{"id":92850,"date":"2017-01-10T22:30:25","date_gmt":"2017-01-11T03:30:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=92850"},"modified":"2017-01-10T13:43:41","modified_gmt":"2017-01-10T18:43:41","slug":"ekumeniczna-liturgia-michael-davies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=92850","title":{"rendered":"Ekumeniczna liturgia – Michael Davies<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u201eBior\u0105c pod uwag\u0119 stopie\u0144 ewolucji, jaka dokona\u0142a si\u0119 w liturgii Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zast\u0119powania innymi Modlitwami Eucharystycznymi Kanonu Mszy, odej\u015bcie od idei, \u017ce Msza jest ofiar\u0105 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyjmowania Komunii pod dwiema postaciami, Ko\u015bcio\u0142y Reformowane nie maj\u0105 ju\u017c \u017cadnego powodu dla zakazywania swym cz\u0142onkom uczestnictwa w Eucharystii w Ko\u015bciele katolickim\u201d.<\/p>\r\n

Roger Mehl (teolog protestancki)<\/em>
\r\n \u201eLe Monde\u201d, 10 wrze\u015bnia 1970.<\/p>\r\n

W<\/strong> rozdziale XI mojej ksi\u0105\u017cki Cranmer\u2019s Godly Order<\/em> przedstawi\u0142em etapy, w jakich Cranmer przeobrazi\u0142 Msz\u0119 w protestanck\u0105 Wieczerz\u0119 Pa\u0144sk\u0105. Pierwszy z nich obejmowa\u0142 wprowadzenie j\u0119zyka narodowego do pewnych fragment\u00f3w niezmienionej tradycyjnej Mszy. Krokiem drugim by\u0142o wprowadzenie do starej Mszy nowych tekst\u00f3w, z kt\u00f3rych \u017caden nie by\u0142 jawnie heretycki. Trzeci etap polega\u0142 na zast\u0105pieniu starej Mszy nowym obrz\u0119dem Wieczerzy Pa\u0144skiej, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142 otwarcie heretycki. Zwie\u0144czeniem ca\u0142ego procesu by\u0142o zast\u0105pienie owego tymczasowego obrz\u0119du form\u0105 ca\u0142kowicie protestanck\u0105.<\/p>\r\n

W trakcie posoborowej rewolucji liturgicznej mogli\u015bmy zaobserwowa\u0107 dok\u0142adne odwzorowanie trzech pierwszych z wymienionych wy\u017cej etap\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, podobnie jak to by\u0142o w za czas\u00f3w Cranmera, owe etapy wst\u0119pne posiada\u0142y ogromne znaczenie. W obu przypadkach zast\u0105pienie niezmiennej liturgii liturgi\u0105 podlegaj\u0105c\u0105 nieustannej ewolucji przes\u0105dzi\u0142o o ostatecznym sukcesie rewolty. Schemat kompromisu, opisany przeze mnie w rozdziale XVI Cranmer\u2019s Godly Order<\/em>, powt\u00f3rzy\u0142 si\u0119 niemal dok\u0142adnie. Pisa\u0142em tam, \u017ce b\u0142\u0119dem by\u0142oby os\u0105dza\u0107 zbyt surowo duchowie\u0144stwo epoki edwardia\u0144skiej. Jeszcze mniej usprawiedliwiony by\u0142by taki os\u0105d odno\u015bnie do duchowie\u0144stwa za czas\u00f3w reformy Paw\u0142a VI, poniewa\u017c w tym przypadku zmiany narzucane by\u0142y w oparciu o autorytet samego papie\u017ca, a nie, jak to by\u0142o w przypadku Cranmera, wbrew jego autorytetowi. Ich uleg\u0142o\u015b\u0107 staje si\u0119 jeszcze bardziej zrozumia\u0142a, gdy uzmys\u0142owimy sobie, \u017ce (abstrahuj\u0105c od kwestii b\u0142\u0119dnych t\u0142umacze\u0144, o kt\u00f3rych b\u0119dziemy pisa\u0107 w Dodatku VI), pocz\u0105tkowe zmiany nie poci\u0105ga\u0142y za sob\u0105 \u017cadnych konsekwencji doktrynalnych. Msza by\u0142a nadal Msz\u0105 Trydenck\u0105, modlitwy Offertorium<\/em> i Kanon<\/em> w dalszym ci\u0105gu odmawiane by\u0142y po \u0142acinie, dodano co prawda procesj\u0119 na Offertorium<\/em> oraz Modlitw\u0119 Wiernych, lecz innowacje te, cho\u0107 nie dla wszystkich mi\u0142e, trudno by\u0142o uzna\u0107 za szkodliwe. Wprowadzono r\u00f3wnie\u017c pewne zmiany w strukturze Mszy, usuni\u0119ty zosta\u0142 psalm Judica<\/em> oraz Ostatnia Ewangelia, by\u0142o mniej znak\u00f3w Krzy\u017ca, mnij przykl\u0119kni\u0119\u0107 – by\u0142a to jednak wci\u0105\u017c rozpoznawalna Msza Trydencka. Niekt\u00f3rzy ksi\u0119\u017ca i wierni zacz\u0119li odczuwa\u0107 niepok\u00f3j, bardzo niewielu jednak przygotowanych by\u0142o do otwartego kwestionowania zmian. Na co Watykan zezwala\u0142, tego biskupi nie zakazywali, a co biskupi nakazywali, to duchowie\u0144stwo parafialne pos\u0142usznie wdra\u017ca\u0142o. Wszystko to poprzedzi\u0142o narzucenie Novus Ordo Missae<\/em>, tak wi\u0119c rewolucja zwie\u0144czona zosta\u0142a sukcesem zanim jeszcze wi\u0119kszo\u015b\u0107 katolik\u00f3w zacz\u0119\u0142a podejrzewa\u0107, \u017ce si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a.<\/p>\r\n

W rezultacie tych nieustannych modyfikacji kap\u0142ani oraz \u015bwieccy wierni zaakceptowali fakt, \u017ce ci\u0105g\u0142e zmiany s\u0105 dla publicznego kultu czym\u015b normalnym. Przyzwyczaili si\u0119 do liturgicznych nowinek, podobnie jak Brytyjczycy przyzwyczaili si\u0119 do racjonowania \u017cywno\u015bci podczas wojny. W konsekwencji wszelkie zmiany narzucane po roku 1967 spotyka\u0142y si\u0119 z nieznacznym jedynie oporem. Strategia, jak\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 swego czasu abp Cranmer, zastosowana zosta\u0142a z wi\u0119kszym jeszcze powodzeniem przez abpa Bugnieniego. Tym razem jednak nie by\u0142o Western Rising. Kiedy Novus Ordo Missae<\/em> zosta\u0142a ostatecznie narzucona, w ca\u0142ej Wielkiej Brytanii jedynie jeden kap\u0142an – ks. Bryan Houghton – poda\u0142 si\u0119 do dymisji na znak protestu. Mia\u0142 on nadziej\u0119, \u017ce r\u00f3wnie\u017c inni p\u00f3jd\u0105 za jego przyk\u0142adem – tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o. Bardzo nieznaczna liczba ksi\u0119\u017cy odprawia\u0142a w dalszym ci\u0105gu tradycyjn\u0105 Msz\u0119, a ich biskupi przymykali na to oko. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 konserwatywnego duchowie\u0144stwa zdecydowa\u0142a si\u0119 na pos\u0142ugiwanie si\u0119 nowym msza\u0142em wybieraj\u0105c przy tym opcje najbli\u017csze tradycyjnej formie liturgii. Chodzi\u0142o im g\u0142\u00f3wnie o mo\u017cliwo\u015b\u0107 dalszego pos\u0142ugiwania si\u0119 Kanonem Rzymskim kt\u00f3ry, nawet z wprowadzonymi modyfikacjami, wystarcza\u0142 dla uspokojenia ich sumie\u0144, zw\u0142aszcza gdy odmawiany by\u0142 po \u0142acinie. Wystarcza\u0142o to r\u00f3wnie\u017c wi\u0119kszo\u015bci konserwatywnych wiernych: je\u015bli tylko mogli znale\u017a\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym Novus Ordo Missae<\/em> sprawowana by\u0142a po \u0142acinie z Kanonem Rzymskim, albo przynajmniej sprawowana by\u0142a w spos\u00f3b godny w j\u0119zykach narodowych bez \u017cadnych dziwactw, uznawali nowy ryt je\u015bli nie za zadowalaj\u0105cy, to przynajmniej zno\u015bny. Jak na ironi\u0119, to w\u0142a\u015bnie postawa owych konserwatywnych duchownych zapobieg\u0142a powstaniu szerokiego ruchu oporu wobec Novus Ordo Missae<\/em>. Wierni, kt\u00f3rzy nie ulegli wp\u0142ywowi rosn\u0105cej szybko liczby entuzjazmuj\u0105cych si\u0119  rewolucj\u0105 duchownych (kt\u00f3rzy nie byli bynajmniej w wi\u0119kszo\u015bci m\u0142odzi),   poszli za kap\u0142anami kt\u00f3rych szanowali i kt\u00f3rych ortodoksja nie ulega\u0142a dla nich w\u0105tpliwo\u015bci. Tak wi\u0119c paradoksalnie, rewolucja zawdzi\u0119cza\u0142a sw\u00f3j sukces postawie duchowie\u0144stwa, kt\u00f3remu najbardziej si\u0119 ona podoba\u0142a.<\/p>\r\n

Nietrudno zrozumie\u0107, jak rozumowali owi kap\u0142ani i dlaczego reagowali oni w taki spos\u00f3b – ludzka natura si\u0119 nie zmienia i nie by\u0142o powodu oczekiwa\u0107, \u017ce duchowie\u0144stwo zareaguje w roku 1969[1]<\/a> inaczej ni\u017c w roku 1549, zw\u0142aszcza bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, i\u017c rewolucjoni\u015bci manipulowali nim dok\u0142adnie w ten sam spos\u00f3b.<\/p>\r\n

Etos protestancki<\/strong><\/p>\r\n

Jakie r\u00f3\u017cnice m\u00f3g\u0142by dostrzec przed soborem niekatolicki obserwator w celebracji Mszy oraz protestanckiej Wieczerzy Pa\u0144skiej? (oczywi\u015bcie nie chodzi mi tu o anglokatolickich duchownych w licznych krajach angloj\u0119zycznych, kt\u00f3rych liturgia, nawet sprawowana w j\u0119zykach narodowych, zbli\u017cona jest bardzo do kultu katolickiego i obejmuje obrz\u0119dy takie jak B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo). Zauwa\u017cy\u0142by bez w\u0105tpienia nast\u0119puj\u0105ce rzeczy:<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. Katolicka Msza – odprawiana po \u0142acinie. Wieczerza Pa\u0144ska – sprawowana w j\u0119zykach narodowych.<\/li>\r\n\t
  2. Liturgia katolicka – znaczna cz\u0119\u015b\u0107 sprawowana po cichu. Liturgia protestancka – w ca\u0142o\u015bci s\u0142yszalna dla zgromadzonych.<\/li>\r\n\t
  3. Liturgia katolicka – jedynie dwa czytania. Liturgia protestancka – generalnie trzy czytania.<\/li>\r\n\t
  4. Liturgia katolicka – brak \u015bwieckich lektor\u00f3w. Liturgia protestancka – czytania wykonywane przez \u015bwieckich.<\/li>\r\n\t
  5. Liturgia katolicka – uroczyste obrz\u0119dy sprawowane przy o\u0142tarzu, w kierunku wschodnim. Liturgia protestancka – uczta wsp\u00f3lnotowa, celebrowana przez Przewodnicz\u0105cego przy stole, cz\u0119sto twarz\u0105 do zgromadzonych.<\/li>\r\n\t
  6. Liturgia katolicka – wierni kl\u0119cz\u0105 przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Mszy, zw\u0142aszcza podczas przyjmowania Komunii. Liturgia protestancka – postawa kl\u0119cz\u0105ca przyjmowana rzadko , Komunia przyjmowana na stoj\u0105co.<\/li>\r\n\t
  7. Liturgia katolicka – wierni przyjmuj\u0105 Komuni\u0119 do ust. Liturgia protestancka – Komunia udzielana na r\u0119k\u0119.<\/li>\r\n\t
  8. Liturgia katolicka – Komunia udzielana pod jedn\u0105 postaci\u0105. Liturgia protestancka – Komunia pod dwiema postaciami.<\/li>\r\n\t
  9. Liturgia katolicka – cz\u0119ste odniesienia do doktryny ofiarnej oraz Rzeczywistej Obecno\u015bci Chrystusa. Liturgia protestancka – brak odniesie\u0144 do ofiary poza samoofiarowaniem zgromadzenia. Nieliczne odniesienia do Cia\u0142a i Krwi Chrystusa, mog\u0105ce stwarza\u0107 wra\u017cenie wiary w Rzeczywist\u0105 Obecno\u015b\u0107.<\/li>\r\n\t
  10. Liturgia katolicka – sprawowana w pe\u0142nych ko\u015bcio\u0142ach. Liturgia protestancka – w Anglii uczestniczy\u0142y w niej zazwyczaj niezbyt liczne zgromadzenia.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    W tym miejscu musz\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie twierdz\u0119 bynajmniej, i\u017c rewolucje liturgiczne Cranmera i Paw\u0142a VI by\u0142y identyczne. Twierdz\u0119 jedynie, \u017ce istnieje mi\u0119dzy nimi podobie\u0144stwo – a to zupe\u0142nie co innego. Prawdziwo\u015bci tego twierdzenia dowodzi chocia\u017cby spostrze\u017cenie, \u017ce w pierwszych siedmiu wymienionych wy\u017cej punktach we wszystkich niemal krajach Zachodu Msza upodobniona zosta\u0142a do nabo\u017ce\u0144stw protestanckich. Co do punktu , w styczniu 1979 roku biskupi ameryka\u0144scy zezwolili na Komuni\u0119 pod dwiema postaciami podczas wszystkich sprawowanych w USA Mszy. Znacz\u0105co wzros\u0142a r\u00f3wnie\u017c liczba okoliczno\u015bci, w jakich praktyka ta dopuszczana jest w innych krajach Zachodu – i w wszystko wskazuje na to, \u017ce wzorzec ameryka\u0144ski powielony zostanie wsz\u0119dzie, w podobny spos\u00f3b, jak rozpowszechni\u0142a si\u0119 na Zachodzie Komunia na r\u0119k\u0119. Co do punktu 9, jak poka\u017c\u0119 w rozdzia\u0142ach XIV i XV, modlitwy odnosz\u0105ce si\u0119 do doktryny ofiarnej oraz Rzeczywistej Obecno\u015bci zosta\u0142y ograniczone do takiego stopnia, \u017ce obecnie Novus Ordo Missae<\/em> mo\u017ce by\u0107 sprawowana w spos\u00f3b ca\u0142kowicie do zaakceptowania dla protestant\u00f3w. Nazywanie Novus Ordo Missae<\/em> liturgi\u0105 ekumeniczn\u0105 jest wi\u0119c ca\u0142kowicie uprawnione. Odno\u015bnie do punktu 10, od pocz\u0105tku rewolucji miliony katolik\u00f3w przesta\u0142y uczestniczy\u0107 we Mszy, cho\u0107 spadek ten maskowany jest przez ograniczanie liczby Mszy niedzielnych, wskutek czego podczas pozosta\u0142ych jeszcze Mszy ko\u015bcio\u0142y wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 stosunkowo pe\u0142ne[2]<\/a>.<\/p>\r\n

    Ekumeniczna liturgia<\/strong><\/p>\r\n

    Przyjrzymy si\u0119 teraz szczeg\u00f3\u0142owo kilku punktom poruszonym ju\u017c w tym rozdziale. Poka\u017cemy, jak bardzo nasza liturgia dostosowana zosta\u0142a do norm protestanckich i udowodnimy, \u017ce fakt ten spotka\u0142 si\u0119 z uznaniem ze strony prominentnych przedstawicieli protestantyzmu.<\/p>\r\n

    Artyku\u0142 opublikowany na \u0142amach \u201eThe Tablet\u201d z 15 stycznia 1966 pod proroczym tytu\u0142em A Common Liturgy?<\/em> z zadowoleniem odnotowywa\u0142 \u201edowody na post\u0119p dialogu ekumenicznego\u201d, za jakie autor uzna\u0142 widoczne podobie\u0144stwo pomi\u0119dzy wersj\u0105 II anglika\u0144skiej Wieczerzy Pa\u0144skiej oraz Msz\u0105 katolick\u0105. Tekst \u00f3w stwierdza\u0142, i\u017c  wersja II Wieczerzy Pa\u0144skiej \u201eodpowiada niemal dok\u0142adnie strukturze pierwszej cz\u0119\u015bci Mszy, jaka sprawowana jest obecnie po wdro\u017ceniu reform soborowych\u201d. Od czasu opublikowania tego artyku\u0142u zar\u00f3wno katolicka jak anglika\u0144ska liturgia uleg\u0142y kolejnym, daleko id\u0105cym zmianom. Anglikanie maj\u0105 obecnie wersj\u0119 III Wieczerzy Pa\u0144skiej, my mamy now\u0105 Msz\u0119, za\u015b natur\u0119 zmian w obr\u0119bie obu tych liturgii oddaje najlepiej okre\u015blenie \u201eprzyspieszona konwergencja\u201d. Ewolucji tej nie spos\u00f3b nazwa\u0107 \u201erozwojem\u201d, je\u015bli ocenia\u0107 j\u0105 b\u0119dziemy w oparciu o jasne normy przedstawione w rozdziale V Essay on the Development of Christian Doctrine<\/em>. Kard. Newnam podkre\u015bla\u0142, \u017ce prawdziwy rozw\u00f3j budowa\u0107 musi na tym, co stworzone zosta\u0142o w przesz\u0142o\u015bci i \u017ce \u201eewolucja doktryny, kt\u00f3ra odwraca poprzedzaj\u0105cy j\u0105 kierunek rozwoju, nie jest w rzeczywisto\u015bci rozwojem, ale rozk\u0142adem\u201d.<\/p>\r\n

    W przypadku anglika\u0144skiej Wieczerzy Pa\u0144skiej, jej dotychczasowy rozw\u00f3j polega\u0142 na usuwaniu element\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych katolick\u0105 doktryn\u0119 Mszy, kt\u00f3r\u0105 Cranmer w pe\u0142ni rozumia\u0142, a r\u00f3wnocze\u015bnie nienawidzi\u0142 i odrzuca\u0142 – jak to zosta\u0142o wykazane w studium Francis Clark Eucharist Sacrifice and the Reformation<\/em>. Wyst\u0119puj\u0105c w obronie og\u0142oszonej w roku 1898 bulli Apostolicae curae<\/em>, katoliccy biskupi wyja\u015bniali:<\/p>\r\n

    \u201eUjmuj\u0105c rzecz zwi\u0119\u017alej, je\u015bli por\u00f3wna si\u0119 pierwsz\u0105 Prayer Book Edwarda VI z [katolickim] Msza\u0142em, zauwa\u017cy\u0107 w niej mo\u017cna szesna\u015bcie pomini\u0119\u0107, kt\u00f3rych oczywistym celem by\u0142o wyeliminowanie idei ofiary. Ponadto, pomimo i\u017c nawet po tym drastycznym zabiegu nadal pozosta\u0142o w niej kilka sformu\u0142owa\u0144 i rubryk, na kt\u00f3rych oprze\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142 Gardiner, usi\u0142uj\u0105c interpretowa\u0107 je w taki spos\u00f3b, jak gdyby wci\u0105\u017c wyra\u017ca\u0142y one wiar\u0119 w Rzeczywist\u0105 Obecno\u015b\u0107 i Prawdziw\u0105 Ofiar\u0119, wszystkie te zdania zosta\u0142y zmienione w zrewidowanej wersji Prayer Book z roku 1552\u201d[3]<\/a>.<\/p>\r\n

    Jak poka\u017cemy dalej, wersja III Wieczerzy Pa\u0144skiej odwraca ten kierunek rozwoju, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 terminami bardziej otwartymi na katolick\u0105 interpretacj\u0119, staraj\u0105c si\u0119 przy tym r\u00f3wnocze\u015bnie pozyska\u0107 wzgl\u0119dy przedstawicieli Wolnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w!<\/p>\r\n

    Co si\u0119 tyczy Novus Ordo Missae<\/em>, odwr\u00f3cenie kierunku rozwoju widoczne jest w usuni\u0119ciu z liturgii modlitw wyra\u017caj\u0105cych w spos\u00f3b jednoznaczny nauczanie o Rzeczywistej Obecno\u015bci oraz ofiarnym charakterze Mszy, kt\u00f3re wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 przez XV wiek\u00f3w w ramach stopniowego procesu, w pe\u0142ni zgodnego z podawan\u0105 przez Newmana trzeci\u0105 cech\u0105 autentycznego rozwoju, czyli asymilacj\u0105. Jak wyja\u015bnia\u0142 w swej pracy The Teaching of the Catholic Church <\/em>kanonik Smith \u201e(\u2026) w historii liturgii sakramentalnej zawsze istnia\u0142a tendencja do wzrostu – wprowadzania dodatk\u00f3w i nawarstwie\u0144, maj\u0105cych na celu pe\u0142niejsz\u0105, doskonalsz\u0105 i wyrazistsz\u0105 symbolik\u0119\u201d[4]<\/a>. By\u0142 to r\u00f3wnie\u017c kluczowy argument u\u017cyty przez katolickich biskup\u00f3w w obronie bulli Apostolicae curae<\/em>:<\/p>\r\n

    \u201eZnany jest fakt, \u017ce we wcze\u015bniejszych czasach lokalnym Ko\u015bcio\u0142om pozwalano dodawa\u0107 nowe modlitwy i obrz\u0119dy (\u2026) Jednak twierdzenie, \u017ce zezwalano im r\u00f3wnie\u017c usuwa\u0107 u\u017cywane wcze\u015bniej modlitwy i ceremonie, a nawet przekszta\u0142ca\u0107 istniej\u0105ce obrz\u0119dy  w najbardziej drastyczny spos\u00f3b jest tez\u0105, na potwierdzenie kt\u00f3rej nie znajdujemy \u017cadnych dowod\u00f3w historycznych – i kt\u00f3ra wydaje si\u0119 by\u0107 nam absolutnie niewiarygodn\u0105\u201d[5]<\/a>.<\/p>\r\n

    By zrozumie\u0107, dlaczego Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zerwa\u0142 ze sw\u0105 niezmienn\u0105 tradycj\u0105 i przekszta\u0142ci\u0142 ryt rzymski w tak drastyczny spos\u00f3b, konieczne jest przypomnienie historii Soboru Watyka\u0144skiego.<\/p>\r\n

    W uroczysto\u015b\u0107 Wniebowzi\u0119cia 1963 roku abp Lefebvre wystosowa\u0142 do cz\u0142onk\u00f3w Zgromadzenia Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3rego by\u0142 w\u00f3wczas Prze\u0142o\u017conym Generalnym, list oceniaj\u0105cy I Sesj\u0119 II Soboru Watyka\u0144skiego. Stwierdzi\u0142 w nim istnienie po\u015br\u00f3d ojc\u00f3w soborowych wielu niepokoj\u0105cych tendencji, wspominaj\u0105c przy tym o grupie, kt\u00f3ra stara\u0142a si\u0119 akcentowa\u0107 ekumeniczny wymiar soboru. Grupa ta pragn\u0119\u0142a oczy\u015bci\u0107 teksty soborowe ze wszystkiego, co mog\u0142oby stanowi\u0107 przeszkod\u0119 w osi\u0105gni\u0119ciu jedno\u015bci[6]<\/a>.<\/p>\r\n

    Protestanccy obserwatorzy na soborze nie ograniczali si\u0119 bynajmniej do obserwacji, niekt\u00f3rzy z nich, jak luteranin Oscar Cullmann, wnie\u015b\u0107 mieli \u201eznacz\u0105cy wk\u0142ad\u201d w ostateczny kszta\u0142t dokument\u00f3w soborowych[7]<\/a>.<\/p>\r\n

    W mej ksi\u0105\u017cce Pope John\u2019s Council<\/em> (rozdz. IX) przedstawi\u0142em obszern\u0105 dokumentacj\u0119 na temat tego, w jaki spos\u00f3b protestanccy obserwatorzy wp\u0142ywali na tre\u015b\u0107 promulgowanych przez sob\u00f3r dokument\u00f3w. W tym miejscu ogranicz\u0119 si\u0119 jedynie do przypomnienia \u015bwiadectwa anglika\u0144skiego obserwatora, bpa Moormana z Ripon:<\/p>\r\n

    \u201eCzytaj\u0105c schemat o liturgii i przys\u0142uchuj\u0105c si\u0119 debacie na jego temat nie mog\u0142em powstrzyma\u0107 si\u0119 od my\u015bli, \u017ce gdyby Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski poprawia\u0142 sw\u00f3j Msza\u0142 i Brewiarz dostatecznie d\u0142ugo, pewnego dnia wynalaz\u0142by Book of Common Prayer\u201d[8]<\/a>.<\/p>\r\n

    Rola Consilium<\/em><\/strong><\/p>\r\n

    Zanim przejdziemy do zmian w tekstach mszalnych, kt\u00f3re mia\u0142y na celu dostosowanie liturgii katolickiej do praktyk i wierze\u0144 protestanckich, podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, \u017ce nowinki takie zmiany jak wprowadzenie j\u0119zyk\u00f3w narodowych, Msza twarz\u0105 do ludu, Komunia na r\u0119k\u0119, przyczyni\u0142y si\u0119 do przeobra\u017cenia etosu starej Mszy, etosu w jednoznaczny spos\u00f3b katolickiego, w etos bez w\u0105tpienia protestancki.<\/p>\r\n

    Wdro\u017cenie postanowie\u0144 Konstytucji o liturgii<\/em> powierzone zosta\u0142o Consilium<\/em>, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wesz\u0142o r\u00f3wnie\u017c sze\u015bciu protestanckich doradc\u00f3w. Nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c abp Dwyer z Portland w stanie Oregon przyzna\u0142 po latach, \u017ce wielkim b\u0142\u0119dem ojc\u00f3w soborowych by\u0142o powierzenie reformy katolickiej Mszy cz\u0142onkom \u201eestablishmentu liturgicznego\u201d[9]<\/a>. \u201eLa Documentation Catholique\u201d z 3 maja 1970 roku zamie\u015bci\u0142 zdj\u0119cie Paw\u0142a VI z sz\u00f3stk\u0105 protestanckich doradc\u00f3w, zrobione podczas ostatniego spotkania papie\u017ca z cz\u0142onkami Consilium<\/em> 10 kwietnia 1970 roku, gdy dzie\u0142o reformy by\u0142o ju\u017c niemal uko\u0144czone. Jean Madiran, redaktor naczelny \u201eItin\u00c3\u00a9araires\u201d, poczyni\u0142 w grudniu 1973 roku szczeg\u00f3lnie przenikliw\u0105 uwag\u0119 dotycz\u0105c\u0105 tej fotografii i towarzysz\u0105cych jej doniesie\u0144. Jak pisa\u0142:<\/p>\r\n

    \u201eNovus Ordo Missae<\/em> stanowi\u0142a w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu majstersztyk Consilium<\/em>, kt\u00f3re stworzy\u0142o j\u0105 przy aktywnej wsp\u00f3\u0142pracy sze\u015bciu heretyk\u00f3w, tych w\u0142a\u015bnie, kt\u00f3rych widzimy na fotografii po prawej stronie Ojca \u015awi\u0119tego.<\/p>\r\n

    U\u017cywam tu terminu \u00abheretycy\u00bb nie po to, by kogokolwiek celowo obrazi\u0107, ani nawet ze wzgl\u0119d\u00f3w retorycznych. U\u017cywam go, poniewa\u017c jest to poprawny termin naukowy, termin precyzyjny. Owych sze\u015bciu ludzi jest heretykami nie tylko \u00abprywatnie\u00bb, znale\u017ali si\u0119 oni w owym miejscu ze wzgl\u0119du na t\u0119 w\u0142a\u015bnie cech\u0119. \u00abLa Documentation Catholique\u00bb wyra\u017anie to zaznacza w uwadze na stronie 416. Wymienia ich nazwiska: dr George, kanonik Jasper, dr Shephard, dr Kunneth, dr Smith i brat Max Thurian i dodaje, \u017ce znale\u017ali si\u0119 tam oni jako \u00abreprezentanci \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wsp\u00f3lnot anglika\u0144skich i lutera\u0144skich oraz Wsp\u00f3lnoty Taize\u00bb. Nie jest tak, \u017ce Novus Ordo Missae<\/em> stworzona zosta\u0142a we wsp\u00f3\u0142pracy z sze\u015bcioma ekspertami, wybranymi ze wzgl\u0119du na mi\u0119dzynarodow\u0105 reputacj\u0119 i urok osobisty, a kt\u00f3rzy, przypadkowo niejako, okazali si\u0119 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c heretykami. Nie. Novus Ordo Missae<\/em> zosta\u0142a stworzona przy wsp\u00f3\u0142udziale sze\u015bciu oficjalnych reprezentant\u00f3w wsp\u00f3lnot heretyckich, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na sw\u0105 heterodoksj\u0119 poproszeni zostali o pomoc w zorganizowaniu naszej odnowy liturgicznej. Stworzyli oni dok\u0142adnie taki typ liturgii i zainicjowali taki rodzaj odnowy, jakich mo\u017cna si\u0119 by\u0142o po nich spodziewa\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 to, co sob\u0105 reprezentowali\u201d.<\/p>\r\n

    Na stronie 417 tego samego numeru \u201eLa Documentatione Catholique\u201d przeczyta\u0107 mo\u017cemy, \u017ce Pawe\u0142 VI wyrazi\u0142 sw\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 cz\u0142onkom Consilium<\/em> za spos\u00f3b, w jaki \u201e(\u2026) dokonali oni rewizji wypr\u00f3bowanych i sprawdzonych na przestrzeni wiek\u00f3w tekst\u00f3w liturgicznych, a tak\u017ce wprowadzili formu\u0142y, kt\u00f3re by\u0142y ca\u0142kowicie nowe\u201d. Papie\u017c podzi\u0119kowa\u0142 im r\u00f3wnie\u017c za \u201enadanie wi\u0119kszej warto\u015bci teologicznej tekstom liturgicznym, aby lex orandi<\/em> odpowiada\u0142o lepiej lex credendi<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

    Lex orandi, lex credendi<\/em><\/strong><\/p>\r\n

    Zgodnie z akceptowan\u0105 powszechnie zasad\u0105, doktryna Ko\u015bcio\u0142a musi zawsze znajdowa\u0107 odzwierciedlenie w jego kulcie. Obrz\u0119dy liturgiczne powinny wyra\u017ca\u0107 to, co si\u0119 podczas nich dokonuje. By uzna\u0107 dany obrz\u0119d za podejrzany nie trzeba wcale, by negowa\u0142 on otwarcie jak\u0105\u015b doktryn\u0119 katolick\u0105, ca\u0142kowicie uzasadnionym powodem do niepokoju by\u0142oby usuni\u0119cie modlitw stanowi\u0105cych wyraz liturgiczny kryj\u0105cych si\u0119 za nimi prawd wiary. Zasad\u0119 t\u0119 wyra\u017ca powiedzenie \u201elegem orandi lex statuat supplicandi<\/em>\u201d \u201eniech prawo modlitwy odpowiada prawu wiary\u201d. Innymi s\u0142owy, liturgia Ko\u015bcio\u0142a jest pewnym przewodnikiem po jego doktrynie. Zasada ta wyra\u017cana jest zazwyczaj w skr\u00f3conej formie: lex orandi, lex credendi <\/em>i mo\u017ce by\u0107 t\u0142umaczona potocznie jako: spos\u00f3b, w jaki Ko\u015bci\u00f3\u0142 sprawuje sw\u00f3j kult publiczny (lex orandi<\/em>) musi odzwierciedla\u0107 jego wiar\u0119 (lex credendi<\/em>). B\u0142\u0119dem by\u0142oby jednak oczekiwa\u0107, \u017ce b\u0119dziemy w stanie odtworzy\u0107 ca\u0142\u0105 doktryn\u0119 Ko\u015bcio\u0142a z jego ksi\u0105g liturgicznych – w istocie przedsi\u0119wzi\u0119cie takie by\u0142oby fa\u0142szywym zastosowaniem dyskutowanej tu zasady. Taka analiza liturgii jest prawdopodobnie najbardziej u\u017cyteczna jako swoiste t\u0142o dla doktryny teologicznej \u201d\u201d ale w tych miejscach, w kt\u00f3rych s\u0105 dokonywane zmiany \u201d\u201d a zw\u0142aszcza pomini\u0119cia – doktryna b\u0119d\u0105ca podstaw\u0105 zrewidowanej liturgii ukazuje si\u0119 znacznie wyra\u017aniej.<\/p>\r\n

    Jean Madiran podkre\u015bla\u0142 donios\u0142e znaczenie s\u0142\u00f3w Paw\u0142a VI o wielkiej warto\u015bci teologicznej nowych tekst\u00f3w liturgicznych. Jak zauwa\u017ca\u0142, twierdzenie to sugeruje, i\u017c do roku 1969 warto\u015b\u0107 teologiczna tekst\u00f3w liturgicznych by\u0142a niesatysfakcjonuj\u0105ca!<\/p>\r\n

    \u201e(\u2026) Nie posiada\u0142y one [rzekomo] warto\u015bci teologicznej, kt\u00f3r\u0105 przypisuje si\u0119 \u00abca\u0142kowicie nowym\u00bb formu\u0142om obecnych obrz\u0119d\u00f3w. (\u2026) [Oznacza to, \u017ce] przez ponad tysi\u0105c lat lex orandi<\/em> Ko\u015bcio\u0142a nie pozostawa\u0142o w wystarczaj\u0105cej mierze w zgodzie z jego lex credendi<\/em>. [Twierdzi si\u0119, \u017ce] nowe Modlitwy Eucharystyczne wyra\u017caj\u0105 prawdziw\u0105 wiar\u0119 lepiej ni\u017c Kanon Rzymski; taki jest r\u00f3wnie\u017c pogl\u0105d Wsp\u00f3lnoty Taize, wsp\u00f3lnot anglika\u0144skich i lutera\u0144skich oraz \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w (\u2026)\u201d.<\/p>\r\n

    Artyku\u0142 7<\/strong><\/p>\r\n

    Novus Ordo Missae<\/em> zdefiniowana zosta\u0142a w artykule 7 pierwotnej wersji Institutio Generalis<\/em> w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\r\n

    \u201eWieczerza Pa\u0144ska czy te\u017c Msza jest \u015bwi\u0119tym zgromadzeniem czy te\u017c synaks\u0105 ludu Bo\u017cego pod przewodnictwem kap\u0142ana, [zebranych] w celu celebrowania pami\u0105tki Pana. Dlatego te\u017c do takiego lokalnego zgromadzenia Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego doskonale stosuje si\u0119 obietnica Chrystusa: \u00abGdzie dwaj lub trzej gromadz\u0105 si\u0119 w imi\u0119 moje tam ja jestem po\u015br\u00f3d nich\u00bb (Mt 18,20)\u201d.<\/p>\r\n

    By\u0142a to definicja ca\u0142kowicie protestancka i wkr\u00f3tce zast\u0105piona zosta\u0142a inn\u0105, kt\u00f3ra – cho\u0107 nie do ko\u0144ca satysfakcjonuj\u0105ca – jest przynajmniej w rozpoznawalny spos\u00f3b katolicka. Co prawda nawet w pierwotnej wersji IG znale\u017a\u0107 mo\u017cna by\u0142o nawi\u0105zanie do eucharystycznej ofiary Cia\u0142a i Krwi Chrystusa (art. 2), jednak to art. 7 sta\u0107 si\u0119 mia\u0142 podstaw\u0105 dla p\u00f3\u017aniejszych prezentacji teologii Novus Ordo Missae<\/em>, a zarazem w najpe\u0142niejszy spos\u00f3b wyra\u017ca\u0142 jej etos. Ks. Bryan Houghton wspomina popularny wyk\u0142ad o Novus Ordo Missae<\/em>, kt\u00f3ry wyg\u0142oszony zosta\u0142 w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach kraju przez ks. J.D. Crichtona, jednego z najbardziej entuzjastycznych zwolennik\u00f3w nowej liturgii w Anglii (innym zagorza\u0142ym jej propagatorem by\u0142 ks. Clifford Howell SI). Ks. Houghton wspomina, i\u017c wyk\u0142ad:<\/p>\r\n

    \u201e(\u2026) koncentrowa\u0142 si\u0119 generalnie na art. 7 Wprowadzenia Og\u00f3lnego: \u00abMsza jest synaks\u0105 czy te\u017c zgromadzeniem ludu Bo\u017cego (\u2026)\u00bb. Jak nam powiedziano, w oparciu o ten w\u0142a\u015bnie tekst mia\u0142a si\u0119 odt\u0105d odbywa\u0107 formacja kap\u0142an\u00f3w w naszych seminariach. Jak wiemy, w rzeczywisto\u015bci zosta\u0142 on usuni\u0119ty i przeredagowany w ci\u0105gu zaledwie sze\u015bciu miesi\u0119cy (\u2026) Ks. Crichton nie zosta\u0142 jednak zaproszony ponownie, by wyg\u0142osi\u0107 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0119 swego s\u0142ynnego wyk\u0142adu (\u2026) Powlekli\u015bmy si\u0119 wtedy wszyscy do ko\u015bcio\u0142a pw. M\u0119czennik\u00f3w Angielskich, by zobaczy\u0107 ks. Crichtona odgrywaj\u0105cego sw\u0105 rol\u0119 (\u2026) z dostoje\u0144stwem, do jakiego zdolni s\u0105 jedynie ludzie niscy i zarazem otyli. Przygn\u0119bienie by\u0142o powszechne\u201d[10]<\/a>.<\/p>\r\n

    W li\u015bcie skierowanym do Paw\u0142a VI kard. Ottaviani oraz Bacci podkre\u015blali, \u017ce nowa Msza \u201estanowi tak w ca\u0142o\u015bci jak w szczeg\u00f3\u0142ach ra\u017c\u0105ce odej\u015bcie od  katolickiej teologii Mszy sformu\u0142owanej na XXII Sesji Soboru Trydenckiego, kt\u00f3ry ustanawiaj\u0105c definitywnie \u00abkanony\u00bb rytu wzni\u00f3s\u0142 nieprzezwyci\u0119\u017caln\u0105 przeszkod\u0119 dla wszelkich herezji, jakie mog\u0142yby atakowa\u0107 integralno\u015b\u0107 Tajemnicy\u201d. Nale\u017cy tu podkre\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142 to dojrza\u0142y os\u0105d dw\u00f3ch kardyna\u0142\u00f3w, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 zar\u00f3wno wiedz\u0105 teologiczn\u0105 jak i oddaniem dla Stolicy Apostolskiej[11]<\/a>.<\/p>\r\n

    Jedynym skutecznym \u015brodkiem na pokonanie nieprzezwyci\u0119\u017calnej przeszkody jest jej usuni\u0119cie – i to w\u0142a\u015bnie uczyni\u0142o Consilium<\/em> z Msz\u0105 \u015bw. Piusa V.<\/p>\r\n

    Stopie\u0144, w jakim Novus Ordo Missae<\/em> odchodzi od teologii Soboru Trydenckiego oceni\u0107 mo\u017cna najlepiej por\u00f3wnuj\u0105c modlitwy, kt\u00f3re usun\u0119\u0142o z  liturgii mszalnej Consilium<\/em>  z modlitwami usuni\u0119tymi wcze\u015bniej przez Cranmera. (Takie zestawienie przedstawione zosta\u0142o w rozdziale XXV). Zbie\u017cno\u015b\u0107 jest nie tylko uderzaj\u0105ca – jest przera\u017caj\u0105ca. Nie mo\u017ce tu by\u0107 mowy o przypadku. Judica me<\/em>, Confiteor<\/em>, modlitwy Offertorium<\/em>, Placeat tibi<\/em>, Ostatnia Ewangelia – to tylko niekt\u00f3re podobie\u0144stwa, a nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce reformatorzy protestanccy realizowali swe cele raczej usuwaj\u0105c modlitwy stricte<\/em> katolickie, ni\u017c w\u0142\u0105czaj\u0105c do liturgii teksty otwarcie heretyckie. To przede wszystkim poprzez liturgi\u0119 – lex orandi<\/em>, lex credendi<\/em> (w krajach, w kt\u00f3rych reformatorzy zyskali poparcie w\u0142adzy \u015bwieckiej) zmieni\u0142o si\u0119 z katolickiego na protestanckie. Lex credendi<\/em>, kt\u00f3re wyra\u017ca lex orandi Novus Ordo Missae,<\/em> oddaje najlepiej zast\u0105pienie modlitwy Suscipe, sancte Pater<\/em> ze starego Offertorium<\/em> modlitw\u0105 opart\u0105 na \u017cydowskim dzi\u0119kczynieniu przy posi\u0142ku, m\u00f3wi\u0105c\u0105 o chlebie jako o \u201eowocu ziemi i pracy r\u0105k ludzkich\u201d.<\/p>\r\n

    Rola obserwator\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

    Wielokrotnie usi\u0142owano pomniejszy\u0107 rol\u0119, jak\u0105 odegra\u0142o podczas soboru sze\u015bciu protestanckich obserwator\u00f3w. Podkre\u015blano zw\u0142aszcza fakt, \u017ce nie wolno im by\u0142o g\u0142osowa\u0107 podczas sesji plenarnych[12]<\/a>. Jak jednak wskazywa\u0142 bp Lucey z Cork i Ross – \u201eeksperci\u201d, kt\u00f3rzy pracowali za kulisami przygotowuj\u0105c szkice dokument\u00f3w soborowych, posiadali w istocie realn\u0105 w\u0142adz\u0119 oraz wp\u0142ywy wi\u0119ksze, ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 obecnych biskup\u00f3w[13]<\/a>. R\u00f3wnie\u017c Novus Ordo Missae<\/em>, dzie\u0142o Consilium,<\/em> zrodzi\u0142a si\u0119 podczas prac przygotowawczych, kt\u00f3re poprzedza\u0142y sesje plenarne. Wp\u0142yw obserwator\u00f3w protestanckich nie ogranicza\u0142 si\u0119 bynajmniej do udzia\u0142u w pracach przygotowawczych, pozwolono im r\u00f3wnie\u017c uczestniczy\u0107 w sesjach plenarnych i przynajmniej przy jednej okazji zabra\u0107 podczas nich g\u0142os, o czym prawdopodobnie nigdy by\u015bmy si\u0119 nie dowiedzieli, gdyby nie potwierdzi\u0142 tego ks. Anthony Boylan, Sekretarz Komisji Liturgicznej Anglii[14]<\/a>.<\/p>\r\n

    Skoro m\u00f3wimy o ks. Boylanie, nie od rzeczy b\u0119dzie przytoczenie tu jego wyja\u015bnienia obrz\u0119d\u00f3w Mszy, jakie przedstawi\u0142 w li\u015bcie do \u201eCatholic Herald\u201d:<\/p>\r\n

    \u201eZgromadzili\u015bmy si\u0119 jako wsp\u00f3lnota chrze\u015bcija\u0144ska, pos\u0142uszni naszemu Za\u0142o\u017cycielowi, aby wspomina\u0107 wszystkie Jego dzie\u0142a oraz s\u0142owa. Celebrujemy Jego pami\u0105tk\u0119 i [wys\u0142awiamy] wys\u0142u\u017cone nam przez Niego zbawienie w spos\u00f3b, w jaki czynili to chrze\u015bcijanie przez niemal 2 tysi\u0105ce lat: poprzez s\u0142uchanie S\u0142owa Bo\u017cego i odpowiadanie na to S\u0142owo w duchowych pie\u015bniach i modlitwie.<\/p>\r\n

    Co najwa\u017cniejsze, celebrujemy Jego pami\u0105tk\u0119 w spos\u00f3b, w jaki On sam nam zaleci\u0142, w \u0141amaniu Chleba. Z ufno\u015bci\u0105 ko\u0144czymy celebracj\u0119 umocnieni w naszej wierze, jeszcze bardziej zdeterminowani nie\u015b\u0107 innym dobr\u0105 nowin\u0119 o wydarzeniu, kt\u00f3re wspominamy\u201d[15]<\/a>.<\/p>\r\n

    Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, jest to w istocie przedstawienie w przyst\u0119pny spos\u00f3b art. 7 Wprowadzenia Og\u00f3lnego, nie zawieraj\u0105ce ani jednego s\u0142owa, kt\u00f3rego nie mogliby zaakceptowa\u0107 ewangelicy. Takie te\u017c wyja\u015bnienie obrz\u0119d\u00f3w Mszy prezentowane by\u0142o w tych katolickich szko\u0142ach, kt\u00f3rych nauczyciele zindoktrynowani zostali przez nowe katechizmy.<\/p>\r\n

    Powracaj\u0105c jednak do tematu protestanckich obserwator\u00f3w, fakt, \u017ce odgrywali oni aktywn\u0105 rol\u0119 w tworzeniu nowego rytu Mszy (i \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich) negowany by\u0142 nie tylko przez ks. Boylana, ale te\u017c przez ks. J.D. Crichtona i abpa Bugniniego. W dodatku III przedstawi\u0142em wyczerpuj\u0105c\u0105 dokumentacj\u0119, raz na zawsze wyja\u015bniaj\u0105c\u0105 t\u0119 kwesti\u0119.<\/p>\r\n

    Ku wsp\u00f3lnej liturgii<\/strong><\/p>\r\n

    Na \u015bwiat\u0142o dzienne wyp\u0142yn\u0119\u0142y obecnie fakty, kt\u00f3re ukazuj\u0105 bardziej jeszcze zatrwa\u017caj\u0105ce aspekty bezprecedensowego faktu, jakim by\u0142o zaproszenie protestant\u00f3w do pomocy w tworzeniu nowego rytu katolickiej Mszy. Mam tu na my\u015bli r\u00f3wnoczesne pojawienie u r\u00f3\u017cnych denominacji chrze\u015bcija\u0144skich tendencji do reformowania swych liturgii w nadziei na stworzenie w przysz\u0142o\u015bci wsp\u00f3lnego rytu panchrze\u015bcija\u0144skiego. Cel ten staje si\u0119 oczywisty po przeanalizowaniu tekstu wersji III anglika\u0144skiej Wieczerzy Pa\u0144skiej. Teksty, kt\u00f3re nie znajdowa\u0142y si\u0119 uprzednio ani we Mszy rzymskiej ani w liturgii anglika\u0144skiej, pojawi\u0142y si\u0119 nieoczekiwanie w zrewidowanych obrz\u0119dach obu wsp\u00f3lnot. Celebrans okre\u015blany jest w nich mianem \u201eprzewodnicz\u0105cego\u201d, pojawi\u0142a si\u0119 Modlitwa Wiernych oraz \u201eznak pokoju\u201d, po Konsekracji zgromadzeni odpowiadaj\u0105 \u201eChrystus umar\u0142, Chrystus zmartwychwsta\u0142, Chrystus powr\u00f3ci\u201d. Po Ojcze Nasz pojawiaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa: \u201eBo Twoje jest Kr\u00f3lestwo i pot\u0119ga i chwa\u0142a na wieki\u201d. \u0179adna my\u015bl\u0105ca osoba nie mo\u017ce potraktowa\u0107 tego jako zbieg okoliczno\u015bci, zw\u0142aszcza w obliczu faktu, \u017ce anglika\u0144ski obserwator w Consilium<\/em>, dr Jasper, odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 w stworzeniu wersji III Wieczerzy Pa\u0144skiej. Nie dziwi wi\u0119c wypowied\u017a innego duchownego anglika\u0144skiego na \u0142amach londy\u0144skiego \u201eCatholic Herald\u201d:<\/p>\r\n

    \u201eNajnowsze badania nad liturgi\u0105 doprowadzi\u0142y do znacz\u0105cego upodobnienia naszych obrz\u0119d\u00f3w i istniej\u0105 obecnie nieznaczne jedynie r\u00f3\u017cnice w j\u0119zyku modlitwy na ofiarowanie wersji III [anglika\u0144skiej Wieczerzy Pa\u0144skiej] oraz II Modlitwy Eucharystycznej Missa Normativa<\/em>\u201d[16]<\/a>.<\/p>\r\n

    Anglika\u0144ski biskup Southwark podkre\u015bla\u0142 przy licznych okazjach, \u017ce osobi\u015bcie podziwia Novus Ordo Missae<\/em>, sam si\u0119 ni\u0105 pos\u0142uguje i chcia\u0142by, by wesz\u0142a ona do powszechnego u\u017cytku w\u015br\u00f3d anglikan\u00f3w – przynajmniej jako opcja. Co wi\u0119cej, \u201ekoncelebrowa\u0142\u201d on nawet now\u0105 Msz\u0119 z katolickimi kap\u0142anami podczas podr\u00f3\u017cy na kontynent![17]<\/a><\/p>\r\n

    M.G. Siegvalt, wyk\u0142adowca teologii dogmatycznej na protestanckim uniwersytecie w Strasbourgu za\u015bwiadcza, \u017ce: \u201e(\u2026) nie ma w odnowionej Mszy niczego, co mog\u0142oby niepokoi\u0107 ewangelika\u201d[18]<\/a>.<\/p>\r\n

    Jean Guitton, bliski przyjaciel Paw\u0142a VI i \u015bwiecki obserwator na II Soborze Watyka\u0144skim wspomina\u0142, i\u017c znany periodyk protestancki wyra\u017ca\u0142 zadowolenie z faktu, i\u017c nowe Modlitwy Eucharystyczne porzuci\u0142y \u201efa\u0142szyw\u0105 perspektyw\u0119 ofiary sk\u0142adanej Bogu\u201d[19]<\/a>. Pewien francuski teolog protestancki napisa\u0142 w roku 1970:<\/p>\r\n

    \u201eBior\u0105c pod uwag\u0119 stopie\u0144 ewolucji, jaka dokona\u0142a si\u0119 w liturgii Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zast\u0119powania innymi Modlitwami Eucharystycznymi Kanonu Mszy, odej\u015bcie od idei, \u017ce Msza jest ofiar\u0105 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyjmowania Komunii pod dwiema postaciami, Ko\u015bcio\u0142y Reformowane nie maj\u0105 ju\u017c \u017cadnego powodu dla zakazywania swym cz\u0142onkom uczestnictwa w Eucharystii w Ko\u015bciele katolickim\u201d[20]<\/a>.<\/p>\r\n

    Dr D.F. Wells, wyk\u0142adowca historii Ko\u015bcio\u0142a w Trinity Evangelical Divinity School w Illinois, w swej ksi\u0105\u017cce dotycz\u0105cej II Soboru Watyka\u0144skiego bardzo trafnie zatytu\u0142owanej Revolution in Rome<\/em> z zadowoleniem stwierdza\u0142, \u017ce \u201ekontrowersje pomi\u0119dzy katolikami a protestantami os\u0142ab\u0142y, przynajmniej w tym, co dotyczy pewnych aspekt\u00f3w Mszy i liturgii\u201d. Jak wyja\u015bnia\u0142:<\/p>\r\n

    \u201eMsza jest [obecnie] cz\u0119sto postrzegana raczej jako obrz\u0119d, w trakcie kt\u00f3rego ofiaruj\u0105 oni [katolicy] samych siebie Bogu[21]<\/a>, ni\u017c – jak to by\u0142o dot\u0105d – jako liturgia, w kt\u00f3rej ofiaruje si\u0119 ponownie Chrystusa. Nacisk k\u0142adzie si\u0119 obecnie nie tyle na automatyczn\u0105 przemian\u0119 postaci w rzeczywiste Cia\u0142o i Krew Chrystusa (ex opere operato<\/em>)[22]<\/a>, co na odpowiedni\u0105 dyspozycj\u0119 wiernych podczas celebracji. Stare nauczanie nie zosta\u0142o odrzucone, zosta\u0142o jedynie zepchni\u0119te na dalszy plan\u201d[23]<\/a>.<\/p>\r\n

    Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 s\u0142owa dra Wellsa samoofiarowaniu wiernych podczas nowej Mszy. Jak wyja\u015bniam w dalszej cz\u0119\u015bci niniejszej ksi\u0105\u017cki, niekt\u00f3rzy protestanci s\u0105 obecnie sk\u0142onni zaakceptowa\u0107 terminologi\u0119 ofiarn\u0105 w liturgii Mszy, pod warunkiem jednak, \u017ce b\u0119dzie ona wyra\u017ca\u0142a ide\u0119 samoofiarowania zgromadzenia. Oczywi\u015bcie katolik\u00f3w zawsze uczono ofiarowania siebie samych podczas Mszy i \u0142\u0105czenia tego aktu z ofiarowaniem Boskiej \u0179ertwy na o\u0142tarzu. Jak s\u0142usznie zauwa\u017ca dr Wells, ofiarowanie Boskiej \u0179ertwy nie zosta\u0142o w nowej liturgii zanegowane, \u201ea jedynie zepchni\u0119te na dalszy plan\u201d.<\/p>\r\n

    Pisz\u0105cy na \u0142amach lutowego numeru periodyku Anglican Association \u201eVeritas\u201d z roku 1974 kanonik C.B. Armstrong wskazywa\u0142, i\u017c celem autor\u00f3w wersji III Wieczerzy Pa\u0144skiej by\u0142o nie tylko upodobnienie liturgii anglika\u0144skiej do Novus Ordo Missae<\/em>, ale te\u017c stworzenie obrz\u0119du, kt\u00f3ry mogliby zaakceptowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c protestanci o orientacji bardziej ewangelickiej ni\u017c Church of England.<\/p>\r\n

    \u201eW swej formie zbli\u017ca si\u0119 ona do nowej Mszy rzymskiej, pomijaj\u0105c kilka stwierdze\u0144 doktrynalnych, kt\u00f3re nie spotka\u0142yby si\u0119 z powszechn\u0105 akceptacj\u0105 w Anglii. Jak zobaczymy, celowo unika ona jednoznacznych sformu\u0142owa\u0144 w przypadku doktryn, kt\u00f3re nie zosta\u0142yby zaakceptowane przez nonkonformist\u00f3w. (\u2026) Jej g\u0142\u00f3wnym celem wydaje si\u0119 by\u0107 (1) dostosowanie liturgii do kierunku reform liturgicznych podejmowanych na kontynencie i (2) zjednanie Wolnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w tak w kraju i za granic\u0105, w nadziei na stworzenie w przysz\u0142o\u015bci rytu dla chrze\u015bcijan po\u0142\u0105czonych w Zjednoczonym Ko\u015bciele Chrze\u015bcija\u0144skim\u201d.<\/p>\r\n

    Kanonik Armstrong pisa\u0142 te s\u0142owa z pozycji anglokatolika, jednak r\u00f3wnie\u017c ewangeliccy anglikanie zwr\u00f3cili uwag\u0119 na wieloznaczno\u015b\u0107 narzucanych im nowych obrz\u0119d\u00f3w. Artyku\u0142 wst\u0119pny pisma ewangelicznych anglikan\u00f3w \u201eEnglish Churchman\u201d z godn\u0105 uznania szczero\u015bci\u0105 ostrzega\u0142, \u017ce nowe liturgie anglika\u0144skie wykazuj\u0105 inklinacje w kierunku katolicyzmu. Jest to spostrze\u017cenie ca\u0142kowicie s\u0142uszne w tym sensie, \u017ce anglika\u0144ska liturgia w wersji III istotnie mo\u017ce by\u0107 celebrowana w spos\u00f3b odzwierciedlaj\u0105cy pozornie doktryn\u0119 katolick\u0105; innymi s\u0142owy, nowe liturgie anglika\u0144skie s\u0105 otwarte na interpretacj\u0119 katolick\u0105, nie potwierdzaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie wprost \u017cadnego stricte<\/em> katolickiego elementu doktryny. We wspomnianym artykule wst\u0119pnym czytamy:<\/p>\r\n

    \u201eOd samego pocz\u0105tku eksperymentu liturgicznego usi\u0142owali\u015bmy pokaza\u0107, \u017ce nowe liturgie popychaj\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Anglii w kierunku Rzymu. Nie s\u0105 one nowymi jedynie w aspekcie lingwistycznym, posiadaj\u0105 te\u017c okre\u015blon\u0105 orientacj\u0119 doktrynaln\u0105 i liturgiczn\u0105. W rzeczywisto\u015bci nie s\u0105 one jednak wcale nowymi, s\u0105 to zmodyfikowane wersje liturgii z roku 1549, stanowi\u0105cej – jak wie ka\u017cdy student historii – etap po\u015bredni pomi\u0119dzy \u015bredniowieczn\u0105 msz\u0105 a Wieczerz\u0105 Pa\u0144sk\u0105 opart\u0105 na wskazaniach Pisma.<\/p>\r\n

    Reformatorzy u\u015bwiadomili sobie z czasem niesatysfakcjonuj\u0105cej natur\u0119 Book of Common Prayer z roku 1549, wiedzieli te\u017c, i\u017c musz\u0105 stworzy\u0107 prawdziwie zreformowan\u0105 liturgi\u0119, co te\u017c ostatecznie zrealizowano w roku 1662.<\/p>\r\n

    Podobie\u0144stwa pomi\u0119dzy wersjami II i III Wieczerzy Pa\u0144skiej oraz Msz\u0105 rzymsk\u0105 w j\u0119zykach narodowych s\u0105 oczywiste nie tylko dla ludzi z posiadaj\u0105cych gruntown\u0105 wiedz\u0119 teologiczn\u0105, z \u0142atwo\u015bci\u0105 zauwa\u017c\u0105 je nawet niewtajemniczeni, kt\u00f3rym zdarzy\u0142oby si\u0119 w nich uczestniczy\u0107. Dostrzec je mo\u017cna nie tylko w zmianie uk\u0142adu obrz\u0119d\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c w subtelnej zmianie pewnych sformu\u0142owa\u0144, kt\u00f3rej skutkiem jest ca\u0142kowicie nowy rozk\u0142ad akcent\u00f3w. Oczywi\u015bcie wersje II i III nie s\u0105 jeszcze tym samym, co Msza rzymska. S\u0105 one etapem po\u015brednim, rodzajem liturgicznej hybrydy, stworzonej rozmy\u015blnie w celu zbudowania pomostu mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em Anglii i niezreformowanym Ko\u015bcio\u0142em Rzymskim. Nikt, a zw\u0142aszcza duchowni ewangeliccy, nie mo\u017ce zaprzeczy\u0107, \u017ce inicjatywa ta zwie\u0144czona zosta\u0142a pewnym sukcesem. Jednak do wersji tych odnie\u015b\u0107 trzeba te same uwagi i zastrze\u017cenia, co do po\u0142owicznie jedynie zreformowanej liturgii z roku 1549. Nie mog\u0105 one pozosta\u0107 w takim stadium na zawsze. Musz\u0105 i\u015b\u0107 dalej, w tym lub innym kierunku. Istniej\u0105 tylko dwa sp\u00f3jne stanowiska doktrynalne i liturgiczne, stanowisko reformacji i Pisma, oraz stanowisko rzymskiego dogmatu i tradycji. Musi by\u0107 ca\u0142kowicie jasne, w jakim kierunku architekci zmian w Ko\u015bciele Anglii pragn\u0105 ostatecznie poprowadzi\u0107 nowe wersje liturgii\u201d[24]<\/a>.<\/p>\r\n

    Dalszych dowod\u00f3w na tak\u0105 konwergencj\u0119 liturgiczn\u0105 dostarczy\u0142 wielebny D. Stacey, cz\u0142onek National Faith and Order Committee, kt\u00f3ry stworzy\u0142 now\u0105 liturgi\u0119 metodyst\u00f3w. Pisz\u0105c na \u0142amach \u201eCatholic Gazette\u201d z sierpnia 1969 roku wyja\u015bnia\u0142 on:<\/p>\r\n

    \u201e(\u2026) Nowy ryt [metodystyczny – przyp. t\u0142um] jest liturgi\u0105 ekumeniczn\u0105. Oczywi\u015bcie przestudiowali\u015bmy wszystko, co inni uczynili przed nami i zapo\u017cyczali\u015bmy idee, cho\u0107 z rzadka jedynie konkretne formu\u0142y, z innych ryt\u00f3w. To dobry czas na dokonywanie rewizji – zagadnienie to budzi obecnie powszechne zainteresowanie i przeprowadza si\u0119 rozmaite eksperymenty [liturgiczne]. Skoro tylko zasadniczy szkic nowego rytu zosta\u0142 przygotowany, zosta\u0142 on przes\u0142any ekspertom liturgicznym ka\u017cdej denominacji na ca\u0142ym \u015bwiecie, w tym r\u00f3wnie\u017c oczywi\u015bcie katolikom. Komentarze by\u0142y nadzwyczaj cenne. W \u015bwiecie liturgicznym przynale\u017cno\u015b\u0107 do konkretnych grup wyznaniowych ma coraz mniejsze znaczenie i cho\u0107 nie nale\u017cy popada\u0107 w przesadny entuzjazm, obecnie jeste\u015bmy sobie w stanie wyobrazi\u0107 form\u0119 Eucharystii, w kt\u00f3rej mogliby uczestniczy\u0107 wszyscy chrze\u015bcijanie\u201d.<\/p>\r\n

    Niemal identyczn\u0105 ocen\u0119 obecnej sytuacji przedstawi\u0142 lutowy numer (1969) Consilium<\/em> – ultraliberalnego periodyku za\u0142o\u017conego i redagowanego w znacznej mierze przez liberalnych periti<\/em> (ekspert\u00f3w) z czasu II Soboru Watyka\u0144skiego. W artykule zatytu\u0142owanym WCC and Liturgical Reform<\/em> znalaz\u0142y si\u0119 informacje na temat grupy o nazwie Societas Liturgica<\/em>, powo\u0142anej pod auspicjami \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. W jej sk\u0142ad weszli anglika\u0144scy, baptystyczni, lutera\u0144scy, katoliccy, metodystyczni i prawos\u0142awni \u201eliturgi\u015bci\u201d, z kt\u00f3rych ponad po\u0142owa by\u0142a cz\u0142onkami \u201ekrajowych lub wyznaniowych komisji liturgicznych\u201d. Artyku\u0142 ko\u0144czy\u0142 si\u0119 konkluzj\u0105:<\/p>\r\n

    \u201eIstnieje coraz \u015bci\u015blejsza zgoda co do natury kultu chrze\u015bcija\u0144skiego, co znajduje wyraz w formu\u0142ach oraz obrz\u0119dach, w og\u00f3lnej atmosferze oraz wszelkich rodzajach aktywno\u015bci liturgicznej. Niekt\u00f3rym proces ten wydaje si\u0119 by\u0107 zbyt powolny, jednak obecny post\u0119p w konwergencji [liturgii] i podobnym rozumieniu wiary jest bardzo obiecuj\u0105cy\u201d.<\/p>\r\n

    Ow\u0105 liturgiczn\u0105 konwergencj\u0119 zauwa\u017cyli nie tylko protestanci. R\u00f3wnie\u017c ks. H.O. Waterhouse SI z entuzjazmem wyra\u017ca\u0142 si\u0119 o anglika\u0144skiej III wersji Wieczerzy Pa\u0144skiej:<\/p>\r\n

    \u201eUczestniczy\u0142em w tej liturgii i by\u0142em pod silnym wra\u017ceniem podobie\u0144stwa tej wersji (III) do Mszy, jak\u0105 mamy obecnie na Zachodzie. S\u0142owa, czynno\u015bci i sama struktura liturgii wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 replik\u0105 tego, do czego przyzwyczajamy si\u0119 obecnie w Ko\u015bciele katolickim. Je\u015bli wersja ta upowszechni si\u0119 w\u015br\u00f3d anglikan\u00f3w, z pewno\u015bci\u0105 stanowi\u0107 b\u0119dzie dobre przygotowanie na dzie\u0144, w kt\u00f3rym mo\u017cliwa stanie si\u0119 interkomunia\u201d[25]<\/a>.<\/p>\r\n

    Kolejn\u0105 organizacj\u0105 stworzon\u0105 w celu promowania konwergencji liturgicznej jest ICET, International Consultation on English Texts. Jest to cia\u0142o mi\u0119dzywyznaniowe, a jego cz\u0142onkowie nale\u017c\u0105 do wi\u0119kszo\u015bci angloj\u0119zycznych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich. \u201eJej celem – wed\u0142ug \u00abMusic and Liturgy\u00bb z jesieni 1974 roku – jest proponowanie tekst\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142yby akceptowalne dla wszystkich reprezentowanych w niej Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, w nadziei na dalsze zbli\u017cenie ekumeniczne\u201d. Katoliccy biskupi Wielkiej Brytanii i USA wprowadzili do katolickiej liturgii pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 tekst\u00f3w ICET, upodabniaj\u0105c przez to jeszcze bardziej Novus Ordo Missae<\/em> do Wieczerzy Pa\u0144skiej w wersji III, kt\u00f3ra teksty te zaadoptowa\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej. Brytyjscy biskupi nie zaakceptowali co prawda wszystkich tekst\u00f3w ICET, st\u0105d \u201eMusic and Liturgy\u201d krytykowa\u0142 ich za \u201ebrak zdecydowania w realizacji wymog\u00f3w ekumenizmu. Wydaje si\u0119, \u017ce nawet wprowadzone do tej pory zmiany wymuszone zosta\u0142y na biskupach przez fait accompli<\/em> – tj. przez fakt, \u017ce wielu duchownych w Wielkiej Brytanii u\u017cywa\u0142o ju\u017c od pewnego czasu tekst\u00f3w ICET\u201d.<\/p>\r\n

    Pow\u00f3d owego braku entuzjazmu ze strony biskup\u00f3w sta\u0142 si\u0119 oczywisty dla ka\u017cdego, kiedy w marcu 1975 teksty ICET sta\u0142y si\u0119 ostatecznie obowi\u0105zuj\u0105ce. Co ciekawe, Catholic Truth Society do\u0142\u0105czy\u0142o te teksty do Simple Prayer Book z roku 1974, wydanego na d\u0142ugo przed  ko\u0144cem tego roku, co dowodzi, \u017ce ostateczna decyzja o przyj\u0119ciu tych tekst\u00f3w wymuszona zosta\u0142a rzeczywi\u015bcie przez fait accompli<\/em>. Abp G.P. Dwyer z Birmingham w li\u015bcie skierowanym do duchowie\u0144stwa swej diecezji wyja\u015bnia\u0142, i\u017c sam nie pochwala tych zmian, jednak Stolica Apostolska pragnie ustanowi\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 wersj\u0119 liturgii dla kraj\u00f3w angloj\u0119zycznych, wskutek czego musia\u0142 dostosowa\u0107 si\u0119 i p\u00f3j\u015b\u0107 \u015bladem innych. Nie powiedzia\u0142 jednak, w jakim kierunku owi \u201einni\u201d zmierzali! Znajduj\u0119 si\u0119 w posiadaniu dokumentacji dowodz\u0105cej, \u017ce ks. Bugnini czyni\u0142 wszystko co w jego mocy, by przymusi\u0107 wszystkie hierarchie angloj\u0119zyczne do przyj\u0119cia tych tekst\u00f3w w roku 1970. Brytyjscy i irlandzcy biskupi opierali si\u0119 do roku 1974, bynajmniej nie z troski o ortodoksj\u0119, ale ze wzgl\u0119du na koszty, jakie poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 musia\u0142y nowe t\u0142umaczenia. Sprawa sta\u0142a si\u0119 jednak przegrana, gdy teksty ICET przyj\u0119te zosta\u0142y przez biskup\u00f3w ameryka\u0144skich. Historia ICEL pokazuje, \u017ce inne kraje angloj\u0119zyczne zawsze musia\u0142y dostosowywa\u0107 si\u0119 do zmian wprowadzanych w USA. W roku 1974 kard. Knox, \u201ecz\u0142owiek abpa Bugniniego\u201d w Kongregacji Kultu Bo\u017cego, wywar\u0142 stosowny nacisk na opieraj\u0105cych si\u0119 biskup\u00f3w z Wysp Brytyjskich, wskutek czego zdecydowali si\u0119 oni ostatecznie \u201ep\u00f3j\u015b\u0107 w \u015blady innych\u201d.<\/p>\r\n

    Ma\u0142o prawdopodobnym by\u0142o, by biskupi brytyjscy, kt\u00f3rzy tolerowali zachowanie kap\u0142an\u00f3w pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 tekstami ICET wbrew decyzjom swych prze\u0142o\u017conych, okazali r\u00f3wn\u0105 pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 w stosunku do tych, kt\u00f3rzy odmawialiby pos\u0142ugiwania nimi po ich oficjalnym wprowadzeniu. Komentator \u00abMusic and Liturgy\u00bb wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 prze\u015bwiadczony, \u017ce teksty ICET, kt\u00f3rych biskupi nie przyj\u0119li, takie jak Agnus Dei<\/em> czy Ojcze nasz<\/em>, zostan\u0105 ostatecznie narzucone wiernym wskutek kontynuowania strategii fait accompli<\/em>, wyra\u017ca\u0142 jednak ubolewanie, \u017ce b\u0119dzie to musia\u0142o potrwa\u0107 \u201eze wzgl\u0119du na poczynania niekt\u00f3rych ludzi (w tym kap\u0142an\u00f3w, liturgist\u00f3w, muzyk\u00f3w etc.) jeszcze kilka lat, [i dokonywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie] ma\u0142ymi kroczkami, zamiast za jednym zamachem, gdy drzwi zosta\u0142y ostatecznie cz\u0119\u015bciowo otwarte\u201d.<\/p>\r\n

    Oczywistym jest, \u017ce bior\u0105c pod uwag\u0119 konwergencj\u0119 pomi\u0119dzy Novus Ordo Missae<\/em> a liturgi\u0105 anglika\u0144sk\u0105 w wersji III oraz zgodno\u015b\u0107 wersji III w wierzeniami nonkonformist\u00f3w, Novus Ordo Missae<\/em> musi by\u0107 obecnie akceptowalna dla wszystkich niemal protestant\u00f3w, a\u017c po teologiczn\u0105 lewic\u0119 Ko\u015bcio\u0142a Anglii. Nie brak zreszt\u0105 na to dowod\u00f3w. Max Thurian, cz\u0142onek protestanckiej wsp\u00f3lnoty monastycznej Taize we Francji oraz jeden ze wspomnianych sze\u015bciu obserwator\u00f3w, stwierdzi\u0107 mia\u0142 wed\u0142ug \u00abLa Croix\u00bb z 30 maja 1969, \u017ce Novus Ordo Missae<\/em> umo\u017cliwia obecnie niekatolikom celebracj\u0119 Wieczerzy Pa\u0144skiej  przy u\u017cyciu tych samych modlitw, kt\u00f3rymi pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 katolicy. R\u00f3wnie\u017c G\u0142\u00f3wny Konsystorz ultraprotestanckiego Ko\u015bcio\u0142a Konfesji Augsburskiej wyda\u0142 po zgromadzeniu w Strasbourgu 8 grudnia 1973 komunikat, w kt\u00f3rym zaaprobowa\u0142 przyjmowanie przez swych cz\u0142onk\u00f3w Komunii w ko\u015bcio\u0142ach katolickich. Jak pisa\u0142em ju\u017c w rozdziale X, katolicki bp Elchinger ze Strasbourga zezwala obecnie na interkomuni\u0119 i koncelebr\u0119 z protestantami, lekcewa\u017c\u0105c przy tym aktualne, liberalne i tak prawo ko\u015bcielne.<\/p>\r\n

    We wspomnianym komunikacie czytamy:<\/p>\r\n

    \u201eUwa\u017camy, \u017ce w obecnej sytuacji wierno\u015b\u0107 Ewangelii oraz naszej tradycji nie pozwala nam zakazywa\u0107 cz\u0142onkom naszego Ko\u015bcio\u0142a uczestnictwa w katolickiej celebracji eucharystycznej.<\/p>\r\n

    Musimy jednak post\u0119powa\u0107 z wielk\u0105 rozwag\u0105 i m\u0105dro\u015bci\u0105: zaproszenie ze strony innego Ko\u015bcio\u0142a nie powinno by\u0107 przyjmowane, o ile nie b\u0119dziemy mogli stwierdzi\u0107, \u017ce jego praktyka eucharystyczna odpowiada \u015bci\u015ble ustanowionej przez Chrystusa Wieczerzy Pa\u0144skiej. Bior\u0105c pod uwag\u0119 obecn\u0105 form\u0119 celebracji eucharystycznej w Ko\u015bciele katolickim i aktualne zbli\u017cenie w teologii, wiele przeszk\u00f3d, kt\u00f3re mog\u0142y powstrzymywa\u0107 protestant\u00f3w od uczestnictwa w jego [Ko\u015bcio\u0142a katolickiego} celebracji eucharystycznej wydaje si\u0119 zanika\u0107. Obecnie protestanci powinni by\u0107 w stanie rozpozna\u0107 w katolickiej celebracji eucharystycznej ustanowion\u0105 przez Pana Wieczerz\u0119.<\/p>\r\n

    Konieczne jest zwr\u00f3cenie uwagi na nast\u0119puj\u0105ce kwestie. Przede wszystkim oczywisty musi by\u0107 ewangeliczny charakter celebracji. Chodzi tu przede wszystkim na Komuni\u0119 pod dwiema postaciami, nie tylko ze wzgl\u0119du na wierno\u015b\u0107 Ewangelii i reformacji, ale r\u00f3wnie\u017c dlatego, i\u017c dla nas praktyka ta sta\u0142a si\u0119 wyrazem sprzeciwu wobec pewnych aspekt\u00f3w klerykalizmu. Przywi\u0105zujemy wielkie znaczenie do pos\u0142ugiwania si\u0119 nowymi modlitwami, z kt\u00f3rymi czujemy si\u0119 jak u siebie, a kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 inn\u0105 interpretacj\u0119 teologii ofiary od tej, jak\u0105 przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 przypisywa\u0107 katolicyzmowi. Dzi\u0119ki tym modlitwom odnajdujemy [w katolickiej celebracji eucharystycznej] ewangelick\u0105 teologi\u0119 ofiary\u201d.<\/p>\r\n

    Jak wi\u0119c widzimy, protestanci nie tylko wyra\u017caj\u0105 uznanie dla modlitw Novus Ordo Missae<\/em>, odmawiaj\u0105c kt\u00f3re \u00abczuj\u0105 si\u0119 jak u siebie\u00bb, ale te\u017c potwierdzaj\u0105 fakt upodobnienia katolickiej teologii Mszy do ewangelickiej doktryny Wieczerzy Pa\u0144skiej. Warto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wprowadzenie Komunii pod dwiema postaciami zosta\u0142o tu zinterpretowane dok\u0142adnie w spos\u00f3b przewidziany przez kard. Godfreya.<\/p>\r\n

    Owa zmiana w teologii Mszy, znajduj\u0105ca sw\u00f3j wyraz w Novus Ordo Missae<\/em>, zauwa\u017cona zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c przez anglika\u0144skiego teologa dra J.W. Charleya, kt\u00f3ry odegra\u0142 istotn\u0105 rol\u0119 w przygotowaniu dw\u00f3ch Deklaracji Wsp\u00f3lnych – na temat Eucharystii oraz Kap\u0142a\u0144stwa – og\u0142oszonych przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Komisj\u0119 Anglika\u0144sko-Katolick\u0105. Na stronie 17 swego komentarza zatytu\u0142owanego The Anglican – Roman Catholic Agreement on the Eucharist<\/em> (Windsor Statement, 1971), stwierdzi\u0142 on:<\/p>\r\n

    \u201eWiele z tego, co Kung nazywa\u0142 \u00abs\u0142usznymi \u017c\u0105daniami reformator\u00f3w\u00bb zrealizowane zosta\u0142o obecnie przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski w nowych Modlitwach Eucharystycznych, pomimo faktu, i\u017c znajdujemy w nich jeszcze pozosta\u0142o\u015bci przedreformacyjnego j\u0119zyka Ofiary Eucharystycznej\u201d.<\/p>\r\n

    W roku 1973 og\u0142oszona zosta\u0142a Deklaracja z Cantenbury<\/em>. W swym komentarzu tego dokumentu, zatytu\u0142owanym Agreement on the Doctrine of the Ministry<\/em>, dr Charley napisa\u0142:<\/p>\r\n

    \u201eBior\u0105c pod uwag\u0119 zakres spraw, w jakich osi\u0105gni\u0119to porozumienie, rodzi si\u0119 pytanie: czy nie mamy do czynienia za zmian\u0105 stanowiska teologicznego ze strony rzymskiego katolicyzmu? Cho\u0107 \u00abzmiana\u00bb by\u0142aby by\u0107 mo\u017ce s\u0142owem zbyt mocnym, mo\u017cemy z pewno\u015bci\u0105 m\u00f3wi\u0107 przynajmniej o znacz\u0105cym przesuni\u0119ciem akcentu, widocznym gdy por\u00f3wna si\u0119 te dokumenty z poprzednimi oficjalnymi deklaracjami [Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego]. Je\u015bli rzeczywi\u015bcie mamy tu do czynienia z nowym trendem, jak daleko mo\u017ce nas to zaprowadzi\u0107?\u201d[26]<\/a><\/p>\r\n

    W drugim z przytaczanych cytat\u00f3w dr Charley odnosi si\u0119 do tekst\u00f3w Deklaracji Wsp\u00f3lnych, nie mo\u017ce by\u0107 jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce niemo\u017cliwe by\u0142oby osi\u0105gni\u0119cie porozumienia dowodz\u0105cego, \u017ce katolicy i anglikanie podzielaj\u0105 t\u0119 sam\u0105 wiar\u0119 w Eucharysti\u0119 i kap\u0142a\u0144stwo, gdyby stara Msza, z modlitwami takimi jak Suscipe, sancte Pater <\/em>czy Placeat tibi<\/em> wci\u0105\u017c pozostawa\u0142a w powszechnym u\u017cyciu.<\/p>\r\n

    Inny duchowny anglika\u0144ski, Nicholas Sagovsky, autor obszernego studium Novus Ordo Missae<\/em>, podkre\u015bla zakres, w jakim liturgia katolicka upodobniona zosta\u0142a do anglika\u0144skiej. \u201ePrzypadkowy go\u015b\u0107, przyzwyczajony do formy [liturgicznej] swej denominacji, b\u0119dzie zdziwiony widz\u0105c, jak bardzo podobna jest ona do formy innego wyznania\u201d. Podobnie jak dr Charley, r\u00f3wnie\u017c Sagovsky zauwa\u017ca fakt przesuni\u0119cia akcent\u00f3w doktrynalnych i interpretuje innowacje liturgiczne w kontek\u015bcie Deklaracji Wsp\u00f3lnych:<\/p>\r\n

    \u201ePodczas ewolucji katolickiej Mszy uwag\u0119 zwracano przede wszystkim na konieczno\u015b\u0107 zachowania ci\u0105g\u0142o\u015bci tradycji oraz doktryny, cho\u0107 zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna by\u0142o w jej trakcie r\u00f3wnie\u017c rosn\u0105c\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na wymiar ekumeniczny. Nowa Msza,  pomimo faktu, i\u017c w dalszym ci\u0105gu k\u0142adzie nacisk na ofiar\u0119 i zawiera modlitwy do \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3re s\u0105 nie do przyj\u0119cia dla protestant\u00f3w, jest [dla nich] daleko \u0142atwiejsza do prze\u0142kni\u0119cia, ni\u017c ryt trydencki. Prawd\u0105 jest, \u017ce katolicki kap\u0142an nadal, ze wzgl\u0119du na swe \u015bwi\u0119cenia, postrzega siebie samego jako dokonuj\u0105cego co\u015b, co nie do przyj\u0119cia jest dla protestanta – jednak istnienie r\u00f3\u017cnic nie powinno zamyka\u0107 nam oczu na znacz\u0105ce zbli\u017cenie pogl\u0105d\u00f3w wyra\u017cone we wsp\u00f3lnej deklaracji Mi\u0119dzynarodowej Komisji Anglika\u0144sko-Katolickiej oraz na wol\u0119 dalszego post\u0119pu w tym kierunku\u201d[27]<\/a>.<\/p>\r\n

    Oczywista konwergencja pomi\u0119dzy lex orandi<\/em> aktualnych liturgii anglika\u0144skiej i katolickiej oraz lex credendi<\/em> wyra\u017conego w Deklaracjach Wsp\u00f3lnych, ukazana zosta\u0142o dobitnie przez wielebnego Bernarda Pawley\u2019a, Archidiakona Canterbury (\u201eCatholic Herald\u201d z 18 pa\u017adziernika 1974 roku). Komentuj\u0105c jednog\u0142o\u015bne przyj\u0119cie Deklaracji Wsp\u00f3lnej o Kap\u0142a\u0144stwie przez synody w Canterbury i Yorku, \u201eCatholic Herald\u201d cytowa\u0142 s\u0142owa Archidiakona Pawley\u2019a o \u201eznacz\u0105cym post\u0119pie\u201d, b\u0119d\u0105cym owocem \u201eniewiarygodnej konwergencji\u201d praktyk liturgicznych obu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. \u201eJest to niemal cud, \u017ce w tak kr\u00f3tkim czasie zaszli\u015bmy tak daleko\u201d – powiedzia\u0142 Archidiakon (anglika\u0144ski obserwator na II Soborze Watyka\u0144skim). \u201eBez w\u0105tpienia dostrzec w tym mo\u017cemy dzia\u0142anie r\u0119ki Bo\u017cej w Ko\u015bciele naszych czas\u00f3w\u201d. Doszli\u015bmy do tego, \u017ce obecnie katolicy i anglikanie wznosz\u0105 w Brytanii wsp\u00f3lne \u015bwi\u0105tynie i korzystaj\u0105 z tego samego tabernakulum[28]<\/a>.<\/p>\r\n

    Chcia\u0142oby si\u0119 zapyta\u0107, co powiedzieliby na to katoliccy m\u0119czennicy, kt\u00f3ry woleli ponie\u015b\u0107 \u015bmier\u0107, ni\u017c zaprzeczy\u0107, \u017ce w Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramencie obecny jest prawdziwy B\u00f3g oraz ci protestanci, kt\u00f3rzy woleli \u015bmier\u0107, ni\u017c uznanie tej prawdy?<\/p>\r\n

    Abp Lefebvre s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce:<\/p>\r\n

    \u201eWszystkie te zmiany usprawiedliwiane s\u0105 fa\u0142szywym, niedorzecznym ekumenizmem, kt\u00f3ry nie przyci\u0105gnie ani jednego protestanta do wiary, spowoduje natomiast jej utrat\u0119 przez niezliczonych katolik\u00f3w, a u wi\u0119kszej jeszcze ich liczby wywo\u0142a totaln\u0105 dezorientacj\u0119, nie b\u0119d\u0105 bowiem ju\u017c wiedzieli, co jest prawd\u0105 a co fa\u0142szem\u201d[29]<\/a>.<\/p>\r\n

    Doszli\u015bmy do sytuacji, w kt\u00f3rej liturgia High Church sprawia wra\u017cenie bardziej katolickiej od tej, kt\u00f3ra sprawowana jest w wi\u0119kszo\u015bci katolickich ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Odwiedzaj\u0105cy w roku 1992 USA dr Ramsey, anglika\u0144ski arcybiskup Canterbury, zauwa\u017cy\u0142: \u201eBy\u0142em \u015bwiadkiem obrz\u0119d\u00f3w katolickich, kt\u00f3re s\u0105 rzeczywi\u015bcie bardzo anglika\u0144skie. Je\u015bli pragniecie zobaczy\u0107 obrz\u0119dy, kt\u00f3re s\u0105 rzeczywi\u015bcie rzymskie, odwied\u017acie kt\u00f3re\u015b z tradycyjnych anglokatolickich sanktuari\u00f3w\u201d[30]<\/a>.<\/p>\r\n

    Zastrze\u017cenia protestant\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

    Przytacza\u0142em ju\u017c uwag\u0119 Nicholasa Sagovsky\u2019iego, \u017ce pewne aspekty Novus Ordo Missae<\/em> \u201es\u0105 nie do przyj\u0119cia dla protestant\u00f3w\u201d – i nie jest on bynajmniej odosobniony  w swych zastrze\u017ceniach. Jak zauwa\u017cy\u0142 dr Charley, wci\u0105\u017c istniej\u0105 w nowej Mszy \u201epewne pozosta\u0142o\u015bci przedreformacyjnego j\u0119zyka Ofiary Eucharystycznej\u201d, nawet gdy celebrowana jest ona przy u\u017cyciu II Modlitwy Eucharystycznej. Istnieje w tej liturgii modlitwa, by dary \u201emog\u0142y sta\u0107 si\u0119 dla nas Cia\u0142em i Krwi\u0105 naszego Pana Jezusa Chrystusa\u201d. Odpowiednia modlitwa z wersji III liturgii anglika\u0144skiej zawiera pro\u015bb\u0119, by dary \u201emog\u0142y by\u0107 dla nas Jego Cia\u0142em oraz Krwi\u0105\u201d. Sformu\u0142owanie \u201esta\u0142y si\u0119\u201d sugeruje rzeczywist\u0105 przemian\u0119 znacznie dobitnie ni\u017c \u201emog\u0142y by\u0107\u201d – cho\u0107 dodatek \u201edla nas\u201d umo\u017cliwia interpretacj\u0119 zgodn\u0105 z koncepcj\u0105 transsygnifikacji, wedle kt\u00f3rej obecno\u015b\u0107 Chrystusa w sakramencie jest rzeczywista jedynie dla wiernego, a nie w porz\u0105dku obiektywnym. Transsygnifikacja jest doktryn\u0105 w pe\u0142ni zgodn\u0105 w pogl\u0105dami protestanckich reformator\u00f3w. Hugh Ross Williamson wskazywa\u0142, \u017ce cho\u0107 s\u0142owa \u201edla nas\u201d (ut nobis<\/em>) znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Kanonie Rzymskim, nie mog\u0142y by\u0107 one interpretowane w spos\u00f3b protestancki, \u201egdy\u017c Przeistoczenie poprzedzone by\u0142o wspania\u0142ymi modlitwami Te igitur<\/em>, Memento Domine<\/em> i Hanc igitur<\/em>, w kt\u00f3rych \u00ab\u015bwi\u0119te i nieskalane dary ofiarne\u00bb opisywane s\u0105 w spos\u00f3b wskazuj\u0105cy jednoznacznie, \u017ce zostan\u0105 one niebawem przeistoczone w Cia\u0142o i Krew [Chrystusa]\u201d[31]<\/a>. Zauwa\u017ca\u0142 te\u017c, \u017ce wprowadzenie II Modlitwy Eucharystycznej \u201eumo\u017cliwia pos\u0142ugiwanie si\u0119 ni\u0105 podczas swych liturgii przez ka\u017cde cia\u0142o wchodz\u0105ce w sk\u0142ad \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w\u201d[32]<\/a>.<\/p>\r\n

    Elementem, kt\u00f3ry trudno by\u0142oby interpretowa\u0107 na spos\u00f3b protestancki jest r\u00f3wnie\u017c rubryka nakazuj\u0105ca kap\u0142anowi przykl\u0119kn\u0105\u0107 i adorowa\u0107 Chrystusa po dokonanej Konsekracji. Jest to jednak jedynie rubryka i nie stanowi przeszkody dla stworzenia \u201erytu zjednoczonych chrze\u015bcijan\u201d w takim stopniu, co niezmienne cz\u0119\u015bci liturgii. Podobnie jest zreszt\u0105 w przypadku modlitw Sekrety, z kt\u00f3rych wiele wyra\u017ca ide\u0119 ofiarn\u0105 w spos\u00f3b bardzo dobitny, ale kt\u00f3re mog\u0142yby by\u0107 pomijane przez ka\u017cd\u0105 sekt\u0119, kt\u00f3ra nie chcia\u0142aby si\u0119 nimi pos\u0142ugiwa\u0107. Modlitwy te zosta\u0142y zreszt\u0105 w znaczny spos\u00f3b zmodyfikowane w przek\u0142adach dokonanych przez ICEL.<\/p>\r\n

    Prawd\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wszystkie nowe Modlitwy Eucharystyczne obejmuj\u0105 ofiarowanie Cia\u0142a i Krwi Pa\u0144skiej po Konsekracji. Pozostaje to w ra\u017c\u0105cym kontra\u015bcie ze wszelkimi liturgiami denominacji protestanckich (w\u0142\u0105czaj\u0105c III wersj\u0119 liturgii anglika\u0144skiej), z kt\u00f3rych usuni\u0119te zosta\u0142y wszelkie sformu\u0142owania, w najodleglejszy nawet spos\u00f3b nawi\u0105zuj\u0105ce do ofiary. Najdobitniej idea ofiarna wyra\u017cona jest w III Modlitwie Eucharystycznej – kt\u00f3r\u0105 lutera\u0144ski komentator opisywa\u0142 jako \u201epraktycznie niemo\u017cliw\u0105 do przyj\u0119cia\u201d[33]<\/a>.<\/p>\r\n

    Najs\u0142abiej wyra\u017ca j\u0105 II Modlitwa Eucharystyczna: \u201eOfiarujemy Ci Bo\u017ce Chleb \u017cycia i Kielich zbawienia\u201d. Zaprawd\u0119, trudno o co\u015b bardziej wieloznacznego. II Modlitwa Eucharystyczna, \u201emini-kanon\u201d, przeanalizowana zosta\u0142a szczeg\u00f3\u0142owo w rozdziale XV, gdzie wykaza\u0142em, \u017ce jest ona nie tylko otwarta na interpretacj\u0119 protestanck\u0105, ale nawet niekt\u00f3rzy protestanci w istocie gotowi s\u0105 jej u\u017cywa\u0107.<\/p>\r\n

    Inn\u0105 modlitw\u0105, kt\u00f3ra potwierdza Rzeczywist\u0105 Obecno\u015b\u0107 Chrystusa bardzo wyra\u017anie, jest Ecce Agnus Dei<\/em> przez Komuni\u0105. Jednak duchowny protestancki, kt\u00f3ry jest w stanie powiedzie\u0107 \u201eTo jest cia\u0142o Moje\u201d i rozumie\u0107 to jako \u201eTo symbolizuje Cia\u0142o Moje\u201d, mo\u017ce te\u017c przypuszczalnie powiedzie\u0107 \u201eOto Baranek Bo\u017cy\u201d rozumiej\u0105c przez to: \u201eTo symbolizuje Baranka Bo\u017cego\u201d. Inne modlitwy, kt\u00f3re pozornie mog\u0142yby wydawa\u0107 si\u0119 nie do pogodzenia z protestantyzmem, w rzeczywisto\u015bci wcale takimi nie s\u0105. Orate fratres<\/em> mo\u017ce by\u0107 \u0142atwo interpretowana jako odnosz\u0105ca si\u0119 do ofiary uwielbienia i dzi\u0119kczynienia oraz do samoofiarowania wiernych, zw\u0142aszcza w sytuacji, gdy stanowi cz\u0119\u015b\u0107 rytu pozbawionego odniesie\u0144 do prawdziwej ofiary Mszy. Modlitwy do Matki Bo\u017cej i \u015awi\u0119tych z II Modlitwy Eucharystycznej wyra\u017cone s\u0105 w spos\u00f3b akceptowalny nawet dla ewangelik\u00f3w i przypominaj\u0105 sformu\u0142owania z Wieczerzy Pa\u0144skiej Cranmera z roku 1549. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce 27 kwietnia 1973 roku Kongregacja Kultu Bo\u017cego zatwierdzi\u0142a kolejne Modlitwy Eucharystyczne i dziwnym by\u0142oby, gdyby przynajmniej niekt\u00f3re z nich nie zosta\u0142y uznane za wolne od pozosta\u0142o\u015bci \u201eprzedreformacyjnego j\u0119zyka Ofiary Eucharystycznej\u201d. Podobnie jak Msza Cranmera z roku 1549 pomy\u015blana by\u0142a jedynie jako etap przej\u015bciowy, maj\u0105cy po\u0142o\u017cy\u0107 fundament pod przysz\u0142e zmiany, tak te\u017c Novus Ordo Missae<\/em> sta\u0142a si\u0119 przedmiotem ci\u0105g\u0142ych modyfikacji, kt\u00f3re zbli\u017ca\u0142y j\u0105 coraz bardziej do zasad g\u0142oszonych przez protestanckich reformator\u00f3w.<\/p>\r\n

    Jak blisk\u0105 im si\u0119 sta\u0142a, wyja\u015bni\u0142 dr Charley w wyk\u0142adzie wyg\u0142oszonym w London Colney 11 listopada 1974 roku. Opowiada\u0142 podczas niego z entuzjazmem o Mszy, w kt\u00f3rej jaki\u015b czas wcze\u015bniej uczestniczy\u0142, a kt\u00f3ra nie zawiera\u0142a niczego, z czym – jako ewangelik – nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 zgodzi\u0107, poza jednym zdaniem w Modlitwie Dzi\u0119kczynnej (Kanonie). Wiedzia\u0142 jednak, \u017ce wielu jego katolickich koleg\u00f3w nie rozumia\u0142o tych s\u0142\u00f3w dos\u0142ownie  – \u201emog\u0105 je wypowiada\u0107, w rzeczywisto\u015bci jednak wcale ich w ten spos\u00f3b nie rozumiej\u0105\u201d. Stwierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce ka\u017cdy, kto zada\u0142by sobie nieco trudu, z \u0142atwo\u015bci\u0105 odkry\u0142by, i\u017c wsp\u00f3lnym \u017ar\u00f3d\u0142em wersji III liturgii anglika\u0144skiej oraz nowej Mszy jest liturgia Ko\u015bcio\u0142a Po\u0142udniowych Indii – cho\u0107 \u017caden z Ko\u015bcio\u0142\u00f3w nie wydaje si\u0119 by\u0107 sk\u0142onny tego przyzna\u0107! (Ko\u015bci\u00f3\u0142 Po\u0142udniowych Indii za\u0142o\u017cony zosta\u0142 przez anglikan\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w Wolnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Skutkiem tej inicjatywny by\u0142a konwersja znacznej liczby anglika\u0144skich duchownych na katolicyzm, gdy\u017c s\u0142usznie interpretowali oni ten krok jako posuni\u0119cie mog\u0105ce podwa\u017cy\u0107 twierdzenia anglikan\u00f3w o posiadaniu przez nich sukcesji apostolskiej. Najbardziej znanym z tych konwertyt\u00f3w by\u0142 Hugh Ross Williamson).<\/p>\r\n

    Znaczenie \u015bwiadectw protestant\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

    Przytoczone wy\u017cej \u015bwiadectwa protestant\u00f3w posiadaj\u0105 ogromne znaczenie. Dowodz\u0105 one, powtarzam – dowodz\u0105<\/strong>, \u017ce twierdzenie, i\u017c Novus Ordo Missae<\/em> jest liturgi\u0105 ekumeniczn\u0105, nie jest jedynie fantazj\u0105 kilku niezadowolonych tradycjonalist\u00f3w. Protestanci wychwalaj\u0105 wprowadzone w katolickiej liturgii zmiany z tych samych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych krytykuj\u0105 je tradycjonali\u015bci, z powod\u00f3w dotycz\u0105cych samej istoty konfliktu, jakim by\u0142a reformacja. W mej ksi\u0105\u017cce Cranmer\u2019s Godly Order<\/em> wykaza\u0142em, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em reformacji nie by\u0142y bynajmniej nadu\u017cycia w Ko\u015bciele, konflikt \u00f3w dotyczy\u0142 samej natury Ko\u015bcio\u0142a, a u pod\u0142o\u017ca jego le\u017ca\u0142y katolicka i protestancka doktryna u usprawiedliwieniu. Wszystko to zosta\u0142o wyja\u015bnione w Cranmer\u2019s Godly Order<\/em> i w tym miejscu ogranicz\u0119 si\u0119 jedynie do stwierdzenia, \u017ce tradycyjna Msza stanowi\u0142a liturgiczny wyraz katolickiej doktryny o usprawiedliwieniu i \u0142asce oraz o Ko\u015bciele jako po\u015bredniku tej \u0142aski, doktryn, kt\u00f3re znienawidzone by\u0142y przez protestanckich herezjarch\u00f3w. Je\u015bli Chrystus jest prawdziwie uobecniany na o\u0142tarzu i ofiarowany Bogu za ka\u017cdym razem, gdy sprawowana jest Msza, rozpada si\u0119 ca\u0142y fundament, na kt\u00f3rym wzniesiony zosta\u0142 gmach protestantyzmu. Dlatego w\u0142a\u015bnie usuni\u0119cie jakiegokolwiek s\u0142owa czy gestu, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 t\u0119 wiar\u0119 w ofiarn\u0105 natur\u0119 Mszy, b\u0119dzie witane przez protestant\u00f3w jako wa\u017cny krok we w\u0142a\u015bciwym kierunku – w kierunku Lutra, Kalwina i Cranmera.<\/p>\r\n

    Michael Davies<\/em><\/strong><\/p>\r\n

    t\u0142um. Scriptor<\/p>\r\n

    [1]<\/a> W niekt\u00f3rych krajach nowa liturgia narzucona zosta\u0142a dopiero po roku 1970.<\/p>\r\n

    [2]<\/a> \u201eNotitiae\u201d, nr 133-135, sierpie\u0144, wrzesie\u0144 i pa\u017adziernik 1977, s. 470.<\/p>\r\n

    [3]<\/a> A Vindication of the Bull Apostolicae curae<\/em>, Londyn 1898, s. 54.<\/p>\r\n

    [4]<\/a> G. Smith, The Teaching of the Catholic Church<\/em>, Londyn 1956, s. 1056.<\/p>\r\n

    [5]<\/a> A Vindication of the Bull Apostolicae curae<\/em>, Londyn 1898, ss. 43-44.<\/p>\r\n

    [6]<\/a> Marcel Lefebvre, A Bishop Speaks<\/em>, Edynburg 1976, s. 15.<\/p>\r\n

    [7]<\/a> \u201eL\u2019Osservatore Romano\u201d (wyd. ang.), 14 czerwca 1973, s. 8.<\/p>\r\n

    [8]<\/strong><\/em><\/a> Vatican Observed<\/em>, Londyn 1967, s. 47.<\/p>\r\n

    [9]<\/a> \u201eThe Tidings\u201d, 9 lipca 1971.<\/p>\r\n

    [10]<\/a> \u201eChristian Order\u201d, pa\u017adziernik 1976, ss. 596-597.<\/p>\r\n

    [11]<\/a> Niekt\u00f3rzy ludzie twierdzili niezgodnie z prawd\u0105, \u017ce kard. Ottaviani wycofa\u0142 z czasem swe krytyczne uwagi wzgl\u0119dem nowej Mszy. Kwesti\u0119 t\u0119 poruszam w rozdziale XXIII.<\/p>\r\n

    [12]<\/a> Poza dementi<\/em> abpa Bugniniego, przytoczonym w Dodatku III, fakt ten zanegowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c ks. Anthony Boylan, Sekretarz Komisji Liturgicznej Anglii i Walii (\u201eThe Catholic Fireside, 8 czerwca 1973). Twierdzenie abpa Bugniniego przypomniane zosta\u0142o w \u201eThe Tablet\u201d z 21 wrze\u015bnia 1974 przez ks. J.D. Crichtona. Powt\u00f3rzy\u0142 je r\u00f3wnie\u017c w \u201eCatholic Herald\u201d z 15 sierpnia 1975 roku.<\/p>\r\n

    [13]<\/a> \u201eThe Catholic Standard\u201d (Dublin), 14 wrze\u015bnia 1973.<\/p>\r\n

    [14]<\/a> \u201eThe Catholic Fireside\u201d, 8 czerwca 1973.<\/p>\r\n

    [15]<\/a> \u201eCatholic Herald\u201d, 1 sierpnia 1975.<\/p>\r\n

    [16]<\/a> \u201eCatholic Herald\u201d, 22 grudnia 1972.<\/p>\r\n

    [17]<\/a> \u201eCatholic Herald\u201d, 15 grudnia 1972.<\/p>\r\n

    [18]<\/a> \u201eLe Monde\u201d, 22 listopada 1969.<\/p>\r\n

    [19]<\/a> \u201eLa Croix\u201d, 10 grudnia 1969.<\/p>\r\n

    [20]<\/a> „Le Monde\u201d, 10 wrze\u015bnia 1970.<\/p>\r\n

    [21]<\/a> Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nigdy nie naucza\u0142, \u017ce podczas Mszy dokonuje si\u0119 ponownego ofiarowania Chrystusa. Zgodnie z doktryn\u0105 katolick\u0105 na o\u0142tarzu uobecniana jest Ofiara Kalwarii, a wierni wraz z kap\u0142anem ofiaruj\u0105 r\u00f3wnie\u017c samych  siebie w \u0142\u0105czno\u015bci z Bo\u017c\u0105 \u0179ertw\u0105.<\/p>\r\n

    [22]<\/a> Dr Wells b\u0142\u0119dnie interpretuje znaczenie ex opera operato<\/em>. Chrystus uobecniany jest na o\u0142tarzu nie ex opere operato<\/em>, ale ex vi verborum<\/em>. Ex opere operato<\/em> udzielana jest \u0142aska sakramentalna (patrz Cranmer\u2019s Godly Order<\/em>, Dodatek I).<\/p>\r\n

    [23]<\/a> D.F. Wells, Revolution in Rome<\/em>, Londyn 1973, ss. 13-14.<\/p>\r\n

    [24]<\/a> \u201eEnglish Churchman\u201d, 18 czerwca 1976, s. 4.<\/p>\r\n

    [25]<\/a> \u201eThe Clergy Review\u201d, lipiec 1973, s. 544.<\/p>\r\n

    [26]<\/a> Agreement on the Doctrine of the Ministry<\/em>, Grove Books 1973, s. 24.<\/p>\r\n

    [27]<\/a> N. Sagovsky, Modern Roman Catholic Worship: The Mass<\/em>, Grove Books 1975, s. 24.<\/p>\r\n

    [28]<\/a> W li\u015bcie opublikowanym na \u0142amach \u201eThe Universe\u201d ze 30 stycznia 1976 roku David Catling, przewodnicz\u0105cy Cippenham Shared Church Trust napisa\u0142: \u201eZgodnie z jednomy\u015blnym wnioskiem cz\u0142onk\u00f3w Komisji i za zgod\u0105 dw\u00f3ch biskup\u00f3w diecezjalnych, anglika\u0144skie i katolickie hostie przechowywane s\u0105 w jednym tabernakulum, cho\u0107 w osobnych naczyniach liturgicznych\u201d.<\/p>\r\n

    [29]<\/a> \u201eWorld Trends\u201d, maj 1974.<\/p>\r\n

    [30]<\/a> Pilgrim from Canterbury<\/em>, Garrison 1972, s. 20.<\/p>\r\n

    [31]<\/a> The Modern Mass<\/em>, Devon 1969, s. 23.<\/p>\r\n

    [32]<\/a> The Great Betrayal<\/em>, Devon 1970, s. 26.<\/p>\r\n

    [33]<\/a> H.C. Schmidt-Lauber w \u201eEmmanuel\u201d, sierpie\u0144 1975, s. 508.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eBior\u0105c pod uwag\u0119 stopie\u0144 ewolucji, jaka dokona\u0142a si\u0119 w liturgii Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zast\u0119powania innymi Modlitwami Eucharystycznymi Kanonu Mszy, odej\u015bcie od idei, \u017ce Msza jest ofiar\u0105 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyjmowania Komunii pod dwiema postaciami, Ko\u015bcio\u0142y Reformowane nie maj\u0105 ju\u017c \u017cadnego powodu dla zakazywania swym cz\u0142onkom uczestnictwa w Eucharystii w Ko\u015bciele katolickim\u201d. Roger Mehl (teolog protestancki) \u201eLe […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14],"tags":[388,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92850"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92850"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92850\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}