{"id":92721,"date":"2017-01-05T10:49:36","date_gmt":"2017-01-05T15:49:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=92721"},"modified":"2017-01-05T10:49:36","modified_gmt":"2017-01-05T15:49:36","slug":"dlugi-cien-prl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=92721","title":{"rendered":"D\u0142ugi cie\u0144 PRL"},"content":{"rendered":"

Miliony Polak\u00f3w \u017cy\u0142y w PRL, zachowuj\u0105c r\u00f3\u017cne postawy wobec systemu. Nie dla wszystkich by\u0142 on obcy, nie wszystkich uwiera\u0142. Nikt batem nie zap\u0119dza\u0142 nikogo na pochody pierwszomajowe, a chodzi\u0142y miliony. To tak\u017ce pytanie o konformizm, kt\u00f3ry by\u0142 nast\u0119pstwem takich zachowa\u0144. – O tym, dlaczego tak trudno rozliczy\u0107 si\u0119 z komunizmem, opowiada dr Jaros\u0142aw Szarek<\/strong>, prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<\/em><\/p>\r\n

Andrzej Grajewski: Czy zgodzi si\u0119 Pan z opini\u0105, \u017ce film \u201eWo\u0142y\u0144\u201d ma wi\u0119ksze znaczenie dla edukacji spo\u0142ecze\u0144stwa ni\u017c inne podejmowane dot\u0105d dzia\u0142ania?<\/strong><\/p>\r\n

Jaros\u0142aw Szarek: <\/strong>Jestem pod jego wielkim wra\u017ceniem. Si\u0142a tego obrazu jest niesamowita. Wydaje mi si\u0119, \u017ce re\u017cyserowi uda\u0142o si\u0119 dotkn\u0105\u0107 tajemnicy z\u0142a, wychodzimy z kina z pytaniem, dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o. Edukacyjna rola tego filmu b\u0119dzie wi\u0119c ogromna. To oczywi\u015bcie w \u017caden spos\u00f3b nie przekre\u015bla dokona\u0144 IPN czy innych instytucji od wielu lat pracuj\u0105cych nad tym, aby pami\u0119\u0107 o tamtej tragedii nie zosta\u0142a zapomniana. IPN wyda\u0142 kilkana\u015bcie wa\u017cnych opracowa\u0144 na ten temat. Prowadzimy dialog z historykami z kijowskiego IPN, pion \u015bledczy prowadzi\u0142 kilkana\u015bcie \u015bledztw w sprawie mord\u00f3w na Polakach pope\u0142nionych na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej. \u0179yjemy jednak w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym najwa\u017cniejszy przekaz dokonuje si\u0119 poprzez obraz, dlatego rola filmu jest nie do przecenienia. To pokazuje tak\u017ce, jak wa\u017cnym elementem dla kszta\u0142towania pami\u0119ci historycznej jest kultura.<\/p>\r\n

Czy Instytut umia\u0142 opowiedzie\u0107, czym by\u0142 w Polsce komunizm?<\/strong><\/p>\r\n

Tylko cz\u0119\u015bciowo. Nie uda\u0142o si\u0119 przedstawienie komunizmu jako systemu, kt\u00f3ry dokona\u0142 g\u0142\u0119bokich spustosze\u0144 moralnych. Z utrwalonego wtedy konformizmu nie zdo\u0142ali\u015bmy si\u0119 wyzwoli\u0107 do dzisiaj. Z pewno\u015bci\u0105 jednak dzi\u0119ki pracy Instytutu uda\u0142o si\u0119 pokaza\u0107 pewne jego wa\u017cne cechy, skal\u0119 represji, inwigilacji, a tak\u017ce rozmiary spo\u0142ecznego oporu. Jestem przekonany, \u017ce bez IPN nie by\u0142oby fenomenu popularno\u015bci \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych. Wa\u017cna jest prawda o aparacie represji. Dzi\u0119ki Instytutowi kaci i prze\u015bladowcy nie s\u0105 bezimienni. Znamy ich twarze oraz biografie.<\/p>\r\n

O zak\u0142amaniu ju\u017c trudniej by\u0142o opowiada\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

Miliony Polak\u00f3w \u017cy\u0142y w PRL, zachowuj\u0105c r\u00f3\u017cne postawy wobec systemu. Nie dla wszystkich by\u0142 on obcy, nie wszystkich uwiera\u0142. Nikt batem nie zap\u0119dza\u0142 nikogo na pochody pierwszomajowe, a chodzi\u0142y miliony. To tak\u017ce pytanie o konformizm, kt\u00f3ry by\u0142 nast\u0119pstwem takich zachowa\u0144. Nie znikn\u0119\u0142y tak\u017ce elity tego pa\u0144stwa. Pami\u0119tamy s\u0142owa prof. Adama Strzembosza, kt\u00f3ry na postulat radykalnych zmian w polskim s\u0105downictwie odpowiedzia\u0142, \u017ce takie dzia\u0142ania nie s\u0105 potrzebne, gdy\u017c \u015brodowisko s\u0119dziowskie samo si\u0119 oczy\u015bci. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o, co sam profesor po latach przyzna\u0142 z gorycz\u0105. To jest w\u0142a\u015bnie d\u0142ugi cie\u0144 PRL, kt\u00f3ry k\u0142adzie si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107 III Rzeczypospolitej. Dla mnie nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w miar\u0119 up\u0142ywu czasu obraz PRL b\u0119dzie odbierany coraz bardziej krytycznie. Dla nast\u0119pnych pokole\u0144 ten okres b\u0119dzie jednoznacznie kojarzy\u0142 si\u0119 z brakiem suwerenno\u015bci, upadkiem moralno\u015bci, zastojem gospodarczym i utraceniem wielu szans.<\/p>\r\n

Zastanawiaj\u0105ce jest, dlaczego Polacy w relatywnie niewielkim stopniu chcieli zapozna\u0107 si\u0119 z materia\u0142ami zgromadzonymi na ich temat przez bezpiek\u0119. W b. NRD z takiego prawa skorzysta\u0142y blisko 3 miliony ludzi, u nas zaledwie kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy.<\/strong><\/p>\r\n

My\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017cna to wyja\u015bni\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b. W Niemczech by\u0142o \u0142atwiej, gdy\u017c odpowiednia instytucja, tzw. Urz\u0105d Gaucka, powsta\u0142a zaraz na pocz\u0105tku lat 90. i otrzyma\u0142a ogromne \u015brodki. To pozwoli\u0142o na szybkie opracowanie i udost\u0119pnienie dokumentacji Stasi. Istnia\u0142 tak\u017ce pozytywny klimat w mediach i opinii publicznej. U nas wr\u0119cz przeciwnie. W 1992 r. obalony zosta\u0142 rz\u0105d Jana Olszewskiego. Mo\u017ce w spos\u00f3b niedoskona\u0142y, ale stara\u0142 si\u0119 wype\u0142ni\u0107 sejmow\u0105 ustaw\u0119 o lustracji polityk\u00f3w. P\u00f3\u017aniej media oraz liderzy opinii publicznej w wi\u0119kszo\u015bci zniech\u0119cali do zapoznawania si\u0119 z tymi materia\u0142ami. Powszechnie podwa\u017cano ich wiarygodno\u015b\u0107. Powstanie IPN tego nastawienia nie zmieni\u0142o.<\/p>\r\n

Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o?<\/strong><\/p>\r\n

Pod has\u0142em \u201eWybierzmy przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d Aleksander Kwa\u015bniewski wygra\u0142 dwa razy wybory prezydenckie. G\u0142osowa\u0142y na niego miliony ludzi. Tak\u017ce wielu by\u0142ych dzia\u0142aczy solidarno\u015bciowych nie upomina\u0142o si\u0119 o rozliczenie przesz\u0142o\u015bci, a w medialnym obiegu dominowa\u0142a narracja, \u017ce III RP jest owocem m\u0105drego kompromisu starej w\u0142adzy z nowymi elitami. Przeciwnik\u00f3w takiej postawy dyskredytowano jako tzw. oszo\u0142om\u00f3w, a ludzi wchodz\u0105cych w doros\u0142e \u017cycie przekonywano, \u017ce upominanie si\u0119 o rozliczenie z przesz\u0142o\u015bci\u0105 nie nale\u017cy do dobrego tonu. To musia\u0142o odcisn\u0105\u0107 si\u0119 na \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej wielu \u015brodowisk i skutkowa\u0142o zaniechaniem bada\u0144 tej dokumentacji.<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 pocz\u0105tkowo tak\u017ce tego nie robi\u0142.<\/strong><\/p>\r\n

Nale\u017cy przypomnie\u0107, \u017ce \u017cadna inna grupa nie by\u0142a poddawana r\u00f3wnie szerokiej inwigilacji jak duchowie\u0144stwo. Ka\u017cdemu kap\u0142anowi zak\u0142adano teczk\u0119 operacyjn\u0105, bez wzgl\u0119du na jego zachowanie. Z definicji traktowany by\u0142 jako zagro\u017cenie dla systemu. Jednocze\u015bnie przez kilkadziesi\u0105t lat Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 ostoj\u0105 naszej wolno\u015bci. Z perspektywy lat i przeprowadzonych bada\u0144 mo\u017cemy dzi\u015b powiedzie\u0107, \u017ce agentura w Ko\u015bciele by\u0142a nieliczna, ale za to wp\u0142ywowa.<\/p>\r\n

Jako\u015b\u0107 si\u0119 liczy\u0142a.<\/strong><\/p>\r\n

W \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej utar\u0142 si\u0119 obraz funkcjonariusza jako t\u0119pawego osi\u0142ka, kt\u00f3ry przemoc\u0105 b\u0105d\u017a szanta\u017cem zdobywa\u0142 informacje albo werbowa\u0142 agentur\u0119. Tymczasem w S\u0142u\u017cbie Bezpiecze\u0144stwa, zw\u0142aszcza w jej ostatnim okresie, pracowali naprawd\u0119 bardzo inteligentni ludzie. Ich celem by\u0142o zebranie informacji, ale tak\u017ce kszta\u0142towanie rzeczywisto\u015bci. S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa mia\u0142a du\u017co czasu, aby realizowa\u0107 swoje plany, oraz wiele rodzaj\u00f3w instrument\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych represje wcale nie nale\u017ca\u0142y do najwa\u017cniejszych. Rozpracowanie nieraz zaczyna\u0142o si\u0119 na bardzo niskim szczeblu, czasami jeszcze w szkole. Wytypowana osoba by\u0142a werbowana, a p\u00f3\u017aniej krok po kroku konsekwentnie prowadzona w karierze zawodowej, a\u017c osi\u0105gn\u0119\u0142a znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119. Dopiero wtedy mog\u0142a by\u0107 u\u017cyteczna, s\u0142u\u017c\u0105c nie tylko informacjami, ale tak\u017ce podejmuj\u0105c z inspiracji bezpieki okre\u015blone dzia\u0142ania.<\/p>\r\n

Co dalej z dokumentacj\u0105 Lecha Wa\u0142\u0119sy znalezion\u0105 w domu gen. Kiszczaka?<\/strong><\/p>\r\n

Nadal trwaj\u0105 badania. Sprawdzana jest m.in. autentyczno\u015b\u0107 podpis\u00f3w Lecha Wa\u0142\u0119sy. Jak wiadomo, on sam zaprzecza ich prawdziwo\u015bci. Przy tej okazji odby\u0142a si\u0119 wa\u017cna dyskusja historyk\u00f3w. Nawet ci, kt\u00f3rzy kiedy\u015b stanowczo oponowali przeciwko faktom opisanym w g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cce Cenckiewicza i Gontarczyka, musieli przyzna\u0107, \u017ce teraz nie ma \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\r\n

Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do czego?<\/strong><\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142pracy Lecha Wa\u0142\u0119sy z SB w latach 70.<\/p>\r\n

To kim dla Pana jest dzisiaj Wa\u0142\u0119sa?<\/strong><\/p>\r\n

Lech Wa\u0142\u0119sa jest symbolem polskich zmaga\u0144 o wolno\u015b\u0107 z lat 1980-1989, laureatem Pokojowej Nagrody Nobla, kt\u00f3ry ma na sta\u0142e miejsce w historii Polski. Jednocze\u015bnie w jego biografii jest epizod uwik\u0142ania si\u0119 we wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z SB na pocz\u0105tku lat 70. S\u0105 oczywi\u015bcie tak\u017ce lata po 1989 r. i pytania, jak w\u00f3wczas zachowywa\u0142 si\u0119 Lech Wa\u0142\u0119sa. To problem jego odpowiedzialno\u015bci za to, jak poradzi\u0142 sobie z byciem symbolem \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Moim zdaniem nie do ko\u0144ca potrafi\u0142 sprosta\u0107 tej roli.<\/p>\r\n

Ci\u0105gle pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy na temat okoliczno\u015bci uprowadzenia i zamordowania b\u0142. ks. Jerzego Popie\u0142uszki. Czy w tej sprawie b\u0119d\u0105 prowadzone dalsze badania?<\/strong><\/p>\r\n

Nadal trwa \u015bledztwo w sprawie grupy przest\u0119pczej w MSW, a zamordowanie ks. Popie\u0142uszki by\u0142o jego cz\u0119\u015bci\u0105. Czynno\u015bci w tej sprawie s\u0105 wi\u0119c nadal dokonywane.<\/p>\r\n

Czy znaleziono dowody pozwalaj\u0105ce podwa\u017cy\u0107 wersj\u0119 przedstawion\u0105 w procesie toru\u0144skim i potwierdzon\u0105 w \u015bledztwie IPN?<\/strong><\/p>\r\n

Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne opinie i dowody. Nie moj\u0105 rol\u0105 jest przes\u0105dzanie o ich prawdziwo\u015bci. Zadaniem prokuratury jest ich zweryfikowanie. W\u015br\u00f3d historyk\u00f3w toczy si\u0119 dyskusja nie tylko na temat politycznych uwarunkowa\u0144 tej zbrodni, ale tak\u017ce jej przebiegu. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce proces toru\u0144ski wszystkich w\u0105tpliwo\u015bci nie wyja\u015bni\u0142.<\/p>\r\n

Co dalej ze zbiorem zastrze\u017conym?<\/strong><\/p>\r\n

Zgodnie z ustaw\u0105 ju\u017c nie istnieje. 31 marca 2017 r. to, co nazywamy zbiorem zastrze\u017conym, zostanie zlikwidowane.<\/p>\r\n

Poza tym – to, co s\u0142u\u017cby specjalne sobie zastrzeg\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

To prawda, ale mamy deklaracj\u0119, \u017ce takie zastrze\u017cenia wezm\u0105 na swoj\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ministrowie sprawuj\u0105cy nadz\u00f3r nad tymi s\u0142u\u017cbami. W moim przekonaniu nie powinny by\u0107 d\u0142u\u017cej zastrzegane akta osobowe, ale jedynie dokumenty dotycz\u0105ce infrastruktury materialnej.<\/p>\r\n

Spodziewa si\u0119 Pan, \u017ce w tym zbiorze znajduje si\u0119 dokumentacja os\u00f3b nadal wa\u017cnych dla polskiej polityki?<\/strong><\/p>\r\n

Nie znam zawarto\u015bci tego zbioru. Skoro jednak by\u0142y w nim m.in. dokumenty aktora Jerzego Zelnika, incydentalnie w latach 60. uwik\u0142anego we wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z SB, to oznacza, \u017ce nie by\u0142 on tworzony wed\u0142ug okre\u015blonego katalogu czy obiektywnych kryteri\u00f3w. Zwr\u00f3c\u0119 jednak uwag\u0119, \u017ce wiele interesuj\u0105cych materia\u0142\u00f3w wcale nie kryje si\u0119 w zbiorze zastrze\u017conym, ale historycy b\u0105d\u017a dziennikarze z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w nie chc\u0105 do nich dociera\u0107 i o nich pisa\u0107. We\u017amy na przyk\u0142ad \u017cyciorysy wielu znanych profesor\u00f3w, prezentowane w uczelnianych wydawnictwach. Czy znajdzie pan w tych biografiach informacje, ile lat byli oni cz\u0142onkami PZPR i jakie funkcje tam pe\u0142nili? Nie ma ich. Nie dlatego, \u017ce s\u0105 niedost\u0119pne, ale dlatego, \u017ce ci\u0105gle nie ma klimatu spo\u0142ecznego albo \u015brodowiskowego, aby o tym otwarcie m\u00f3wi\u0107. I to jest tak\u017ce jeden z tych wymiar\u00f3w d\u0142ugiego cienia PRL, o kt\u00f3rym rozmawiamy.<\/p>\r\n

Jaros\u0142aw Szarek<\/strong> – urodzony w 1963 roku w Czechowicach-Dziedzicach, historyk, publicysta, doktor nauk humanistycznych, od lipca br. prezes IPN. W latach 80. dzia\u0142a\u0142 w opozycji antykomunistycznej. Od 2000 roku pracowa\u0142 w Oddziale Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Krakowie. Autor wielu artyku\u0142\u00f3w naukowych i popularnonaukowych.<\/h5>\r\n

za: http:\/\/gosc.pl\/doc\/3519400.Dlugi-cien-PRL<\/p>\r\n

Za: Hej-kto-Polak! (5 stycznia 2017)<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Miliony Polak\u00f3w \u017cy\u0142y w PRL, zachowuj\u0105c r\u00f3\u017cne postawy wobec systemu. Nie dla wszystkich by\u0142 on obcy, nie wszystkich uwiera\u0142. Nikt batem nie zap\u0119dza\u0142 nikogo na pochody pierwszomajowe, a chodzi\u0142y miliony. To tak\u017ce pytanie o konformizm, kt\u00f3ry by\u0142 nast\u0119pstwem takich zachowa\u0144. – O tym, dlaczego tak trudno rozliczy\u0107 si\u0119 z komunizmem, opowiada dr Jaros\u0142aw Szarek, prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. Andrzej Grajewski: Czy zgodzi si\u0119 Pan […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,98,81,36,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92721"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92721"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92721\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}