{"id":93907,"date":"2017-02-20T10:07:19","date_gmt":"2017-02-20T15:07:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=93907"},"modified":"2017-02-20T10:07:19","modified_gmt":"2017-02-20T15:07:19","slug":"jak-to-bylo-z-trojpodzialem-wladzy-mateusz-ambrozek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=93907","title":{"rendered":"Jak to by\u0142o z tr\u00f3jpodzia\u0142em w\u0142adzy – Mateusz Ambro\u017cek<\/em>"},"content":{"rendered":"

Idea tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy kojarzy si\u0119 przede wszystkim z porz\u0105dkiem demokratycznym, w kt\u00f3rym ca\u0142o\u015b\u0107 w\u0142adzy polityczno-publicznej podzielono na trzy segmenty – legislatyw\u0119, egzekutyw\u0119  i s\u0105downictwo. M\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o Monteskiuszu jako tw\u00f3rcy tej idei, kt\u00f3ry szed\u0142 zgodnie z duchem czasu nakazuj\u0105cym mu ju\u017c w po\u0142owie XVII wieku my\u015ble\u0107 o niezwykle mglistej, ale pobudzaj\u0105cej wyobra\u017anie idei r\u00f3wno\u015bci. Tymczasem zapomina si\u0119 o tym, \u017ce ta idea ma ju\u017c reminiscencje w staro\u017cytno\u015bci i nie jest demokratyczna, lecz zgodna z duchem politei arystotelesowskiej.<\/strong><\/p>\r\n

\"podzial-wladzy\"Na pocz\u0105tku nieco teorii wydania \u201edemokratycznego\u201d. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce sama idea w\u0142adzy podzielonej nie mo\u017ce by\u0107 nierepublika\u0144ska, poniewa\u017c wszelkie inne formy rz\u0105d\u00f3w  (w domy\u015ble: monarchia) kumuluj\u0105 w\u0142adz\u0119 w jednych r\u0119kach. Zdaniem interpretator\u00f3w nowej wersji tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy, kr\u00f3l jest jednocze\u015bnie ustawodawc\u0105, s\u0119dzi\u0105 i wykonawc\u0105 ustaw. Wydaje si\u0119, \u017ce ten pogl\u0105d jest raczej bardziej adekwatny do monarchii patrymonialnych lub absolutnych. Zapomina si\u0119 o tym, \u017ce te dwie formy s\u0105 jedynie pewnymi formami monarchii obok innych, np. monarchii konstytucyjnej, parlamentarnej, stanowej itp. Podejrzewam, \u017ce przypisanie tego modelu jako demokratycznego wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym, \u017ce mieli\u015bmy w\u00f3wczas do czynienia z epok\u0105 absolutyzmu w Europie, wi\u0119c naturaln\u0105 opozycj\u0105 wzgl\u0119dem niego by\u0142o rozproszenie w\u0142adzy publicznej. Zapomina si\u0119 jednak o jednym, dosy\u0107 istotnym szczeg\u00f3le – Monteskiusz sam identyfikowa\u0142 si\u0119 jako monarchista, a na pewno mo\u017cna go uwa\u017ca\u0107 za tw\u00f3rc\u0119 idei monarchii konstytucyjnej. Dla niego porz\u0105dek polityczny powinien bazowa\u0107 na jedno\u015bci politycznej, kt\u00f3ra musi by\u0107 cedowana na inne cia\u0142a po\u015brednicz\u0105ce.<\/p>\r\n

Dlaczego nie mo\u017cemy przyr\u00f3wnywa\u0107 demokracji do monteskiuszowskiego tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy? Tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy oznacza zastosowanie mechanizmu checks and balances<\/em>  w praktyce ustrojowej. Kiedy mamy do czynienia z sytuacj\u0105, gdzie wszystkie czynniki polityczne pochodz\u0105 z wybor\u00f3w tego samego zgromadzenia, to de facto mamy do czynienia z jednolit\u0105 wol\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa do ka\u017cdego organu w\u0142adzy politycznej. Nie m\u00f3wi\u0119 tu o w\u0142adzy s\u0105downiczej, poniewa\u017c nie podlega ona kontroli spo\u0142ecznej i jako tako nie jest zale\u017cna od decyzji mas. Jednak kiedy pojawia si\u0119 sytuacja, gdy organy prawodawcze i wykonuj\u0105ce to prawo s\u0105 wybierane z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a, to nie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o jakimkolwiek mechanizmie kontroli, poniewa\u017c zapanuje og\u00f3lne przyzwolenie na dan\u0105 tre\u015b\u0107 prawa. Szczeg\u00f3lnym przejawem tego zjawiska b\u0119dzie sytuacja, w kt\u00f3rej organy legislatywy  i egzekutywy b\u0119d\u0105 mia\u0142y w sk\u0142adzie cz\u0142onkowskim osoby pochodz\u0105ce z tego samego stronnictwa. Ale nawet je\u017celi dopu\u015bcimy sytuacj\u0119, kiedy na czele tych organ\u00f3w stoj\u0105 osoby z odr\u0119bnych oboz\u00f3w politycznych, to i tak mamy do czynienia z sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej realizuj\u0105 one interesy partyjne i mechanizm kontroli jest nastawiony na osi\u0105gni\u0119cie dora\u017anej korzy\u015bci w postaci wygranej w przysz\u0142ych wyborach.<\/p>\r\n

Przyr\u00f3wnuj\u0105c poszczeg\u00f3lne systemy rz\u0105d\u00f3w do tej\u017ce praktyki, stwierdzimy, \u017ce najbardziej wyra\u017an\u0105 realizacj\u0105 tej\u017ce zasady jest teoria systemu prezydenckiego. W jego za\u0142o\u017ceniu ka\u017cdy organ ma swoje kompetencje i nie wnika w kompetencje drugiego. Tam, gdzie takowe problemy si\u0119 pojawiaj\u0105, s\u0105 one rozwi\u0105zywane w\u0142a\u015bnie w oparciu o \u00f3w mechanizm dope\u0142niony konkretnymi przepisami i konwenansami. Skrajnym oderwaniem tej teorii jest system kanclerski, gdzie mamy do czynienia z brakiem silnej egzekutywy poprzez podzielenie jej na dwa segmenty i przypisanie jednemu zbyt du\u017ce w\u0142adzy. W systemie parlamentarno-gabinetowym za\u015b mamy do czynienia z supremacj\u0105 parlamentu nad innymi w\u0142adzami. W systemie rz\u0105d\u00f3w zgromadzenia rola prezydenta jest wy\u0142\u0105cznie reprezentacyjna, za\u015b system semiprezydencki, ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119, jest trudny do ostatecznego zaklasyfikowania.<\/p>\r\n

Kolejnym paradoksem wynikaj\u0105cym z uwi\u0105du intelektualnego os\u00f3b poznaj\u0105cych dan\u0105 ide\u0119 jest przekonanie o pierwotno\u015bci tego rozwi\u0105zania w my\u015bli politycznej. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce idee podzia\u0142u w\u0142adzy by\u0142y formu\u0142owane tak\u017ce przez innych my\u015blicieli, tak\u017ce wcze\u015bniej. Czy nie nale\u017cy tak nazwa\u0107 cho\u0107by arystotelejskich i stoickich wezwa\u0144 do ustroju mieszanego tak, aby ka\u017cdej z w\u0142adzy (monarchii, arystokracji i demokracji) da\u0107 pewne przymioty, kt\u00f3re uto\u017csamiane z przynale\u017cno\u015bci\u0105 stanow\u0105 mog\u0142yby skutecznie hamowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bci ingerencji innych stan\u00f3w? Przecie\u017c Monteskiusz zast\u0105pi\u0142 poszczeg\u00f3lne stany nazwami w\u0142adz! W interpretacji tej koncepcji m\u00f3wiono o tym, \u017ce w\u0142adza wykonawcza jest de facto<\/em> monarchi\u0105, arystokracja – s\u0105downicz\u0105, a demokracja – ustawodawcz\u0105. Co wi\u0119cej, libera\u0142owie tacy jak Locke dodawali do tej w\u0142adz\u0119 federatywn\u0105 w miejsce s\u0105downiczej, co wyra\u017anie pokazuje, \u017ce nawet libera\u0142owie spierali si\u0119 co do ostatecznego wygl\u0105du ustroju pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

Na koniec odwo\u0142ajmy si\u0119 jednak do idealnego systemu wed\u0142ug tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce w pa\u0144stwie mamy do czynienia z ka\u017cdym rodzajem w\u0142adzy jako autonomicznym wzgl\u0119dem dw\u00f3ch poprzednich. Wyobra\u017amy sobie sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej ka\u017cdy hamuje ka\u017cdego – ustawy uchwalane przez parlament nie s\u0105 wdra\u017cane przez rz\u0105d, s\u0105dy wskazuj\u0105 na niezdolno\u015b\u0107 przepis\u00f3w prawa celem ich wej\u015bcia w \u017cycie, rz\u0105d blokuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego obradowania zar\u00f3wno parlamentowi, jak i s\u0105dom. Zauwa\u017cmy, \u017ce tak jest w istocie. Je\u017celi pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi rodzajami w\u0142adz nie ma wsp\u00f3lnoty interes\u00f3w lub wyst\u0119puje tylko pomi\u0119dzy dwoma, to dochodzi do tar\u0107, kt\u00f3re bardzo szybko ewoluuj\u0105 w kryzysy polityczne. To stanowi ju\u017c gigantyczne niebezpiecze\u0144stwo dla pa\u0144stwa, poniewa\u017c os\u0142abia je i czyni dysfunkcyjnym.<\/p>\r\n

Dlatego mo\u017cliwe s\u0105 dwa wyj\u015bcia: albo to\u017csamo\u015b\u0107 interes\u00f3w we wszystkich w\u0142adzach, co de facto<\/em> oznacza zlanie si\u0119 organ\u00f3w pa\u0144stwowych w jeden mechanizm, albo jedna w\u0142adza musi uzyska\u0107 przewag\u0119, cho\u0107 minimaln\u0105, nad pozosta\u0142ymi w\u0142adzami. O ile pierwsza sytuacja mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 dobr\u0105 dla pa\u0144stwa, o ile nie mamy do czynienia z interesami partykularnymi, o tyle ta druga jest realn\u0105 odpowiedzi\u0105 na brak jasnych rozwi\u0105za\u0144 instytucjonalnych, zakotwiczonych tylko w mia\u0142kiej ideowo\u015bci. W tym drugim wariancie demokratyczna – wed\u0142ug interpretator\u00f3w – idea staje si\u0119 podwalin\u0105 nier\u00f3wno\u015bci organ\u00f3w pa\u0144stwowych, co przy dope\u0142nieniu tej wizji pierwsz\u0105 oznacza, \u017ce tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adz jest de facto<\/em> fikcj\u0105 prawn\u0105, kt\u00f3ra utrzymuje spo\u0142ecze\u0144stwa w poczuciu demokratyzmu, mimo i\u017c demokracji w tej sytuacji mamy niewiele. Takie s\u0105 jednak mechanizmy rz\u0105dzenia. Parafrazuj\u0105c Richelieu\u2019go, nie wystarczy mie\u0107 wystarczaj\u0105cej si\u0142y. Trzeba te\u017c j\u0105 okazywa\u0107 tak, jak gdyby by\u0142a naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do deliberacji.<\/p>\r\n

Mateusz Ambro\u017cek<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Od redakcji <\/strong>[My\u015bl Konserwatywna – Tradycja ma przysz\u0142o\u015b\u0107]: Godnym podkre\u015blenia jest i\u017c, jak swego czasu zaobserwowa\u0142 prof. Jacek Bartyzel, „tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy\u201d jako teoria, nigdy i nigdzie nie by\u0142a faktycznie urzeczywistniona, bo jest ona de facto –  nieurzeczywistnialna<\/strong>, gdy\u017c zawsze ( jak r\u00f3wnie\u017c wskazuje M.Ambro\u017cek) albo legislatywa dominuje nad egzekutyw\u0105 albo odwrotnie, za\u015b judykatura nie jest w og\u00f3le \u017cadn\u0105 w\u0142adz\u0105. W praktyce chodzi raczej tylko o wzmocnienie „w\u0142adzy wykonawczej\u201d, kr\u0119powanej na r\u00f3\u017cne sposoby przez \u2018sejmokracj\u0119. Konieczne jest zupe\u0142ne odrzucenie filozofii zak\u0142adaj\u0105cej wielo\u015b\u0107 w\u0142adz, kt\u00f3ra implikuje tak\u017ce pojmowanie G\u0142owy Pa\u0144stwa (prezydenta) jako przedstawiciela „w\u0142adzy wykonawczej\u201d – dublowanej zreszt\u0105 przez rz\u0105d i jego prezesa (premiera). G\u0142owa Pa\u0144stwa jest suwerennym i jedynym podmiotem w\u0142adzy, wszystkie inne instytucje s\u0105 natomiast jedynie organami pa\u0144stwa. Doktryna „podzia\u0142u w\u0142adz\u201d w og\u00f3le, nie da si\u0119 zadowalaj\u0105co uzasadni\u0107 prawniczo, poniewa\u017c je\u015bli w\u0142adz\u0119 zdefiniowa\u0107 (poprawnie) jako mo\u017cno\u015b\u0107 u\u017cycia \u015brodk\u00f3w przymusu dla wyegzekwowania normy prawnej, to legislatywa i judykatura nie mog\u0105 by\u0107 poj\u0119te jako w\u0142adza, poniewa\u017c nie posiadaj\u0105 one \u201ew sobie\u201d tych\u017ce \u015brodk\u00f3w przymusu. Wszystkie „organy pa\u0144stwa\u201d (\u0142\u0105cznie z prezydentem) dziel\u0105 si\u0119 natomiast na: (1) urzeczywistniaj\u0105ce porz\u0105dek prawny<\/em> oraz (2) kontroluj\u0105ce urzeczywistnianie porz\u0105dku prawnego<\/em>. – J. Bartyzel „Jedna w\u0142adza, wiele organ\u00f3w<\/a>\u201d<\/p>\r\n

Za: My\u015bl Konserwatywna – Tradycja ma przysz\u0142o\u015b\u0107 (20 lutego 2017)  – [Org. tytu\u0142: \u00abAmbro\u017cek: Jak to by\u0142o z tr\u00f3jpodzia\u0142em w\u0142adzy\u00bb]<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Idea tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy kojarzy si\u0119 przede wszystkim z porz\u0105dkiem demokratycznym, w kt\u00f3rym ca\u0142o\u015b\u0107 w\u0142adzy polityczno-publicznej podzielono na trzy segmenty – legislatyw\u0119, egzekutyw\u0119  i s\u0105downictwo. M\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o Monteskiuszu jako tw\u00f3rcy tej idei, kt\u00f3ry szed\u0142 zgodnie z duchem czasu nakazuj\u0105cym mu ju\u017c w po\u0142owie XVII wieku my\u015ble\u0107 o niezwykle mglistej, ale pobudzaj\u0105cej wyobra\u017anie idei r\u00f3wno\u015bci. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,147],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93907"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93907\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=93907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=93907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}