– Nie tak dawno uznawana za najbardziej katolicki kraj w Europie Irlandia teraz znajduje si\u0119 na drugim biegunie. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o i co dalej robi\u0107, opowiada John Waters, irlandzki pisarz i felietonista.<\/b> <\/b><\/p>\r\n
Maciej Rajfur<\/em>: <\/b>Polak\u00f3w i Irlandczyk\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142o niegdy\u015b to, \u017ce w ich to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 mocno wpisany by\u0142 katolicyzm. Jak dzi\u015b Irlandczycy postrzegaj\u0105 Polak\u00f3w, ich religijno\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\r\n John Waters<\/strong>: Wiele lat temu, kiedy kard. Karol Wojty\u0142a zosta\u0142 papie\u017cem, nar\u00f3d irlandzki silnie identyfikowa\u0142 si\u0119 z Polsk\u0105 i polskim katolicyzmem. Da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 pewnego rodzaju poczucie solidarno\u015bci naszych narod\u00f3w. Jan Pawe\u0142 II by\u0142 przez Irlandczyk\u00f3w bardzo kochany. Poci\u0105ga\u0142a ich jego osobowo\u015b\u0107, m\u00f3wili, \u017ce jest wspania\u0142ym cz\u0142owiekiem, ale nie s\u0142uchali tego, czego naucza\u0142. Gdyby lepiej znali jego nauczanie, pewnie by go tak nie kochali.<\/p>\r\n – Jaka jest obecnie sytuacja religijna w Irlandii?<\/b><\/p>\r\n Je\u015bli chodzi o sytuacj\u0119 katolicyzmu irlandzkiego dzi\u015b, to trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ceby mog\u0142a by\u0107 gorsza. Irlandia, nie tak dawno uznawana za najbardziej katolicki kraj w Europie, teraz znajduje si\u0119 na drugim biegunie. Zmiana oraz jej tempo s\u0105 niezwyk\u0142e, bo wszystko zdarzy\u0142o si\u0119 w ci\u0105gu ostatniej dekady. Szybko i bezbole\u015bnie przekszta\u0142cono ko\u015bcio\u0142y w miejsca innego przeznaczenia. W tych, kt\u00f3re si\u0119 osta\u0142y, najwi\u0119cej ludzi widzi si\u0119 na Mszach sprawowanych w j\u0119zyku polskim, np. w Dublinie.<\/p>\r\n – To znaczy, \u017ce Polacy w Irlandii wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 swoj\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105?<\/b><\/p>\r\n Owszem. Po sko\u0144czonej Mszy \u015bw. wychodz\u0105 przed ko\u015bci\u00f3\u0142 i rozmawiaj\u0105 ze sob\u0105 przez p\u00f3\u0142 godziny. To niesamowite. Wykorzystuj\u0105 okazj\u0119 do utrzymywania wi\u0119zi i pomagania sobie. My, Irlandczycy, pami\u0119tamy takie zjawisko jedynie przez mg\u0142\u0119. W Irlandii dostrzega si\u0119 si\u0142\u0119 polskiego katolicyzmu. Jednak galopuj\u0105ca sekularyzacja zrobi\u0142a swoje. Irlandczycy, patrz\u0105c na Polak\u00f3w, my\u015bl\u0105 o nich z poczuciem wy\u017cszo\u015bci: \u201eJacy oni zacofani, nie przyswoili sobie zasad nowoczesnego \u015bwiata, nie s\u0105 tak nowocze\u015bni jak my\u201d. To wyra\u017any efekt dominuj\u0105cej ideologii. Kiedy jeste\u015b przez ni\u0105 uformowany, gor\u0105co wierzysz lub wr\u0119cz bierzesz za pewnik, \u017ce historia musi potoczy\u0107 si\u0119 w okre\u015blonym kierunku. Dominuje wi\u0119c przekonanie, \u017ce katolikom pozostaje spakowa\u0107 si\u0119 i opu\u015bci\u0107 codzienn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Tak\u0105 propagand\u0119 wpaja si\u0119 nam ca\u0142y czas.<\/p>\r\n Du\u017c\u0105, a mo\u017ce i kluczow\u0105 rol\u0119 w tym procesie odgrywaj\u0105 media.<\/strong><\/p>\r\n Odpowiem w ten spos\u00f3b: sam by\u0142em kiedy\u015b dziennikarzem, ale rzuci\u0142em t\u0119 prac\u0119, poniewa\u017c doszed\u0142em do wniosku, \u017ce rzetelne dziennikarstwo umar\u0142o. Obecnie powo\u0142aniem dziennikarzy sta\u0142o si\u0119 szerzenie propagandy. Nie chcia\u0142em by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 tej propagandowej maszyny.<\/p>\r\n Dlaczego Pana rodacy odwr\u00f3cili si\u0119 od Boga? Jakie s\u0105 przyczyny tej szybkiej i radykalnej sekularyzacji?<\/b><\/p>\r\n Fundamentalnym powodem by\u0142a s\u0142aba kondycja irlandzkiego katolicyzmu. W umys\u0142ach wielu pokutowa\u0142 naiwny obraz wiary. Dlatego kiedy w Ko\u015bciele pojawia\u0142y si\u0119 skandale zwi\u0105zane z nadu\u017cyciami seksualnymi, tak \u0142atwo narazi\u0142y one na szwank wizerunek instytucji. Ludziom brakowa\u0142o intelektualnych podstaw wiary i do\u015bwiadczenia Boga. Irlandczycy nie my\u015bl\u0105 zbyt du\u017co o tym, w co wierz\u0105. Tak wi\u0119c pierwsza rzecz to problem rozumienia samych prawd wiary. Kolejne powody s\u0105 zwi\u0105zane z pewnymi historycznymi uwarunkowaniami. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Irlandii nabra\u0142 bardzo moralizatorskiego, konfesyjnego charakteru. W XIX wieku pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 moralnego \u201erz\u0105du\u201d w kwestiach obyczajowo\u015bci i seksualno\u015bci. Do\u0142o\u017cy\u0107 do tego mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce Irlandczycy byli d\u0142ugo pozbawieni niepodleg\u0142o\u015bci. Z tego powodu pojawi\u0142 si\u0119 u nich pewnego rodzaju kompleks ni\u017cszo\u015bci, symptom spo\u0142ecze\u0144stw kolonialnych. Katolicyzm sta\u0142 si\u0119 czym\u015b, co nie przynosi chluby, ale raczej poczucie wstydu. Uwa\u017cano go za co\u015b prymitywnego i nienowoczesnego.<\/p>\r\n Takie spojrzenie na katolicyzm pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Polsce.<\/b><\/p>\r\n W tym s\u0119k. Kiedy w latach 60. w Irlandii zjawi\u0142y si\u0119 nowe ideologie, kt\u00f3re by\u0142y propagowane przez media i system edukacji, byli\u015bmy zbyt s\u0142abi, aby im si\u0119 oprze\u0107. Gdy ludzie zacz\u0119li zastanawia\u0107 si\u0119 nad wiar\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a zakwestionowana przez te ideologie, nie potrafili jej obroni\u0107. Nie potrafili usprawiedliwi\u0107 wiary nawet sami przed sob\u0105. I wtedy zacz\u0119li masowo og\u0142asza\u0107: \u201eJa ju\u017c nie wierz\u0119\u201d. Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 dla nich rytualnym zabobonem, niczym wi\u0119cej. Irlandzki katolicyzm nie integruje wiary i rozumu. Ludziom wydaje si\u0119 zupe\u0142nie nieprawdopodobne, \u017ce wiara jest czym\u015b racjonalnym. W og\u00f3le nie zak\u0142adaj\u0105 czego\u015b takiego. Kiedy im m\u00f3wisz, \u017ce wiara jest racjonalna, to si\u0119 dziwi\u0105. M\u00f3wi\u0105, \u017ce wiara to przeskok w co\u015b, co nie ma nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105. Szczeg\u00f3lnie w kwestiach moralnych jest prawie niemo\u017cliwe przekona\u0107 ludzi do katolickich zasad.<\/p>\r\n Na og\u00f3\u0142 m\u00f3wimy o czynnikach zewn\u0119trznych, kt\u00f3re spowodowa\u0142y sekularyzacj\u0119, ale na odej\u015bcie Europejczyk\u00f3w od wiary mocno wp\u0142yn\u0119\u0142a tak\u017ce wewn\u0119trzna s\u0142abo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a.<\/b><\/p>\r\n Mieli\u015bmy problem z ksi\u0119\u017cmi. Zostawali nimi niekoniecznie ci, kt\u00f3rzy najbardziej si\u0119 do tego nadawali. Wp\u0142ywa\u0142o na to wiele czynnik\u00f3w spo\u0142ecznych. Nieraz to matki decydowa\u0142y, kt\u00f3ry syn ma i\u015b\u0107 do seminarium. Ponadto jest faktem, \u017ce bycie duchownym by\u0142o czym\u015b atrakcyjnym dla os\u00f3b o sk\u0142onno\u015bciach homoseksualnych. Jako ksi\u0119\u017ca byli osobami szanowanymi spo\u0142ecznie i nikt ich nie pyta\u0142 o ich homoseksualizm. W Irlandii, a mo\u017ce i generalnie w Ko\u015bciele, jest nadreprezentacja os\u00f3b o tych sk\u0142onno\u015bciach w\u015br\u00f3d duchownych. W czasie Soboru Watyka\u0144skiego II powsta\u0142o wra\u017cenie radykalnej zmiany. Wydawa\u0142o si\u0119 \u017ce wszystkie stare zasady dotycz\u0105ce ma\u0142\u017ce\u0144stwa, rozwod\u00f3w, aborcji, antykoncepcji, a tak\u017ce homoseksualizmu zostaj\u0105 odrzucone. Taka mentalno\u015b\u0107 by\u0142a dominuj\u0105ca. Znam ksi\u0119\u017cy, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 wst\u0119puj\u0105c do seminarium by\u0142a przekonana, \u017ce sob\u00f3r zniesie celibat i b\u0119d\u0105 si\u0119 \u017ceni\u0107. Dzisiaj to w\u0142a\u015bnie takich ludzi, ksi\u0119\u017cy lub eks- ksi\u0119\u017cy, najg\u0142o\u015bniej s\u0142ycha\u0107 w Irlandii. To oni graj\u0105 rol\u0119 autorytet\u00f3w w kwestiach Ko\u015bcio\u0142a, bo na takie autorytety kreuj\u0105 ich media. Oni m\u00f3wi\u0105 o tym, czym Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest lub czym musi si\u0119 sta\u0107, opieraj\u0105c si\u0119 na swoich przekonaniach czy oczekiwaniach. Przeci\u0119tny odbiorca medi\u00f3w nie ma poj\u0119cia o tym, jak sprawy naprawd\u0119 wygl\u0105daj\u0105. I nie ma szansy si\u0119 dowiedzie\u0107, bo Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie reaguje na obecn\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\r\n – Co powinien robi\u0107, Pana zdaniem, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Irlandii?<\/b><\/p>\r\n Na pewno nie podporz\u0105dkowywa\u0107 si\u0119 kaprysom naszych czas\u00f3w. M\u00f3wimy przecie\u017c o ponadczasowej instytucji opartej na wiecznych prawdach i powo\u0142anej do tego, by je g\u0142osi\u0107. Niestety, ludzie w Irlandii ju\u017c tego nie rozumiej\u0105. Bardzo rzadko mo\u017cna w naszym kraju us\u0142ysze\u0107 kogo\u015b, kto m\u00f3wi\u0142by, czym w\u0142a\u015bciwie jest wiara katolicka.<\/p>\r\n – Czyli Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Irlandii znajduje si\u0119 na r\u00f3wni pochy\u0142ej i nic nie zapowiada poprawy?<\/b><\/p>\r\n Wszystkie te czynniki, kt\u00f3re opisa\u0142em, skumulowa\u0142y si\u0119 w zesz\u0142ym roku, kiedy po legalizacji \u201ema\u0142\u017ce\u0144stw\u201d homoseksualnych odtr\u0105biono zwyci\u0119stwo nad Ko\u015bcio\u0142em. Ja jednak cz\u0119sto powtarzam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zosta\u0142 pokonany, bo Ko\u015bci\u00f3\u0142 w og\u00f3le nie podj\u0105\u0142 walki. Co wi\u0119cej, wielu ksi\u0119\u017cy stan\u0119\u0142o po drugiej stronie barykady, wspar\u0142o \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwa\u201d homoseksualne. I to w\u0142a\u015bnie pokazuje, w jak dramatycznej sytuacji si\u0119 znale\u017ali\u015bmy.<\/p>\r\n – Te diagnozy mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 nam za przestrog\u0119. Co poradzi\u0142by Pan Polakom, \u017ceby w naszym kraju nie dosz\u0142o do sytuacji, kt\u00f3ra panuje dzi\u015b w Irlandii?<\/b><\/p>\r\n Nie mam wystarczaj\u0105cej wiedzy, \u017ceby wypowiada\u0107 si\u0119 na ten temat, ale wiem, \u017ce polski katolicyzm da\u0142 \u015bwiatu jednego z najwspanialszych papie\u017cy w historii. To pewne. Dlatego zak\u0142adam, \u017ce dziedzictwo polskiego katolicyzmu jest bogate, a jego kondycja z pewno\u015bci\u0105 jest silniejsza od kondycji naszego katolicyzmu. My\u015bl\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w Polsce istnieje wi\u0119ksza szansa na integracj\u0119 wiary i rozumu, co wed\u0142ug mnie jest spraw\u0105 kluczow\u0105 dla przysz\u0142o\u015bci. Istotne jest to, by cz\u0142owiek potrafi\u0142 rozumie\u0107 swoje miejsce w czasie i przestrzeni. My\u015bl\u0119 o miejscu poza rzeczywisto\u015bci\u0105 stworzon\u0105 przez cz\u0142owieka. W ka\u017cdym momencie musimy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce nasze \u017cycie zosta\u0142o nam podarowane, \u017ce zostali\u015bmy stworzeni. W dzisiejszym \u015bwiecie musimy wyra\u017anie widzie\u0107 dwa wymiary ludzkiego \u017cycia, kt\u00f3re zawsze nam towarzysz\u0105. Pierwszy to nasza codzienno\u015b\u0107, praca, rozrywka itd. Drugi to \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jeste\u015bmy istotami wiecznymi, zmierzamy gdzie\u015b dalej, jeste\u015bmy podr\u00f3\u017cnikami. Jest w nas intuicyjne przeczucie, \u017ce dok\u0105d\u015b pod\u0105\u017camy, cho\u0107 niekoniecznie musi by\u0107 ono jasne. Ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 powinna by\u0107 odzyskana w kulturze. I to jest zadanie Ko\u015bcio\u0142a. My\u015bl\u0119, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, nie tylko w moim kraju, prze\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 na tryb obronny. Szuka jakiego\u015b sposobu na przeczekanie obecnej sytuacji, jakby skry\u0142 si\u0119 za os\u0142on\u0105, zamkn\u0105\u0142 okiennice. Kto\u015b mi powiedzia\u0142: \u201eJe\u017celi przeczekamy dwadzie\u015bcia lat, mo\u017ce ten problem zniknie\u201d. Odpowiadam: \u201eJe\u017celi przesiedzimy te dwadzie\u015bcia lat, wszystko b\u0119dzie stracone\u201d. Nadesz\u0142y dwie krytyczne dekady, w kt\u00f3rych musimy si\u0119 zregenerowa\u0107. I nie chodzi tu tylko o uratowanie Ko\u015bcio\u0142a, cho\u0107 bez Ko\u015bcio\u0142a si\u0119 to nie dokona. Chodzi o uratowanie osoby ludzkiej. To jest prawdziwa stawka, o kt\u00f3r\u0105 toczy si\u0119 gra.<\/p>\r\n John Waters <\/strong>jest pisarzem, felietonist\u0105, by\u0142ym dziennikarzem, autorem kilku ksi\u0105\u017cek, m.in. o kondycji duchowej Irlandii, oraz sta\u0142ym stypendyst\u0105 Centrum Etyki i Kultury na Uniwersytecie Notre Dame w stanie Indiana w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\r\n