Ksi\u0105\u017cka \u201eBestialstwo UPA pod Lubomlem na Wo\u0142yniu\u201d, autorstwa Krzysztofa Ko\u0142tuna, jego du\u017cym wysi\u0142kiem i ogromnym zaanga\u017cowaniem, wydana zosta\u0142a w ko\u0144cu 2016 roku przez lubelskie Wydawnictwo Norbertinum. Stanowi zbi\u00f3r 41 opowiada\u0144-relacji \u015bwiadk\u00f3w ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa na Wo\u0142yniu. Tematyka wspomnie\u0144 dotyczy obszaru po\u0142o\u017conego niedaleko, tu\u017c za graniczn\u0105 obecnie rzek\u0105 Bug. Opisano w niej tragiczne, wstrz\u0105saj\u0105ce i traumatyczne prze\u017cycia ludzkie, przyporz\u0105dkowane terytorialnie do miejsc, po cz\u0119sto nieistniej\u0105cych dzisiaj wioskach, kt\u00f3re znikn\u0119\u0142y z powierzchni ziemi – spalone cz\u0119sto razem ze swoimi mieszka\u0144cami, \u015bwi\u0105tyniami i zabudowaniami. Cz\u0119sto nawet z wykarczowanymi sadami owocowymi (zgodnie z zaleceniem prowidu OUN o bezlitosnym zacieraniu wszelkich \u015blad\u00f3w polsko\u015bci na tej ziemi).<\/p>\r\n
Spisane relacje mo\u017cna podzieli\u0107 na 3 grupy: tragiczne wspomnienia naocznych \u015bwiadk\u00f3w z okrutnej rzezi Polak\u00f3w, wsp\u00f3\u0142czesne relacje z ekshumacji i ponownych poch\u00f3wk\u00f3w po latach, oraz znajdujemy tam tak\u017ce opowiadania stanowi\u0105ce legendy upami\u0119tniaj\u0105ce zatracony klimat dawnego Wo\u0142ynia z jego kultur\u0105, wierzeniami, obyczajami i tradycjami. Jest to niezmiernie cenne, wr\u0119cz unikatowe uzupe\u0142nienie w zestawieniu z tragicznymi relacjami ludzi – mieszka\u0144c\u00f3w dawnego Wo\u0142ynia.<\/p>\r\n
Ukazany bezmiar i groza ludob\u00f3jstwa\u2026 pora\u017ca.<\/p>\r\n
Wsp\u00f3\u0142czesna pustka Wo\u0142ynia, smutne ugory niegdy\u015b uprawnych p\u00f3l, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 kilometrami przy samej g\u0142\u00f3wnej szosie do Lubomla, dziwne k\u0119py krzak\u00f3w i chaszcze w miejscach po wymordowanych i spalonych wioskach, daj\u0105 nieme wyobra\u017cenie o bezmiarze ludzkiej tragedii.<\/p>\r\n
Powszechna wiedza historyczna na temat \u201eRzezi Wo\u0142y\u0144skiej\u201d by\u0142a i jest dalece niewystarczaj\u0105ca, ale dzi\u015b – z perspektywy minionych lat – staje si\u0119 to wyt\u0142umaczalne: bezwzgl\u0119dna, pod\u0142a i cyniczna cenzura komunistyczna okaza\u0142a si\u0119 w tym wzgl\u0119dzie jeszcze bardziej skuteczna ni\u017c wobec Katynia, ale te\u017c skala ukrai\u0144skiego okrucie\u0144stwa zosta\u0142a po wielokro\u0107 przekroczona ponad wszelkie wyobra\u017cenie.<\/p>\r\n
Relacje spisane zosta\u0142y w oryginalnej gwarze ludowej, stanowi\u0105cej mieszanin\u0119 j\u0119zykow\u0105 j\u0119zyka polskiego w potocznej odmianie ludowej (odbiegaj\u0105cej od poetyckiego, literackiego j\u0119zyka polskiego), typowej dla Kres\u00f3w Wschodnich Rzeczypospolitej, a tak\u017ce s\u0105 liczne fragmenty w j\u0119zyku chach\u0142ackim, b\u0119d\u0105cym lokaln\u0105 gwar\u0105 miejscow\u0105, opart\u0105 na j\u0119zyku tzw. tutejszym, czyli rusi\u0144skim. S\u0105 tak\u017ce liczne wtr\u0105cenia w j\u0119zykach rosyjskim, \u017cydowskim, czeskim i niemieckim, czyli prawie pe\u0142ny przegl\u0105d mieszaniny j\u0119zykowej narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cych \u00f3wczesny Wo\u0142y\u0144, w latach drugiej wojny \u015bwiatowej bestialsko zniszczony i spalony przez banderowskich zbir\u00f3w. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce w zwi\u0105zku z t\u0105 osobliwo\u015bci\u0105 czytanie zaprezentowanego tekstu nastr\u0119cza pewne trudno\u015bci, stanowi\u0105c zw\u0142aszcza dla m\u0142odego pokolenia istotn\u0105 trudno\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105. Dlatego korekta edytorska tego do\u015b\u0107 obszernego tekstu okaza\u0142a si\u0119\u2026 du\u017cym wyzwaniem. Prze\u017cycia i doznania zwi\u0105zane z czytaniem zebranych relacji stanowi\u0142y wstrz\u0105saj\u0105ce do\u015bwiadczenie, pomimo dobrego zahartowania posiadan\u0105 wiedz\u0105 naukow\u0105 o opisywanej rzezi, cz\u0119sto ju\u017c po przeczytaniu 30-40 stron tekstu stan emocjonalny niebezpiecznie dryfowa\u0142 na granice bezdro\u017cy ob\u0142\u0119du.<\/p>\r\n
W recenzowanej ksi\u0105\u017cce przywracane s\u0105 do pami\u0119ci narodowej historyczne nazwy polskich wsi na Wo\u0142yniu, po kt\u00f3rych tylko czasem zosta\u0142y miejsca (najcz\u0119\u015bciej jako mniejsze lub wi\u0119ksze chaszcze), opisywane na wsp\u00f3\u0142czesnych mapach jako uroczyska o swojsko brzmi\u0105cych nazwach: Ostr\u00f3wki, Wola Ostrowiecka, Jankowce, Kupracze, Terebejki, K\u0105ty, Kokorawiec, Bli\u017anice, Zamostecze, Piotr\u00f3wka, Przekurka, Sawosze, Binduga, Bystraki. S\u0105 tak\u017ce miejscowo\u015bci, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 banderowskim pochodniom, cho\u0107 utraci\u0142y bardzo wiele ze swej dawnej \u015bwietno\u015bci: Kisielin, Borki, Sztu\u0144, Czmykos, Nowiny, Rymacze, Jagodzin, Luboml. S\u0105 te\u017c przytoczone nazwy miejscowo\u015bci ocalonych, ale istniej\u0105cych obecnie pod zmienionymi nazwami i ze znacznie ograniczon\u0105 zabudow\u0105, takie jak na przyk\u0142ad: Opalin (dzisiejsza \u00d0\u2019\u00d0\u00b8\u00d1\u02c6\u00d0\u00bd\u00d1\u2013\u00d0\u00b2\u00d0\u00ba\u00d0\u00b0), Wilczy Przew\u00f3z (dzisiejsze \u00d0\u00a1\u00d1\u201a\u00d0\u00b0\u00d1\u20ac\u00d0\u00be\u00d0\u00b2\u00d0\u00be\u00d0\u00b9\u00d1\u201a\u00d0\u00be\u00d0\u00b2\u00d0\u00b5), Rakowiec (dzisiejsze \u00d0\u0178\u00d1\u20ac\u00d0\u00b8\u00d1\u20ac\u00d1\u2013\u00d1\u2021\u00d1\u2021\u00d1\u008f). Jednocze\u015bnie trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce dokonane na tym terenie zmiany w strukturze etnicznej s\u0105 ogromne! Poci\u0105gn\u0119\u0142o to za sob\u0105 nieunikniona w takim przypadku degradacj\u0119 cywilizacyjn\u0105 – ziemie dotychczas rozwijaj\u0105ce si\u0119 gospodarczo, sta\u0142y si\u0119 swoist\u0105 pustyni\u0105. Zmiany by\u0142y niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119ksze ni\u017c w jakimkolwiek innym regionie Polski dotkni\u0119tej gehenn\u0105 drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n
Relacje s\u0105 autentycznymi przywo\u0142aniami historii, cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 powt\u00f3rzenia wobec poszczeg\u00f3lnych wsi – pokazane z r\u00f3\u017cnej perspektywy kilku \u015bwiadk\u00f3w, bo trzeba wskaza\u0107, \u017ce na szcz\u0119\u015bcie prze\u017cyli \u015bwiadkowie tego bezprzyk\u0142adnego ludob\u00f3jstwa, kt\u00f3rzy zechcieli da\u0107 \u015bwiadectwo prawdzie, mimo traumy wspomnie\u0144 tkwi\u0105cych pod powiekami i w g\u0142\u0119bi umys\u0142u oraz duszy. Podobnie osobliwe s\u0105 tytu\u0142y ka\u017cdej relacji, jak wyj\u0105tkowy i niepowtarzalny jest ka\u017cdy cz\u0142owiek, tak jak r\u00f3\u017cni byli ludzie do\u015bwiadczaj\u0105cy prze\u017cy\u0107 – zapieraj\u0105cych oddech i odbieraj\u0105cych zmys\u0142y. W zale\u017cno\u015bci od ogromu doznanych prze\u017cy\u0107 oraz od indywidualnych predyspozycji osobowych, poszczeg\u00f3lni \u015bwiadkowie r\u00f3\u017cnie opisuj\u0105 swoje prze\u017cycia, jedne s\u0105 lakonicznym przekazem prze\u017cytych zdarze\u0144, a inne s\u0105 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 i cz\u0119sto bardzo emocjonaln\u0105 relacj\u0105 z widzianego na w\u0142asne oczy bestialstwa zwyrodnia\u0142ych sadystycznych zbrodniarzy.<\/p>\r\n
Smutn\u0105 prawd\u0105 jest to, \u017ce o polskim Wo\u0142yniu ci\u0105gle trzeba przypomina\u0107. Przypomina\u0107 i pami\u0119ta\u0107, bo niewinne ofiary naszych Rodak\u00f3w potrzebuj\u0105 szczerego wspomnienia – tak samo jak potrzebuj\u0105 uczciwego upami\u0119tnienia i\u2026 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w – godnego poch\u00f3wku. Natomiast niezbywalnym obowi\u0105zkiem \u017cyj\u0105cych potomnych jest, by pami\u0119ta\u0107, kultywowa\u0107 i przekazywa\u0107 kolejnym pokoleniom t\u0119 tragiczn\u0105 pami\u0119\u0107, pozostawiaj\u0105c kwesti\u0119 wybaczenia komu innemu – na s\u0105dzie ostatecznym.<\/p>\r\n
Jacek Jaros\u0142aw GAJ<\/em><\/strong>
\r\n pp\u0142k rez. dr in\u017c.<\/p>\r\n