Zdanie to by\u0142o niejednokrotnie w ci\u0105gu wiek\u00f3w kamieniem obrazy dla innowierc\u00f3w, a cz\u0119stokro\u0107 nie rozumieli go i mo\u017ce dzi\u015b nie rozumiej\u0105 katolicy. Jest ono tak starem, jak starym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142, a w formie podanej w nag\u0142\u00f3wku: \u201eExtra Ecclesiam salus non est\u201d datuje si\u0119 od \u015bw. Cypriana, uzasadnienie za\u015b i pog\u0142\u0119bienie jego tre\u015bci zawdzi\u0119czamy \u015bw. Augustynowi. Poniewa\u017c Chrystus jeden za\u0142o\u017cy\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 i przeze\u0144 jedynie wskaza\u0142 drog\u0119 do zbawienia, przeto prosty st\u0105d wyp\u0142ywa wniosek, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest instytucj\u0105, niezb\u0119dnie potrzebn\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia zbawienia, co uwa\u017cane negatywnie, pokrywa si\u0119 z twierdzeniem: Poza Ko\u015bcio\u0142em nie ma zbawienia – Extra Ecclesiam salus non est.<\/p>\r\n
Poza Ko\u015bcio\u0142em mo\u017cna mie\u0107 wszelakie korzy\u015bci doczesne, a nawet w duchownych uczestniczy\u0107 obrz\u0119dach, lecz do zbawienia to nie wystarczy, gdy\u017c ono jest tylko w Ko\u015bciele, za\u0142o\u017conym przez Chrystusa. Warunkiem nieodzownym dost\u0105pienia zbawienia jest tedy \u017cycie w Ko\u015bciele, lecz nie w granicach Ko\u015bcio\u0142a tylko, ale w jedno\u015bci z nim i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n
Z tego przekonania wyp\u0142ywaj\u0105 przepi\u0119kne por\u00f3wnania, jakimi si\u0119 Augustyn pos\u0142uguje. I tak, przyr\u00f3wnuje Ko\u015bci\u00f3\u0142 do arki Noego, w kt\u00f3rej znale\u017ali ocalenie przed wodami potopu tylko ci, kt\u00f3rzy si\u0119 w niej schronili, wszyscy inni pogin\u0119li. – Po przyj\u015bciu na \u015bwiat Chrystusa zbawi\u0107 si\u0119 mog\u0105 tylko ci, kt\u00f3rzy si\u0119 znajd\u0105 w granicach Ko\u015bcio\u0142a przeze\u0144 za\u0142o\u017conego.<\/p>\r\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest \u015bwi\u0105tyni\u0105, w kt\u00f3rej B\u00f3g wys\u0142uchuje, poza ni\u0105 nie masz wys\u0142uchania na \u017cywot wieczny\u201d; jest \u201eow\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 g\u00f3r\u0105, kt\u00f3ra wzros\u0142a z male\u0144kiego kamienia, wed\u0142ug widzenia Daniela, burz\u0105c kr\u00f3lestwa ziemi – i tak si\u0119 rozrastaj\u0105ca, \u017ce nape\u0142nia ca\u0142\u0105 ziemi\u0119 (Dan. II, 35). Ktokolwiek by znajdowa\u0142 si\u0119 poza t\u0105 g\u00f3r\u0105, niech nie \u017cywi nadziei, i\u017c b\u0119dzie wys\u0142uchany na \u017cywot wieczny\u201d.<\/p>\r\n
Najpi\u0119kniejsze bezsprzecznie jest por\u00f3wnanie Ko\u015bcio\u0142a z cia\u0142em Chrystusa – tote\u017c Augustyn w \u015blad za \u015bw. Paw\u0142em naj\u017cywszych, najwspanialszych dobiera barw, by odmalowa\u0107 w ca\u0142o\u015bci obraz mistycznego cia\u0142a Chrystusowego – jak nazywa Ko\u015bci\u00f3\u0142. Chrystus jest g\u0142ow\u0105 – Ko\u015bci\u00f3\u0142 cia\u0142em. – Kto przyjmuje chrzest, staje si\u0119 cz\u0142onkiem mistycznego organizmu.<\/p>\r\n
Przynale\u017cno\u015b\u0107 ta do Chrystusa i Ko\u015bcio\u0142a jest metafizyczn\u0105, fizyczn\u0105 i prawn\u0105 – kto przeto do tej ca\u0142o\u015bci nie nale\u017cy – o zbawieniu marzy\u0107 nie mo\u017ce.<\/p>\r\n
Dwie s\u0105 g\u0142owy rodzaju ludzkiego: Adam, praojciec, fizyczn\u0105, Chrystus duchow\u0105 – i jak co do cia\u0142a wszyscy ludzie pochodz\u0105 o d Adama i na wszystkich przeszed\u0142 grzech praojca, tak przez Chrystusa wszyscy rodz\u0105 si\u0119 duchowo i przeze\u0144 tylko dost\u0119puj\u0105 usprawiedliwienia i zbawienia. I jak nie ma cz\u0142owieka, kt\u00f3ryby co do cia\u0142a nie pochodzi\u0142 od Adama, tak nie mo\u017ce by\u0107 nikogo, kto by si\u0119 m\u00f3g\u0142 duchowo odrodzi\u0107 poza Chrystusem. Dwie r\u00f3wnie\u017c wszyscy posiadamy matki: Ew\u0119, z kt\u00f3rej wzi\u0119li\u015bmy cia\u0142o i Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry nas odradza duchowo. A wi\u0119c dwie mamy pary rodzic \u00f3w: Adam i Ewa, daj\u0105c nam \u017cycie doczesne, rodz\u0105 nas na \u015bmier\u0107; Chrystus i Ko\u015bci\u00f3\u0142, daj\u0105c nam \u017cycie duchowe, odradzaj\u0105 nas na \u017cycie wieczne. Poza tymi rodzicami nie ma \u017cycia w og\u00f3le. \u201eNon habebit Deum Patrem, qui Ecclesiam noluerit habere matrem\u201d – zdanie, kt\u00f3re si\u0119 sta\u0142o has\u0142em dla przysz\u0142ych pokole\u0144 w walce z heretykami i schizmatykami, powtarza \u015bw. Doktor za Cyprianem.<\/p>\r\n
Tak zreszt\u0105 uczy\u0107 i wierzy\u0107 musia\u0142 nie tylko Augustyn, ale ka\u017cdy, kto uznawa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 za jedyn\u0105 instytucj\u0119, powo\u0142an\u0105 do prowadzenia ludzko\u015bci ku zbawieniu i wyposa\u017con\u0105 we wszystkie \u015brodki do osi\u0105gni\u0119cia tak wznios\u0142ego celu – przyzna\u0107 to musi ka\u017cdy protestant, chc\u0105cy cho\u0107 czasem uchodzi\u0107 za bezstronnego.<\/p>\r\n
Je\u017celi tedy poza Ko\u015bcio\u0142em nie ma zbawienia, to wszyscy, kt\u00f3rzy do Ko\u015bcio\u0142a nie nale\u017c\u0105, musz\u0105 i\u015b\u0107 na pot\u0119pienie – powie kto\u015b, s\u0142ysz\u0105c tak stanowcze i na pierwszy rzut oka bezwzgl\u0119dne orzeczenie Augustyna. W gruncie rzeczy nie jest tak \u017ale.<\/p>\r\n
Za genialnym teologiem by\u0142 Augustyn i orlim swym wzrokiem do\u015b\u0107 daleko si\u0119ga\u0142 w zbawcze plany i wyroki Bo\u017ce, by go mo\u017cna pos\u0105dza\u0107 czy to o po\u015bpiech, czy o przesad\u0119 w kwestii tak wa\u017cnej, jak kwestia zbawienia. Mimo \u015bwiadomo\u015bci swej warto\u015bci intelektualnej, Augustyn by\u0142 cz\u0142owiekiem pokornym i ch\u0119tnie przyjmowa\u0142 uwagi, jak sam wyznaje w jednym z list\u00f3w do \u015bw. Hieronima, a trudno przypu\u015bci\u0107, by si\u0119 nie znalaz\u0142 kto\u015b, kto by si\u0119 przeciwstawi\u0142 tej nauce, gdyby j\u0105 rozumiano tak, jak wskazuj\u0105 pozory lub gdyby nie uwzgl\u0119dniano motyw\u00f3w, z jakich wyp\u0142ywa\u0142a.<\/p>\r\n
\u0179e twierdzenie \u201eExtra Ecclesiam salus non est\u201d powtarzane bardzo cz\u0119sto w najrozmaitszych odcieniach, wyp\u0142ywa\u0142o z najg\u0142\u0119bszego przekonania Augustyna, \u015bwiadcz\u0105 o tym jego niestrudzone wysi\u0142ki celem przywiedzenia donatyst\u00f3w do upami\u0119tania i sk\u0142onienia ich do powrotu na \u0142ono Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n
Roznami\u0119tnienie i up\u00f3r schizmatyk\u00f3w wystawia\u0142y cierpliwo\u015b\u0107 wielkiego biskupa Hippony na ci\u0119\u017ck\u0105 pr\u00f3b\u0119 i niemal \u017cadnej nie rokowa\u0142y nadziei. Wobec tego nie pozostawa\u0142o nic innego, jak odwo\u0142a\u0107 si\u0119 zasadniczo do niechybnego s\u0105du Bo\u017cego i kary wiecznej, czekaj\u0105cej niepoprawnych grzesznik\u00f3w – a wi\u0119c przede wszystkim heretyk\u00f3w i schizmatyk\u00f3w. Post\u0119powanie tedy b\u0142\u0119dnowierc\u00f3w, kt\u00f3rzy poza Ko\u015bcio\u0142em szukali drogi do zbawienia, by\u0142o powodem, i\u017c cz\u0119sto i z naciskiem podkre\u015bla\u0142 zdanie: \u201ePoza Ko\u015bcio\u0142em nie ma zbawienia\u201d.<\/p>\r\n
B\u0142\u0119dnowiercami byli obok donatyst\u00f3w r\u00f3\u017cni heretycy, wyst\u0119puj\u0105cy na widowni\u0119 w r\u00f3\u017cnych epokach dzia\u0142alno\u015bci Augustyna. Manichejczycy gardzili Ko\u015bcio\u0142em, odrzucali Pismo \u015bw. i tradycj\u0119, a popisywali si\u0119 ezoteryczn\u0105 filozofi\u0105 religii, powierzchown\u0105, udan\u0105 ascez\u0105 wywierali znaczny wp\u0142yw na ludzi \u0142atwowiernych, nieu\u015bwiadomionych o ich rzeczywistej warto\u015bci. Ich b\u0142\u0119dom przeciwstawia\u0142 Augustyn jedyn\u0105 i najpewniejsz\u0105 drog\u0119 przez Chrystusa i Jego Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\r\n
Jeszcze silniejszy wyraz tej my\u015bli, \u017ce droga do zbawienia wiedzie jedynie przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, da\u0142 Dokt\u00f3r w polemice z donatystami, a to dlatego, i\u017c oni z po\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych sekciarzy najwi\u0119cej mieli pozor\u00f3w, przemawiaj\u0105cych za tym, \u017ce w ich \u0142onie jedynie przechowa\u0142o si\u0119 nie fa\u0142szowane chrze\u015bcija\u0144stwo, tym wi\u0119cej, \u017ce w zasadniczych rzeczach zgadzali si\u0119 z katolikami. Naiwnych mog\u0142a ujmowa\u0107 rzekoma \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 donatyst\u00f3w, bo przecie\u017c wyklinali z po\u015br\u00f3d siebie grzesznik\u00f3w, przynajmniej w teorii. Wielu z w\u0142adc\u00f3w \u015bwieckich sprzyja\u0142o odszczepie\u0144stwu, wszystkich za\u015b prze\u015bcign\u0105\u0142 w nienawi\u015bci do Ko\u015bcio\u0142a Julian Apostata, kt\u00f3ry usi\u0142owa\u0142 wyzyska\u0107 b\u0142\u0119dnowierc\u00f3w przeciw katolikom, tych poni\u017caj\u0105c, a tamtych obsypuj\u0105c przywilejami.<\/p>\r\n
Tote\u017c nic dziwnego, je\u017celi w takich warunkach biskup katolicki tej miary, co Augustyn, na kt\u00f3rego liczyli okoliczni biskup i, patrz\u0105c na nieokie\u0142zane niczym szale\u0144stwa kacerzy – nie m\u00f3g\u0142 milcze\u0107 i musia\u0142 wyst\u0105pi\u0107 stanowczo, stawiaj\u0105c kwesti\u0119 na ostrzu miecza. Tym si\u0119 t\u0142umaczy pewnego rodzaju rygoryzm u niego posuni\u0119ty a\u017c do zaprzeczenia mo\u017cno\u015bci zbawienia poza Ko\u015bcio\u0142em. Zaraz jednak uwzgl\u0119dni\u0107 nale\u017cy to, \u017ce Augustyn walczy\u0142 z herezj\u0105 i schizm\u0105, nie jako teoretyk, nie maj\u0105cy poj\u0119cia o \u017cyciu praktycznym, ale jako gorliwy i troskliwy biskup, kt\u00f3ry codziennie w\u0142asnymi oczami patrzy\u0142 na nadu\u017cycia i wybryki sekciarzy. Zastrzega si\u0119 wprawdzie cz\u0119sto, \u017ce wyst\u0119puje tylko przeciw b\u0142\u0119dnej nauce, a nie przeciw osobom, ale niemo\u017cliw\u0105 jest dla\u0144 rzecz\u0105 ustrzec si\u0119 zaakcentowania moralnej n\u0119dzy b\u0142\u0119dnowierc\u00f3w, tym bardziej, \u017ce to mu u\u0142atwia walk\u0119 z fa\u0142szywymi za\u0142o\u017ceniami. Augustyn bowiem jest mocno przekonany, \u017ce nie ma kacerza, kt\u00f3ryby b\u0142\u0105dzi\u0142 tylko w teorii przeciw artyku\u0142om wiary, a nie wykracza\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie w praktyce przeciw dobrym obyczajom. Manichejczyk\u00f3w zna\u0142 Augustyn jak nikt inny, bo przez 9 lat by\u0142 ich zwolennikiem; tu te\u017c znajomo\u015b\u0107 znakomicie mu pos\u0142u\u017cy\u0142a do sparali\u017cowania zgubnych wp\u0142yw\u00f3w tych che\u0142pliwych i ob\u0142udnych ascet\u00f3w, dopuszczaj\u0105cych si\u0119 w rzeczywisto\u015bci haniebnych wyst\u0119pk\u00f3w. By wykaza\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy obyczajami katolik\u00f3w, a ich obyczajami, napisa\u0142 w r. 388 dwie rozprawy: De moribus Ecclesiae catholicae i De moribus Manichaeorum.<\/p>\r\n
Zdaniem Augustyna z por\u00f3wnania tego ka\u017cdy snadnie wysnuje wniosek o moralnej warto\u015bci jednych i drugich. Manichejczykom stawia Augustyn bardzo ci\u0119\u017ckie zarzuty, tak co do wiary, jak i co do obyczaj\u00f3w; nawet tak zwani \u201ewybrani\u201d po\u015br\u00f3d nich dopuszczaj\u0105 si\u0119 czyn\u00f3w karygodnych, tak dalece, i\u017c trzeba by o tym pisa\u0107 ca\u0142e tomy, by je wyliczy\u0107. Jednym s\u0142owem ca\u0142e post\u0119powanie heretyk\u00f3w zmusza\u0142o Augustyna do stanowczego pot\u0119pienia ich doktryny i jej nast\u0119pstw – a nie m\u00f3g\u0142 temu lepszego da\u0107 wyrazu, jak przez postawienie zasady: Extra Ecclesiam salus non est.<\/p>\r\n
Wiele r\u00f3wnie\u017c przyczyni\u0142a si\u0119 do akcentowania tej zasady polemika z donatystami, kt\u00f3rzy na zewn\u0105trz gorszymi byli od manichejczyk\u00f3w i zupe\u0142nie nie przebierali w \u015brodkach, byle dokuczy\u0107 katolikom i szerzy\u0107 schizm\u0119 cho\u0107by pa\u0142k\u0105 i pi\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\r\n
Groz\u0105 i zemst\u0105 zatrzymywali zwolennik\u00f3w w \u0142onie sekty, a katolikom przeszkadzali nawet w wykonywaniu praktyk religijnych. Urz\u0105dzali formalne wyprawy na \u015bwi\u0105tynie i posiad\u0142o\u015bci katolickie, przy czym niejednokrotnie nie obesz\u0142o si\u0119 bez tortur i krwi rozlewu. Jeden zw\u0142aszcza od\u0142am donatyst\u00f3w, tzw. \u201ecircumcelliones\u201d – istni rozb\u00f3jnicy, stanowili przedni\u0105 stra\u017c i dopuszczali si\u0119 szalonych zbrodni na rachunek swych protektor\u00f3w, duchownych sekciarzy, kt\u00f3rzy tego wrogiego ruchu byli spr\u0119\u017cynami.<\/p>\r\n
Poniewa\u017c donaty\u015bci powo\u0142ywali si\u0119 cz\u0119sto na cech\u0119 \u015bwi\u0119to\u015bci swej sekty, jako g\u0142\u00f3wny probierz prawdziwo\u015bci ich ko\u015bcio\u0142a, przeto Augustyn opr\u00f3cz og\u00f3lnikowych i sumarycznych oskar\u017ce\u0144 przytacza ca\u0142e szeregi konkretnych zarzut\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105cych o tym, \u017ce donaty\u015bci nie tylko nie odznaczaj\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 \u017cycia, jako wykwitem wznios\u0142ych zasad, ale nadto pope\u0142niaj\u0105 i toleruj\u0105 u siebie wszelkiego rodzaju nadu\u017cycia.<\/p>\r\n
Fatalnym w skutkach zasadom – o ile je zasadami nazwa\u0107 mo\u017cna – heretyk\u00f3w i schizmatyk\u00f3w przeciwstawia Augustyn t\u0119 cech\u0119 Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego, kt\u00f3ra naj\u0142atwiej wpada w oczy, tj. jego powszechno\u015b\u0107 czyli katolicko\u015b\u0107. Sekciarze oderwali si\u0119 od ca\u0142o\u015bci, zasklepili si\u0119 w ma\u0142ym zak\u0105tku Afryki, zerwali z tradycj\u0105 i stan\u0119li do walki z ca\u0142ym katolickim \u015bwiatem – a co dziwniejsze – i w rozterk\u0119 ze samymi sob\u0105, bo co innego g\u0142osz\u0105, a co innego czyni\u0105. Czy wobec tego mo\u017ce by\u0107 mowa o osi\u0105gni\u0119ciu zbawienia tam gdzie nie ma odpowiednich ku temu \u015brodk\u00f3w, przede wszystkim \u015brodk\u00f3w najszerzej poj\u0119tych, tj. mi\u0142o\u015bci i jedno\u015bci, bez kt\u00f3rych nie ma ani odpuszczenia w tym \u017cyciu, ani zbawienia w przysz\u0142ym.<\/p>\r\n
Podali\u015bmy w najkr\u00f3tszych zarysach t\u0142o, na jakim si\u0119 rozgrywa\u0142a walka i motywy, jakie sk\u0142ania\u0142y Augustyna do tak rygorystycznego pojmowania kwestii zbawienia. Zaznaczyli\u015bmy jednak wy\u017cej, \u017ce rygoryzm ten nie jest tak bezwzgl\u0119dnym, jak si\u0119 na pierwszy rzut oka wydaje. I istotnie tak jest. Augustyn nie wyklucza bezwzgl\u0119dnie mo\u017cno\u015bci zbawienia poza Ko\u015bcio\u0142em. Aby to twierdzenie pogodzi\u0107 z poprzednim, nale\u017cy u \u015bw. Doktora odr\u00f3\u017cni\u0107 teori\u0119 od praktyki. W teorii, gdy idzie o zasady, Augustyn g\u0142osi nieugi\u0119cie zdanie: Extra Ecclesiam salus non est; w praktyce natomiast, gdy wchodzi w gr\u0119 sprawa zbawienia jednostek, okazuje si\u0119 cz\u0142owiekiem nader wyrozumia\u0142ym i wspania\u0142omy\u015blnym. Nie wynika z tego jaka\u015b chwiejno\u015b\u0107 czy niesta\u0142o\u015b\u0107 w zapatrywaniach, bo zasady tej trzyma\u0142 si\u0119 od samego pocz\u0105tku walki zdonatystami, o czym \u015bwiadczy np. \u201d Psalmus contra partem Donati\u201d z r. 393, w kt\u00f3rym z wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 i s\u0142odycz\u0105 zwraca si\u0119 do b\u0142\u0119dnowierc\u00f3w, wykazuj\u0105c im zgubne skutki od\u0142\u0105czenia si\u0119 od Ko\u015bcio\u0142a, jedynego \u017ar\u00f3d\u0142a \u0142aski, i nawo\u0142uj\u0105c ich do rych\u0142ego powrotu. Zapewne, \u017ce silniej akcentowa\u0142 teoretyczn\u0105 zasad\u0119, gdy zosta\u0142 biskupem, bo jako pasterz diecezji wi\u0119cej poczuwa\u0142 si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci za ca\u0142o\u015b\u0107 zasad katolickich. Mimo to jednak i wtedy nigdy nie zaprzecza\u0142 mo\u017cno\u015bci zbawienia poza Ko\u015bcio\u0142em w poszczeg\u00f3lnych wypadkach. Sk\u0105d to wiemy? Wiemy to z o\u015bwietlenia przez Augustyna stosunku innowierc\u00f3w tzn. heretyk\u00f3w i schizmatyk\u00f3w do Ko\u015bcio\u0142a. Heretycy i schizmatycy, od\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 od Ko\u015bcio\u0142a, nie zrywaj\u0105 z nim ca\u0142kowicie, bo pozostaje wiele rzeczy, kt\u00f3re ich jeszcze z nim wi\u0105\u017c\u0105, jak np. chrzest, symbol wiary i inne sakramenty; zrywaj\u0105 za\u015b w pierwszym rz\u0119dzie jedno\u015b\u0107 i zgod\u0119. Augustyn nie zaprzecza przedmiotowej warto\u015bci sakrament\u00f3w i ich wa\u017cno\u015bci po stronie heretyk\u00f3w i schizmatyk\u00f3w – owszem, nawet wyra\u017anie o niej m\u00f3wi; natomiast jako g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0119 w oddzia\u0142ywaniu sakrament\u00f3w poza Ko\u015bcio\u0142em, podnosi brak odpowiedniego usposobienia u tych, kt\u00f3rzy je przyjmuj\u0105.<\/p>\r\n
Wina b\u0142\u0119dnowiercy, przyjmuj\u0105cego sakrament, w stopniu swym zale\u017cy od stopnia jego \u015bwiadomo\u015bci, z jak\u0105 go przyjmuje, nie zostaj\u0105c w \u0142\u0105czno\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em, jedynym prawnym w\u0142a\u015bcicielem sakrament\u00f3w.<\/p>\r\n
Wielki Doktor Ko\u015bcio\u0142a zachodniego nie zaprzecza mo\u017cno\u015bci dobrego usposobienia poza Ko\u015bcio\u0142em, chocia\u017c czyni to ostro\u017cnie i z pewnymi zastrze\u017ceniami, kt\u00f3re zreszt\u0105 s\u0105 ca\u0142kiem uzasadnione.<\/p>\r\n
Gdzie nie ma prawdziwej wiary, tam \u017cadna z cn\u00f3t nie ma istotnego gruntu, na kt\u00f3rym by si\u0119 osta\u0107 mog\u0142a. Z wiary ma wyp\u0142ywa\u0107 ta najpi\u0119kniejsza z cn\u00f3t – mi\u0142o\u015b\u0107, bez kt\u00f3rej nawet wiara nie zbawia; a nie ma mi\u0142o\u015bci bez jedno\u015bci i \u0142\u0105czno\u015bci, przede wszystkim duchowej, bo sama zewn\u0119trzna nie wystarcza.<\/p>\r\n
Z tego wynika, jak Augustyn wspaniale z Ko\u015bcio\u0142a widzialnego wyprowadza Ko\u015bci\u00f3\u0142 niewidzialny, czyli po\u0142\u0105czenie (communio) tych, kt\u00f3rzy czy to w Ko\u015bciele, czy poza Ko\u015bcio\u0142em w dobrej wierze \u017cyj\u0105, wed\u0142ug najszczerszego swego przekonania.<\/p>\r\n
Z tego r\u00f3wnie\u017c punktu widzenia nale\u017cy patrze\u0107 i na stosunek b\u0142\u0119dnowierc\u00f3w do Ko\u015bcio\u0142a; tych dzieli Augustyn na dwie kategorie, tj. formalnych i materialnych czyli b\u0142\u0105dz\u0105cych \u015bwiadomie i nie\u015bwiadomie.<\/p>\r\n
Wszystkie tedy rygorystyczne wyra\u017cenia odnosz\u0105ce si\u0119 tak do mo\u017cno\u015bci zbawienia, jak i wa\u017cno\u015bci sakrament\u00f3w poza Ko\u015bcio\u0142em, stosuj\u0105 si\u0119 do heretyk\u00f3w i schizmatyk\u00f3w f o r ma ln y c h , tj. zdaj\u0105cych sobie spraw\u0119 ze swego post\u0119powania. Pos\u0105dzanie Augustyna o brak tolerancji nie ma najmniejszego uzasadnienia, jak r\u00f3wnie\u017c zarzut ekskluzywno\u015bci katolickiej moralno\u015bci i rygorystycznego pojmowania kwestii zbawienia. Tak mog\u0105 s\u0105dzi\u0107 ci, kt\u00f3rzy albo nie czytali Augustyna, albo czytaj\u0105c, nie chcieli rozumie\u0107.<\/p>\r\n
Jakkolwiek wed\u0142ug Augustyna poza Ko\u015bcio\u0142em nie ma Ducha \u015awi\u0119tego, – to przecie\u017c \u0142aska Bo\u017ca mimo to mo\u017ce oddzia\u0142ywa\u0107 i na odszczepie\u0144c\u00f3w w kierunku nawr\u00f3cenia. Oderwanych od Ko\u015bcio\u0142a przyr\u00f3wnuje \u015bw. Dokt\u00f3r do po\u0142amanych ga\u0142\u0119zi, kt\u00f3re mog\u0105 jeszcze zrosn\u0105\u0107 si\u0119 w jedno z \u017cyciodajnym pniem. Dop\u00f3ki \u017cyj\u0105, nie mo\u017cna zupe\u0142nie w\u0105tpi\u0107 o ich zbawieniu, bo i wzgl\u0119dem ich niezmierzonym jest mi\u0142osierdzie Boga. Wielko\u015bci tego mi\u0142osierdzia i cierpliwo\u015bci Bo\u017cej dozna\u0142 Augustyn na sobie samym, jak ma\u0142o kto i tyle musia\u0142 z\u0142ama\u0107 przeszk\u00f3d na drodze do nawr\u00f3cenia, czemu wspania\u0142y wyraz da\u0142 w Wyznaniach – \u017ce trudno przypu\u015bci\u0107, i\u017cby p\u00f3\u017aniej zapomnia\u0142 o tym i sta\u0142 si\u0119 nieub\u0142aganym dla b\u0142\u0105dz\u0105cych w wierze, zw\u0142aszcza zrodzonych i wychowanych poza Ko\u015bcio\u0142em. Augustyn przyznaje, \u017ce niejednokrotnie nawet najgorsi heretycy mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 w dobrej wierze. Nie mo\u017ce jednak by\u0107 zbawiony ani usprawiedliwiony ten, kto poznawszy Ko\u015bci\u00f3\u0142, czy to z lektury ksi\u0105g \u015bwi\u0119tych, czy po jego cechach lub w inny spos\u00f3b, mimo to zerwa\u0142 z nim \u0142\u0105czno\u015b\u0107 lub zerwanej \u0142\u0105czno\u015bci nie nawi\u0105za\u0142.<\/p>\r\n
Wed\u0142ug Augustyna mo\u017cliwym jest usprawiedliwienie, zas\u0142uguj\u0105ce na \u017cywot wieczny, dokonuj\u0105ce si\u0119 w duszy cz\u0142owieka bez zewn\u0119trznej pomocy, wtedy mianowicie, gdy ta zewn\u0119trzna pomoc i widzialne \u015brodki s\u0105 dla\u0144 niedost\u0119pnymi. Dobre usposobienie, \u201erecta dispositio\u201d w wypadku extremae necessitatis zast\u0119puje sakrament chrztu; w ten spos\u00f3b np. zbawi\u0142 si\u0119 \u0142otr na krzy\u017cu. Przekonywuj\u0105co dowodzi wielki biskup Hippony, \u017ce od pocz\u0105tku rodzaju ludzkiego, a raczej od obietnicy Odkupiciela, objawia\u0142 si\u0119 Chrystus r\u00f3\u017cnymi sposobami ludzko\u015bci, i w ka\u017cdym czasie byli tacy, kt\u00f3rzy we\u0144 wierzyli; byli tacy ju\u017c w erze patriarchalnej od Adama do Moj\u017cesza; byli zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d narodu wybranego, a nie brak\u0142o ich i w\u015br\u00f3d pogan. Co z tego wynika? Oto, \u017ce B\u00f3g nigdy nie sk\u0105pi\u0142 \u0142aski swej i \u015brodk\u00f3w, wiod\u0105cych do zbawienia – a odmawia\u0142 ich tylko tym, kt\u00f3rzy z w\u0142asnej woli i winy stali si\u0119 ich niegodnymi.<\/p>\r\n
Widzimy tedy z tego kr\u00f3tkiego przedstawienia sprawy, i\u017c Augustyn bardzo roztropnie pojmuje kwesti\u0119 zbawienia – nie pot\u0119pia z g\u00f3ry nikogo – jest wyrozumia\u0142ym na s\u0142abo\u015bci ludzkie – i zasad\u0119: \u201eExtra Ecclesiam salus non est\u201d w ten spos\u00f3b i w tym znaczeniu g\u0142osi, i\u017c ka\u017cdy ze spokojnym sumieniem na ni\u0105 zgodzi\u0107 si\u0119 mo\u017ce.<\/p>\r\n
Ks. Jan Czuj<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zdanie to by\u0142o niejednokrotnie w ci\u0105gu wiek\u00f3w kamieniem obrazy dla innowierc\u00f3w, a cz\u0119stokro\u0107 nie rozumieli go i mo\u017ce dzi\u015b nie rozumiej\u0105 katolicy. Jest ono tak starem, jak starym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142, a w formie podanej w nag\u0142\u00f3wku: \u201eExtra Ecclesiam salus non est\u201d datuje si\u0119 od \u015bw. Cypriana, uzasadnienie za\u015b i pog\u0142\u0119bienie jego tre\u015bci zawdzi\u0119czamy \u015bw. Augustynowi. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93172"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93172"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93172\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=93172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=93172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}