{"id":93609,"date":"2017-02-06T21:30:40","date_gmt":"2017-02-07T02:30:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=93609"},"modified":"2017-02-06T15:03:16","modified_gmt":"2017-02-06T20:03:16","slug":"o-fascismo-slow-kilka-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=93609","title":{"rendered":"O fascismo s\u0142\u00f3w kilka – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Je\u017celi faszyzm by\u0142by (1) kultem tradycji, (2) odrzuceniem nowoczesno\u015bci, (3) podkre\u015blaniem roli bohaterstwa w wychowaniu, (4) uznawaniem parlamentaryzmu za system przegni\u0142y – to w tych czterech punktach jestem stuprocentowym faszyst\u0105. Ale to oczywi\u015bcie, w dwu pierwszych punktach, piramidalna bzdura. Faszyzm by\u0142 niczym innym, jak politycznym futuryzmem, a nie tradycjonalizmem (z futuryzmem sensu proprio by\u0142 zro\u015bni\u0119ty jak bracia syjamscy). Faszyzm to \u00f3wczesna hiperawangarda, zjawisko na wskro\u015b nowoczesne, a w pewnych punktach nawet prekursorsko ponowoczesne, cho\u0107by w\u0142a\u015bnie w dekonstruowaniu wszystkich zastanych ideologii i uk\u0142adaniu z rozrzuconych element\u00f3w dowolnego i kameleonowatego bricolage’u. Chyba nie jest przypadkiem, ze w m\u0142odo\u015bci prohitlerowskim kolaborantem w Belgii by\u0142 tw\u00f3rca dekonstrukcjonizmu Paul de Man. Nies\u0142usznie zapomniany pisarz i krytyk Alfred \u0141aszowski napisa\u0142 przed wojn\u0105 artyku\u0142 pod prowokacyjnym tytu\u0142em „Heil Peiper!”, gdzie dowodzi\u0142 zbie\u017cno\u015bci postrzegania \u015bwiata konstruktywistycznej awangardy krakowskiej i hitleryzmu.<\/p>\r\n

We wszystkich europejskich i nie tylko krajach najbardziej entuzjastycznie nastawieni do faszyzmu intelektuali\u015bci to awangardy\u015bci, od Francji i Hiszpanii po Brazyli\u0119 i Argentyn\u0119, od Ameryki po Polsk\u0119. Pound, Wyndham Lewis, Brasillach, Gimenez Caballero, Salgado, Benn. Do tego jeszcze dochodzi typowo faszystowski kult m\u0142odo\u015bci (Giovinezza, primavera la belleza) i nago\u015bci – znakomicie to koresponduje z apoteoz\u0105 „Albertynki” („m\u0142odo\u015bci wiecznie naga, nago\u015bci wiecznie m\u0142oda”) u Gombrowicza, kt\u00f3remu zreszt\u0105 W\u0142ochy Mussoliniego bardzo si\u0119 spodoba\u0142y, kiedy po nich w 1938 podr\u00f3\u017cowa\u0142. A o tym, ze w sensie socjologicznym, kulturowym, obyczajowym i ekonomicznym faszyzm oraz hitleryzm dokona\u0142y skoku modernizacyjnego w tych krajach pisz\u0105 najpowa\u017cniejsi historycy, jak Renzo De Felice czy Golo Mann. Entuzjastyczny akces tak wielu intelektualist\u00f3w i artyst\u00f3w awangardowych do faszyzmu mia\u0142 dok\u0142adnie to samo pod\u0142o\u017ce psychologiczne, co akces wielu innych do bolszewizmu (zreszt\u0105 by\u0142y przypadki przechodzenia od jednego do drugiego), czyli woluntaryzm („chcie\u0107 to m\u00f3c!”), wyzwalaj\u0105cy wol\u0119 spod kontroli rozumu, oraz t\u0119 sam\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 motywacj\u0119: wiar\u0119 i nadziej\u0119 w to, \u017ce na gruzach starego, feudalno-mieszcza\u0144skiego \u015bwiata, wola mocy zostanie spot\u0119gowana do tego stopnia, \u017ce b\u0119dzie mo\u017cna dokona\u0107 demiurgicznego aktu kreacji zupe\u0142nie nowej i niepodobnej do niczego, co zburzono, rzeczywisto\u015bci, uwolni\u0107 si\u0119 od wszystkich ogranicze\u0144 (traktowanych jako jedynie konwencje, nie za\u015b jako normy transcendentne i dane cz\u0142owiekowi), dokona\u0107 wszelkich transgresji, jakie tylko zrodz\u0105 si\u0119 w wyobra\u017ani i pragnieniach tw\u00f3rcy. S\u0142owem kluczem wszystkich rewolucji: jakobi\u0144skiej, komunistycznej, faszystowskiej, narodowo-syndykalistycznej, narodowo-socjalistycznej etc. jest „nowo\u015b\u0107”: „nowe” ma by\u0107 wszystko – Nowy Cz\u0142owiek, Nowe Pa\u0144stwo, Nowa Sztuka, Nowe \u0179ycie, Nowy \u015awiat. Najbardziej lapidarnie t\u0119 podstawow\u0105 intencj\u0119 wyrazi\u0142 slogan hiszpa\u0144skiego filonazisty (a zarazem ulubionego ucznia zwolennika modernizacji – J. Ortegi y Gasseta) Ramira Ledesmy: \u00a1Abajo lo viejo, arriba lo nuevo! (Precz ze starym, niech \u017cyje nowe!).<\/p>\r\n

Rozpatruj\u0105c doktryny i ruchy o charakterze faszystowskim lub parafaszystowskim z okresu mi\u0119dzywojennego nie powinno si\u0119 przeocza\u0107 kardynalnej r\u00f3\u017cnicy. Ot\u00f3\u017c, zar\u00f3wno faszyzm sensu proprio, czyli w\u0142oski, oraz niemiecki narodowy socjalizm wyros\u0142y na lewicy, i to skrajnej, rewolucyjnej oraz ateistycznej albo neopoga\u0144skiej. Dopiero \u017ceby wyj\u015b\u0107 z izolacji zacz\u0119\u0142y przesuwa\u0107 si\u0119 stopniowo na prawo: (1) zawieraj\u0105c oportunistycznie kompromisy z armi\u0105, monarchi\u0105 i Ko\u015bcio\u0142em (W\u0142ochy), lub z armi\u0105, junkrami i wielkim kapita\u0142em (Niemcy); (2) wch\u0142aniaj\u0105c ruchy prawicowe (nacjonali\u015bci we W\u0142oszech, cz\u0119\u015b\u0107 rewolucyjnych konserwatyst\u00f3w w Niemczech); (3) eliminuj\u0105c ze swoich szereg\u00f3w tych, kt\u00f3rzy chcieli dochowa\u0107 wierno\u015bci lewicowym idea\u0142om (cz\u0119\u015b\u0107 syndykalist\u00f3w rewolucyjnych z PNF, Czarny Front z NSDAP). Natomiast ruchy parafaszystowskie czy faszyzuj\u0105ce to w wi\u0119kszo\u015bci produkt roz\u0142am\u00f3w, secesji i bunt\u00f3w w ugrupowaniach klasycznej i na og\u00f3\u0142 chrze\u015bcija\u0144skiej prawicy – nacjonalistycznej, b\u0105d\u017a konserwatywnej i monarchistycznej – „m\u0142odych” poirytowanych indolencj\u0105 oraz „zmieszczanieniem” tych ugrupowa\u0144 oraz jeszcze zaostrzaj\u0105cych ich antykapitalizm, a\u017c do akceptacji etatyzmu i syndykalizmu odg\u00f3rnego. Takich przypadk\u00f3w jest multum, zw\u0142aszcza w krajach roma\u0144skich (we Francji – Faisceau, a w latach 30. „romantycy faszystowscy”, jako dysydenci \/In\/Action fran\u00c3\u00a7aise; w Hiszpanii – Falanga, kt\u00f3rej za\u0142o\u017cyciel, Jos\u00c3\u00a9 Antonio by\u0142 przecie\u017c synem dyktatora monarchistycznego i sam jeszcze do 1932 dzia\u0142aczem monarchistycznym; w Portugalii – Ruch Narodowo-Syndykalistyczny, za\u0142o\u017cony przez dysydent\u00f3w Integralismo Lusitano; Ruch Legionowy w Rumunii, kt\u00f3ry w zal\u0105\u017cku mia\u0142 by\u0107 m\u0142odzie\u017c\u00f3wk\u0105 Partii Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowej), ale oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c w Polsce (ONR-y). Je\u015bli zatem owe ruchy gdzie\u015b si\u0119 ze sob\u0105 spotyka\u0142y, to wektory ich ewolucji by\u0142y przeciwstawne, poza tym zawsze pozostawa\u0142a ta istotna r\u00f3\u017cnica, jak\u0105 by\u0142a komponenta religijna.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie, \u017cadna rzeczywisto\u015b\u0107 nigdy nie da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 ca\u0142kowicie w prostym, binarnym schemacie. Na przyk\u0142ad, sam nie wiem jak zaklasyfikowa\u0107 Brytyjsk\u0105 Uni\u0119 Faszyst\u00f3w. W ko\u0144cu Sir Oswald zaczyna\u0142 jako konserwatysta, potem przerzuci\u0142 si\u0119 do Labour Party, a dopiero ostatecznie wyl\u0105dowa\u0142 tam, gdzie wyl\u0105dowa\u0142.<\/p>\r\n

Trzeba jeszcze odr\u00f3\u017cni\u0107 marginalne zazwyczaj, cho\u0107 liczne (tak\u017ce w Polsce, zw\u0142aszcza na \u015al\u0105sku) ruchy i partyjki, tworzone przez groteskowych „wodzusi\u00f3w” upatruj\u0105cych w tym szans\u0119 wybicia si\u0119 z szarzyzny urz\u0119dniczego czy sklepikarskiego \u017cycia, b\u0119d\u0105ce albo ma\u0142powaniem faszyzmu czy narodowego socjalizmu, albo wr\u0119cz agenturalne.<\/p>\r\n

Profesor Jacek Bartyzel
\r\n <\/em><\/strong><\/p>\r\n

* powy\u017cszy tekst i jego tytu\u0142 jest redakcyjnym po\u0142\u0105czeniem fejsbukowych wpis\u00f3w pana Profesora. <\/p>\r\n

Za: My\u015bl Konserwatywna – Tradycja ma przysz\u0142o\u015b\u0107 (4 lutego 2017) – <\/a>[Org. tytu\u0142: \u00abProf. Bartyzel: O fascismo s\u0142\u00f3w kilka (kompilacja)\u00bb]<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Je\u017celi faszyzm by\u0142by (1) kultem tradycji, (2) odrzuceniem nowoczesno\u015bci, (3) podkre\u015blaniem roli bohaterstwa w wychowaniu, (4) uznawaniem parlamentaryzmu za system przegni\u0142y – to w tych czterech punktach jestem stuprocentowym faszyst\u0105. Ale to oczywi\u015bcie, w dwu pierwszych punktach, piramidalna bzdura. Faszyzm by\u0142 niczym innym, jak politycznym futuryzmem, a nie tradycjonalizmem (z futuryzmem sensu proprio by\u0142 zro\u015bni\u0119ty […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,30],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93609"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93609"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93609\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=93609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=93609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}