wiele z gospodarstw nale\u017c\u0105cych do Cysters\u00f3w liczy\u0142o sobie ponad 40 tys. hektar\u00f3w, a jedno z gospodarstw na W\u0119grzech mia\u0142o nawet ponad 101 tys. hektar\u00f3w! Autor podkre\u015bla, \u017ce w\u0142a\u015bciwie do czas\u00f3w \u015aredniowiecza wi\u0119kszo\u015b\u0107 z opisywanych maj\u0105tk\u00f3w by\u0142a samowystarczalna, a wielko\u015b\u0107 zysk\u00f3w pozwoli\u0142a na ich specjalizacj\u0119 w prowadzenie handlu.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3re maj\u0105tki zajmowa\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie produkcj\u0105 wina, inne upraw\u0105 tylko okre\u015blonych rodzaj\u00f3w zb\u00f3\u017c, a inne z kolei hodowl\u0105 byd\u0142a lub owiec. Szybki wzrost nadwy\u017cek rolnych, prowadzi\u0142 do rozwoju miast, co ciekawe Stark wspomina, \u017ce wiele z monastycznych o\u015brodk\u00f3w sta\u0142o si\u0119 miastami. Wraz z ewolucj\u0105 klasztornych gospodarstw pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba bardziej wyrafinowanego i dalekowzrocznego zarz\u0105dzania. W przeciwie\u0144stwie do maj\u0105tk\u00f3w \u015bwieckich, w przypadk\u00f3w maj\u0105tk\u00f3w ko\u015bcielnych nie by\u0142o mowy o dziedziczeniu zarz\u0105dzania w\u0142o\u015bciami, kierownictwo przejmowali ci administratorzy, kt\u00f3rzy posiadali umiej\u0119tno\u015bci realizacji d\u0142ugotrwa\u0142ych plan\u00f3w rozwoju tych\u017ce d\u00f3br. Historyk Georges Duby wyja\u015bnia, \u017ce nowa era zmusi\u0142a zakonnych \u201eadministrator\u00f3w, by zainteresowali si\u0119 krajow\u0105 ekonomi\u0105, dokonywali stosownych oblicze\u0144 w oparciu o dost\u0119pne dane, obliczali zyski i straty, by my\u015bleli o sposobach i \u015brodkach rozszerzenia produkcji\u201d. Wkr\u00f3tce r\u00f3wnie\u017c nieop\u0142acalna i niewygodna okaza\u0142a si\u0119 ekonomia barterowa, kt\u00f3r\u0105 przekszta\u0142cono w ekonomi\u0119 got\u00f3wkow\u0105. Transport i wymiana towar\u00f3w sta\u0142a si\u0119 ju\u017c zbyt skomplikowana.  \u0141atwiej by\u0142o przyk\u0142adowo sprzeda\u0107 wino i otrzyma\u0107 za to pieni\u0105dze, by nast\u0119pnie kupi\u0107 potrzebne towary z najbardziej odpowiednich i ekonomicznych \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\r\n

Jak podje Stark, jeden z franciszka\u0144skich kronikarzy opisa\u0142 w 1247 roku zarz\u0105dzan\u0105 przez siebie posiad\u0142o\u015b\u0107 w Burgundii, w kt\u00f3rej mnisi \u201enie siej\u0105 ani nie \u017cn\u0105, nie przechowuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c niczego w stajniach, ale sprzedaj\u0105 wino do Pary\u017ca, poniewa\u017c pod r\u0119k\u0105 maj\u0105 rzek\u0119, kt\u00f3ra wiedzie do Pary\u017ca i sprzedaj\u0105 je [wino] za dobr\u0105 cen\u0119, dzi\u0119ki czemu mog\u0105 kupi\u0107 wszelkie jedzenie oraz ubrania, kt\u00f3rych potrzebuj\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Wielkie klasztory zacz\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c w tamtym okresie wykorzystywa\u0107 najemn\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a bardziej wydajna ni\u017c \u201eokresy pracy przymusowej realizowane przez mnich\u00f3w czy te\u017c dzier\u017cawc\u00f3w\u201d, wyja\u015bnia Stark. Ponadto autor por\u00f3wnuje \u015bredniowieczne zakony do nowoczesnych firm, kt\u00f3re s\u0105 dobrze zarz\u0105dzane oraz dostosowane do najnowszych technologicznych rozwi\u0105za\u0144: \u201eWraz z tym jak rozwija\u0142 si\u0119 religijny kapitalizm<\/em> mnisi wiernie wykonywali swoje obowi\u0105zki, jednak opr\u00f3cz tych kt\u00f3rzy byli zaanga\u017cowani w liturgi\u0119, reszta pracowa\u0142a jako kierownicy czy te\u017c brygadzi\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

Zdaniem Starka powszechnie znane stwierdzenie Maxa Webera jakoby etyka protestancka – wolna od kultury katolickiej przyczyni\u0142a si\u0119 do powstania kapitalizmu – jest b\u0142\u0119dne. Autor przyznaje, \u017ce cnota pracy, a tak\u017ce prostota \u017cycia towarzyszy\u0142y rozwojowi kapitalizmu, ale sta\u0142o si\u0119 to ca\u0142e wieki przed narodzinami Marcina Lutra. Cnota pracy zosta\u0142a wyra\u017anie podkre\u015blona ju\u017c w VI wieku przez \u015awi\u0119tego Benedykta, kt\u00f3ry to napisa\u0142 s\u0142ynn\u0105 regu\u0142\u0119: \u201eBezczynno\u015b\u0107 jest wrogiem duszy. Dlatego te\u017c bracia musz\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 w okre\u015blonych godzinach prac\u0105 fizyczn\u0105 i r\u00f3wnie\u017c w okre\u015blonych godzinach czytaniem duchownym\u2026.bo w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas s\u0105 prawdziwymi mnichami, je\u015bli \u017cyj\u0105 z pracy r\u0105k swoich, jak Ojcowie nasi i Aposto\u0142owie\u201d.<\/p>\r\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chrze\u015bcija\u0144skie umi\u0142owanie pracy, doskonale widoczne na podstawie funkcjonowania \u015bredniowiecznych zakon\u00f3w, wyr\u00f3\u017cnia nasz\u0105 religi\u0119 spo\u015br\u00f3d wszystkich innych. Stark podaje przyk\u0142ad os\u00f3b duchownych w religiach wschodnich, kt\u00f3rzy specjalizuj\u0105 si\u0119 w medytacji i \u017cyj\u0105 z dobroczynno\u015bci. Historycznie stanowi to silny kontrast w stosunku do klasztor\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich w \u015aredniowieczu utrzymuj\u0105cych si\u0119 z w\u0142asnej pracy i zarz\u0105dzaj\u0105cych ogromnymi, a tak\u017ce produktywnymi gospodarstwami.<\/p>\r\n

\u201eJe\u015bli nie jest to kapitalizm w \u015bwietle swojej chwa\u0142y, to przynajmniej jest to co\u015b bardzo zbli\u017conego\u201d, pisze Stark ko\u0144cz\u0105c swoje rozwa\u017cania.       <\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: \u201eCatholic Herald\u201d<\/p>\r\n

malk<\/p>\r\n

Za: PoloniaChristiana – pch24.pl (2017-03-16)<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

KOMENTARZ BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: Nie jest wielkim odkryciem twierdzenie, \u017ce katolicyzm by\u0142 motorem, zar\u00f3wno rozwoju harmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa, jak i podstaw zdrowej gospodarki i handlu. To w\u0142a\u015bnie protestanci dopu\u015bcili do upowszechnienia najwi\u0119kszego raka obrotu finansowego, czyli lichwy<\/strong>, tak surowo zakazanej i zwalczanej przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Warto przy tym przypomnie\u0107, \u017ce lichwa nie oznacza jakiego\u015b „nadmiernego czy zawy\u017conego procentu b\u0105d\u017a op\u0142at” – jak to dzisiaj pr\u00f3buje t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 og\u0142upionym gojom – lecz po prostu oznacza  jakikolwiek odsetek<\/em> od udzielonej po\u017cyczki. Lichwa wprowadzona zosta\u0142a przez chciwych i nieuczciwych protestanckich kupc\u00f3w, kt\u00f3rzy zapatrzyli si\u0119 w swoich \u017cydowskich braci i skopiowali ich praktyki.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rodney Stark obala mit m\u00f3wi\u0105cy o wiod\u0105cej roli protestant\u00f3w w budowie kapitalizmu. Wed\u0142ug autora korzenie tego systemu si\u0119gaj\u0105 ju\u017c IX wieku i wielkich maj\u0105tk\u00f3w klasztornych, kiedy to nawet nie s\u0142yszano o protestantach. Stark wspomina, \u017ce zosta\u0142 wychowany w tradycji protestanckiej. Jako dziecko luteran\u00f3w, w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 by\u0142 edukowany w zakresie \u201e[\u2026] niegodziwo\u015bci katolik\u00f3w i o […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14],"tags":[132,52,20,251],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94509"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94509\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}