{"id":92917,"date":"2017-08-06T22:20:02","date_gmt":"2017-08-07T02:20:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=92917"},"modified":"2017-08-05T09:20:45","modified_gmt":"2017-08-05T13:20:45","slug":"okupacja-wall-street-i-kryzys-kapitalizmu-e-michael-jones","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=92917","title":{"rendered":"Okupacja Wall Street i kryzys kapitalizmu – E. Michael Jones<\/em>"},"content":{"rendered":"

Komentarz: Wst\u0119p do pracy E. Michaela Jonsa pt: Ja\u0142owy pieni\u0105dz. Historia kapitalizmu jako konfliktu mi\u0119dzy prac\u0105 a lichw\u0105<\/strong>. Tom I: Od Medyceuszy do Newtona. Przypisy w oryginale.<\/em><\/p>\r\n

\"E.<\/p>\r\n

E. Michael Jones<\/p>\r\n

Antonio: Jest-li wasze z\u0142oto I srebro stadem owiec lub baran\u00f3w?<\/em>
\r\n Szajlok: Nie wiem, lecz mno\u017c\u0119 moje r\u00f3wnie szybko.<\/em>
\r\n Antonio: Kiedy\u017c albowiem przyjaciel czynsz \u015bci\u0105ga\u0142 Od przyjaciela, za ja\u0142owy metal?<\/em>
\r\n Po\u017cycz\u2026 raczej jak nieprzyjacio\u0142om.<\/em>
\r\n William Shakespeare, Kupiec wenecki<\/em><\/p>\r\n

Tout grand commerce se reduit a 1\u2019usure.<\/em>
\r\n (Ca\u0142y wielki handel sprowadza si\u0119 do lichwy)
\r\n Markiz dArgenson<\/p>\r\n

Nie za z\u0142oto i srebro, lecz za prac\u0119 nabywano pierwotnie wszelkie bogactwa \u015bwiata; warto\u015b\u0107 za\u015b ich dla tego, kto je posiada i chce wymie\u00adni\u0107 na nowe jakie\u015b wytwory, r\u00f3wna jest \u015bci\u015ble ilo\u015bci pracy, jak\u0105 za te bogactwa mo\u017ce on naby\u0107 lub jak\u0105 mo\u017ce rozporz\u0105dza\u0107.<\/em>
\r\n Adam Smith, Bogactwo narod\u00f3w<\/em><\/p>\r\n

Pomna\u017canie pieni\u0119dzy w drodze lichwy \u201ewydaje si\u0119 by\u0107 czym\u015b cu\u00addownym, jednak\u017ce tak naprawd\u0119 jest czym\u015b diabolicznym\u201d.<\/em>
\r\n Raymond de Roover o \u015bw. Antoninie z Florencji<\/p>\r\n

Uncja z\u0142ota, prosz\u0119 pana, jest warta tyle, ile jest warta z powodu ludzkiej pracy w\u0142o\u017conej w jej znalezienie i pozyskanie.<\/em>
\r\n The Treasure of the Sierra M\u0105dre<\/em> (Skarb Sierra M\u0105dre)<\/p>\r\n

Z punktu widzenia gospodarki narodowej, p\u0142ace\u2026 nie mog\u0105 by\u0107 postrzegane jako koszty.<\/em>
\r\n Heinrich Pesch, Lehrbuch der Nationaloekonomie<\/em><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n

S<\/strong>pacer Mostem Brookly\u0144skim w kierunku Manhattanu w pogodny jesienny dzie\u0144 jest jedn\u0105 z tych \u017cyciowych przyjemno\u015bci, jak\u0105 mo\u017ce zaoferowa\u0107 je\u00addynie Nowy Jork. Patrz\u0105c w kierunku zatoki, widzimy Statu\u0119 Wolno\u015bci, Ellis Island i drapacze chmur w dzielnicy finansowej. Most Brookly\u0144ski jest jednym z nielicznych nowojorskich most\u00f3w, przy budowie kt\u00f3rego pomy\u015blano o pieszych. W s\u0142oneczny niedzielny dzie\u0144 chodnik na nim zamienia si\u0119 w nieprzerwany stru\u00admie\u0144 ludzki, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od Brooklynu po Manhattan.<\/p>\r\n

Gdy patrz\u0119 na to, przypomina mi si\u0119 marsz protestacyjny, poniewa\u017c ty\u00addzie\u0144 wcze\u015bniej zosta\u0142o tu aresztowanych oko\u0142o o\u015bmiuset protestuj\u0105cych, bior\u0105\u00adcych wcze\u015bniej udzia\u0142 w demonstracjach pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d w Zuccotti Park. Najpierw zostali nam\u00f3wieni przez policj\u0119 do wej\u015bcia na most, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zaatakowali ich ci sami ludzie, kt\u00f3rzy powiedzieli im, \u017ce mog\u0105 tamt\u0119dy przemaszerowa\u0107.<\/p>\r\n

Wiosn\u0105 roku 1970, gdy sko\u0144czy\u0142em college, podobnie jak wielu innych student\u00f3w wzi\u0105\u0142em udzia\u0142 w prote\u015bcie przeciwko decyzji prezydenta Nixona o wkroczeniu do Kambod\u017cy. Na uniwersytecie stanowym Kent w Ohio czworo ludzi ponios\u0142o \u015bmier\u0107, gdy Gwardia Narodowa otworzy\u0142a ogie\u0144 do manifestant\u00f3w. Strzelano z karabin\u00f3w M1, b\u0119d\u0105cych – w przeciwie\u0144stwie do M16, kt\u00f3re je zast\u0105pi\u0142y – broni\u0105 przeznaczon\u0105 do walki na d\u0142ugi dystans. Widok \u017co\u0142nierzy strzelaj\u0105cych z broni tego typu do t\u0142umu bezbronnych student\u00f3w by\u0142 dla naszego pokolenia jednym z tych szokuj\u0105cych moment\u00f3w, kt\u00f3rych si\u0119 nie zapomina.<\/p>\r\n

Nic tak dramatycznego nie przydarzy\u0142o si\u0119 podczas podobnego marszu w Fi\u00adladelfii, jednak\u017ce jego przyk\u0142ad jest r\u00f3wnie pouczaj\u0105cy. Gdy maszerowali\u015bmy przez Belmont Plateau w kierunku \u015br\u00f3dmie\u015bcia, zza krzak\u00f3w wyszli dzia\u0142acze pacyfi\u00adstyczni nios\u0105cy flagi Wietkongu i stan\u0119li na czele marszu. Rozpozna\u0142em kilkoro z nich. Mieszkali po drugiej stronie korytarza w naszym hipisowskim akademiku. Byli cz\u0142onkami partii komunistycznej, a cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a na Kubie w Brygadzie Venceremos. Stanowili typow\u0105 zgraj\u0119 \u017cydowskich komunist\u00f3w z gatunku tych, jakich w tamtych czasach trudno by\u0142o nie napotka\u0107 w kr\u0119gach akademickich. Szli na czele naszego marszu, powiewaj\u0105c flagami Wietkongu i sprawiaj\u0105c wra\u017cenie, \u017ce ca\u0142a reszta jest taka sama, jak oni.<\/p>\r\n

By\u0142a to lekcja, kt\u00f3rej nigdy nie zapomnia\u0142em. Przez nast\u0119pne czterdzie\u015bci lat, niezale\u017cnie o jaki ruch chodzi\u0142o, zawsze by\u0142 kto\u015b, kto szed\u0142 na czele parady, nios\u0105c flag\u0119 i sugeruj\u0105c, \u017ce pozostali pod\u0105\u017caj\u0105 za nim. Cho\u0107 by\u0142a pi\u0119kna pogoda, a z mostu roztacza\u0142 si\u0119 jeszcze pi\u0119kniejszy widok, szed\u0142em na czele demonstracji pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d z Zucotti Park, intensywnie zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym, kiedy z krzak\u00f3w wyjd\u0105 komuni\u015bci, by stan\u0105\u0107 na czele naszego marszu. F. William Engdahl – cz\u0142owiek, kt\u00f3rego spotka\u0142em w Szwajcarii, a kt\u00f3ry mia\u0142 zawsze co\u015b m\u0105drego do powiedzenia na r\u00f3\u017cne tematy, pocz\u0105wszy od finans\u00f3w a sko\u0144czywszy na genetycznie modyfikowanych nasionach – stwierdzi\u0142 ostatnio, \u017ce za demonstracjami odbywaj\u0105cymi si\u0119 pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d sta\u0142 (jako agent Rotschild\u00f3w) George Soros.<\/p>\r\n

Je\u015bli tak, to nie by\u0142o to widoczne dla przypadkowego obserwatora takiego jak ja. Jedyn\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra ka\u017cdemu rzuca\u0142a si\u0119 w oczy w Zuccotti Park, by\u0142 brak centralizacji, co wyra\u017anie \u015bwiadczy\u0142o o tym, \u017ce w tym przypadku mieli\u015bmy do czynienia z autentycznym, oddolnym ruchem. By\u0142 to ten rodzaj t\u0142umu, z jakim mieliby\u015bmy do czynienia podczas protest\u00f3w odbywaj\u0105cych si\u0119 w latach sze\u015b\u0107\u00addziesi\u0105tych w Nowym Jorku, powiedzmy na Washington Square: dobosze wali\u00adli w b\u0119bny, hipisi ta\u0144czyli, a ludzie z wytatuowanymi twarzami le\u017celi na workach od \u015bmieci w stanie przypominaj\u0105cym \u015bpi\u0105czk\u0119. Jaka\u015b naga kobieta z cia\u0142em pomalowanym na czarno i czerwono oraz ludzie wygl\u0105daj\u0105cy na dwudziestolat\u00adk\u00f3w nie trzymali masowo produkowanych tablic ze sloganami, lecz transparenty domowej roboty, na kt\u00f3rych w wi\u0119kszo\u015bci wypisano has\u0142a natury ekonomicznej. Jednym z najpopularniejszych by\u0142o \u201eD\u0142ug jest niewol\u0105\u201d, przy czym szczeg\u00f3lny nacisk k\u0142adziono na zad\u0142u\u017cenie student\u00f3w; inne brzmia\u0142o: \u201ePieprzy\u0107 bezp\u0142atne praktyki!\u201d By\u0142 w tym wszystkim jednak w\u0105tek przewodni, nawet je\u015bli ludzie nie po\u00adtrafili go zwi\u0119\u017ale wyrazi\u0107. Ten protest dotyczy\u0142 konfliktu pomi\u0119dzy prac\u0105 a lichw\u0105.<\/p>\r\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d ludzi bior\u0105cych udzia\u0142 w protestach pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d wygl\u0105da\u0142a tak, jakby dopiero co opu\u015bcili mury college\u00f3w. Podobnie jak wielu ich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, nie mieli pracy i stan\u0119li przed widmem sp\u0142aty kredy\u00adt\u00f3w studenckich, powi\u0119kszonych wyk\u0142adniczo o sumy skumulowanych odsetek, co razem tworzy\u0142o obci\u0105\u017cenie gwarantuj\u0105ce, \u017ce ka\u017cdy pieni\u0105dz, jaki zarobi\u0105 (o ile kiedykolwiek znajd\u0105 prac\u0119) zostanie wessany w czarn\u0105 dziur\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie im towa\u00adrzyszy\u0142a do ko\u0144ca \u017cycia. Nied\u0142ugo przed rozpocz\u0119ciem protest\u00f3w kr\u0105\u017cy\u0142a w wiado\u00admo\u015bciach opowie\u015b\u0107 o kobiecie, kt\u00f3ra uko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119 medyczn\u0105 z d\u0142ugiem w wy\u00adsoko\u015bci trzystu tysi\u0119cy dolar\u00f3w. Dziesi\u0119\u0107 lat po uzyskaniu dyplomu jej d\u0142ug wynosi\u0142 ju\u017c pi\u0119\u0107set tysi\u0119cy. Je\u015bli tak by\u0142o w przypadku osoby otrzymuj\u0105cej lekarsk\u0105 pensj\u0119, to jakie perspektywy ma przed sob\u0105 bezrobotny programista komputerowy?<\/p>\r\n

Wbrew temu, co m\u00f3wi\u0105 media g\u0142\u00f3wnego nurtu, demonizuj\u0105ce protestuj\u0105cych jako uprawiaj\u0105cych seks w namiotach i zanieczyszczaj\u0105cych chodniki (nie widzia\u0142em na to \u017cadnych dowod\u00f3w), powodem protest\u00f3w by\u0142a lichwa. Warto przy tym doda\u0107, \u017ce s\u0142owo to nie pojawi\u0142o si\u0119 w spos\u00f3b czytelny na \u017cadnym z transparen\u00adt\u00f3w, jakie widzia\u0142em w Zuccotti Park. Ilekro\u0107 wspomnia\u0142em o lichwie, tylekro\u0107 napotyka\u0142em puste spojrzenia. Protest by\u0142 motywowany moralnym problemem, z kt\u00f3rego istnienia nikt nie zdawa\u0142 sobie sprawy.<\/p>\r\n

Gdy przyby\u0142em na miejsce, na szczycie schod\u00f3w prowadz\u0105cych do wschod\u00adniego wej\u015bcia do Zuccotti Park zebra\u0142a si\u0119 grupa pastor\u00f3w i student\u00f3w teologii z Union Theological Seminary. Wygl\u0105da\u0142o to na pr\u00f3b\u0119 nadania protestowi im\u00adpulsu intelektualnego. Owa pr\u00f3ba, cho\u0107 podj\u0119ta z entuzjazmem, wypad\u0142a fatal\u00adnie. M\u00f3wca pod koloratk\u0105 wyja\u015bnia\u0142 s\u0142uchaczom, \u017ce system, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, stoi w sprzeczno\u015bci z Ewangeli\u0105. Nie by\u0142 to katolicki ksi\u0105dz, lecz wielebny Mik\u0119 Ellick, pastor Judson Memoria\u0142 Church. Towarzyszy\u0142 mu inny duchowny, r\u00f3wnie\u017c z koloratk\u0105, wielebny Stephen Phelps z Riverside Church, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 niemal\u017ce to samo, a jego wyst\u0105pieniu towarzyszy\u0142y entuzjastyczne reakcje student\u00f3w Union Theological Seminary. Przem\u00f3wienia nie by\u0142y p\u0142ynne, poniewa\u017c t\u0142um, niczym jaki\u015b dziwny starogrecki ch\u00f3r, powtarza\u0142 ka\u017cde zdanie, jakie wysz\u0142o z ust przemawiaj\u0105\u00adcego, co momentami dawa\u0142o niezamierzony efekt komiczny.<\/p>\r\n

Dobr\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 by\u0142o to, \u017ce tym razem komuni\u015bci nie stan\u0119li na czele parady. Demonstracje pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d przypomina\u0142y raczej jakie\u015b religijne przebudzenie. Przyw\u00f3dztwo obj\u0119li duchowni, interpretuj\u0105cy ca\u0142y kryzys z chrze\u015bcija\u0144skiego punktu widzenia. Z\u0142\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 by\u0142o natomiast to, \u017ce owi duchowni zdawali si\u0119 wzdraga\u0107 przed nadaniem manifestacji jasnej wymowy moralnej, kt\u00f3ra by\u0142a tak rozpaczliwie potrzebna. W istocie wydawali si\u0119 dumni z tego, \u017ce nie przyj\u0119li roli przyw\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\r\n

Gdy rozmawia\u0142em z wielebnym Phelpsem na temat braku moralnej wymowy, odpowiedzia\u0142 mi, \u017ce zadaniem Ko\u015bcio\u0142a jest wspiera\u0107 \u201eto\u201d (tu wykona\u0142 nieokre\u015blony gest wskazuj\u0105cy otaczaj\u0105cy nas t\u0142um). Zapyta\u0142em go, czym \u201eto\u201d dok\u0142adnie jest, ale nie us\u0142ysza\u0142em nic konkretnego. Phelps powiedzia\u0142, \u017ce w pierwszych stuleciach istnienia Ko\u015bcio\u0142a mieli\u015bmy do czynienia z licznymi sporami, jednak\u017ce nikt nie zosta\u0142 ekskomunikowany. Stwierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce ludzie sami nadadz\u0105 temu ruchowi odpowiedni charakter, co wszak\u017ce mo\u017ce zaj\u0105\u0107 sporo czasu. Gdy zapyta\u0142em go, czy \u201eto\u201d mia\u0142o jaki\u015b zwi\u0105zek z kapitalizmem, nie zgodzi\u0142 si\u0119 ze mn\u0105. Nie wiedzia\u0142 nawet, co oznacza\u0142o poj\u0119cie \u201ekapitalizm\u201d. Niekt\u00f3rzy ludzie twierdz\u0105, \u017ce to, inni \u017ce tamto. Ustalenie ostatecznej wersji odpowiedzi zaj\u0119\u0142oby w takim razie stulecia i jest ma\u0142o prawdopodobne, by sta\u0142o si\u0119 to bez odpowiedniego kierownictwa. Gdy (cytuj\u0105c Lenina) powiedzia\u0142em, \u017ce \u201ew\u0142adza le\u017cy na ulicy\u201d, wielebny jedynie wzru\u00adszy\u0142 ramionami.<\/p>\r\n

\u201eUczy\u0142em kiedy\u015b pisania wypracowa\u0144 – powiedzia\u0142em Phelpsowi – i mieli\u00ad\u015bmy zwyczaj prosi\u0107 student\u00f3w o to, by nadawali swym wypracowaniom konkretny temat, rozpoczynaj\u0105c je zdaniem nadaj\u0105cym tytu\u0142. Gdyby\u015b mia\u0142 wi\u0119c wymy\u015bli\u0107 slogan, ujmuj\u0105cy istot\u0119 tego protestu, jak by on brzmia\u0142?\u201d<\/p>\r\n

Wielebny Phelps zastanawia\u0142 si\u0119 przez chwil\u0119, po czym odrzek\u0142: \u201eBrzmia\u0142by \u00abmy chcemy\u00bb\u201d. Zaraz potem odszed\u0142, a ja zastanawia\u0142em si\u0119 nad wymy\u015blonym przez niego sloganem. \u201eMy chcemy\u201d. Ale czego chcemy? W tym momencie t\u0142um, kt\u00f3ry s\u0142ucha\u0142 przem\u00f3wienia wielebnego Phelpsa, zebra\u0142 si\u0119 za czym\u015b, co przypomina\u0142o skrzy\u017cowanie z\u0142otego cielca z bykiem z logo Merrill Lynch1<\/sup><\/a>, po czym wszyscy ruszyli\u015bmy na po\u0142udnie w kierunku Wall Street. Jednym z masze\u00adruj\u0105cych, r\u00f3wnie\u017c w koloratce, by\u0142 ksi\u0105dz Ko\u015bcio\u0142a episkopalnego nazwiskiem John Dinero – W\u0142och, wychowany w wierze rzymskokatolickiej, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zmieni\u0142 wyznanie. Dinero nie by\u0142 w stanie nawet odrobin\u0119 lepiej okre\u015bli\u0107 wiod\u0105\u00adcego tematu dyskusji ni\u017c uczyni\u0142 to Phelps. Ostatecznie, gdy ju\u017c porozmawia\u0142em z ka\u017cdym nosz\u0105cym koloratk\u0119, odnios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce zasadnicz\u0105 cech\u0105 zaanga\u00ad\u017cowania duchowie\u0144stwa w te protesty by\u0142a troska o to, by nie narzuca\u0107 nikomu pogl\u0105d\u00f3w – ani przedwcze\u015bnie, ani wcale. Cokolwiek by si\u0119 dzia\u0142o, byli tam po to, by wspiera\u0107. Kropka. Wszystko inne, co mog\u0142o nosi\u0107 jakiekolwiek cechy kon\u00adkretu czy duchowego kszta\u0142towania, by\u0142o postrzegane jako co\u015b niepo\u017c\u0105danego, jako rodzaj faszyzmu.<\/p>\r\n

Gdy zapyta\u0142em, czy katolicy zaanga\u017cowali si\u0119 w wysi\u0142ki podejmowane przez ksi\u0119\u017cy, Dinero pomy\u015bla\u0142 przez chwil\u0119, po czym wymieni\u0142 kilka os\u00f3b ze Stowarzy\u00adszenia Robotnik\u00f3w Katolickich, kt\u00f3rzy byli jedynymi przedstawicielami katolik\u00f3w. W tym miejscu wspomnia\u0142, \u017ce kardyna\u0142owie Egan i Dolan wypowiadali si\u0119 prze\u00adciwko ma\u0142\u017ce\u0144stwom gej\u00f3w i sugerowa\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bnie podkopa\u0142o ich wiarygod\u00adno\u015b\u0107 w oczach duchowie\u0144stwa innych wyzna\u0144. Zatka\u0142o mnie, bo brzmia\u0142o to jak oczywisty b\u0142\u0105d non se\u0105uitur.<\/em> Co kwestia ma\u0142\u017ce\u0144stw gej\u00f3w mia\u0142a wsp\u00f3lnego z akcj\u0105 \u201eOkupuj Wall Street\u201d, lichw\u0105 czy kapitalizmem? Doszed\u0142szy do siebie, zapyta\u0142em:<\/p>\r\n

\u201eCzy\u017cby wyzwolenie seksualne mia\u0142o jaki\u015b zwi\u0105zek z problemami ekono\u00admicznymi?\u201d.<\/p>\r\n

Dinero podszed\u0142 do ca\u0142ej sprawy z punktu widzenia wyzwolenia seksualnego.<\/p>\r\n

\u201eNikogo nie obchodzi wyzwolenie seksualne\u201d – rzek\u0142, uznaj\u0105c, \u017ce termin ten jest ca\u0142kowicie passe<\/em> – \u201eJednak\u017ce, je\u015bli dwoje ludzi chce si\u0119 pobra\u0107 i przypadkiem s\u0105 to osoby tej samej p\u0142ci, to czy\u017c nie powinny mie\u0107 do tego prawa?\u201d<\/p>\r\n

Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce nie mia\u0142em zamiaru wdawa\u0107 si\u0119 w dyskusj\u0119 na temat ma\u0142\u017ce\u0144stw gejowskich, poniewa\u017c by\u0142o dla mnie rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce prohomo- seksualni duchowni g\u0142\u00f3wnych wyzna\u0144 ju\u017c dawno temu rozstrzygn\u0119li te kwesti\u0119 na w\u0142asn\u0105 korzy\u015b\u0107. Tymczasem demonstracje pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d odsun\u0119\u0142y na boczny tor rozdmuchiwane przez Now\u0105 Lewic\u0119 kwestie, promowane przez owych duchownych od dziesi\u0119cioleci, zast\u0119puj\u0105c je nowym zestawem pro\u00adblem\u00f3w, typowych raczej dla lat trzydziestych XX wieku ni\u017c lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych.<\/p>\r\n

Tak jak dla Joan Baez by\u0142o rzecz\u0105 zupe\u0142nie nie na miejscu \u015bpiewa\u0107 The Ballad ofjoe Hill<\/em> na festiwalu w Woodstock w roku 1969, tak i tym razem by\u0142o rzecz\u0105 zupe\u0142nie nie na miejscu dla seksualnie wyzwolonych duchownych m\u00f3wi\u0107 o ma\u0142\u00ad\u017ce\u0144stwach gejowskich bezrobotnemu programi\u015bcie komputerowemu, maj\u0105cemu sto tysi\u0119cy dolar\u00f3w d\u0142ugu. Duchowni ci zrobili wiele, by pokaza\u0107, \u017ce ich serca by\u0142y po w\u0142a\u015bciwej stronie, jednak\u017ce ich umys\u0142y by\u0142y terytorium okupowanym i st\u0105d te\u017c nie potrafili odnie\u015b\u0107 si\u0119 w spos\u00f3b adekwatny do sytuacji, jak\u0105 mieli przed sob\u0105. Wida\u0107 by\u0142o, \u017ce kategorie, jakimi operowali ci ludzie, nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z tym, co si\u0119 dzia\u0142o. Ekonomia by\u0142a dla nich czym\u015b zupe\u0142nie nieznanym. Przez ca\u0142e swe \u017cycie mieli do czynienia z bezprecedensowym dobrobytem, wskutek czego mogli my\u015ble\u0107 wy\u0142\u0105cznie o swym pop\u0119dzie seksualnym. Przyznanie (za Dantem), \u017ce sodomia i lichwa s\u0105 jednakowo z\u0142e i \u017ce ci, kt\u00f3rzy dopuszczaj\u0105 si\u0119 tych praktyk, zas\u0142uguj\u0105, by znale\u017a\u0107 si\u0119 w tym samym kr\u0119gu piek\u0142a, poniewa\u017c jeden z nich (so\u00addomita) sprawia, \u017ce bezp\u0142odnym staje si\u0119 to, co powinno by\u0107 p\u0142odne, czyli seks, podczas gdy ten drugi (lichwiarz) czyni p\u0142odnym to, co mia\u0142o by\u0107 ja\u0142owe, to znaczy pieni\u0105dze, by\u0142o dla tych ludzi nie do pomy\u015blenia. St\u0105d w\u0142a\u015bnie bra\u0142 si\u0119 brak jasnej my\u015bli przewodniej, brak kierownictwa oraz brak najmniejszej cho\u0107by szansy na sukces. St\u0105d te\u017c wynika\u0142 impas. W najbli\u017cszym czasie nikt nie pokwapi si\u0119 stan\u0105\u0107 na czele takowej manifestacji.<\/p>\r\n

Media g\u0142\u00f3wnego nurtu nie przywi\u0105zywa\u0142y do tej sprawy wi\u0119kszej uwagi ni\u017c najwa\u017cniejsze wyznania chrze\u015bcija\u0144skie. W Zuccotti Park pojawi\u0142 si\u0119 Geraldo Rivera2<\/sup><\/a> i usi\u0142owa\u0142 zapanowa\u0107 nad t\u0142umem, kt\u00f3ry odpowiada\u0142 mu skandowaniem: \u201eFox News k\u0142ami\u0105\u201d. Wyczuwaj\u0105c, \u017ce tego rodzaju reakcja nie b\u0119dzie najlepszym t\u0142em dla jego reporta\u017cu, Geraldo wstawi\u0142 materia\u0142 ze studyjnego wywiadu z Tavis Smiley3<\/sup><\/a> i Cornel West4<\/sup><\/a>, jednak\u017ce \u201enegritude\u201d5<\/sup><\/a> Ruchu na Rzecz Praw Cz\u0142owieka mia\u0142o tak samo ma\u0142o wsp\u00f3lnego z tym, co dzia\u0142o si\u0119 w Zuccotti Park, jak pro- -homoseksualne komuna\u0142y zblazowanych duchownych g\u0142\u00f3wnego nurtu. W ko\u0144cu skandowanie \u201eFox News k\u0142ami\u0105\u201d sta\u0142o si\u0119 tak g\u0142o\u015bne, \u017ce zag\u0142uszy\u0142o wszystko, co m\u00f3wi\u0142 Geraldo, zmuszaj\u0105c go do pospiesznej ucieczki.<\/p>\r\n

Reporterka CNN, Erin Burnett, miota\u0142a si\u0119 po Zuccotti Park, rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 za kim\u015b, kto by\u0142by w stanie wyja\u015bni\u0107 jej, co si\u0119 dzieje. Znalaz\u0142a w ko\u0144cu bezrobot\u00adnego programist\u0119 komputerowego i przechodz\u0105c od razu do rzeczy zapyta\u0142a go, czy wie, \u017ce \u201epodatnicy w zasadzie wyszli na swoje na dofinansowaniu Wall Street?\u201d. Oczywi\u015bcie, bezrobotny programista by\u0142 \u201enie\u015bwiadom tego faktu\u201d, a w\u00f3wczas Erin wykorzysta\u0142a okazj\u0119, by pokaza\u0107, \u017ce protestuj\u0105cy nie potrafi\u0105 wypowiedzie\u0107 si\u0119 sami za siebie i \u017ce w\u0142a\u015bnie ona, jako reprezentantka b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 kapi\u00adtalist\u00f3w gigant\u00f3w medialnych, takich jak CNN, jest w stanie w spos\u00f3b wiarygodny zrelacjonowa\u0107 ca\u0142e wydarzenie.<\/p>\r\n

W por\u00f3wnaniu do muzu\u0142man\u00f3w, kt\u00f3rzy wywo\u0142ali Arabsk\u0105 Wiosn\u0119 w Egipcie i Tunezji, tym protestom brakowa\u0142o sp\u00f3jno\u015bci. Jednak\u017ce w Ameryce wszystkiemu brakuje sp\u00f3jno\u015bci. Brakuje jej tak\u017ce Ko\u015bcio\u0142owi rzymskokatolickiemu, kt\u00f3ry powi\u00adnien przecie\u017c by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiej sp\u00f3jno\u015bci. Protesty odbywaj\u0105ce si\u0119 pod has\u0142em \u201eOkupuj Wall Street\u201d zosta\u0142y okrzykni\u0119te \u201eAmeryka\u0144sk\u0105 jesieni\u0105\u201d, by pokaza\u0107 ich zwi\u0105zek z \u201eArabsk\u0105 Wiosn\u0105\u201d. Jednak\u017ce to, czym by\u0142a Arabska Wiosna i jaki jest jej zwi\u0105zek z Ameryka\u0144sk\u0105 Jesieni\u0105 poza tym, \u017ce podobnie pos\u0142ugiwano si\u0119 tam urz\u0105dzeniami elektronicznymi, pozostaje niejasne dla \u201em\u0119drc\u00f3w\u201d z medi\u00f3w. Zar\u00f3wno Ameryka\u0144ska Jesie\u0144, jak i Arabska Wiosna by\u0142y protestami zwi\u0105zanymi z upadkiem kapitalizmu, a kapitalizm i jego obrona jest g\u0142\u00f3wnym powodem ist\u00adnienia tych medi\u00f3w. P\u00f3\u0142 roku przed przybyciem do Zuccotti Park pisa\u0142em:<\/p>\r\n

Pewnym znakiem tego, \u017ce niepokoje, jakie przetoczy\u0142y si\u0119 przez kraje arab\u00adskie wiosn\u0105 roku 2011, by\u0142y odrzuceniem kapitalizmu – i to bardziej radykalnym ni\u017c odrzucenie komunizmu przez wschodni\u0105 Europ\u0119 w roku 1989 – by\u0142o to, \u017ce jeden z kairskich demonstrant\u00f3w trzyma\u0142 \u017c\u00f3\u0142ty transparent z napisem \u201eEgipt po\u00adpiera robotnik\u00f3w z Wisconsin: jeden \u015bwiat – jeden b\u00f3l\u201d. Jedyn\u0105 rzecz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 dla Wisconsin i dla Egiptu jest kapitalizm, kt\u00f3ry i tu, i tam postrzegany jest jako ustr\u00f3j, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142.<\/p>\r\n

W\u0119druj\u0105c po nasyconym apokaliptycznymi fluidami Zuccotti Park, roz\u00adgl\u0105da\u0142em si\u0119 za Erin, by jej wyja\u015bni\u0107, co tak naprawd\u0119 si\u0119 dzieje, a czego nie dowiedzia\u0142a si\u0119 od bezrobotnego programisty komputerowego. Kapitalizm jest lichw\u0105 wspieran\u0105 przez pa\u0144stwo. Z chwil\u0105, gdy pa\u0144stwo uzna\u0142o legalno\u015b\u0107 um\u00f3w lichwiarskich, owa wspierana przez pa\u0144stwo lichwa daje ka\u017cdemu (w tym samemu pa\u0144stwu) gwarancj\u0119, \u017ce w ko\u0144cu zostanie przygwo\u017cd\u017cony do ziemi niedaj\u0105cym si\u0119 sp\u0142aci\u0107 d\u0142ugiem. Straciwszy p\u0142ynno\u015b\u0107 finansow\u0105, pa\u0144stwo pozwala lichwiarzom (i wybranym w wyborach przedstawicielom, kt\u00f3rych owi lichwiarze powstawiali na odpowiednie urz\u0119dy) na rabunek \u015bwiata pracy, po to, by sp\u0142aci\u0107 lichwiarski d\u0142ug. Oznacza to redukcj\u0119 zatrudnienia, obni\u017cki p\u0142ac, ci\u0119cia w zatrudnieniu, rabunek funduszy emerytalnych oraz inne rzeczy wywo\u0142uj\u0105ce gniew i frustracj\u0119, kt\u00f3re sta\u0142y za protestami z Zuccotti Park. Oznacza to r\u00f3wnie\u017c, \u017ce aby pozby\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017caru d\u0142ugu, kapitalizm b\u0119dzie zwi\u0119ksza\u0142 poda\u017c pieni\u0105dza, co spowoduje nieustaj\u0105c\u0105 inflacj\u0119, kt\u00f3ra ostro da si\u0119 we znaki nam wszystkim, a zw\u0142aszcza tym, kt\u00f3rzy maj\u0105 dochody o sta\u0142ej wysoko\u015bci.<\/p>\r\n

\u00d3w rabunek jest rzecz\u0105 nieuniknion\u0105, poniewa\u017c nie ma takiej si\u0142y na ziemi, kt\u00f3ra mog\u0142aby sobie poradzi\u0107 z ci\u0119\u017carem arytmetycznie narastaj\u0105cych odsetek b\u0119d\u0105cych istot\u0105 lichwy. Je\u015bli ktokolwiek potrzebuje dowod\u00f3w na poparcie tego, co pisz\u0119, wystarczy przestudiowa\u0107 dzieje relacji pomi\u0119dzy Fuggerami, niemieckimi, katolickimi bankierami, kt\u00f3rzy zostali nast\u0119pcami Medyceuszy jako najbogat\u00adsza rodzina w Europie, a Habsburgami, rodem, kt\u00f3ry w\u0142ada\u0142 \u015awi\u0119tym Cesarstwem Rzymskim. Fuggerowie po raz pierwszy po\u017cyczyli pieni\u0105dze Habsburgom w roku 1494, czyli mniej wi\u0119cej w czasie, gdy Savonarola protestowa\u0142 przeciwko sodo\u00admii i lichwie we Florencji. W roku 1557 kr\u00f3l Hiszpanii Filip II Habsburg og\u0142osi\u0142 bankructwo. W tamtych czasach Habsburgowie byli w\u0142a\u015bcicielami ka\u017cdej kopalni z\u0142ota i srebra w Nowym \u015awiecie. Pocz\u0105wszy od roku 1530 do skarbca Habsburg\u00f3w zacz\u0119\u0142a p\u0142yn\u0105\u0107 struga cennego metalu, a wraz z ni\u0105 rzeka bogactw, jakich \u015bwiat dot\u0105d nie widzia\u0142 i, w kategoriach samej ilo\u015bci drogocennego kruszcu, nigdy ju\u017c nie zobaczy. A jednak wszystkie te masy z\u0142ota i srebra, p\u0142yn\u0105ce z Nowego \u015awiata nie wystarczy\u0142y, by pokry\u0107 sumy, jakie przez sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat powsta\u0142y w formie skumulowanych odsetek od sum, jakie Habsburgowie po\u017cyczyli od Fugger\u00f3w, szczyc\u0105cych si\u0119 tym, \u017ce brali jedynie sze\u015b\u0107 procent rocznie.<\/p>\r\n

Rozumiem wszak\u017ce pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 duchownych obecnych na manife\u00adstacjach ruchu \u201eOkupuj Wall Street\u201d. \u0179adne inne s\u0142owo w j\u0119zyku angielskim nie spotyka si\u0119 z tyloma zastrze\u017ceniami, co \u201ekapitalizm\u201d. \u0179adne inne nie gwarantuje, \u017ce nasz rozm\u00f3wca pr\u0119dzej przyzna, \u017ce jest komunist\u0105, ni\u017c je wypowie. Pisma Karola Marksa stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 niemieckiej analizy i oceny angielskiego kapitali\u00adzmu, rozpocz\u0119tej po zjednoczeniu Niemiec w XIX wieku, przerwanej przez I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 i ostatecznie zniszczonej przez in\u017cynieri\u0119 spo\u0142eczn\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na de\u00admonizowaniu wszystkiego, co niemieckie, poprzez kojarzenie z Hitlerem i wojn\u0105.<\/p>\r\n

S\u0142ynna ksi\u0105\u017cka Maxa Webera Etyka protestancka i duch kapitalizmu<\/em> by\u0142a stron\u0105 tego dialogu, jednak wyrwan\u0105 z kontekstu i zmuszon\u0105 do s\u0142u\u017cenia celom, jakich nie by\u0142a w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107. Dzie\u0142o Webera by\u0142o odpowiedzi\u0105 na ksi\u0105\u017ck\u0119 Wernera Sombarta o kapitalizmie, a sam dialog toczy\u0142 si\u0119 nadal po tym, jak Sombart w odpowiedzi opublikowa\u0142 prac\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 Jews and Capitalism (\u017bydzi i kapitalizm).<\/em> Analiza dotycz\u0105ca roli \u017byd\u00f3w w rozwoju kapitalizmu przywiod\u0142a go do wysuni\u0119cia propozycji w\u0142asnej, roboczej definicji kapitalizmu, wedle kt\u00f3rej jest on filozoficznym i politycznym u\u015bwi\u0119ceniem lichwy. Poniewa\u017c wed\u0142ug Sombarta udzielanie po\u017cyczek jest \u201ejednym z najwa\u017cniejszych filar\u00f3w kapitalizmu\u201d, sam kapitalizm w du\u017cej mierze zawdzi\u0119cza sw\u00f3j charakter procederowi po\u017cyczania pieni\u0119dzy\u201d1.<\/p>\r\n

Ojciec Heinrich Pesch SJ nie by\u0142 marksist\u0105, ale by\u0142 Niemcem uczestnicz\u0105\u00adcym w tej debacie, maj\u0105cej na celu oddzielenie rzetelnej wiedzy, jak\u0105 Adam Smith zawar\u0142 w swym Bogactwie narod\u00f3w,<\/em> od dorobionej do\u0144 przez Anglik\u00f3w ideologii, kt\u00f3ra skazi\u0142a my\u015bl Smitha, znanej pod nazw\u0105 kapitalizmu. Pocz\u0105tk\u00f3w kapitalizmu Pesch dopatruje si\u0119 w alchemii i lichwie, a zainteresowanie tymi dziedzinami uwa\u017ca za \u201echarakterystyczn\u0105 cech\u0119 ostatnich stuleci \u015bredniowiecza i pierwszego stulecia ery nowo\u017cytnej\u201d. Pocz\u0105wszy od ery Medyceuszy, czyli od pi\u0119tnastowiecznej Florencji<\/p>\r\n

\u201epo\u017c\u0105danie z\u0142ota i pieni\u0119dzy\u201d po raz pierwszy wy\u015bcieli\u0142o sobie legowisko w \u017cy\u00adciu gospodarczym i objawi\u0142o si\u0119 w postaci masowych zjawisk charakteryzuj\u0105cych ostatnie stulecia \u015bredniowiecza i pierwsze stulecia ery nowo\u017cytnej: pogoni za skar\u00adbami, alchemii, wielkich spisk\u00f3w i lichwy towarzysz\u0105cej udzielaniu po\u017cyczek. \u00d3w duch wnikn\u0105\u0142 nast\u0119pnie w \u017cycie gospodarcze, gdzie znalaz\u0142 dla siebie podatn\u0105 gle\u00adb\u0119. Od tej chwili to nie zaspokajanie ludzkich potrzeb, a gromadzenie pieni\u0119dzy sta\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnym celem dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. I w\u0142a\u015bnie owemu celowi s\u0142u\u017cy\u0107 ma ca\u0142a ideologia kapitalizmu. Mo\u017cemy wi\u0119c uwa\u017ca\u0107, \u017ce pogo\u0144 za zyskiem\u2026 jest obiektywnym celem gospodarki kapitalistycznej, z kt\u00f3rym subiektywna motywacja pojedynczego podmiotu gospodarczego niekoniecznie musi i\u015b\u0107 w parze2.<\/p>\r\n

Kapitalizm ma swe pocz\u0105tki w \u015bredniowieczu, w operacjach bankowych i kupieckich, z jakimi mieli\u015bmy do czynienia we Florencji. Wed\u0142ug Wilhelma Lexisa, kapitalizm to po prostu: dzia\u0142alno\u015b\u0107 na wielk\u0105 skal\u0119, kt\u00f3rej podstaw\u0119 stanowi posiadanie pieni\u0119dzy i dzia\u0142a\u00adnie w oparciu o pot\u0119g\u0119, jak\u0105 daje taka w\u0142asno\u015b\u0107. Pocz\u0105tk\u00f3w kapitalizmu, si\u0119gaj\u0105cych czas\u00f3w \u015aredniowiecza, nale\u017cy doszukiwa\u0107 si\u0119 w operacjach bankowych i kupiec\u00adkich. Je\u015bli chodzi o charakter pracy, to pojawi\u0142 si\u0119 on najpierw w operacjach zwi\u0105za\u00adnych z praca nak\u0142adcz\u0105. Rzemie\u015blnicy byli nak\u0142aniani b\u0105d\u017a zmuszani okoliczno\u015bcia\u00admi do pracy w charakterze pracownik\u00f3w najemnych dla wielkich przedsi\u0119biorc\u00f3w, a kapita\u0142 handlowy przej\u0105\u0142 dystrybucj\u0119 ich towar\u00f3w, wkraczaj\u0105c na otwarte rynki, do kt\u00f3rych oni sami nie mieliby dost\u0119pu. W systemie fabrycznym kapita\u0142 sam zna\u00adlaz\u0142 si\u0119 na czele przedsi\u0119wzi\u0119cia produkcyjnego, przez co uzyska\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wi\u0119k\u00adszego wykorzystywania swej si\u0142y ekonomicznej, w przeciwie\u0144stwie do pozbawio\u00adnego w\u0142asno\u015bci robotnika\u2026 Wcze\u015bniej r\u00f3wnie\u017c mieli\u015bmy do czynienia z majstrami i robotnikami, jednak\u017ce byli oni uwa\u017cani za przedstawicieli tego samego gatunku. Tymczasem kapita\u0142, kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 jako si\u0142a rz\u0105dz\u0105ca procesem produkcji, funk\u00adcjonowa\u0142 jak gdyby w innym \u015bwiecie ni\u017c ten, w kt\u00f3rym \u017cyli robotnicy, kieruj\u0105c swym losem niczym jaka\u015b transcendentna si\u0142a, cho\u0107 – formalnie – nadal pomi\u0119dzy pracodawc\u0105 a pracownikiem istnia\u0142o co\u015b takiego, jak dobrowolna umowa3.<\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce \u017cadne inne s\u0142owo wyst\u0119puj\u0105ce we wsp\u00f3\u0142czesnych leksykonach nie kieruje dyskursu w semantyczn\u0105 \u015blep\u0105 uliczk\u0119 szybciej ni\u017c s\u0142owo \u201ekapitalizm\u201d. Mo\u017ce ono oznacza\u0107 wszystko, pocz\u0105wszy od rozwoju nowych sposob\u00f3w produkcji, a sko\u0144czywszy na synonimie ekonomicznej niesprawiedliwo\u015bci. Wed\u0142ug Philippovicha, \u201ekapitalizm to suma zjawisk dotycz\u0105cych porz\u0105dku ekonomicznego, gdzie produkcja jest organizowana wed\u0142ug okre\u015blonych wzorc\u00f3w kapitalistycznych\u201d4. To, co wygl\u0105da na tautologi\u0119, staje si\u0119 bardziej zrozumia\u0142e w kontek\u015bcie naszych roz\u00adwa\u017ca\u0144, gdy Philippovich kontynuuje:<\/p>\r\n

Je\u015bli w \u015bwietle \u015bwiatopogl\u0105du \u015bredniowiecznego osobista praca by\u0142a g\u0142\u00f3wnym \u015brodkiem pozwalaj\u0105cym osi\u0105ga\u0107 zysk, to dzi\u015b jest nim akumulacja d\u00f3br material\u00adnych, posiadanie pieni\u0119dzy, czyli \u201ekapita\u0142u\u201d. Z tej te\u017c przyczyny ostre przeciwie\u0144\u00adstwo pomi\u0119dzy \u201ekapitalist\u0105\u201d a \u201erobotnikiem\u201d jest zasadniczym zjawiskiem charak\u00adteryzuj\u0105cych kapitalizm monetarny5.<\/p>\r\n

W centrum tego problemu semantycznego napotykamy konflikt pomi\u0119dzy prac\u0105 a lichw\u0105. Je\u015bli chodzi o \u017ar\u00f3d\u0142o bogactwa, kapitalizm przyznaje lichwie prymat przed prac\u0105 ludzk\u0105, tym samym uznaj\u0105c j\u0105 za podstawow\u0105 zasad\u0119 gospodarki. Kapitalizm nie m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 w czasach, gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 zakazywa\u0142 stosowania lichwy. Od chwili, gdy polityczna si\u0142a wymuszaj\u0105ca stosowanie tego zakazu zosta\u0142a os\u0142a\u00adbiona przez reformacj\u0119, \u201ekapita\u0142 trafi\u0142 do r\u0105k jeszcze w\u0119\u017cszego kr\u0119gu ludzi i sta\u0142 si\u0119 si\u0142\u0105, kt\u00f3ra zyska\u0142a kontrol\u0119 nad gospodark\u0105 ca\u0142ych narod\u00f3w\u201d6. Kapitalizm sta\u0142 si\u0119:<\/p>\r\n

wypaczeniem gospodarki narodowej nastawionej na zaspokajanie osobistych po\u00adtrzeb. Z kilku powod\u00f3w jest on tworem niewydarzonym. Po pierwsze, z powodu powszechnego stawiania na piedestale materialistycznej pogoni za zyskiem, ma\u00adj\u0105cej swe \u017ar\u00f3d\u0142o w mentalno\u015bci, w kt\u00f3rej naczelne miejsce zajmuje pieni\u0105dz; po drugie, poniewa\u017c zw\u0142aszcza tam, gdzie mamy do czynienia z kapitalizmem w pe\u0142nym rozkwicie, zasada zysku zmieni\u0142a si\u0119 w otwarcie wyra\u017can\u0105 chciwo\u015b\u0107, wyrasta\u00adj\u0105c\u0105 z indywidualistycznego pojmowania wolno\u015bci, gdzie wszelkie, zar\u00f3wno we\u00adwn\u0119trzne, jak zewn\u0119trzne ograniczenia po prostu nie istniej\u01057.<\/p>\r\n

Jedyn\u0105 rzecz\u0105 niezmienn\u0105 jest antytetyczny stosunek pomi\u0119dzy sprawie\u00addliwo\u015bci\u0105 jako norm\u0105 przy ustalaniu wynagrodze\u0144 a kapitalistyczn\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do omijania wszelkich regulacji. Tak wi\u0119c w czasach, gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki gra\u0142 pierwsze skrzypce w ca\u0142ej Europie, tam, gdzie obowi\u0105zywa\u0142 narzucony przez niego we wsp\u00f3\u0142pracy z gildiami kanoniczny zakaz uprawiania lichwy, nie by\u0142o \u017cadnego \u201ekapitalizmu\u201d. Zanim kapitalizm m\u00f3g\u0142 zatriumfowa\u0107, musia\u0142 zosta\u0107 zmieniony \u00f3w system spo\u0142eczny. Rewolucja, kt\u00f3ra tego dokona\u0142a, znana jest pod nazw\u0105 reformacji.<\/p>\r\n

Po uprzednim rabunku w\u0142asno\u015bci ko\u015bcielnej w Anglii, ustanowiono system prawny, \u201ew kt\u00f3rym\u2026 najwy\u017csza, represyjna w\u0142adza wielkiego kapita\u0142u\u201d mog\u0142a \u201ebez \u017cadnych ogranicze\u0144 robi\u0107 to, co chcia\u0142a\u201d8. W tym systemie:<\/p>\r\n

nie ma \u017cadnej naczelnej w\u0142adzy wydaj\u0105cej rozkazy, lecz wszystko odbywa si\u0119 na zasadzie \u201ewolnych\u201d relacji kontraktowych pomi\u0119dzy indywidualnymi jednostkami gospodarczymi, kieruj\u0105cymi si\u0119 we wzajemnych relacjach wy\u0142\u0105cznie w\u0142asnym inte\u00adresem. Przekonanie, \u017ce wszelki \u0142ad i porz\u0105dek zawsze wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z prawem, organi\u00adzacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 czy normami moralnymi, staje si\u0119 czym\u015b \u201estaro\u015bwieckim\u201d. Wszel\u00adkie narzucane z zewn\u0105trz regulacje zostaj\u0105 odrzucone9.<\/p>\r\n

Skutkuje to:<\/p>\r\n

brakiem troski o innych, granicz\u0105cej wr\u0119cz z przest\u0119pstwem. Jest to brak troski o tych, kt\u00f3rzy zu\u017cywaj\u0105 sw\u0105 energi\u0119 \u017cyciow\u0105 jako pracownicy i robotnicy na s\u0142u\u017cbie u ka\u00adpitalistycznych przedsi\u0119biorc\u00f3w; jest to brak troski o konkurent\u00f3w, kt\u00f3rych upadek przynosi zysk, a kt\u00f3rzy w wielu przypadkach s\u0105 zwalczani za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnorakich brudnych metod i doprowadzani do upadku; jest to brak troski o konsument\u00f3w, kt\u00f3\u00adrzy znacznie rzadziej zyskuj\u0105, otrzymuj\u0105c dobry produkt za przyzwoit\u0105 cen\u0119, ponie\u00adwa\u017c oni tak\u017ce s\u0105 jedynie elementem s\u0142u\u017c\u0105cym interesom producent\u00f3w i kupc\u00f3w; jest to brak troski o w\u0142asny nar\u00f3d i pa\u0144stwo, kt\u00f3rego najpilniejsze interesy s\u0105 spychane na drugi plan i ust\u0119puj\u0105 miejsca interesom wielkiego mi\u0119dzynarodowego kapita\u0142u10.<\/p>\r\n

Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: kapitalizm jest lichw\u0105 \u017ceruj\u0105c\u0105 na pracy. Albo – jak ujmuje to Ruhland – \u201ekapitalizm jest systemem, w kt\u00f3rym panuje wolno\u015b\u0107 uprawiania lichwy przy aprobacie ze strony pa\u0144stwa\u201d, b\u0105d\u017a \u201esystemem spo\u0142ecznym, w kt\u00f3\u00adrym wolno\u015b\u0107 uprawiania lichwy jest mniej lub bardziej akceptowana przez prawo\u201d11.<\/p>\r\n

Kapitali\u015bci – kontynuuje Ruhland – to \u201elichwiarze w najszerszym znaczeniu tego s\u0142owa\u201d. Zaraz potem, aby przedstawi\u0107 ca\u0142e zagadnienie w jeszcze bardziej pre\u00adcyzyjny spos\u00f3b, Ruhland definiuje lichw\u0119 jako \u201eka\u017cdorazowe, wynikaj\u0105ce z umowy zaw\u0142aszczenie oczywistej nadwy\u017cki ekonomicznej\u201d12. Wed\u0142ug niego \u201ekapitalizm oznacza dominacj\u0119 kapitalist\u00f3w nad gospodark\u0105 narodow\u0105, co mo\u017cna zrozumie\u0107 jedynie w sensie historycznym\u2026 Kapitalizm polega na zdominowaniu gospodarki narodowej przez pazerno\u015b\u0107 i interesy tych, kt\u00f3rzy dysponuj\u0105 w\u0142asnym kapita\u0142em\u201d13. Z tej definicji wyp\u0142ywa wiele wniosk\u00f3w:<\/p>\r\n

je\u015bli natur\u0105 kapitalizmu jest legalne zaw\u0142aszczanie oczywistej nadwy\u017cki d\u00f3br, to je\u00addyn\u0105 prawdziw\u0105 recept\u0105 na poradzenie sobie z problemami gospodarczymi mo\u017ce by\u0107 oczyszczenie systemu z tych legalnych zaw\u0142aszcze\u0144 nadwy\u017cki d\u00f3br\u2026 Mo\u017ce\u00admy wi\u0119c zredukowa\u0107 ca\u0142y nasz program polityczny do nast\u0119puj\u0105cych punkt\u00f3w: usun\u0105\u0107 wolno\u015b\u0107 uprawiania lichwy, ukrywaj\u0105cej si\u0119 za parawanem sloganu \u201eKupuj tak tanio, jak tylko mo\u017cliwe i sprzedawaj tak drogo, jak tylko si\u0119 da\u201d, a usun\u0105\u0107 j\u0105 poprzez przywr\u00f3cenie wyceny warto\u015bci na podstawie koszt\u00f3w spo\u0142ecznych, tak, by mo\u017cna j\u0105 by\u0142o okre\u015bli\u0107 jako warto\u015b\u0107 opart\u0105 na ekwiwalencji14.<\/p>\r\n

W \u015bwietle krachu roku 2008, potrzebujemy nowej definicji kapitalizmu. B\u0119\u00add\u0105c wyczulonym na now\u0105 sytuacj\u0119, jaka wytworzy\u0142a si\u0119 wskutek upadku komuni\u00adzmu w pocz\u0105tkach lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku, papie\u017c Jan Pawe\u0142 II pr\u00f3bowa\u0142 zdefiniowa\u0107 kapitalizm w encyklice Centesimus Annus,<\/em> powsta\u0142ej w setn\u0105 rocznic\u0119 og\u0142oszenia encykliki Rerum Novarum,<\/em> kt\u00f3ra zapocz\u0105tkowa\u0142a nowoczesn\u0105 my\u015bl katolick\u0105 w kwestiach ekonomicznych. Bior\u0105c pod uwag\u0119 semantyczny problem zwi\u0105zany z poj\u0119ciem \u201ekapitalizm\u201d, papie\u017c usi\u0142owa\u0142 odpowiedzie\u0107 na pytanie, czy kapitalizm \u201ejest tym modelem, jaki powinien by\u0107 zalecany krajom Trzeciego \u015awia\u00adta, poszukuj\u0105cym \u015bcie\u017cki prawdziwego post\u0119pu spo\u0142ecznego i gospodarczego?\u201d, poprzez definiowanie jego cech:<\/p>\r\n

Je\u015bli mianem \u201ekapitalizmu\u201d okre\u015bla si\u0119 system ekonomiczny, kt\u00f3ry uznaje zasad\u00adnicz\u0105 i pozytywn\u0105 rol\u0119 przedsi\u0119biorstwa, rynku, w\u0142asno\u015bci prywatnej i wynikaj\u0105cej z niej odpowiedzialno\u015bci za \u015brodki produkcji, oraz wolnej ludzkiej inicjatywy w dzie\u00addzinie gospodarczej, na postawione wy\u017cej pytanie nale\u017cy z pewno\u015bci\u0105 odpowiedzie\u0107 twierdz\u0105co, cho\u0107 mo\u017ce trafniejsze by\u0142oby tu wyra\u017cenie \u201eekonomia przedsi\u0119bior\u00adczo\u015bci\u201d, \u201eekonomia rynku\u201d czy po prostu \u201ewolna ekonomia\u201d. Ale je\u015bli przez \u201ekapita\u00adlizm\u201d rozumie si\u0119 system, w kt\u00f3rym wolno\u015b\u0107 gospodarcza nie jest uj\u0119ta w ramy syste\u00admu prawnego, wprz\u0119gaj\u0105cego j\u0105 w s\u0142u\u017cb\u0119 integralnej wolno\u015bci ludzkiej i traktuj\u0105cego jako szczeg\u00f3lny wymiar tej\u017ce wolno\u015bci, kt\u00f3ra ma przede wszystkim charakter etyczny i religijny, to w\u00f3wczas odpowied\u017a jest zdecydowanie przecz\u0105ca15.<\/p>\r\n

Pesh rozwi\u0105zuje problem semantyczny, kt\u00f3ry papie\u017c Jan Pawe\u0142 II podno\u00adsi w encyklice Centesimus Annus,<\/em> twierdz\u0105c, \u017ce \u201eprodukcja kapitalistyczna b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107 w przysz\u0142o\u015bci dla dobra narodu\u2026 jednak\u017ce musimy ochroni\u0107 nasz nar\u00f3d przed kapitalizmem\u201d16. Innymi s\u0142owy, ludzie dobrej woli powinni zachowa\u0107 \u201esystem ekonomiczny, kt\u00f3ry uznaje zasadnicz\u0105 i pozytywn\u0105 rol\u0119 przedsi\u0119bior\u00adstwa, rynku, w\u0142asno\u015bci prywatnej i wynikaj\u0105cej z niej odpowiedzialno\u015bci za \u015brodki produkcji, oraz wolnej ludzkiej inicjatywy w dziedzinie gospodarczej\u201d17, jednak\u017ce b\u0119d\u0105 musieli przeciwstawi\u0107 si\u0119 \u201ekapitalizmowi\u201d, to znaczy wspieranej przez pa\u0144stwo lichwie, poniewa\u017c kapitalizm jako lichwa jest niczym innym, jak \u201ekontraktowym zaw\u0142aszczeniem oczywistej warto\u015bci dodatkowej\u201d. A zatem ludzie dobrej woli winni przeciwstawi\u0107 si\u0119 kapitalizmowi zar\u00f3wno w sferze teoretycznej, jak i w kr\u00f3lestwie praktyki, poniewa\u017c kapitalizm jest przyk\u0142adem odwr\u00f3cenia prawdziwego porz\u0105d\u00adku ekonomicznego. Jak ujmuje to Pesch, \u201enie mo\u017cemy pozwoli\u0107 na to, by \u017cyciem gospodarczym rz\u0105dzi\u0142y, maj\u0105ce swe korzenie w zach\u0142anno\u015bci, interesy posiadaczy kapita\u0142u. G\u0142\u00f3wnym celem istnienia wsp\u00f3lnoty narodowej zorganizowanej w pa\u0144\u00adstwo jest zapewnienie dobrobytu ca\u0142emu narodowi\u201d18. A zatem \u201espe\u0142nienie celu gospodarczego pozostaje najwy\u017cszym i ostatecznym celem gospodarki narodo\u00adwej. Prywatna gospodarka musi i\u015b\u0107 rami\u0119 w rami\u0119 z gospodark\u0105 narodow\u0105, a nie podporz\u0105dkowywa\u0107 j\u0105 sobie\u201d19.<\/p>\r\n

Gdy ojciec Pesch pisze, \u017ce kapitalizm jest lichw\u0105 wspieran\u0105 przez pa\u0144stwo, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u201ekontraktowym zaw\u0142aszczeniem oczywistej warto\u015bci dodatkowej\u201d, to nadaje my\u015bli Marksa nowy kontekst, zestawiaj\u0105c laborystyczn\u0105 teori\u0119 warto\u015bci z wymogami poda\u017cy i popytu. Pozbawia tym samym swych oponent\u00f3w ich g\u0142\u00f3wnej zas\u0142ony dymnej w postaci twierdzenia, \u017ce ka\u017cdy, kto sprzeciwia si\u0119 kapitalistycz\u00adnemu zaw\u0142aszczaniu warto\u015bci dodatkowej jest marksist\u0105. Je\u015bli nawet praca – jak utrzymywali John Locke i Adam Smith – jest ostatecznym \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiej war\u00adto\u015bci, to cena konkretnego towaru nie j est prost\u0105 funkcj \u0105 pracy w\u0142o\u017conej w j ego wy\u00adtworzenie. Jest tak\u017ce funkcj\u0105 poda\u017cy i popytu:<\/p>\r\n

Czemu, na przyk\u0142ad, wino pochodz\u0105ce z rejon\u00f3w o korzystniejszym klimacie, nawet je\u015bli jego produkcja wymaga mniejszego nak\u0142adu pracy, ma wy\u017csz\u0105 cen\u0119 ni\u017c to, wytworzone na mniej sprzyjaj\u0105cym terenie? Oczywi\u015bcie dlatego, \u017ce jest lepsze. Jak zatem wyt\u0142umaczy\u0107 wzrost warto\u015bci wina wraz z up\u0142ywem czasu? Niewielkie nak\u0142ady pracy, wymagane w czasie jego przechowywania nie t\u0142umacz\u0105 niezwyk\u0142e\u00adgo w niekt\u00f3rych przypadkach wzrostu jego warto\u015bci20.<\/p>\r\n

Tak wi\u0119c Marks si\u0119 myli\u0142. Warto\u015b\u0107 handlowa nie mo\u017ce po prostu zosta\u0107 zre\u00addukowana do pracy, bez brania pod uwag\u0119 kwestii poda\u017cy i popytu. Jednak\u017ce – jak twierdzi\u0142 Locke – nie ma czego\u015b takiego jak warto\u015b\u0107 pozbawiona wk\u0142adu ludzkiej pracy. Prymat pracy jest najwa\u017cniejsz\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105, \u017ce w centrum gospodarki znaj\u00adduje si\u0119 cz\u0142owiek i \u017ce gospodarka istnieje po to, by s\u0142u\u017cy\u0107 jemu i jego potrzebom. Wymiana gospodarcza nie mo\u017ce by\u0107 usprawiedliwieniem zaw\u0142aszczania pracy bez stosownego wynagrodzenia, co przecie\u017c poci\u0105ga za sob\u0105 powa\u017cne konsekwencje gospodarcze. Ustalanie wynagrodze\u0144 na poziomie niewystarczaj\u0105cym na \u017cycie jest niesprawiedliwym zaw\u0142aszczaniem warto\u015bci. To niesprawiedliwe zaw\u0142aszczanie war\u00adto\u015bci umo\u017cliwia koncentracj\u0119 bogactwa uruchamiaj\u0105c\u0105 proces, polegaj\u0105cy na tym, \u017ce handel prowadzi do bankowo\u015bci, bankowo\u015b\u0107 do lichwy, a lichwa do upadku gospodarki. Je\u015bli lichwa jest \u201ekontraktowym zaw\u0142aszczeniem oczywistej warto\u015bci dodatkowej\u201d, a kapitalizm lichw\u0105 wspieran\u0105 przez pa\u0144stwo, w\u00f3wczas kapitalizm opiera si\u0119 na kontraktowym zaw\u0142aszczeniu oczywistej warto\u015bci dodatkowej. Nie spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 tej konkluzji. Wed\u0142ug Pescha \u201epraca i czas nie s\u0105 i nie mog\u0105 by\u0107 miar\u0105 warto\u015bci produkt\u00f3w\u201d, jednak\u017ce to, i\u017c marksistowskie materialistyczne kalku\u00adlacje s\u0105 b\u0142\u0119dne, nie powinno czyni\u0107 nas \u015blepymi na fakt, \u017ce \u201erobotnicy nie zawsze s\u0105 wynagradzani stosownie do tego, ile wnie\u015bli do procesu produkcyjnego i \u017ce istniej\u0105 cz\u0119ste przypadki niedaj\u0105cego si\u0119 usprawiedliwi\u0107 wyzysku i zani\u017cania p\u0142ac\u201d21.<\/p>\r\n

W wieku XIX kapitali\u015bci nie dokonywali zaw\u0142aszczenia ca\u0142ej warto\u015bci dodatkowej, jednak\u017ce zagarniali jej wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. W istocie jedyn\u0105 rzecz\u0105, jaka nie pozwala\u0142a im na zaw\u0142aszczanie jej w ca\u0142o\u015bci, by\u0142o prawodawstwo spo\u0142eczno- -polityczne i zwi\u0105zki pracownicze, to znaczy interwencja moralno\u015bci w kapi\u00adtalistyczny system gospodarczy, kt\u00f3rego rzecznicy twierdzili, \u017ce interes w\u0142asny ludzi i wolny rynek rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkie problemy. Udzia\u0142 robotnik\u00f3w w warto\u015bci dodanej wzrasta\u0142 pomimo wysi\u0142k\u00f3w kapitalist\u00f3w, zmierzaj\u0105cych do zaw\u0142aszczenia jej w ca\u0142o\u015bci, przek\u0142adaj\u0105c si\u0119 na wzrost poziomu \u017cycia robotnika, co jednako\u00adwo wprawia\u0142o w zak\u0142opotanie kapitalist\u00f3w i komunist\u00f3w wieku XIX.<\/p>\r\n

Pesch twierdzi, \u017ce marksistowska teoria zubo\u017cenia g\u0142osz\u0105ca, \u017ce musi by\u0107 go\u00adrzej, \u017ceby p\u00f3\u017aniej by\u0142o lepiej, by\u0142a na r\u0119k\u0119 kapitalistom, kt\u00f3rzy chcieli utrzymywa\u0107 p\u0142ace na jak najni\u017cszym poziomie.<\/p>\r\n

W szerokim kontek\u015bcie pocz\u0105tk\u00f3w wieku XX wida\u0107 by\u0142o wyra\u017anie, \u017ce nast\u0105pi\u0142a d\u0142ugo oczekiwana poprawa warunk\u00f3w bytowych klas pracuj\u0105cych, poprzez wpro\u00adwadzenie odpowiednich ustaw polityczno-spo\u0142ecznych\u2026, zwi\u0105zki pracownicze i innego rodzaju \u015brodki. By\u0142y to tego rodzaju ulepszenia, kt\u00f3rych nie mogli za\u00adnegowa\u0107 socjali\u015bci, cho\u0107 z drugiej strony zaprzecza\u0142y one marksistowskiej teorii zubo\u017cenia opartej na teorii wyzysku. I oto okaza\u0142o si\u0119, \u017ce koncepcja Marksa si\u0119 nie sprawdza, poniewa\u017c zubo\u017cenie wywo\u0142ane nieuchronnymi, immanentnymi prawa\u00admi post\u0119pu nierozerwalnie zwi\u0105zanymi z er\u0105 kapitalizmu wcale nie musia\u0142o post\u0119\u00adpowa\u0107. Wynagrodzenia ros\u0142y, warunki pracy w fabrykach polepsza\u0142y si\u0119, sprawnie dzia\u0142a\u0142a opieka zdrowotna, wzrasta\u0142o bezpiecze\u0144stwo pracy i poziom moralno\u015bci22.<\/p>\r\n

Od czas\u00f3w reformacji a\u017c do krachu z roku 2008 \u017cadna teoria ekonomiczna nie zajmowa\u0142a po\u015bredniego miejsca pomi\u0119dzy kapitalistami g\u0142osz\u0105cymi, \u017ce zdrowa gospodarka oparta jest na instynktach ludzkich i mechanicznych \u201esi\u0142ach\u201d wol\u00adnego rynku, a komunistami, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce sprzeczno\u015bci tkwi\u0105ce w tym systemie doprowadz\u0105 do n\u0119dzy i w ko\u0144cu do jego odrzucenia. Atakuj\u0105c ostatnie ze stanowisk, Pesch pisze, \u017ce:<\/p>\r\n

b\u0142\u0119dem jest twierdzi\u0107, i\u017c anarchia w stosunkach produkcyjnych, nadprodukcja i kryzys, kt\u00f3re jakoby mia\u0142y powtarza\u0107 si\u0119 cyklicznie, zwi\u0105zane s\u0105 w spos\u00f3b nie\u00adod\u0142\u0105czny z prywatn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 \u015brodk\u00f3w produkcji oraz produkcj\u0105 d\u00f3br jako tak\u0105, poniewa\u017c obydwie te rzeczy istnia\u0142y w wiekach \u015brednich, podczas gdy anar\u00adchia w\u00f3wczas nie wyst\u0119powa\u0142a23.<\/p>\r\n

Zamiast przybiera\u0107 rozmaite maski, jak czyni to pseudo-fizyka, ekonomia musi powr\u00f3ci\u0107 do korzeni, to znaczy do moralno\u015bci i praktycznego rozumu. Ekonomia powinna by\u0107 ponownie umieszczona w obr\u0119bie tradycji filozoficznej, kt\u00f3ra g\u0142osi, i\u017c cz\u0142owiek, jako stworzenie rozumne, mo\u017ce ingerowa\u0107 w gospodar\u00adk\u0119 i kszta\u0142towa\u0107 j\u0105 tak, by s\u0142u\u017cy\u0142a dobru, zar\u00f3wno w wymiarze ostatecznym, jak i doczesnym. Rozumne poszukiwanie dobra znane jest jako prawo moralne. Je\u015bli gospodarka ma znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na wydostanie si\u0119 z impasu spowodowanego zad\u0142u\u00ad\u017ceniem, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 dzi\u015b, w pocz\u0105tkach XXI wieku, musi podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 prawu moralnemu, od kt\u00f3rego oderwa\u0142a si\u0119 w wieku XVIII. Gospodarka musi by\u0107 dzia\u0142aniem rozumnym, opartym na zasadach rozumu praktycznego, to znaczy moralno\u015bci. Je\u015bli ma by\u0107 efektywna, musi funkcjonowa\u0107 w oparciu o zasady sprawiedliwo\u015bci. Ostatecznym testem dla ka\u017cdej gospodarki jest zatem to, czy stawia prac\u0119 ponad lichw\u0105, czy lichw\u0119 ponad prac\u0105.<\/p>\r\n

Na przestrzeni tysi\u0105ca lat, czyli od upadku staro\u017cytnego Rzymu do nawrotu poga\u0144stwa w rz\u0105dzonej przez Medyceuszy Florencji, ekonomia, nawet je\u015bli nie dojrza\u0142a jeszcze do tego, by sta\u0107 si\u0119 nauk\u0105, liczy\u0142a si\u0119 z Bogiem. Przez nast\u0119pne p\u00f3\u0142 tysi\u0105clecia, pocz\u0105wszy od \u0142upiestwa znanego pod nazw\u0105 reformacji, rz\u0105dzi\u0142y zasady wr\u0119cz odwrotne. Ekonomia zosta\u0142a zaprz\u0119gni\u0119ta w s\u0142u\u017cb\u0119 Mamony, czego skutkiem by\u0142y nieustanna bieda i kryzysy gospodarcze.<\/p>\r\n

Socjalizm i komunizm, b\u0119d\u0105ce odpowiedzi\u0105 na niesprawiedliwo\u015bci zwi\u0105zane z gospodark\u0105 kapitalistyczn\u0105, okaza\u0142y si\u0119 lekarstwem gorszym od choroby, kt\u00f3r\u0105 zamierza\u0142y leczy\u0107. W odr\u00f3\u017cnieniu od komunizmu, proponowany przez nas system gospodarczy rozumie rol\u0119, jak\u0105 w zdrowej gospodarce musi odgrywa\u0107 wolno\u015b\u0107 jednostki, jednak\u017ce rozumie te\u017c, \u017ce wolno\u015b\u0107 ma znaczenie jedynie w kontek\u015bcie prawa moralnego, kt\u00f3re g\u0142osi, i\u017c istoty ludzkie musz\u0105 dostosowa\u0107 swe dzia\u0142ania do norm wyznaczanych przez rozum praktyczny. To za\u015b cofa nas zn\u00f3w do zagad\u00adnienia ludzkiej pracy. Pieni\u0105dz jest magazynem warto\u015bci, jednak\u017ce – jak twierdzi\u0142 Arystoteles – sam z siebie jest bezp\u0142odny. Pieni\u0105dz nie mo\u017ce si\u0119 reprodukowa\u0107. Je\u015bli w\u0142o\u017cymy dwie z\u0142ote monety do szuflady i zajrzymy do niej po miesi\u0105cu, nie znajdziemy w niej nic wi\u0119cej poza tymi dwiema monetami. W odr\u00f3\u017cnieniu od my\u00adszy, kt\u00f3re potrafi\u0105 si\u0119 rozmna\u017ca\u0107, pieni\u0105dze same z siebie nie s\u0105 w stanie wytwa\u00adrza\u0107 warto\u015bci. Nic z tego, co umys\u0142 ludzki kojarzy z dobrobytem, nie mo\u017ce zaistnie\u0107 bez ludzkiej pracy. Warto\u015b\u0107 – jak w przypadku wina – nie jest jedynie funkcj\u0105 ludzkiej pracy, jednak\u017ce to ta praca w\u0142a\u015bnie jest jedyn\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra potrafi wy\u00adtwarza\u0107 warto\u015b\u0107, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 pieni\u0119dzmi, kapita\u0142em czy Bo\u017cym stworzeniem.<\/p>\r\n

Nadmierne zad\u0142u\u017cenie, czyli lichwa, by\u0142o przyczyn\u0105 kryzysu roku 2008 i ka\u017c\u00addego kryzysu, jaki nast\u0105pi\u0142 od czasu wprz\u0119gni\u0119cia gospodarki w s\u0142u\u017cb\u0119 mamonie. Antidotum na za\u0142amanie gospodarcze jest eliminacja wszelkiego zaw\u0142aszcza\u00adnia warto\u015bci dodatkowej, co oznacza eliminacj\u0119 lichwy i ca\u0142ego systemu opartego na lichwie wspieranej przez pa\u0144stwo, znanego jako kapitalizm. John Maynard Keynes wyst\u0105pi\u0142 z ca\u0142\u0105 seri\u0105 technik fiskalnych, maj\u0105cych odmrozi\u0107 gospodark\u0119 po tym, jak zastyg\u0142a w bezruchu, jednak\u017ce najpewniejszym sposobem na to, by zabezpieczy\u0107 si\u0119 przed krachem gospodarczym jest w pierwszym rz\u0119dzie wyp\u0142a\u00adcanie godziwych p\u0142ac, co czyni lichw\u0119 niepotrzebn\u0105.<\/p>\r\n

Lichwa i sprawiedliwe wynagrodzenie stanowi\u0105 alternatyw\u0119, a wyb\u00f3r, ja\u00adkiego dokonamy, zdecyduje o tym, czy gospodarka odniesie sukces, czy padnie. Dok\u0142adnie ka\u017cdy przypadek zgromadzenia kapita\u0142u w erze kapitalistycznej mia\u0142 zwi\u0105zek z okradaniem pracy, przeprowadzanym za pomoc\u0105 kombinacji niskich wynagrodze\u0144 i psucia srebrnej monety, b\u0105d\u017a te\u017c z grabie\u017c\u0105 w\u0142asno\u015bci. Innymi s\u0142owy, kapitalizm zaczyna si\u0119 od grabie\u017cy, a nast\u0119pnie przechodzi od grabie\u017cy do lichwy. Gdy gospodarka pada pod ci\u0119\u017carem nadmiernego zad\u0142u\u017cenia, jedynym rozwi\u0105zaniem dla kapitalisty jest kra\u015b\u0107 jeszcze wi\u0119cej, jak to widzimy dzi\u015b pod postaci\u0105 zamachu na fundusze emerytalne.<\/p>\r\n

W istocie trudno jest znale\u017a\u0107 przypadek akumulacji kapita\u0142u, kt\u00f3ry nast\u0119pnie spo\u017cytkowano na u\u017cytek spo\u0142eczny, chyba \u017ce cofniemy si\u0119 do czas\u00f3w \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, chrze\u015bcija\u0144skiego nast\u0119pcy Imperium Rzymskiego. An\u00adgielski polityk William Cobbett jest jednym z niewielu autor\u00f3w rozumiej\u0105cych, \u017ce angielski system monastyczny przeznacza\u0142 kapita\u0142 na cele publiczne. Klasztory – pisze – \u201ekwit\u0142y w Anglii przez dziewi\u0119\u0107set lat; by\u0142y otaczane przez ludzi mi\u0142o\u00ad\u015bci\u0105; zniszczy\u0142y je przemoc, drapie\u017cna r\u0119ka grabie\u017ccy i n\u00f3\u017c mordercy. Reformacja ograbi\u0142a ubogich z ich dziedzictwa\u201d24. Po reformacji w Anglii:<\/p>\r\n

widzimy kraj pogr\u0105\u017cony w biedzie, zbrodni i fanatyzmie. O przyro\u015bcie populacji m\u00f3wi si\u0119 jako o nieszcz\u0119\u015bciu. S\u0142yszymy, jak grasuj\u0105cy po kraju szkoccy \u201efilozofo\u00adwie\u201d wyg\u0142aszaj\u0105 odczyty dla rzemie\u015blnik\u00f3w i pracownik\u00f3w manufaktur, instruuj\u0105c ich, co robi\u0107, by ich \u017cony nie zostawa\u0142y matkami, a w jednym przypadku posuni\u0119to si\u0119 do tego, \u017ce w broszurze opisano sam proces osi\u0105gania tego celu. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: dobrn\u0119li\u015bmy w\u0142a\u015bnie do punktu, w kt\u00f3rym wszystko sk\u0142ania nas do poszukiwania \u017ar\u00f3d\u0142a tego potwornego stanu rzeczy. Najbardziej rzucaj\u0105c\u0105 si\u0119 w oczy przyczy\u00adn\u0105 wydaje si\u0119 by\u0107 n\u0119dza i degradacja moralna wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci ludzi, a to z kolei, po g\u0142\u0119bszej analizie, prowadzi nas do \u201ereformacji\u201d, kt\u00f3rej jednym z efekt\u00f3w by\u0142o zniszczenie tych instytucji monastycznych, kt\u00f3re\u2026 przechowywa\u0142y owoce pra\u00adcy w odpowiednich miejscach, by p\u00f3\u017aniej dystrybuowa\u0107 je tak, \u017ce ludzkie \u017cycie by\u0142o w spos\u00f3b naturalny l\u017cejsze i szcz\u0119\u015bliwsze25.<\/p>\r\n

Od chwili, gdy klasztory wpad\u0142y w r\u0119ce prywatne, dziedzictwo biedak\u00f3w sta\u0142o si\u0119 broni\u0105, jakiej u\u017cyto przeciwko nim samym. Grabie\u017c w\u0142asno\u015bci klasztornej zmieni\u0142a Angli\u0119 tak, \u017ce \u201ez kraju pieczonej wo\u0142owiny\u2026 przeistoczy\u0142a si\u0119 nagle w kraj suchego chleba i owsianki\u201d26. Bieda wzi\u0119\u0142a si\u0119 st\u0105d, \u017ce ludzie nie mogli d\u0142u\u017cej osi\u0105ga\u0107 dochod\u00f3w z ziemi, kt\u00f3r\u0105 mnisi zagospodarowywali i przygotowywali im pod upraw\u0119:<\/p>\r\n

Z ziemi bior\u0105 si\u0119 wszystkie dobre rzeczy Kto\u015b musi by\u0107 w\u0142a\u015bcicielem tej ziemi. Do tego, kto j\u0105 posiada, nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c dystrybucja dochod\u00f3w, jakie owa ziemia przynosi. Je\u015bli wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich przekazywana jest ludziom, kt\u00f3rzy je wypracowa\u00adli, i w ten spos\u00f3b zapewnia si\u0119 im utrzymanie na godnym poziomie, spo\u0142eczno\u015b\u0107 musi by\u0107 szcz\u0119\u015bliwa. Je\u015bli za\u015b dochody s\u0105 w znacznej cz\u0119\u015bci wyprowadzane, je\u015bli s\u0105 wywo\u017cone gdzie\u015b daleko i wydawane przez tych, kt\u00f3rzy nie mieli \u017cadnego udzia\u00ad\u0142u w ich wytworzeniu, w\u00f3wczas wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci musi popa\u015b\u0107 w n\u0119dz\u0119: musz\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 liche domy wi\u0119zienia i slumsy. Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zas\u0142ug klasztor\u00f3w by\u0142o to, \u017ce powodowane konieczno\u015bci\u0105 sprawia\u0142y, i\u017c wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 do\u00adchod\u00f3w uzyskiwana z ich ziem by\u0142a wydawana na miejscu, czyli tam, gdzie owe dochody by\u0142y wypracowywane27.<\/p>\r\n

System gospodarczy, kt\u00f3ry poprzedza\u0142 kapitalizm, Pesch okre\u015bla\u0142 mianem germa\u0144sko-chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji gospodarczej, twierdz\u0105c, \u017ce znacz\u0105ce pozo\u00adsta\u0142o\u015bci tego\u017c systemu istnia\u0142y jeszcze nadal w ko\u0144cu XIX i w pierwszych latach XX stulecia. Nadej\u015bcie ery chrze\u015bcija\u0144skiej oznacza\u0142o kres ekonomii poga\u0144skiej i zbudowanego na niej spo\u0142ecze\u0144stwa. Gospodarka staro\u017cytnego Rzymu opiera\u0142a si\u0119 na niewolnictwie. Feudalna Europa by\u0142a czym\u015b zasadniczo innym, poniewa\u017c \u201euregulowany porz\u0105dek gospodarczy \u015bredniowiecza zapewnia\u0142 szerokim kr\u0119gom spo\u0142ecznym pewien rodzaj bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rego wolna przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 staro\u017cytnej ery poga\u0144skiej pozbawi\u0142a wielkie masy ludzkie\u201d28.<\/p>\r\n

Zasadniczym elementem charakteryzuj\u0105cym \u017cycie w \u201eciemnych wiekach\u201d by\u0142 brak poczucia bezpiecze\u0144stwa. Po upadku Imperium Rzymskiego Europa nie mia\u0142a si\u0142 bezpiecze\u0144stwa wystarczaj\u0105co licznych i silnych, by os\u0142ania\u0107 rolnicze kraje przed najazdami barbarzy\u0144skich plemion, dla kt\u00f3rych rabunek by\u0142 sposobem na \u017cycie. Aby przetrwa\u0107 i zapewni\u0107 sobie ochron\u0119, Germanie, na\u015bladuj\u0105c benedyktyn\u00f3w i uprawiaj\u0105c rol\u0119, zmuszeni byli zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z lokalnymi panami feudalnymi b\u0105d\u017a biskupami, kt\u00f3rzy mieli ufortyfikowane siedziby i zbrojne dru\u017cyny. Ch\u0142opi ci stop\u00adniowo tracili niezale\u017cno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 razem z posiadan\u0105 ziemi\u0105 oddali w r\u0119ce pan\u00f3w zapewniaj\u0105cych im bezpiecze\u0144stwo. Na tym jednak ca\u0142a sprawa si\u0119 nie ko\u0144czy:<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 \u0142askawym panem. Ch\u0142opi byli du\u017co lepiej traktowani w dobrach ko\u015bcielnych ni\u017c pod opiek\u0105 \u015bwieckiego wielmo\u017cy\u2026 W tamtym czasie donacje na rzecz Ko\u015bcio\u0142a sta\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnie cz\u0119ste, z jednej strony dlatego, \u017ce ch\u0142op by\u0142 przeze\u0144 zasadniczo lepiej traktowany, b\u0119d\u0105c przy tym zobowi\u0105zanym do ni\u017cszych \u015bwiadcze\u0144, z drugiej za\u015b strony, bo wskutek strachu przed ekskomunik\u0105, dobra ko\u00ad\u015bcielne stanowi\u0142y bezpieczniejsze miejsce do \u017cycia ni\u017c maj\u0105tki szlacheckie29.<\/p>\r\n

W \u201eciemnych stuleciach\u201d wymiana gospodarcza niemal\u017ce zamar\u0142a, lecz chrze\u015bcija\u0144stwo stopniowo zacz\u0119\u0142o wp\u0142ywa\u0107 na procesy gospodarcze. Sukcesywnie ulega\u0142 te\u017c poprawie los ch\u0142opa, tak \u017ce w ko\u0144cu odzyska\u0142 on kontrol\u0119 nad ziemi\u0105, kt\u00f3rej zrzek\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej zmuszony okoliczno\u015bciami.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 tego, \u017ce sytuacja ch\u0142opa uleg\u0142a ostatecznie poprawie\u2026 by\u0142 wp\u0142yw Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w pe\u0142ni swej w\u0142adzy i autorytetu na rzecz niesienia pomocy biednym, zmniejszania ci\u0119\u017car\u00f3w nak\u0142adanych na ch\u0142op\u00f3w i humanitarne\u00adgo traktowania poddanych30\u2026 Tego, czego nie uda\u0142o si\u0119 do ko\u0144ca zrobi\u0107 w cza\u00adsach rzymskich, dokona\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 w ramach pierwszej germa\u0144sko-chrze\u015bcija\u0144skiej monarchii \u015bwiatowej. W epoce karoli\u0144skiej wyeliminowano problem niewolnictwa zar\u00f3wno w prawie, jak i w praktyce\u2026 Pod koniec \u015bredniowiecza ziemia uprawna oraz w\u0142asno\u015b\u0107 ziemska generalnie nie spoczywa\u0142a ju\u017c w r\u0119kach wielkich pan\u00f3w, lecz nale\u017ca\u0142a do tych, kt\u00f3rzy t\u0119 ziemi\u0119 uprawiali, natomiast pan feudalny zacho\u00adwa\u0142 jedynie prawo do okre\u015blonych danin oraz \u015bwiadcze\u0144 i pos\u0142ug. W\u0142asno\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy byli przywi\u0105zani do ziemi by\u0142a\u2026 tak samo realna, jak w\u0142asno\u015b\u0107 wolnych, niezale\u017cnych ch\u0142op\u00f3w31.<\/p>\r\n

Jednym z wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107 feudalnego systemu gospodarczego by\u0142o \u201ezniesienie wolno\u015bci popadni\u0119cia w d\u0142ug\u201d32. Najbli\u017csi spadkobiercy mogli in\u00adterweniowa\u0107, je\u015bli widzieli, \u017ce aktualny w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku ma zamiar ustanowi\u0107 hipotek\u0119 na tym, co mia\u0142o kiedy\u015b trafi\u0107 w ich posiadanie, poniewa\u017c mieli prawo do odziedziczenia nieobci\u0105\u017conej w\u0142asno\u015bci. \u201eWer Lande will sellen, der schal\u0142 Lud\u0119 bellen\u201d33, co znaczy, \u017ce je\u015bli kto\u015b chce sprzeda\u0107 ziemi\u0119, musi przy tym bra\u0107 pod uwag\u0119 cz\u0142onk\u00f3w rodziny, tak, by – je\u015bli tego chc\u0105 – mogli skorzysta\u0107 z \u201epra\u00adwa wykupu\u201d. To sk\u0142oni\u0142o Pescha do stwierdzenia, \u017ce:<\/p>\r\n

system feudalny\u2026 jest przyk\u0142adem wprowadzenia w \u017cycie\u2026 zasady, kt\u00f3ra by\u0142a i po wieczne czasy powinna by\u0107 fundamentem wszelkiej zdrowej gospodarki i po\u00adrz\u0105dku spo\u0142ecznego – zasady wedle kt\u00f3rej porz\u0105dek spo\u0142eczny powszechny dobro\u00adbyt i adekwatne \u015brodki utrzymania dla ka\u017cdego s\u0105 mo\u017cliwe do zapewnienia jedynie dzi\u0119ki okie\u0142znaniu egoistycznych zachcianek jednostek ludzkich i podporz\u0105dkowa\u00adniu ich interesom og\u00f3\u0142u34.<\/p>\r\n

Esencj\u0105 germa\u0144sko-katolickiego systemu gospodarczego jest obrona p\u0142ac przed \u201ekontraktowym zaw\u0142aszczaniem warto\u015bci dodanej\u201d, kt\u00f3re ma miejsce w sys\u00adtemie kapitalistycznym, b\u0119d\u0105cym lichw\u0105 wspieran\u0105 przez pa\u0144stwo.<\/p>\r\n

O sytuacji, w jakiej znalaz\u0142y si\u0119 ksi\u0119stwa niemieckie w zetkni\u0119ciu z nowym porz\u0105dkiem ekonomicznym powsta\u0142ym wskutek reformacji, m\u00f3wi legenda Fausta, cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na kontraktowe zaw\u0142aszczenie najcenniejszej rzeczy, jak\u0105 posiada\u0142, a mianowicie duszy, w zamian za iluzj\u0119 bogactwa i w\u0142adzy. By\u0142y one jego w\u0142asno\u015bci\u0105 dop\u00f3ty, dop\u00f3ki nie przyszed\u0142 diabe\u0142 i nie zmusi\u0142 go do dotrzy\u00admania warunk\u00f3w kontraktu. Kariera Fausta wykazuje niezwyk\u0142e podobie\u0144stwa z cyklem lichwy. Faust by\u0142 niczym kto\u015b, kto zastawi\u0142 sw\u00f3j dom pod hipotek\u0119 i kto po roztrwonieniu pieni\u0119dzy na hulanki, o kt\u00f3rych s\u0105dzi\u0142, \u017ce b\u0119d\u0105 trwa\u0107 wiecznie, straci\u0142 wszystko, w tym nie\u015bmierteln\u0105 dusz\u0119. Kapitalistyczna gospodarka nie tylko porusza si\u0119 w po takiej samej lichwiarskiej trajektorii, czyli od boomu do krachu, ale i w obr\u0119bie jej samej wszystko toczy si\u0119 w ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b.<\/p>\r\n

Zacznijmy od pierwszej w dziejach nowo\u017cytnej gospodarki kapitalistycznej. Florenccy oligarchowie stali si\u0119 bogaczami, daj\u0105c pierwsze\u0144stwo lichwie przed pra\u00adc\u0105. Wprowadzili oni w przemy\u015ble tekstylnym polityk\u0119 niskich p\u0142ac, zakaz tworzenia zwi\u0105zk\u00f3w pracowniczych i obni\u017cyli warto\u015b\u0107 lokalnej srebrnej monety6<\/sup><\/a>. Wszystkie te posuni\u0119cia umo\u017cliwia\u0142y oligarchom zagarnianie warto\u015bci dodanej, wytwarzanej przez ich przemys\u0142 tekstylny. Zamiast odpowiedzie\u0107 na wybuch rebelii ciompich w roku 1378 podniesieniem p\u0142ac, oligarchowie demonizowali robotnik\u00f3w, kt\u00f3rym odmawiali wyp\u0142acania wynagrodze\u0144 wystarczaj\u0105cych na \u017cycie i traktowali ich jak wywrotowc\u00f3w. Oczywist\u0105 konsekwencj\u0105 by\u0142 spadek liczby ludno\u015bci, co z kolei oznacza\u0142o zmniejszenie poda\u017cy si\u0142y roboczej, a tym samym zmniejszenie zdolno\u015bci Florencji do wytwarzania dobrobytu. Oznacza\u0142o to jednocze\u015bnie, \u017ce oligarchowie musieli gdzie indziej szuka\u0107 mo\u017cliwo\u015bci zainwestowania pieni\u0119dzy, kt\u00f3re ukradli robotnikom, wyp\u0142acaj\u0105c im niskie wynagrodzenia. Tak wiec zarzucili produkcj\u0119 i handel, a zaj\u0119li si\u0119 bankowo\u015bci\u0105 i lichw\u0105. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z po\u017cyczaniem pieni\u0119dzy ksi\u0105\u017c\u0119tom, co z kolei oznacza\u0142o ruin\u0119 takich rodzin, jak Bardi i Peruzzi, gdy w pocz\u0105tkach wieku XIV kr\u00f3l Anglii nie sp\u0142aci\u0142 swych d\u0142ug\u00f3w.<\/p>\r\n

Polityka ich nast\u0119pc\u00f3w przynios\u0142a jeszcze gorsze rezultaty. Zamiast pod\u00adnie\u015b\u0107 wynagrodzenia natychmiast po doj\u015bciu do w\u0142adzy w roku 1433, Cosimo de Medici sprowadzi\u0142 do miasta \u017byd\u00f3w, by ci po\u017cyczali robotnikom pieni\u0105dze, kt\u00f3rych im brakowa\u0142o, poniewa\u017c ukradli je oligarchowie. Posuni\u0119cie to jeszcze bardziej przyczyni\u0142o si\u0119 do rozszerzenia biedy. Zamiast zarabia\u0107 tyle, by wystarczy\u0142o mu na \u017cycie, robotnik m\u00f3g\u0142 teraz po\u017cycza\u0107 pieni\u0105dze od \u017cydowskich w\u0142a\u015bcicieli lombar\u00add\u00f3w, p\u0142ac\u0105c przy tym odsetki w wysoko\u015bci czterdziestu trzech i trzech dziesi\u0105tych procenta rocznie. Spowodowa\u0142o to dalszy spadek poda\u017cy si\u0142y roboczej, co jeszcze bardziej obni\u017ca\u0142o zdolno\u015b\u0107 Florencji do wytwarzania dobrobytu.<\/p>\r\n

Oligarchowie nie dostrzegli tego wszystkiego, b\u0105d\u017a nie przejmowali si\u0119 tym w og\u00f3le, poniewa\u017c zanim upadek miasta sta\u0142 si\u0119 widoczny, zd\u0105\u017cyli zgroma\u00addzi\u0107 wielkie sumy w z\u0142ocie, kt\u00f3re nast\u0119pnie po\u017cyczali ksi\u0105\u017c\u0119tom na lichwiarski procent. W trajektorii kapitalizmu jest ju\u017c tak, \u017ce w\u0142a\u015bciciele fabryk nieodmiennie zostaj\u0105 kupcami, a nast\u0119pnie bankierami, poniewa\u017c jako kapitali\u015bci chc\u0105 zarabia\u0107 jeszcze wi\u0119cej pieni\u0119dzy, pobieraj\u0105c lichw\u0119 od warto\u015bci, jak\u0105 pozyskali od ro\u00adbotnika. Tak te\u017c zrobili Medyceusze, kt\u00f3rzy po\u017cyczali ksi\u0105\u017c\u0119tom swe zarobione niegodziwie pieni\u0105dze, co wydawa\u0142o si\u0119 pewn\u0105 inwestycj\u0105, skoro ca\u0142e ryzyko przerzucone by\u0142o na po\u017cyczkobiorc\u0119. Jednak\u017ce wraz z up\u0142ywem czasu ci\u0119\u017car lichwy stawa\u0142 si\u0119 tak wielki, \u017ce jedynym sposobem na to, by Medyceusze mogli odzyska\u0107 swe pieni\u0105dze, by\u0142y dalsze po\u017cyczki udzielane zad\u0142u\u017conym ksi\u0105\u017c\u0119tom.<\/p>\r\n

Problemy, jakie poddajemy tu dyskusji, si\u0119gaj\u0105 znacznie g\u0142\u0119biej ni\u017c jakie\u015b transitory volatility blip 7<\/sup><\/a>.<\/em> System w swej istocie nie jest stabilny finansowo. System lichwy wspieranej przez pa\u0144stwo, znany pod nazw\u0105 kapitalizmu, ma \u201ewad\u0119 wro\u00addzon\u0105\u201d i krach roku 2008 pokaza\u0142, \u017ce \u017cadne wyrafinowane zabiegi polegaj\u0105ce na zasilaniu zastrzykami got\u00f3wki nie potrafi\u0105 uratowa\u0107 go przed nim samym. Upadek jest rzecz\u0105 wpisan\u0105 w ten system, poniewa\u017c jest on oparty na odrzuceniu jedy\u00adnych \u015brodk\u00f3w, jakie da\u0142 nam B\u00f3g, by\u015bmy mogli odnosi\u0107 sukcesy w tym \u015bwiecie, a mianowicie na odrzuceniu wiary i rozumu. Instynkty nas nie zbawi\u0105. To, czego nam trzeba, to powr\u00f3t do wielkiego \u201enale\u017cy\u201d, owego \u201enale\u017cy,<\/em> kt\u00f3re przez ca\u0142y czas usi\u0142uje si\u0119 w\u015blizgn\u0105\u0107 tylnymi drzwiami\u201d, poniewa\u017c analiza<\/p>\r\n

poj\u0119cia gospodarki\u2026 w ostateczno\u015bci okazuje si\u0119 analiz\u0105 poj\u0119cia warto\u015bci\u2026 Na\u00aduka ekonomii odziera sam\u0105 siebie ze znaczenia, je\u015bli traktuje zwyk\u0142y opis \u201etego, co jest\u201d jako sw\u0105 \u201ealf\u0119 i omeg\u0119\u201d\u2026 Poj\u0119cie dobra najwy\u017cszego nie mo\u017ce by\u0107 pomini\u0119te przez \u017cadn\u0105 nauk\u0119, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 istotami ludzkimi\u2026 Niczym latarni morskiej potrzebujemy ekonomii, kt\u00f3ra opisuj\u0105c i wskazuj\u0105c to, co jest dzie\u0142em przypadku, by\u0142aby zarazem normatywna\u2026 Cele bez przyczyn s\u0105 \u015blepe, a przyczyny bez celo\u00adwo\u015bci s\u0105 martwe35.<\/p>\r\n

Potrzebny jest nam powr\u00f3t do takiej gospodarki, w kt\u00f3rej liczy si\u0119 B\u00f3g i kt\u00f3ra stawia na pierwszym miejscu kwestie wynagrodze\u0144, eliminuj\u0105c wszelkie kontraktowe zaw\u0142aszczenia pracy zwi\u0105zane z lichw\u0105 i kapitalizmem, b\u0119d\u0105cym lichw\u0105 wspieran\u0105 przez pa\u0144stwo. Oznacza to eliminacj\u0119 wszelkich form grabie\u017cy, w tym ograbiania funduszy emerytalnych, odrzucenie tanich, nap\u0119dzanych pieni\u0119dzmi zakup\u00f3w lewarowanych, kt\u00f3re niszcz\u0105 miejsca pracy przez obci\u0105\u017canie dobrze prosperuj\u0105\u00adcych przedsi\u0119biorstw d\u0142ugiem ponad ich si\u0142y, oraz outsourcingu (zlecania pracy firmom z zewn\u0105trz). Oznacza to r\u00f3wnie\u017c wspieranie wzrostu demograficznego, czy to poprzez zach\u0119ty podatkowe (podniesienie ulg zwi\u0105zanych z utrzymaniem potomstwa do w\u0142a\u015bciwego poziomu), czy te\u017c bezpo\u015brednie granty w rodzaju Kindergeld<\/em>*, poniewa\u017c wy\u017csze p\u0142ace i wzrost populacji id\u0105 ze sob\u0105 w parze36.<\/p>\r\n

Kluczem do tego rodzaju narodowej metanoi**<\/em> jest prawid\u0142owe zrozumie\u00adnie roli, jak\u0105 w gospodarce narodowej odgrywaj\u0105 wynagrodzenia, poniewa\u017c nie s\u0105 one \u201ewyzbywaniem si\u0119 maj\u0105tku narodowego czy \u015brodkami, kt\u00f3re nie przynios\u0105 owocu, lecz zwyczajn\u0105 redystrybucj\u0105 w\u0142asno\u015bci pomi\u0119dzy obywateli\u201d37.<\/p>\r\n

M\u00f3wi si\u0119 nam, \u017ce \u201eRicardo postrzega\u0142 warunki gospodarcze jednostron\u00adnie, wy\u0142\u0105cznie z perspektywy pracodawc\u00f3w\u201d. Kapitalizm jest w b\u0142\u0119dzie, poniewa\u017c zafa\u0142szowuje gospodark\u0119, twierdz\u0105c, \u017ce je\u015bli dzia\u0142a ona w interesie bogatych, to wszyscy na tym korzystaj\u0105. Ta idea-zombie znana jest jako teoria skapywania. Tymczasem egoistyczne potrzeby powinny by\u0107 podporz\u0105dkowane interesom gospodarki narodowej, a gospodarka narodowa nie powinna s\u0142u\u017cy\u0107 interesom bogatych, lecz og\u00f3\u0142u: ka\u017cdego m\u0119\u017cczyzny, ka\u017cdej kobiety i ka\u017cdego dziecka – s\u0142owem wszystkich tych, kt\u00f3rzy tworz\u0105 nar\u00f3d.<\/p>\r\n

Pozwol\u0119 sobie zaprezentowa\u0107 alternatywne wyja\u015bnienie fali niepokoj\u00f3w, jaka przetacza si\u0119 przez kraje muzu\u0142ma\u0144skie na ca\u0142ym Bliskim Wschodzie. To, co widzimy, jest pocz\u0105tkiem og\u00f3lno\u015bwiatowej rewolty skierowanej przeciwko ka\u00adpitalizmowi. Upadek komunizmu wzbudzi\u0142 fa\u0142szywe nadzieje nie tylko w Europie Wschodniej, lecz na ca\u0142ym \u015bwiecie. Widz\u0105c triumfuj\u0105cy kapitalizm, wszyscy, w tym tak\u017ce \u015bwiat muzu\u0142ma\u0144ski, spodziewali si\u0119, \u017ce nadchodz\u0105 czasy dobrobytu dla og\u00f3\u0142u. Tymczasem tym, co nadesz\u0142o, by\u0142o nadmierne zad\u0142u\u017cenie, kryzys roku 2008 i zastosowanie grabie\u017cy, jako sposobu na poradzenie sobie z deficytem, kt\u00f3rego powodem by\u0142o kapitalistyczne kontraktowe zaw\u0142aszczenie warto\u015bci do\u00addanej. Albo – jak uj\u0105\u0142 to Chris Hedges, by\u0142y korespondent \u201eNew York Timesa\u201d: \u201eWprowadzenie wolnego rynku w krajach takich, jak Egipt, w \u017caden spos\u00f3b nie przyczyni\u0142o si\u0119 do wyeliminowania straszliwego ub\u00f3stwa\u201d38. Inni komentatorzy twierdzili mniej wi\u0119cej to samo:<\/p>\r\n

Ameryka odgrywa niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w tym, co tu [w Egipcie – przyp. t\u0142um.] si\u0119 dzieje. S\u0105dz\u0119, \u017ce jest rzecz\u0105 niezwykle wa\u017cn\u0105, by zrozumieli to ludzie na ca\u0142ym \u015bwiecie, poniewa\u017c kraj ten prowadzi neoliberaln\u0105 polityk\u0119, polityk\u0119 go\u00adspodarcz\u0105, kt\u00f3rej rezultatem jest nikczemne zubo\u017cenie – po\u0142owa tutejszych miesz\u00adka\u0144c\u00f3w \u017cyje za dwa dolary dziennie. Nie jest to nic niezwyk\u0142ego. To jest polityka, kt\u00f3r\u0105 prowadzi si\u0119 od ponad trzydziestu lat, a kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w sprzed zab\u00f3jstwa Sadata39.<\/p>\r\n

Zamiast powa\u017cnie potraktowa\u0107 uzasadnione skargi ruchu \u201eOkupuj Wall Street\u201d, rz\u0105d, kt\u00f3ry mia\u0142 rzekomo reprezentowa\u0107 tych ludzi, zawar\u0142 sojusz z Gold\u00adman Sachs i przyst\u0105pi\u0142 do niszczenia tego, co \u015bwiat mamony uwa\u017ca\u0142 za wyra\u017ane zagro\u017cenie dla jego interes\u00f3w finansowych. Wed\u0142ug dokument\u00f3w, jakie uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 dzi\u0119ki Freedom of Information Act:<\/p>\r\n

FBI i inne agencje wywiadowcze rozpocz\u0119\u0142y kampani\u0119 monitorowania, szpie\u00adgowania i niepokojenia ruchu co najmniej na dwa miesi\u0105ce przed pierwsz\u0105 ak\u00adcj\u0105 okupowania, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a pod koniec wrze\u015bnia roku 2011. Jeszcze w sierp\u00adniu, wiedz\u0105c, \u017ce rodz\u0105cy si\u0119 ruch jest inicjatyw\u0105 z natury pokojow\u0105, federalni, pa\u0144stwowi i lokalni urz\u0119dnicy z FBI, DHS8<\/sup><\/a> oraz przer\u00f3\u017cnych Fusion Centers9<\/sup><\/a> i Joint Terrorism Task Force10<\/sup><\/a> z ca\u0142ego kraju spotykali si\u0119 z przedstawicielami lo\u00adkalnych instytucji finansowych oraz ich prywatnymi agencjami ochrony, by razem knu\u0107 strategi\u0119 zwalczania kampanii ruchu \u201eOkupuj Wall Street\u201d. Co interesuj\u0105ce, jeden z dokument\u00f3w\u2026, jaki pozyskano z biura FBI w Houston, ukazuje co\u015b, co wy\u00adgl\u0105da na plan jakiej\u015b grupy, kt\u00f3rej nazwa w dokumencie zosta\u0142a zaczerniona, by zi\u00addentyfikowa\u0107 lider\u00f3w ruchu w Houston, a nast\u0119pnie zamordowa\u0107 ich przy pomocy \u201ecichych\u201d karabin\u00f3w snajperskich, to znaczy karabin\u00f3w wyposa\u017conych w t\u0142umiki40.<\/p>\r\n

Zanim jeszcze nast\u0105pi\u0142 krach roku 1929, ojciec Pesch pozna\u0142 sekret skutecz\u00adnej gospodarki:<\/p>\r\n

Na nic nie zdadz\u0105 si\u0119 wysi\u0142ki zmierzaj\u0105ce w kierunku zwi\u0119kszenia dochodu narodowego\u2026 jedynie poprzez wzrost dochod\u00f3w przedsi\u0119biorc\u00f3w. Gdziekol\u00adwiek taki wzrost dokonuje si\u0119 poprzez nadmierne obcinanie wynagrodze\u0144 pra\u00adcowniczych, okazuje si\u0119 to niekorzystne dla gospodarki narodowej. Dla ludzi \u017cy\u00adj\u0105cych w biedzie i ub\u00f3stwie nawet tanie rzeczy s\u0105 zbyt kosztowne. Je\u015bli prywatni przedsi\u0119biorcy chc\u0105 naprawd\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 narodowi i gospodarce narodowej, to powin\u00adni po\u015bwi\u0119ci\u0107 wszelkie si\u0142y na to, by zredukowa\u0107 koszty ekonomiczne, wyp\u0142acaj\u0105c jednocze\u015bnie swym pracownikom dobre wynagrodzenia41.<\/p>\r\n

Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o. W niniejszej ksi\u0105\u017cce mam nadziej\u0119 ukaza\u0107 kapitalizm takim, jakim by\u0142 i jakim jest obecnie, to znaczy przedstawi\u0107 ekonomiczny system oparty na systematycznej promocji lichwy, kt\u00f3rej towarzyszy r\u00f3wnie systematyczne okradanie \u015bwiata pracy.<\/p>\r\n

E. Michael Jones<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Komentarz: Wst\u0119p do pracy E. Michaela Jonsa pt: Ja\u0142owy pieni\u0105dz. Historia kapitalizmu jako konfliktu mi\u0119dzy prac\u0105 a lichw\u0105. Tom I: Od Medyceuszy do Newtona. Przypisy w oryginale. E. Michael Jones Antonio: Jest-li wasze z\u0142oto I srebro stadem owiec lub baran\u00f3w? Szajlok: Nie wiem, lecz mno\u017c\u0119 moje r\u00f3wnie szybko. Antonio: Kiedy\u017c albowiem przyjaciel czynsz \u015bci\u0105ga\u0142 Od […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[305,53,52,55],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92917"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92917"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92917\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92917"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}