{"id":93122,"date":"2017-01-19T21:30:23","date_gmt":"2017-01-20T02:30:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=93122"},"modified":"2017-01-19T12:08:54","modified_gmt":"2017-01-19T17:08:54","slug":"prawo-do-oporu-w-przypadku-naduzycia-wladzy-michael-davies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=93122","title":{"rendered":"Prawo do oporu w przypadku nadu\u017cycia w\u0142adzy – Michael Davies<\/em>"},"content":{"rendered":"

W Rozdziale II oraz Dodatku II wykaza\u0142em, \u017ce nawet je\u015bli bulla Quo primum<\/em> zosta\u0142a zniesiona lub uniewa\u017cniona, ka\u017cdy kap\u0142an ma w dalszym ci\u0105gu prawo do odprawiania Mszy Trydenckiej na mocy odwiecznego zwyczaju. Prawo to zachowuje niezale\u017cnie od tego, jakie stanowisko w tej sprawie zaj\u0119liby biskupi diecezjalni czy kongregacje rzymskie. Zachowa\u0142by je nawet w\u00f3wczas, je\u015bli sam papie\u017c jasno da\u0142by do zrozumienia, \u017ce nie \u017cyczy sobie celebracji Mszy Trydenckiej. Co jednak sta\u0142oby si\u0119, gdyby papie\u017c wykorzysta\u0142 sw\u0105 w\u0142adz\u0119 do uchylenia tego prawa poprzez wyra\u017ane uniewa\u017cnienie owego odwiecznego zwyczaju w spos\u00f3b formalny? Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c mia\u0142by w\u0142adz\u0119 to uczyni\u0107. Dzi\u0119ki Bo\u017cej Opatrzno\u015bci jak do tej pory \u017caden Nast\u0119pca \u015bw. Piotra nie posun\u0105\u0142 si\u0119 do wydania tak katastrofalnej w skutkach decyzji. Gdyby jednak – przed czym niech B\u00f3g broni – papie\u017c rzeczywi\u015bcie anulowa\u0142 prawo ka\u017cdego kap\u0142ana do odprawiania Mszy Trydenckiej w formie, kt\u00f3ra nie pozostawia\u0142aby w\u0105tpliwo\u015bci, czy oznacza\u0142oby to, \u017ce tradycyjni kap\u0142ani nie mieliby wyj\u015bcia i musieliby celebrowa\u0107 Novus Ordo Missae<\/em>? Wniosek taki nie jest bynajmniej oczywisty. Sam fakt, \u017ce dany akt jest legalny, nie czyni go jeszcze sprawiedliwym. Osoba piastuj\u0105ca w\u0142adz\u0119, nawet papie\u017c, mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 ultra vires<\/em>, czyli nadu\u017cywa\u0107 swej w\u0142adzy. W takim przypadku wierni mieliby prawo odm\u00f3wi\u0107 pos\u0142usze\u0144stwa.<\/p>\r\n

Omawia\u0142em t\u0119 kwesti\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo w mej ksi\u0105\u017cce Apologia pro Marcel Lefebvre<\/em> i wszystkich czytelnik\u00f3w pragn\u0105cych zapozna\u0107 si\u0119 z ni\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo odsy\u0142am do Dodatku II tej pozycji. Sk\u0142ada si\u0119 on z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: pierwsza dotyczy sprawy Roberta Grosseteste, XIII-wiecznego biskupa Lincoln (i prawdopodobnie najwybitniejszego katolika, jakiego wyda\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 angielski), kt\u00f3ry wszed\u0142 w konflikt z papie\u017cem odmawiaj\u0105c mianowania bratanka Innocentego IV kanonikiem katedry w Lincoln. Cz\u0142owiek \u00f3w nie zamierza\u0142 nawet pojawi\u0107 si\u0119 w Anglii, urz\u0105d kanonika mia\u0142 stanowi\u0107 dla niego jedynie \u017ar\u00f3d\u0142o dochodu. Biskup Grosseteste zwr\u00f3ci\u0142 papie\u017cowi uwag\u0119, \u017ce celem tego urz\u0119du jest zapewnienie wiernym opieki duszpasterskiej, a nie dochodu jego krewnym. Cho\u0107 papie\u017c by\u0142 w\u0142adny uczyni\u0107 swego bratanka kanonikiem, biskup stwierdzi\u0142, \u017ce nie mia\u0142 po temu moralnego prawa, nie wykorzystywa\u0142 bowiem w tym przypadku w\u0142adzy otrzymanej od Jezusa Chrystusa do celu, dla jakiego zosta\u0142a mu ona powierzona, tj. do budowania Mistycznego Cia\u0142a Chrystusa. Odm\u00f3wi\u0142 wi\u0119c papie\u017cowi pos\u0142usze\u0144stwa- i nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c mia\u0142 w tym wypadku s\u0142uszno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Dietrich von Hildebrand by\u0142 zdania, \u017ce nic nie powinno by\u0107 zakazywane, o ile nie jest ewidentnie szkodliwe lub z\u0142e. Nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie, na jakiej podstawie celebracja Mszy Trydenckiej mog\u0142aby by\u0107 sprawiedliwie zakazana. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zajmuje ona wyj\u0105tkowe miejsce w historii Ko\u015bcio\u0142a Zachodniego, a w swych zasadniczych elementach si\u0119ga czas\u00f3w \u015bw. Grzegorza Wielkiego i odleglejszej jeszcze przesz\u0142o\u015bci. Co najwa\u017cniejsze, zosta\u0142a ona w swej ostatecznej formie promulgowana przez \u015bw. Piusa V jako akt pos\u0142usze\u0144stwa Soborowi Trydenckiemu i przyj\u0105\u0107 nale\u017cy, \u017ce tak jak nauczanie tego soboru o Eucharystii mia\u0142o mie\u0107 charakter definitywny, to samo powiedzie\u0107 nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c o rycie, kt\u00f3ry jest doskona\u0142ym wyrazem liturgicznym tego nauczania. Poniewa\u017c w\u0142adza papie\u017ca powierzona zosta\u0142a mu dla budowania Mistycznego Cia\u0142a Chrystusa, trudno by\u0142oby utrzymywa\u0107, \u017ce realizowa\u0142by on ten cel znosz\u0105c ryt Mszy, stanowi\u0105cy najwspanialsze dziedzictwo Ko\u015bcio\u0142a Zachodniego.<\/p>\r\n

Je\u015bli przyjmie si\u0119, \u017ce wprowadzony przez papie\u017ca zakaz celebracji Mszy Trydenckiej stanowi\u0142by nadu\u017cycie w\u0142adzy, w\u00f3wczas ka\u017cdy kap\u0142an by\u0142by usprawiedliwiony odprawiaj\u0105c j\u0105 pomimo tego papieskiego zakazu. By lepiej to wyja\u015bni\u0107, przytocz\u0119 tu kilka fragment\u00f3w drugiej cz\u0119\u015bci Dodatku II z mej ksi\u0105\u017cki Apologia pro Marcel Lefebvre<\/em>.<\/p>\r\n

Nauczanie \u015bw. Tomasza z Akwinu<\/strong><\/p>\r\n

Wed\u0142ug katolickich teolog\u00f3w i kanonist\u00f3w pra\u0142at mo\u017ce nadu\u017cy\u0107 swej w\u0142adzy na wiele sposob\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c poprzez narzucenie niesprawiedliwego prawa oraz zaniedbanie obowi\u0105zku strze\u017cenia i przekazywania Depozytu Wiary, czy to poprzez milczenie w obliczu herezji, czy nawet jej nauczanie. W pierwszym z tych przypadk\u00f3w katolik ma prawo odm\u00f3wi\u0107 pos\u0142usze\u0144stwa, w drugim natomiast ma wr\u0119cz obowi\u0105zek stawiania oporu. Wed\u0142ug powszechnej opinii teolog\u00f3w i kanonist\u00f3w legislator powinien nie tylko wystrzega\u0107 si\u0119 narzucania  prawa, kt\u00f3rego jego poddani nie byliby w stanie wykona\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c tego, by prawa nie by\u0142y dla nich zbyt uci\u0105\u017cliwe i bolesne. \u015aw. Tomasz wyja\u015bnia, \u017ce aby prawo by\u0142o sprawiedliwe, musi ono odpowiada\u0107 wymogom rozumu i przynosi\u0107 korzy\u015b\u0107 tym, do kt\u00f3rych ma si\u0119 odnosi\u0107. Prawo mo\u017ce przesta\u0107 by\u0107 wi\u0105\u017c\u0105ce nawet bez odwo\u0142ania go przez legislatora, kiedy jest w oczywisty spos\u00f3b szkodliwe, niemo\u017cliwe do wype\u0142nienia czy nierozumne[1]<\/a>. Jest to szczeg\u00f3lnie prawdziwe, gdy pra\u0142at nakazuje co\u015b sprzecznego z Bo\u017cym prawem (Praelato non est obediendum contra praeceptum divinum<\/em>). Na poparcie swego nauczania \u015bw. Tomasz przytacza ust\u0119p z Dziej\u00f3w Apostolskich 5, 29: \u201eTrzeba bardziej s\u0142ucha\u0107 Boga, ni\u017c ludzi\u201d.  Naucza, \u017ce w przypadku takiego rozporz\u0105dzenia grzech pope\u0142nia\u0142by nie tylko \u00f3w pra\u0142at, ale te\u017c ci, kt\u00f3rzy okazywaliby mu pos\u0142usze\u0144stwo, podobnie jak pope\u0142nia\u0142by go nie b\u0119d\u0105c pos\u0142uszni prawu Bo\u017cemu (ipse peccaret praecipiens, et ei obediens, quasi contra praeceptum Domini agens<\/em>)[2]<\/a>.<\/p>\r\n

W kwestii, czy podw\u0142adni maj\u0105 obowi\u0105zek by\u0107 pos\u0142uszni swym prze\u0142o\u017conym we wszystkich rzeczach, \u015bw. Tomasz wyja\u015bnia: \u201eNie wolno by\u0107 pos\u0142usznym wobec prze\u0142o\u017conego, je\u015bli to jest sprzeczne z przykazaniem Bo\u017cym\u201d[3]<\/a>. Normalnie podw\u0142adni maja obowi\u0105zek okazywa\u0107 pos\u0142usze\u0144stwo prawu Ko\u015bcio\u0142a oraz pa\u0144stwa, wolno im jednak opiera\u0107 si\u0119 surowym i szkodliwym prawom, kt\u00f3re nie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do dobra wsp\u00f3lnego. Pod \u017cadnym pozorem nie wolno im nara\u017ca\u0107 na szwank wiary zas\u0142aniaj\u0105c si\u0119 pos\u0142usze\u0144stwem. Bior\u0105c pod uwag\u0119 zakres, w jakim nauczanie eucharystyczne Soboru Trydenckiego zosta\u0142o w tekstach liturgicznych Novus Ordo Missae<\/em> zbagatelizowane i pami\u0119taj\u0105c, \u017ce nowy ryt spotka\u0142 si\u0119 z aprobat\u0105 przedstawicieli licznych sekt protestanckich, katolicki kap\u0142an s\u0142usznie m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107, i\u017c celebruj\u0105c Novus Ordo Missae<\/em> nie pozostawa\u0142by wierny nauczaniu Soboru Trydenckiego. Tak wi\u0119c kap\u0142ani pragn\u0105cy celebrowa\u0107 tradycyjn\u0105 Msz\u0119 mog\u0105 argumentowa\u0107, \u017ce zaakceptowanie Novus Ordo<\/em> pod pozorem pos\u0142usze\u0144stwa oznacza\u0142oby wystawienie na szwank wiary.<\/p>\r\n

Jednak, o ile tradycjonali\u015bci s\u0142usznie mogliby argumentowa\u0107, \u017ce tacy kap\u0142ani maj\u0105 prawo domaga\u0107 si\u0119 poszanowania swego sumienia, powinni r\u00f3wnie\u017c akceptowa\u0107 fakt, i\u017c inni kap\u0142ani nie uwa\u017caj\u0105 bynajmniej, by nara\u017cali wiar\u0119 na szwank pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 Novus Ordo Missae<\/em>, poniewa\u017c ortodoksja tego rytu zagwarantowana zosta\u0142a przez samego papie\u017ca. By\u0142oby niesprawiedliwo\u015bci\u0105 podwa\u017ca\u0107 ortodoksj\u0119 kap\u0142ana jedynie dlatego, i\u017c celebruje on Msz\u0119 wed\u0142ug nowego rytu.<\/p>\r\n

Kluczowe znaczenie ma tu rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy schizm\u0105 a niepos\u0142usze\u0144stwem. Kwestia ta om\u00f3wiona zosta\u0142a w Dictionnaire de Theologie Catholique <\/em>przez samego o. Yvesa Congara OP, nieub\u0142aganego krytyka abpa Marcela Lefebvre\u2019a i ruchu tradycjonalistycznego[4]<\/a>. O. Congar wyja\u015bnia, \u017ce akt schizmatycki polega na odrzuceniu autorytetu prawomocnej w\u0142adzy – jak to by\u0142o np. w przypadku Marcina Lutra. Wykazuje te\u017c, \u017ce odmowa zaakceptowania decyzji legalnej w\u0142adzy w konkretnym przypadku nie stanowi aktu schizmy, ale niepos\u0142usze\u0144stwa. Katolik, kt\u00f3ry bez s\u0142usznego powodu opuszcza Msze niedzielne jest niepos\u0142uszny, ale nie jest schizmatykiem – cho\u0107 jego niepos\u0142usze\u0144stwo stanowi grzech ci\u0119\u017cki. Jednak niepos\u0142usze\u0144stwo bezprawnemu nakazowi, odmowa podporz\u0105dkowania si\u0119 nadu\u017cyciu w\u0142adzy, mog\u0105 by\u0107 aktem cnoty. To nie bp Grosseteste pope\u0142ni\u0142 grzech odmawiaj\u0105c mianowania bratanka papie\u017ca kanonikiem katedry w Lincoln, ale papie\u017c, kt\u00f3ry chcia\u0142 wykorzysta\u0107 urz\u0105d przeznaczony do pracy duszpasterskiej dla zapewnienia dochodu swemu krewniakowi. Jak jednak pogl\u0105d taki pogodzi\u0107 mo\u017cna z nauczaniem Konstytucji dogmatycznej I Soboru Watyka\u0144skiego Pastor aeternus<\/em>?<\/p>\r\n

\u201eDlatego nauczamy i wyja\u015bniamy, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymski, z rozporz\u0105dzenia Pana posiada nad wszystkimi innymi [Ko\u015bcio\u0142ami] pierwsze\u0144stwo zwyczajnej w\u0142adzy, oraz \u017ce ta jurysdykcyjna w\u0142adza biskupa Rzymu, kt\u00f3ra jest rzeczywi\u015bcie biskupia, jest bezpo\u015brednia: wobec niej obowi\u0105zani s\u0105 zachowa\u0107 hierarchiczne podporz\u0105dkowanie i prawdziwe pos\u0142usze\u0144stwo pasterze i wierni wszelkiego obrz\u0105dku i godno\u015bci, ka\u017cdy z osobna i wszyscy razem, i to nie tylko w sprawach wiary i moralno\u015bci, ale tak\u017ce w kwestiach dotycz\u0105cych dyscypliny i kierowania Ko\u015bcio\u0142em rozproszonym po ca\u0142ym \u015bwiecie; w ten spos\u00f3b, \u017ceby – przez zachowanie jedno\u015bci zar\u00f3wno wsp\u00f3lnoty, jak i wyznawania tej samej wiary z biskupem Rzymu – Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusa by\u0142 jedn\u0105 owczarni\u0105 wok\u00f3\u0142 jednego najwy\u017cszego pasterza. To jest nauka prawdy katolickiej, od kt\u00f3rej nikt nie mo\u017ce odst\u0105pi\u0107 bez utraty wiary i zbawienia\u201d[5]<\/a>.<\/p>\r\n

W \u017carliwej obronie prerogatyw papieskich niekt\u00f3rzy katolicy interpretuj\u0105 te s\u0142owa w ten spos\u00f3b, jak gdyby wyposa\u017ca\u0142y one papie\u017ca we w\u0142adz\u0119, kt\u00f3rej w rzeczywisto\u015bci nigdy on nie posiada\u0142 i nigdy nie m\u00f3g\u0142by posiada\u0107. Nie zdaj\u0105c sobie cz\u0119sto z tego sprawy, sugeruj\u0105 oni, wprost lub po\u015brednio, i\u017c papie\u017c posiada w\u0142adz\u0119 absolutn\u0105 czy te\u017c arbitraln\u0105, tj. \u017ce mo\u017ce on rz\u0105dzi\u0107 Ko\u015bcio\u0142em w spos\u00f3b ca\u0142kowicie nieskr\u0119powany. Jednak w\u0142adza papie\u017ca nie jest ani arbitralna ani absolutna – sama my\u015bl, \u017ce s\u0142owa Pastor aeternus<\/em> mog\u0142aby by\u0107 interpretowane w ten spos\u00f3b by\u0142a uwa\u017cana [przez ojc\u00f3w soborowych] za absurdaln\u0105, za\u015b postulaty, by do\u0142\u0105czy\u0107 do Konstytucji klauzule maj\u0105ce interpretacje takie wyklucza\u0107, traktowane by\u0142y jako \u015bmieszne. Gdy pochodz\u0105cy z Ameryki biskup Verot z Savannaah zaproponowa\u0142 przyj\u0119cie kanonu: \u201eGdyby kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce w\u0142adza papie\u017ca w Ko\u015bciele jest tak absolutna, \u017ce mo\u017ce on rozporz\u0105dza\u0107 wszystkim wedle swych zachcianek, niech b\u0119dzie wykl\u0119ty\u201d ojcowie odpowiedzieli, \u017ce biskupi nie przyjechali do Rzymu po to, by \u201es\u0142ucha\u0107 b\u0142azenad\u201d[6]<\/a>.<\/p>\r\n

Biskup Freppel z Angers, wyk\u0142adowca teologii na Sorbonie, nale\u017c\u0105cy do grupy teolog\u00f3w, kt\u00f3rzy wezwani zostali do Rzymu w celu przygotowania soboru,  podczas dyskusji nad w\u0142adz\u0105 jurysdykcyjn\u0105 papie\u017ca powiedzia\u0142:<\/p>\r\n

\u201eAbsolutyzm rzymski jest systemem opartym o tez\u0119 Ulpiana, wedle kt\u00f3rej wola w\u0142adcy stanowi prawo. Czy kto\u015b twierdzi\u0142 jednak kiedykolwiek, \u017ce papie\u017c rzymski powinien rz\u0105dzi\u0107 Ko\u015bcio\u0142em wedle w\u0142asnego upodobania, swych kaprys\u00f3w i fantazji, w spos\u00f3b ca\u0142kowicie arbitralny, jednym s\u0142owem bez praw i kanon\u00f3w? Wszyscy odrzucamy w\u0142adz\u0119 czysto arbitraln\u0105, bronimy jednak w\u0142adzy pe\u0142nej i doskona\u0142ej. Czy w\u0142adza jest arbitralna dlatego tylko, i\u017c jest najwy\u017csza? Czy rz\u0105dy \u015bwieckie s\u0105 arbitralne, poniewa\u017c s\u0105 w\u0142adz\u0105 najwy\u017csz\u0105? Czy arbitralnym jest sob\u00f3r powszechny zatwierdzony przez papie\u017ca? Po\u0142\u00f3\u017cmy kres temu pomieszaniu poj\u0119\u0107! Niech doktryna przedstawiona w schemacie[7]<\/a> przyjmowana b\u0119dzie w jej autentycznym, w\u0142a\u015bciwym sensie, bez absurdalnych interpretacji\u201d[8]<\/a>.<\/p>\r\n

Biskup Zinelli by\u0142 cz\u0142onkiem cia\u0142a odpowiedzialnego za wyja\u015bnianie sensu schematu ojcom soborowym. W odpowiedzi melchickiemu Patriarsze Antiochii wyja\u015bni\u0142 on, \u017ce w\u0142adza papieska nie jest monarchi\u0105 absolutn\u0105, poniewa\u017c forma rz\u0105d\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a ustanowiona zosta\u0142a przez Chrystusa i nie mog\u0142aby by\u0107 zmieniona nawet przez sob\u00f3r powszechny. \u201eI nikt przy zdrowych zmys\u0142ach nie mo\u017ce twierdzi\u0107, \u017ce papie\u017c czy sob\u00f3r powszechny mog\u0105 zniszczy\u0107 urz\u0105d biskupi czy inne elementy okre\u015blone przez prawo Boskie\u201d[9]<\/a>.<\/p>\r\n

Je\u015bli w\u0142adza papie\u017ca nie jest ani absolutna ani arbitralna, w spos\u00f3b oczywisty musi by\u0107 ona ograniczona. Najbardziej oczywistym i najwa\u017cniejszym ograniczeniem pe\u0142ni w\u0142adzy papieskiej (plenitudo potestatis<\/em>), wspomnian\u0105 przy wielu okazjach w trakcie dyskusji podczas I Soboru Watyka\u0144skiego, jest w\u0142a\u015bnie zasada, na mocy kt\u00f3rej bo Grosseteste odm\u00f3wi\u0142 pos\u0142usze\u0144stwa Innocentemu IV:<\/p>\r\n

\u201eJak powiedzia\u0142em, Stolica Apostolska w swej \u015bwi\u0119to\u015bci nie mo\u017ce niszczy\u0107, mo\u017ce jedynie budowa\u0107. To w\u0142a\u015bnie oznacza pe\u0142nia w\u0142adzy, mo\u017ce ona czyni\u0107 wszystko ku zbudowaniu. Jednak owe tak zwane prowizje nie buduj\u0105, ale niszcz\u0105\u201d.<\/p>\r\n

To w\u0142a\u015bnie mia\u0142 na my\u015bli inny cz\u0142onek tego cia\u0142a, bp d\u2019Avanzo z Calvi:<\/p>\r\n

\u201eTak wi\u0119c Piotr posiada tyle w\u0142adzy, ile da\u0142 mu jej Pan, nie do niszczenia, ale do budowania Cia\u0142a Chrystusa, kt\u00f3rym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142\u201d[10]<\/a>.<\/p>\r\n

W swym dziele Dialogus de potestate papae<\/em> (1517) dominikanin Sylwester Prierias dopuszcza\u0142 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej papie\u017c m\u00f3g\u0142by nadu\u017cy\u0107 swej w\u0142adzy i – powtarzaj\u0105c niejako argumentacj\u0119 bpa Grosseteste – podkre\u015bla\u0142, \u017ce posiadane przez niego prerogatywy i przywileje dane mu zosta\u0142y jedynie do budowania, a nie do niszczenia:<\/p>\r\n

\u201eTak wi\u0119c, gdyby zechcia\u0142 on rozda\u0107 maj\u0105tek Ko\u015bcio\u0142a lub Patrymonium \u015bw. Piotra swym w\u0142asnym krewnym, gdyby chcia\u0142 zniszczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 albo pope\u0142ni\u0107 podobny czyn, istnia\u0142by obowi\u0105zek powstrzymania go, sprzeciwiania si\u0119 mu i stawiania mu oporu. Pow\u00f3d tego jest taki, i\u017c nie posiada on w\u0142adzy by niszczy\u0107, z czego z kolei wynika, i\u017c je\u015bli post\u0119powa\u0142by taki spos\u00f3b, dozwolone by\u0142oby okazywanie mu niepos\u0142usze\u0144stwa\u201d.<\/p>\r\n

Widzimy wi\u0119c jasno, i\u017c Pastor aeternus<\/em> nie obliguje katolik\u00f3w do wiary, i\u017c papie\u017c posiada w\u0142adz\u0119 absolutn\u0105 czy arbitraln\u0105, ani \u017ce zaprowadzane przez niego prawa nie podlegaj\u0105 \u017cadnej krytyce. Osobn\u0105 kategori\u0119 stanowi nauczanie doktrynalne, przy kt\u00f3rym papie\u017c anga\u017cuje sw\u0105 nieomylno\u015b\u0107 – ka\u017cdy katolik ma obowi\u0105zek przyj\u0105\u0107 je wewn\u0119trznie oraz wyznawa\u0107 publicznie.<\/p>\r\n

Odnosz\u0105c si\u0119 do mo\u017cliwo\u015bci konfliktu mi\u0119dzy sumieniem a nakazem papieskim, kard. Newman wyja\u015bnia:<\/p>\r\n

\u201eCo do konieczno\u015bci kierowania si\u0119 g\u0142osem sumienia, konflikt mi\u0119dzy nim oraz w\u0142adz\u0105 papie\u017ca mo\u017cliwy jest jedynie w\u00f3wczas, gdy papie\u017c promulguje prawo lub wydaje konkretny nakaz etc. (\u2026) [Jest tak poniewa\u017c] papie\u017c nie jest nieomylny w swych prawach, ani w swych rozporz\u0105dzeniach, w aktach wykonywanych jako g\u0142owa pa\u0144stwa, w administracji czy polityce\u201d[11]<\/a>.<\/p>\r\n

Decyzja o niepos\u0142usze\u0144stwie woli papie\u017ca jest jednak spraw\u0105 bardzo powa\u017cn\u0105. Bez w\u0105tpienia lepiej by\u0142oby ulec b\u0142\u0119dowi bezmy\u015blnego i absolutnego pos\u0142usze\u0144stwa, ni\u017c przyj\u0105\u0107 modernistyczn\u0105 zasad\u0119 poddawania ka\u017cdej decyzji papie\u017ca osobistemu os\u0105dowi. Kard. Newman ostrzega:<\/p>\r\n

\u201eJe\u015bli w konkretnym przypadku [g\u0142os sumienia] mia\u0142by by\u0107 traktowany jako \u015bwi\u0119ty i nadrz\u0119dny, aby przewa\u017cy\u0142 on nad decyzj\u0105 papie\u017ca konieczne jest zachowanie wielkiej rozwagi, poprzedzenie decyzji modlitw\u0105 i do\u0142o\u017cenie wszelkich stara\u0144, by wyrobi\u0107 sobie w danej kwestii s\u0142uszny os\u0105d. Co wi\u0119cej, papie\u017c posiada prawo do naszego pos\u0142usze\u0144stwa, co oznacza, i\u017c onus probandi<\/em> spoczywa, jak w przypadku wszelkich wyj\u0105tk\u00f3w od regu\u0142y, na sumieniu danego cz\u0142owieka. O ile cz\u0142owiek nie jest w stanie stwierdzi\u0107 wobec Boga, \u017ce nie wolno mu dzia\u0142a\u0107 zgodnie z intencj\u0105 papie\u017ca, ma obowi\u0105zek by\u0107 mu pos\u0142usznym i sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 mu pope\u0142nia\u0142by ci\u0119\u017cki grzech. Sam zmys\u0142 lojalno\u015bci ka\u017ce mu wierzy\u0107 w s\u0142uszno\u015b\u0107 postanowienia papie\u017ca i stosownie do niego post\u0119powa\u0107\u201d[12]<\/a>.<\/p>\r\n

Jest to rzecz, o kt\u00f3rej tradycjonali\u015bci nie powinni nigdy zapomina\u0107. Nic nie powinno przejmowa\u0107 katolika wi\u0119kszym l\u0119kiem i obaw\u0105, ni\u017c niepos\u0142usze\u0144stwo nakazowi papie\u017ca. Akt taki m\u00f3g\u0142by by\u0107 dozwolony jedynie przy pewno\u015bci, \u017ce pos\u0142usze\u0144stwo papie\u017cowi oznacza\u0142oby niepos\u0142usze\u0144stwo wobec Boga (\u201ePowinni\u015bmy bardziej s\u0142ucha\u0107 Boga, ni\u017c ludzi\u201d Dz 5, 29).<\/p>\r\n

Kard. Newman podkre\u015bla, \u017ce je\u015bli cz\u0142owiek jest szczerze przekonany, \u017ce \u201eto co nakazuje prze\u0142o\u017cony jest niemi\u0142e Bogu, nie jest zobowi\u0105zany do pos\u0142usze\u0144stwa[13]<\/a>. Jak dodaje:<\/p>\r\n

\u201eS\u0142owo \u00abprze\u0142o\u017cony\u00bb z pewno\u015bci\u0105 obejmuje papie\u017ca, kard. Jacobatius jasno wyk\u0142ada ten punkt w swym dziele o soborach, kt\u00f3re znajduje si\u0119 w zborach Labbe, wymieniaj\u0105c papie\u017ca imiennie: \u00abW przypadku w\u0105tpliwo\u015bci, czy pos\u0142usze\u0144stwo nakazowi (papie\u017ca) by\u0142oby grzechem czy nie, musimy stosowa\u0107 si\u0119 do nast\u0119puj\u0105cej zasady: je\u015bli osoba, do kt\u00f3rej odnosi si\u0119 nakaz przekonana jest, \u017ce pos\u0142usze\u0144stwo by\u0142oby grzechem i niesprawiedliwo\u015bci\u0105, pierwszym jej obowi\u0105zkiem jest rozwianie tych w\u0105tpliwo\u015bci, gdyby jednak okaza\u0142o si\u0119 to niemo\u017cliwe, ma obowi\u0105zek post\u0119powa\u0107 wedle nakazu sumienia i cierpliwie znosi\u0107 na\u0142o\u017cone kary\u201d Lib. IV s. 241[14]<\/a>.<\/p>\r\n

W tym w\u0142a\u015bnie kontek\u015bcie kard. Newman zauwa\u017cy\u0142:<\/p>\r\n

\u201eGdybym zosta\u0142 zmuszony do w\u0142\u0105czenia religii do toast\u00f3w wznoszonych po obiedzie (co nie jest obecnie zbyt popularne), b\u0119d\u0119 je wznosi\u0142 w pierwszym rz\u0119dzie za Sumienie, a potem za Papie\u017ca\u201d[15]<\/a>.<\/p>\r\n

Pos\u0142usze\u0144stwo prawu a normy moralne<\/strong><\/p>\r\n

Powy\u017cszy podtytu\u0142 pojawia si\u0119 na stronie 394 ksi\u0105\u017cki Karla Rahnera Studies in Modern Theology<\/em>, kt\u00f3ra opublikowana zosta\u0142a po angielsku w roku 1965. Rahner czyni w niej wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy tym, co jest legalne pod wzgl\u0119dem prawnym oraz tym, co jest dopuszczalne moralnie. Przytacza te\u017c przyk\u0142ad aktu papieskiego, kt\u00f3ry by\u0142by wa\u017cny pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci, jednak moralnie niedopuszczalny, a kt\u00f3ry przypomina konflikt pomi\u0119dzy bpem Grosseteste a Innocentym IV:<\/p>\r\n

\u201eWyobra\u017amy sobie \u017ce papie\u017c sk\u0142ada z urz\u0119du kompetentnego i pobo\u017cnego biskupa bez \u017cadnej obiektywnej przyczyny, jedynie po to, by powierzy\u0107 jego stanowisko jednemu ze swych krewnych. Nie da si\u0119 udowodni\u0107, \u017ce akt taki by\u0142by niewa\u017cny pod wzgl\u0119dem prawnym. Nie ma s\u0105du, do kt\u00f3rego mo\u017cna by si\u0119 odwo\u0142a\u0107 od takiej decyzji papie\u017ca. Jedynie papie\u017c posiada stosowne kompetencje i on sam jest ostateczn\u0105 instancj\u0105 mog\u0105c\u0105 os\u0105dzi\u0107, czy wykonuj\u0105c \u00f3w akt stosowa\u0142 si\u0119 do norm, pozwalaj\u0105cych uzna\u0107 go za usprawiedliwiony. Jednak przy ca\u0142ej niepodwa\u017calnej wa\u017cno\u015bci takiego aktu, by\u0142by on bez w\u0105tpienia niemoralny i stanowi\u0142 de facto<\/em> wykroczenie przeciwko boskiemu prawu biskupa, cho\u0107 nie dotyczy\u0142oby to sfery doktryny\u201d.<\/p>\r\n

Sto lat temu, w maju roku 1879 r., wsp\u00f3lnie z  Johnem Henrym Newmanem do godno\u015bci kardynalskiej wyniesiony zosta\u0142 bp Joseph Hergenrother. Jako jeden z najwybitniejszych teolog\u00f3w swego czasu, wezwany zosta\u0142 do Rzymu, by pom\u00f3c w pracach przygotowawczych do I Soboru Watyka\u0144skiego. W p\u00f3\u017aniejszym okresie sta\u0142 si\u0119 jednym z najwybitniejszych apologet\u00f3w i interpretator\u00f3w soboru, wielkim powa\u017caniem darzy\u0142 go sam Pius IX. W pismach swych jasno dawa\u0142 on do zrozumienia, \u017ce w\u0142adza jurysdykcyjna przypisana przez sob\u00f3r papie\u017cowi \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie mo\u017ce by\u0107 postrzegana jako arbitralna czy nieograniczona:<\/p>\r\n

\u201ePapie\u017c jest ograniczony przez konieczno\u015b\u0107 czynienia w\u0142a\u015bciwego i dobroczynnego u\u017cytku ze swych przywilej\u00f3w (\u2026) Jest r\u00f3wnie\u017c ograniczony przez szacunek nale\u017cny soborom powszechnym oraz staro\u017cytnym statutom i zwyczajom, przez prawa biskup\u00f3w, przez stosunki z w\u0142adz\u0105 \u015bwieck\u0105, przez tradycyjne umiarkowany charakter swych rz\u0105d\u00f3w, na jaki wskazuje sam cel ustanowienia urz\u0119du papieskiego – czyli \u00abumacnianie\u00bb – i na koniec poprzez konieczno\u015b\u0107 uwzgl\u0119dniania ducha i charakteru narod\u00f3w\u201d[16]<\/a>.<\/p>\r\n

Uwaga kard. Hergenrothera o konieczno\u015bci respektowania staro\u017cytnych zwyczaj\u00f3w ma szczeg\u00f3lne znaczenie w kontek\u015bcie odmowy zaakceptowania nowej Mszy przez abpa Lefebvre\u2019a oraz tradycjonalist\u00f3w. Jednym z najwybitniejszych szermierzy prymatu papieskiego w XV wieku by\u0142 kard. Juan de Torquemada, kt\u00f3ry w swym traktacie o Ko\u015bciele Summa de Ecclesia<\/em> (1489) nieugi\u0119cie broni\u0142 nieomylno\u015bci i pe\u0142ni w\u0142adzy papieskiej. Z dzie\u0142a tego czerpali swe argumenty najs\u0142ynniejsi obro\u0144cy prymatu Piotra z czas\u00f3w poprzedzaj\u0105cych I Sob\u00f3r Watyka\u0144ski -Domenico Jacobazzi, Kajetan, Melchior Cano, Suarez, Grzegorz z Walencji i Bellarmine. Kard. Torquemada naucza\u0142, \u017ce papie\u017c m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 schizmatykiem zrywaj\u0105c z tradycj\u0105, zw\u0142aszcza w sferze kultu:<\/p>\r\n

\u201ePapie\u017c mo\u017ce od\u0142\u0105czy\u0107 wskutek swej samowoli od cia\u0142a Ko\u015bcio\u0142a i od kolegium kap\u0142a\u0144skiego, odst\u0119puj\u0105c od tego, co zachowuje Ko\u015bci\u00f3\u0142 powszechny na mocy tradycji apostolskiej (\u2026) albo od tego, co nakazane zosta\u0142o przez sobory powszechne lub Stolic\u0119 Apostolsk\u0105, zw\u0142aszcza w kwestii kultu Bo\u017cego – je\u015bli nie chcia\u0142by przestrzega\u0107 tego, co dotyczy obowi\u0105zuj\u0105cych powszechnie obrz\u0119d\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a\u201d[17]<\/a>.<\/p>\r\n

R\u00f3wnie\u017c Francisco de Suarez (1548-1617) twierdzi\u0142, i\u017c papie\u017c m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 schizmatykiem usi\u0142uj\u0105c obali\u0107 tradycyjne zwyczaje i obrz\u0119dy Ko\u015bcio\u0142a. Suarez uwa\u017cany jest powszechnie za najwybitniejszego teologa jezuickiego, a sam Pawe\u0142 V nazywa\u0142 go \u201edoctor eximius et pius<\/em>\u201d. Dla Suareza schizma, w sensie \u015bci\u015ble teologicznym, polega na rozbiciu jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Nie wymaga ona g\u0142oszenia formalnej herezji i dotyczy\u0107 mo\u017ce osoby, kt\u00f3ra zachowuje co prawda wiar\u0119, jednak w swym post\u0119powaniu i zachowaniu okazuje niech\u0119\u0107 do zachowywania jedno\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em. Jak pisa\u0142:<\/p>\r\n

\u201ePapie\u017c mo\u017ce by\u0107 schizmatykiem je\u015bli nie chce zachowa\u0107 jedno\u015bci i wi\u0119zi z ca\u0142ym cia\u0142em Ko\u015bcio\u0142a, je\u015bli usi\u0142uje ekskomunikowa\u0107 ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 albo – jak pisze Kajetan – je\u015bli usi\u0142uje znie\u015b\u0107 wszystkie obrz\u0119dy ko\u015bcielne, kt\u00f3re potwierdzone s\u0105 przez tradycj\u0119 apostolsk\u0105\u201d[18]<\/a>.<\/p>\r\n

Jest faktem bezspornym, \u017ce nigdy w historii Ko\u015bcio\u0142a \u017caden papie\u017c nie przeprowadzi\u0142 tak ca\u0142o\u015bciowego zniesienia tradycyjnych zwyczaj\u00f3w i obrz\u0119d\u00f3w jak Pawe\u0142 VI. Jedynym por\u00f3wnaniem, jakie si\u0119 tu nasuwa, jest reformacja protestancka – zosta\u0142a ona jednak przeprowadzona przez ludzi, kt\u00f3rzy otwarcie stawiali si\u0119 poza jedno\u015bci\u0105 Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Podobny przyk\u0142ad moralnie niedozwolonego aktu papieskiego podaje r\u00f3wnie\u017c ks. Rahner:<\/p>\r\n

\u201eWyobra\u017amy sobie \u017ce papie\u017c, dzia\u0142aj\u0105cy jako najwy\u017cszy pasterz Ko\u015bcio\u0142a, wyda\u0142 dzi\u015b dekret wymagaj\u0105cy, by wszystkie unickie Ko\u015bcio\u0142y Bliskiego Wschodu porzuci\u0142y swe wschodnie liturgie i przyj\u0119\u0142y ryt \u0142aci\u0144ski (\u2026) Nie przekroczy\u0142by kompetencji prymatu jurysdykcyjnego i dekret taki by\u0142y wa\u017cny pod wzgl\u0119dem prawnym.<\/p>\r\n

Mo\u017cemy jednak postawi\u0107 inne pytanie: czy dekret taki by\u0142by dopuszczalny pod wzgl\u0119dem moralnym? Ka\u017cdy cz\u0142owiek rozumny i ka\u017cdy prawdziwy chrze\u015bcijanin odpowiedzia\u0142by na to pytanie: \u00abnie\u00bb. Ka\u017cdy spowiednik papie\u017ca powiedzia\u0142by mu, \u017ce w konkretnej sytuacji dzisiejszego Ko\u015bcio\u0142a dekret taki, pomimo jego legalno\u015bci, by\u0142by zar\u00f3wno subiektywnie jak i obiektywnie nadzwyczaj powa\u017cnym wykroczeniem przeciwko mi\u0142o\u015bci, przeciwko dobrze rozumianej jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a (kt\u00f3ra nie wymaga jednolito\u015bci), \u017ce stanowi\u0142by przeszkod\u0119 dla ponownego po\u0142\u0105czenia si\u0119 prawos\u0142awia z Ko\u015bcio\u0142em rzymskim etc, \u017ce by\u0142by ci\u0119\u017ckim grzechem, z kt\u00f3rego papie\u017c m\u00f3g\u0142by by\u0107 rozgrzeszony jedynie w\u00f3wczas, gdyby dekret \u00f3w odwo\u0142a\u0142.<\/p>\r\n

Przyk\u0142ad ten oddaje istot\u0119 kwestii. Mo\u017cna j\u0105 oczywi\u015bcie przedstawi\u0107 w spos\u00f3b bardziej og\u00f3lny i abstrakcyjny w dowodzeniu teologicznym:<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. Wykonywanie prymatu jurysdykcyjnego przez papie\u017ca – nawet kiedy pozostaje ono w zgodzie z normami prawnymi – podlega normom moralnym, kt\u00f3re nie musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione z tego tylko wzgl\u0119du, \u017ce dany akt jest legalny. Nawet akt jurysdykcji, kt\u00f3ry legalnie wi\u0105\u017ce poddanych, mo\u017ce stanowi\u0107 wykroczenie przeciwko normom moralnym.<\/li>\r\n\t
  2. Protest przeciwko naruszeniu norm moralnych przez akt, kt\u00f3ry normy te ma obowi\u0105zek respektowa\u0107, nie oznacza negowania ani kwestionowania kompetencji legislacyjnych osoby posiadaj\u0105cej w\u0142adz\u0119 jurysdykcyjn\u0105\u201d[19]<\/a>.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    Ks. Rahner stwierdza dalej, \u017ce \u201emo\u017ce istnie\u0107 prawo a nawet obowi\u0105zek protestowania\u201d przeciwko aktowi moralnie niedopuszczalnemu, \u201enawet w\u00f3wczas, gdyby jego legalno\u015b\u0107 by\u0142a bezdyskusyjna\u201d[20]<\/a>. Uchylaj\u0105c si\u0119 od odpowiedzi na pytanie, jak\u0105 form\u0119 mia\u0142by przybra\u0107 taki protest, pot\u0119pia jednak w najsurowszych s\u0142owach tych, kt\u00f3rzy twierdziliby, i\u017c ka\u017cdy akt w\u0142adzy ko\u015bcielnej, w tym samego papie\u017ca, nie mo\u017ce by\u0107 kwestionowany, o ile tylko wa\u017cny jest pod wzgl\u0119dem prawnym (zauwa\u017cmy, \u017ce pisa\u0142 to w roku 1965). S\u0142owa jego mo\u017cna by odnie\u015b\u0107 do tych konserwatywnych katolik\u00f3w, kt\u00f3rzy atakuj\u0105 tradycjonalist\u00f3w  z tego jedynie powodu, i\u017c kwestionuj\u0105 oni wa\u017cny akt legislacji papieskiej. Co innego, gdyby kwestionowali oni podstawy, na jakich opiera si\u0119 protest tradycjonalist\u00f3w, mo\u017cna bowiem dyskutowa\u0107 nad tym, czy Novus Ordo<\/em> stanowi zerwanie z Tradycj\u0105, czy narusza prawdziwe nauczanie eucharystyczne, prowadzi do nadu\u017cy\u0107 liturgicznych etc<\/em>. Poniewa\u017c jednak neguj\u0105 oni, by katolicy posiadali jakiekolwiek prawo do kwestionowania wa\u017cnego pod wzgl\u0119dem prawnym aktu papieskiego, wszelka dalsza dyskusja staje si\u0119 niemo\u017cliwa.<\/p>\r\n

    Czy znamy z historii przypadki interwencji papie\u017cy w zwyczaje liturgiczne, kt\u00f3re odpowiada\u0142yby przyk\u0142adom podanym przez Rahnera i Suareza? Odpowied\u017a brzmi: \u00abtak\u00bb i to w przynajmniej dw\u00f3ch przypadkach. Za pontyfikatu \u015bw. Wiktora (189-198) kontrowersj\u0119 wywo\u0142a\u0142 fakt, i\u017c niekt\u00f3rzy azjatyccy chrze\u015bcijanie nie dostosowali swego systemu obliczania daty Wielkanocy do zwyczaju rzymskiego, wskutek czego Wielkanoc \u015bwi\u0119towana by\u0142a w r\u00f3\u017cne dni w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

    \u201eWiktor nakaza\u0142 Ko\u015bcio\u0142om Azji dostosowa\u0107 si\u0119 do zwyczaju reszty Ko\u015bcio\u0142a, napotka\u0142 jednak na zdecydowany op\u00f3r ze strony Polikratesa z Efezu kt\u00f3ry twierdzi\u0142, \u017ce ich zwyczaj wywodzi si\u0119 od samego \u015bw. Jana. Wiktor odpowiedzia\u0142 ekskomunik\u0105. W tej sytuacji interweniowa\u0142 jednak \u015bw. Ireneusz, wzywaj\u0105c Wiktora by nie odcina\u0142 [od jedno\u015bci] ca\u0142ych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w z powodu, kt\u00f3ry nie nale\u017ca\u0142 do sfery wiary. Przyznawa\u0142, \u017ce papie\u017c ma prawo przeprowadzi\u0107 sw\u0105 wol\u0119, nalega\u0142 jednak, by tego nie czyni\u0142. Stawiaj\u0105cy op\u00f3r biskupi Azji nie kwestionowali bynajmniej zwierzchnictwa Rzymu – uwa\u017cali po prostu, i\u017c Wiktor nadu\u017cy\u0142 swej w\u0142adzy nakazuj\u0105c im porzuci\u0107 zwyczaj, kt\u00f3ry opiera\u0142 si\u0119 na autorytecie apostolskim (\u2026) Widz\u0105c, \u017ce z jego uporu wynik\u0142oby wi\u0119cej szkody ni\u017c po\u017cytku, \u015bw. Wiktor zrezygnowa\u0142 z na\u0142o\u017cenia kary\u201d[21]<\/a>.<\/p>\r\n

    Liczni papie\u017ce, w tym Miko\u0142aj II, \u015bw. Grzegorz VII i Eugeniusz IV pr\u00f3bowali narzuci\u0107 ryt rzymski katolikom Mediolanu. Mediola\u0144czycy posun\u0119li si\u0119 nawet do chwycenia za bro\u0144 w obronie swej tradycyjnej liturgii (rytu ambrozja\u0144skiego) i ostatecznie odnie\u015bli zwyci\u0119stwo[22]<\/a>. Ich ryt, posiadaj\u0105cy tradycj\u0119 d\u0142u\u017csz\u0105 ni\u017c 200 lat, nie zosta\u0142 zniesiony przez promulgacj\u0119 bulli Quo primum<\/em> (1570).<\/p>\r\n

    Skarcenie \u015bw. Piotra<\/strong><\/p>\r\n

    Nagana, jakiej udzieli\u0142 \u015bw. Pawe\u0142 \u015bw. Piotrowi w Antiochii (Gal 2) stanowi klasyczny przyk\u0142ad sytuacji, w kt\u00f3rej sam papie\u017c wymaga\u0142 napomnienia. Post\u0119powanie Piotra, kt\u00f3ry nie spo\u017cywa\u0142 posi\u0142k\u00f3w z konwertytami z poga\u0144stwa sprzeczne by\u0142o z jego w\u0142asnymi przekonaniami oraz z prawd\u0105 Ewangelii. M\u00f3g\u0142 podwa\u017cy\u0107 w ten spos\u00f3b wolno\u015b\u0107 pogan oraz \u017byd\u00f3w od nakaz\u00f3w prawa moj\u017ceszowego i cho\u0107 nie by\u0142 winny b\u0142\u0119du doktrynalnego, post\u0119powaniem swym udziela\u0142 wsparcia judaizantom. \u015aw. Tomasz wyja\u015bnia:<\/p>\r\n

    \u201e(\u2026) w wypadku zagro\u017cenia dla wiary, podw\u0142adni powinni upomina\u0107 prze\u0142o\u017conych nawet publicznie. I tak nawet Pawe\u0142, kt\u00f3ry by\u0142 podw\u0142adnym Piotra, strofowa\u0142 go publicznie, a powodem tego by\u0142o gro\u017c\u0105ce zaburzenie w sprawach wiary. I tak to rozumie Glossa Augustyna do listu do Galat\u00f3w (2,14) m\u00f3wi\u0105c: \u00absam Piotr da\u0142 przyk\u0142ad prze\u0142o\u017conym, by w wypadku zej\u015bcia z prostej drogi nie oburzali si\u0119 na upomnienia podw\u0142adnych\u00bb.\u201d[23]<\/a>.<\/p>\r\n

    Cytuj\u0105c raz jeszcze Suareza:<\/p>\r\n

    \u201eGdy [papie\u017c] wydaje polecenie sprzeczne z dobrym obyczajem, nie trzeba by\u0107 mu pos\u0142usznym; je\u015bli pr\u00f3buje czyni\u0107 co\u015b jawnie sprzecznego ze sprawiedliwo\u015bci\u0105 i wsp\u00f3lnym dobrem, dozwolone jest przeciwstawia\u0107 si\u0119 mu; je\u015bli atakuje si\u0142\u0105, si\u0142\u0105 powinien by\u0107 odparty, z umiarkowaniem wymaganym w sytuacji usprawiedliwionej obrony\u201d[24]<\/a>.<\/p>\r\n

    \u015aw. Robert Bellarmine naucza:<\/p>\r\n

    \u201eJak jest dozwolone sprzeciwia\u0107 si\u0119 papie\u017cowi, gdy atakuje cia\u0142o, tak te\u017c dozwolone jest przeciwstawi\u0107 si\u0119 mu, gdy niepokoi dusze albo stwarza zamieszanie w pa\u0144stwie, a tym bardziej je\u015bli dzia\u0142a ku zniszczeniu Ko\u015bcio\u0142a. Jest dozwolone – powiadam – stawi\u0107 mu op\u00f3r nie wype\u0142niaj\u0105c jego nakaz\u00f3w i przeszkadzaj\u0105c w spe\u0142nieniu si\u0119 jego woli, nie jest jednak dozwolone s\u0105dzi\u0107 go, kara\u0107 czy sk\u0142ada\u0107 z urz\u0119du, gdy\u017c akty te zastrze\u017cone s\u0105 dla w\u0142adzy zwierzchniej\u201d[25]<\/a>.<\/p>\r\n

    Jasno wi\u0119c widzimy, \u017ce prawo do opierania si\u0119 papie\u017cowi posiada solidn\u0105 podstaw\u0119 w teologii katolickiej, cho\u0107 okoliczno\u015bci, kt\u00f3re usprawiedliwia\u0142yby takie post\u0119powanie, musia\u0142yby by\u0107 nadzwyczaj powa\u017cne. Przypomnijmy raz jeszcze s\u0142owa kard. Newmana: \u201eO ile cz\u0142owiek nie jest w stanie stwierdzi\u0107 wobec Boga, \u017ce nie wolno mu dzia\u0142a\u0107 zgodnie z intencj\u0105 papie\u017ca, ma obowi\u0105zek by\u0107 mu pos\u0142usznym\u201d. Celem niniejszego dodatku jest jedynie dowiedzenie, \u017ce w nadzwyczajnych okoliczno\u015bciach katolik mo\u017ce mie\u0107 nie tylko prawo, ale i obowi\u0105zek okazania niepos\u0142usze\u0144stwa papie\u017cowi.<\/p>\r\n

    Michael Davies<\/em><\/strong><\/p>\r\n

    t\u0142um. Scriptor<\/p>\r\n

    [1]<\/a> Patrz ks. Raymond Dulac, „Courrier de Rome\u201d, nr 15.<\/p>\r\n

    [2]<\/a> Tomasz z Akwinu, ST, II-II, Q.XXXIII, art. VII, Odp. 5.<\/p>\r\n

    [3]<\/a> Tomasz z Akwinu, ST, II-II, Q.CIV, art. 5, Odp. 3.<\/p>\r\n

    [4]<\/a> Dictionnaire de Theologie Catholique<\/em>, t. XIV, s. 1303, kol. 2.<\/p>\r\n

    [5]<\/a> D, 1827.<\/p>\r\n

    [6]<\/a> C. Butler, The Vatican Council<\/em>, 1930, t. II, s. 80.<\/p>\r\n

    [7]<\/a> Tj. schemacie przygotowawczym Konstytucji.<\/p>\r\n

    [8]<\/a> Ibidem<\/em>, ss. 84-85.<\/p>\r\n

    [9]<\/a> J.D. Mansi, Sacrorum conciliorum nova et amplissima collectio<\/em>, 1957-1927, t. 52, s. 715.<\/p>\r\n

    [10]<\/a> Ibidem<\/em>.<\/p>\r\n

    [11]<\/a> Difficulties of Anglicans<\/em>, 1876, s. 256.<\/p>\r\n

    [12]<\/a> Ibidem<\/em>, ss. 257-258.<\/p>\r\n

    [13]<\/a> Ibidem<\/em>, ss. 260-261.<\/p>\r\n

    [14]<\/a> Ibidem<\/em>, s. 261.<\/p>\r\n

    [15]<\/a> Ibidem<\/em>.<\/p>\r\n

    [16]<\/a> Catholic Encyclopedia<\/em>, 1913, t. XII, ss. 269-270.<\/p>\r\n

    [17]<\/a> Summa de Ecclesia<\/em>, 1560, ks. IV, cz. 2, rozdz. 11.<\/p>\r\n

    [18]<\/a> De Charitate<\/em>, Disputatio XII de schismate<\/em>, sectio<\/em> I, 1959, 12733 ff.<\/p>\r\n

    [19]<\/a> K. Rahner, Studies in Modern Theology<\/em>, 1965, ss. 394-395.<\/p>\r\n

    [20]<\/a> Ibidem<\/em>, s. 397.<\/p>\r\n

    [21]<\/a> Catholic Encyclopedia<\/em>, 1913, t.12, s. 263.<\/p>\r\n

    [22]<\/a> Ibidem<\/em>, t. 1, s. 395.<\/p>\r\n

    [23]<\/a>Tomasz z Akwinu, ST, II-II, Q.XXXIII, art. IV, Odp. 2.<\/p>\r\n

    [24]<\/a> De Fide<\/em>, Disp. X, sect. VI, n. 16.<\/p>\r\n

    [25]<\/a> De summo pontifice<\/em>, 1870, ks. II, rozdz. 29.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W Rozdziale II oraz Dodatku II wykaza\u0142em, \u017ce nawet je\u015bli bulla Quo primum zosta\u0142a zniesiona lub uniewa\u017cniona, ka\u017cdy kap\u0142an ma w dalszym ci\u0105gu prawo do odprawiania Mszy Trydenckiej na mocy odwiecznego zwyczaju. Prawo to zachowuje niezale\u017cnie od tego, jakie stanowisko w tej sprawie zaj\u0119liby biskupi diecezjalni czy kongregacje rzymskie. Zachowa\u0142by je nawet w\u00f3wczas, je\u015bli sam […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119,388,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93122"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93122"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93122\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93122"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=93122"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=93122"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}