{"id":93361,"date":"2017-01-26T16:12:16","date_gmt":"2017-01-26T21:12:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=93361"},"modified":"2017-01-26T16:12:16","modified_gmt":"2017-01-26T21:12:16","slug":"chcieli-zniszczyc-krakowski-kosciol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=93361","title":{"rendered":"Chcieli zniszczy\u0107 krakowski Ko\u015bci\u00f3\u0142"},"content":{"rendered":"

Kuria krakowska by\u0142a jedn\u0105 z najsilniejszych, najbardziej zwartych i najbardziej opozycyjnie nastawionych wobec komunist\u00f3w metropolii w Polsce. Dlatego bezpieka musia\u0142a j\u0105 zniszczy\u0107 – m\u00f3wi w rozmowie z portalem PCh24.pl dr hab. Filip Musia\u0142, Dyrektor Oddzia\u0142u IPN w Krakowie.<\/strong><\/p>\r\n

26 stycznia obchodzimy dzi\u015b 63. rocznic\u0119 procesu kurii krakowskiej. Czy istnia\u0142y jakiekolwiek r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy pokazowymi procesami w ZSRR a pokazowymi procesami w PRL?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Nie by\u0142o \u017cadnych r\u00f3\u017cnic. Pokazowe procesy w \u201eludowej\u201d Polsce by\u0142y organizowane na wz\u00f3r tych w ZSRS. Ich celem nie by\u0142o wymierzenie sprawiedliwo\u015bci, tylko realizacja propagandowego celu, kt\u00f3ry przy\u015bwieca\u0142 partii komunistycznej. Je\u015bli spojrzymy na post\u0119powania trybuna\u0142\u00f3w komunistycznych, to zobaczymy, jak wygl\u0105da\u0142a \u00f3wczesna \u015bcie\u017cka spraw politycznych pocz\u0105wszy od zatrzymania opozycjonisty, dzia\u0142acza niepodleg\u0142o\u015bciowego a\u017c do jego skazania. By\u0142a ona podporz\u0105dkowana przede wszystkim rygorom propagandowym. Wyrok s\u0105dowy nie mia\u0142 ukara\u0107 rzekomego sprawcy, tylko odpowiednio oddzia\u0142ywa\u0107 na opini\u0119 publiczn\u0105. Poza tym pozwala\u0142 on na legitymizacj\u0119 w\u0142adzy komunistycznej, jako w\u0142adzy dzia\u0142aj\u0105cej w spos\u00f3b zgodny z prawem i delegitymizacj\u0119 opozycjonist\u00f3w, dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych, partyzant\u00f3w zbrojnego podziemia, duchownych katolickich, kt\u00f3rych przedstawiano jako bandyt\u00f3w, szpieg\u00f3w i reakcjonist\u00f3w.<\/p>\r\n

Dlaczego kuria krakowska by\u0142a dla komunist\u00f3w a\u017c tak niebezpiecznym przeciwnikiem?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Moim zdaniem z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze \u00f3wczesna dzia\u0142alno\u015b\u0107 kurii przez wiele lat wi\u0105za\u0142a si\u0119 z osob\u0105 kard. Adama Stefana Sapiehy. Cieszy\u0142 si\u0119 on olbrzymi\u0105 sympati\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i ogromnym mirem w\u015br\u00f3d wiernych. Przydomek, kt\u00f3ry zyska\u0142 on podczas II Wojny \u015awiatowej, czyli \u201eKsi\u0105\u017c\u0119 Niez\u0142omny\u201d by\u0142 wyrazem uwielbienia krakowian dla metropolity oraz bardzo wa\u017cnym sygna\u0142em dla komunist\u00f3w. Sygna\u0142em, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142, \u017ce maj\u0105 oni do czynienia z hierarch\u0105, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie poddawa\u0142 si\u0119 naciskom.<\/p>\r\n

Po drugie: je\u015bli spojrzymy na dzia\u0142ania komunist\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y zniszczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, to w szerszej perspektywie zauwa\u017cymy, \u017ce chcieli osi\u0105gn\u0105\u0107 to poprzez zrujnowanie jego symboliki. Dlatego w czasie proces\u00f3w pokazowych nale\u017ca\u0142o ca\u0142kowicie i nieodwo\u0142alnie skompromitowa\u0107 postacie, kt\u00f3re by\u0142y wa\u017cne dla wiernych.<\/p>\r\n

Pod koniec lat 40. \u00f3wczesny minister bezpiecze\u0144stwa publicznego wyda\u0142 niejawny dokument skierowany do szef\u00f3w Wojew\u00f3dzkich Urz\u0119d\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. Nakazywa\u0142 w nim organizowanie co najmniej jednego procesu pokazowego wymierzonego w duchownych katolickich w ka\u017cdym wojew\u00f3dztwie. By\u0142o to przygotowanie pola przed decyduj\u0105cym atakiem na Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\r\n

Kuria krakowska by\u0142a jedn\u0105 z najsilniejszych, najbardziej zwartych i najbardziej opozycyjnie nastawionych wobec komunist\u00f3w metropolii w Polsce. Dlatego bezpieka musia\u0142a j\u0105 zniszczy\u0107.<\/p>\r\n

Jak wygl\u0105da\u0142 \u201edob\u00f3r\u201d \u0142awy oskar\u017conych?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

W przypadku procesu kurii krakowskiej tzw. trzonem ludzi realizuj\u0105cych rzeczywist\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 o charakterze opozycyjnym byli ks. J\u00f3zef Lelito, Micha\u0142 Kowalik i Edward Chachlica. Byli oni w czasie wojny zwi\u0105zani z Narodow\u0105 Organizacj\u0105 Wojskow\u0105, za\u015b po wojnie tworzyli w Ma\u0142opolsce sie\u0107 tzw. punkt\u00f3w informacyjnych. W ramach swojej dzia\u0142alno\u015bci zbierali informacje o sytuacji w komunistycznej Polsce, kt\u00f3re nast\u0119pnie by\u0142y wysy\u0142ane na Zach\u00f3d.<\/p>\r\n

Ze wzgl\u0119du na obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w PRL-u cenzur\u0119 i \u201eprzegl\u0105d\u201d korespondencji listy spisywano tajnopisami, co dawa\u0142o komunistom pretekst do oskar\u017cenia o szpiegostwo.<\/p>\r\n

Gdy dzisiaj przygl\u0105damy si\u0119 temu, jakie tre\u015bci by\u0142y wysy\u0142ane zagranic\u0119, to widzimy, \u017ce by\u0142y to wiadomo\u015bci, kt\u00f3re dzi\u015b mo\u017cna przeczyta\u0107 w gazecie. W komunistycznej Polsce potraktowano je jako raporty szpiegowskie.<\/p>\r\n

Pretekstem do poszerzenia \u0142awy oskar\u017conych by\u0142y cz\u0119ste wizyty ks. Lelity w kurii krakowskiej. Wikary z Rabki przyje\u017cd\u017ca\u0142 tam w sprawach s\u0142u\u017cbowych w zast\u0119pstwie swojego proboszcza i spotyka\u0142 si\u0119 z kurialnymi notariuszami: ks. Witem Brzyckim i ks. Janem Pochopieniem. Kontakty te zosta\u0142y ocenione przez komunistyczn\u0105 bezpiek\u0119 jako kontakty o charakterze szpiegowskim a ksi\u0119\u017ca Brzycki i Pochopie\u0144 \u201estali si\u0119\u201d elementami siatki wywiadowczej ks. Lelity – szpiega zachodnich imperialist\u00f3w.<\/p>\r\n

\u0141aw\u0119 oskar\u017conych uzupe\u0142niono jeszcze o przyjaciela ks. Lelity, drugiego wikarego z Rabki, czyli ks. Franciszka Szymonka oraz o Stefani\u0119 Rospond, kt\u00f3ra by\u0142a potrzebna z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze: ze wzgl\u0119du na nazwisko zbie\u017cne z nazwiskiem krakowskiego biskupa Stanis\u0142awa Rosponda. Po drugie: by\u0142a ona zaanga\u017cowana w dzia\u0142alno\u015b\u0107 kongregacji \u201e\u0179ywego R\u00f3\u017ca\u0144ca Dziewcz\u0105t\u201d, przez co mo\u017cna by\u0142o uderzy\u0107 w organizacje katolickie dzia\u0142aj\u0105ce w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\r\n

Zatem tzw. proces kurii krakowskiej by\u0142 w istocie spraw\u0105 ks. J\u00f3zefa Lelity, do kt\u00f3rego sztucznie do\u0142\u0105czono kurialnych notariuszy – po to, by osi\u0105gn\u0105\u0107 efekt propagandowy.<\/p>\r\n

W trakcie procesu krakowskiego opr\u00f3cz oskar\u017ce\u0144 o szpiegostwo pad\u0142y r\u00f3wnie\u017c zarzuty o d\u0105\u017cenie do \u201etrzeciej wojny \u015bwiatowej\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

By\u0142 to element, kt\u00f3ry kry\u0142 si\u0119 za tzw. niejawn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 rozprawy. Zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z mia\u0142ko\u015bci materia\u0142u dowodowego, z tego \u017ce \u201eraporty\u201d wysy\u0142ane na Zach\u00f3d nie zawiera\u0142y \u017cadnych tajemnic, pr\u00f3bowano budowa\u0107 propagandowy spektakl. Komuni\u015bci usi\u0142owali pokaza\u0107, \u017ce \u201edzia\u0142alno\u015b\u0107 szpiegowska\u201d jest zwi\u0105zana z d\u0105\u017ceniem do kolejnej wojny przez \u201eimperialist\u00f3w ameryka\u0144skich\u201d.<\/p>\r\n

Najwa\u017cniejszym, moim zdaniem, elementem propagandowej mistyfikacji w procesie by\u0142y \u201e\u0142upy\u201d zdobyte podczas rewizji w kurii. Komuni\u015bci skonfiskowali w\u00f3wczas prywatne przedmioty pochodz\u0105ce z kolekcji przedwojennych rod\u00f3w arystokratycznych spokrewnionych z kardyna\u0142em Sapieh\u0105. By\u0142y tam przedmioty codziennego u\u017cytku oraz przedmioty o warto\u015bci muzealnej. Stanowi\u0142y one doskona\u0142\u0105 opraw\u0119 sali s\u0105dowej, kt\u00f3ra mia\u0142a przekona\u0107 Polak\u00f3w, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 gromadzi dobra i bogaci si\u0119 kosztem wiernych.<\/p>\r\n

W trakcie procesu oskar\u017ceni pr\u00f3bowali kluczy\u0107 i myli\u0107 tropy. Czy uda\u0142o im si\u0119 zmyli\u0107 \u015bledczych?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Niestety nie. Oskar\u017ceni starali si\u0119 wskazywa\u0107, \u017ce robili rzeczy b\u0142ahe. Edward Chachlica w spos\u00f3b niezwykle zdecydowany odrzuca\u0142 wszystkie stawiane mu zarzuty i podkre\u015bla\u0142 zgodnie z prawd\u0105, \u017ce to co robi\u0142 nie by\u0142o szpiegostwem. Nie mia\u0142o to jednak \u017cadnego znaczenia, poniewa\u017c procesy pokazowe mia\u0142y odg\u00f3rnie ustalony scenariusz. Zgromadzony materia\u0142 dowodowy w po\u0142\u0105czeniu z zastraszeniem oskar\u017conych wystarczy\u0142y do skazania.<\/p>\r\n

Ks. Lelito by\u0142 szanta\u017cowany przez komunist\u00f3w tym, \u017ce je\u015bli nie przyzna si\u0119 do szpiegostwa, to zostanie skazany z dekretu sierpniowego za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z okupantem niemieckim. Dla cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w czasie wojny dzia\u0142a\u0142 w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym by\u0142o to realn\u0105 gro\u017ab\u0105, wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 si\u0119 z ha\u0144b\u0105. Dlatego w\u0142a\u015bnie duchowny postanowi\u0142 przyzna\u0107 si\u0119 na sali rozpraw do stawianych zarzut\u00f3w.<\/p>\r\n

Musimy te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce gdy oskar\u017ceni starali si\u0119 kluczy\u0107 podczas rozprawy, to s\u0119dziowie \u017c\u0105dali odczytywania ich protoko\u0142\u00f3w zezna\u0144 sporz\u0105dzonych w trakcie \u015bledztwa. Protoko\u0142y te by\u0142y w\u00f3wczas uznawane za wyja\u015bnienia z\u0142o\u017cone przed s\u0105dem.<\/p>\r\n

Wiemy, \u017ce oskar\u017ceni byli poddawani torturom psychicznym. Czy bezpieka stosowa\u0142a wobec nich r\u00f3wnie\u017c przemoc fizyczn\u0105?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Cz\u0119\u015b\u0107 oskar\u017conych by\u0142a bita, przypalana papierosami i sadzana na tzw. \u201epalu Andersa\u201d, czyli nodze odwr\u00f3conego taboretu.<\/p>\r\n

Po og\u0142oszeniu wyroku zn\u0119canie si\u0119 nie usta\u0142o. Opisa\u0142 je Edward Chachlica. Skazani na kar\u0119 \u015bmierci Chachlica, Kowalik i zapewne ks. Lelito zanim dowiedzieli si\u0119, \u017ce wyrok zosta\u0142 zmieniony na do\u017cywotnie wi\u0119zienie byli kilkakrotnie wyprowadzani na pozorowane egzekucje, co mia\u0142o ich jeszcze bardziej z\u0142ama\u0107 psychicznie.<\/p>\r\n

Dlaczego komuni\u015bci ostatecznie odst\u0105pili od wykonania wyrok\u00f3w \u015bmierci Edwardowi Chachlicy, Micha\u0142owi Kowalikowi i ks. J\u00f3zefowi Lelito? Zgodnie z sowieck\u0105 praktyk\u0105  proces pokazowy powinien zako\u0144czy\u0107 si\u0119 przynajmniej jedn\u0105 \u015bmierci\u0105 oskar\u017conego.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

W tej sprawie nie mamy \u017cadnych jednoznacznych danych \u017ar\u00f3d\u0142owych. By\u0107 mo\u017ce uznano, \u017ce sam proces spe\u0142ni\u0142 swoj\u0105 rol\u0119. Pami\u0119tajmy, \u017ce nied\u0142ugo po jego zako\u0144czeniu wprowadzono dekret o obsadzie stanowisk ko\u015bcielnych, kt\u00f3ry mia\u0142 ograniczy\u0107 suwerenno\u015b\u0107 polityki personalnej Ko\u015bcio\u0142a. By\u0107 mo\u017ce uznano, \u017ce wykonanie tych wyrok\u00f3w jest tak\u017ce z politycznego punktu widzenia niecelowe tym bardziej, \u017ce skazanych bardzo d\u0142ugo trzymano na tzw. \u201ebloku \u015bmierci\u201d. Dopiero latem 1953 roku dowiedzieli si\u0119 oni, \u017ce zamieniono im kar\u0119 na do\u017cywotnie wi\u0119zienie. Kluczowe jednak wydaje si\u0119 to, \u017ce w marcu 1953 r. zmar\u0142 J\u00f3zef Stalin, a w bloku sowieckim rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces \u201eodwil\u017cy\u201d.<\/p>\r\n

Koniec procesu nie oznacza\u0142 zako\u0144czenia propagandowej mistyfikacji. Po procesie polscy literaci og\u0142osili rezolucj\u0119 pot\u0119piaj\u0105c\u0105 skazanych. Czym by\u0142a ta rezolucja?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Po procesach pokazowych mieli\u015bmy do czynienia z r\u00f3\u017cnymi formami \u201epotwierdzania s\u0142uszno\u015bci wyrok\u00f3w s\u0105dowych\u201d. Realizowano je w bardzo r\u00f3\u017cnym zakresie. Czasem by\u0142y to tzw. mas\u00f3wki w zak\u0142adach pracy, czasem listy otwarte r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk. Mia\u0142y one podkre\u015bla\u0107, \u017ce w\u0142adza ludowa post\u0105pi\u0142a s\u0142usznie \u201euderzaj\u0105c w zdrajc\u00f3w narodu\u201d.<\/p>\r\n

Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce taki by\u0142 cel proces\u00f3w pokazowych. Nie chodzi\u0142o o uderzenie w konkretnego oskar\u017conego, tylko o przekonanie jak najwi\u0119kszej liczby os\u00f3b do \u201eodwr\u00f3conej rzeczywisto\u015bci\u201d. \u201eRzeczywisto\u015bci\u201d, w kt\u00f3rej ludzie dzia\u0142aj\u0105cy w imi\u0119 polskiej niepodleg\u0142o\u015bci i wiary katolickiej byli nazywani zdrajcami i sprzedawczykami.<\/p>\r\n

Czy po roku 1953 obserwowali\u015bmy kolejne procesy pokazowe przeciwko Ko\u015bcio\u0142owi, duchownym i zwyk\u0142ym katolikom?<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Kulminacja nacisku na Ko\u015bci\u00f3\u0142 to jesie\u0144 1953 roku. Jest to swoisty paradoks: w bloku wschodnim obserwujemy odwil\u017c a jednocze\u015bnie ma miejsce punkt przesilenia, czyli apogeum represji przeciwko Ko\u015bcio\u0142owi. Bardzo wa\u017cnym wydarzeniem tamtego czasu jest proces biskupa Czes\u0142awa Kaczmarka, kt\u00f3ry rozgrywa si\u0119 we wrze\u015bniu 1953 roku. P\u00f3\u017aniejszy sprzeciw kard. Stefana Wyszy\u0144skiego wobec pot\u0119pienia ordynariusza kieleckiego powoduje, \u017ce w\u0142adza komunistyczna podejmuje decyzj\u0119 o internowaniu Prymasa.<\/p>\r\n

Musimy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce czas internowania kard. Wyszy\u0144skiego, to okres w kt\u00f3rym op\u00f3r ze strony Ko\u015bcio\u0142a wobec zaw\u0142aszczania przez komunist\u00f3w wszystkich sfer \u017cycia przenosi si\u0119 na poziom parafii. To w\u0142a\u015bnie tam jest w\u00f3wczas dostrzegalna prawdziwa si\u0142a Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Tomasz Kolanek<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kuria krakowska by\u0142a jedn\u0105 z najsilniejszych, najbardziej zwartych i najbardziej opozycyjnie nastawionych wobec komunist\u00f3w metropolii w Polsce. Dlatego bezpieka musia\u0142a j\u0105 zniszczy\u0107 – m\u00f3wi w rozmowie z portalem PCh24.pl dr hab. Filip Musia\u0142, Dyrektor Oddzia\u0142u IPN w Krakowie. 26 stycznia obchodzimy dzi\u015b 63. rocznic\u0119 procesu kurii krakowskiej. Czy istnia\u0142y jakiekolwiek r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy pokazowymi procesami w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[5],"tags":[132,81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93361"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93361"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93361\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=93361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=93361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}