{"id":92637,"date":"2017-01-02T22:30:31","date_gmt":"2017-01-03T03:30:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=92637"},"modified":"2017-01-02T12:50:48","modified_gmt":"2017-01-02T17:50:48","slug":"rozwoj-rytu-rzymskiego-michael-davies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=92637","title":{"rendered":"Rozw\u00f3j rytu rzymskiego – Michael Davies<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u201ePrzyr\u00f3wnywanie rytu Paw\u0142a VI do rytu \u015bw. Piusa V do jest absolutnie nieuprawnione<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Douglas Woodruff, \u201eThe Tablet\u201d, 25 pa\u017adziernika 1975<\/p>\r\n

Termin \u201eliturgia\u201d pochodzi od greckiego s\u0142owa oznaczaj\u0105cego pierwotnie obowi\u0105zek publiczny, powinno\u015b\u0107 obywatela wzgl\u0119dem pa\u0144stwa. W Septuagincie<\/em>, greckiej wersji Starego Testamentu, s\u0142owo to u\u017cywane jest na okre\u015blenie s\u0142u\u017cby publicznej w \u015bwi\u0105tyni, nadano mu wi\u0119c kontekst religijny, odnosz\u0105c do funkcji kap\u0142an\u00f3w podczas obrz\u0119d\u00f3w kultu \u017cydowskiego. List do \u017byd\u00f3w<\/em> m\u00f3wi o Chrystusie jako o Leitourgosie<\/em> rzeczy \u015bwi\u0119tych (\u017byd 8,1-6). Liturgia jest publicznym aktem religijnym dokonywanym przez Niego dla Jego ludu, Jego pos\u0142ug\u0105, Jego zbawcz\u0105 akcj\u0105. To w\u0142a\u015bnie przez sw\u0105 Ofiar\u0119 odkupi\u0142 On sw\u00f3j lud. Liturgia nie jest wi\u0119c aktem cz\u0142owieka ale samego Chrystusa. Najwi\u0119kszym przywilejem, jaki posiadamy jako cz\u0142onkowie Jego Cia\u0142a Mistycznego, jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 zjednoczenia si\u0119 z naszym Leitourgosem<\/em> w sk\u0142adaniu Jego Ofiary i w ofiarowaniu nas samych wraz z Nim.<\/p>\r\n

Nie mo\u017ce by\u0107 dla cz\u0142owieka wznio\u015blejszego powo\u0142ania, ni\u017c powo\u0142anie na kap\u0142ana Boga. Katolickiemu kap\u0142anowi powierzona zosta\u0142a w\u0142adza, kt\u00f3rej odm\u00f3wiono najpot\u0119\u017cniejszym archanio\u0142om, ma on moc sprowadzania na o\u0142tarz samego Syna Bo\u017cego i sk\u0142adania Go jako czystej \u0179ertwy Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej, ma w\u0142adz\u0119 odpuszczania i zatrzymywania grzech\u00f3w swych bli\u017anich. Katolicki kap\u0142an jest drugim Chrystusem, alter Christus<\/em>, narz\u0119dziem, jakim pos\u0142uguje si\u0119 B\u00f3g Syn, by obdarowa\u0107 ludzi \u0142askami, kt\u00f3re wys\u0142u\u017cy\u0142 im na Krzy\u017cu. \u015awieccy mog\u0105 jedynie dziwi\u0107 si\u0119, \u017ce jakakolwiek istota ludzka ma odwag\u0119 przyj\u0105\u0107 na siebie tak przera\u017caj\u0105c\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107  – i dzi\u0119kowa\u0107 Bogu za tych, kt\u00f3rzy to czyni\u0105.<\/p>\r\n

Modlitwa w Liturgii \u015bw. Jakuba napomina wiernych:<\/p>\r\n

\u201eNiech zamilknie wszelkie \u015bmiertelne cia\u0142o, niech stoi ze strachem i dr\u017ceniem i niech nie rozmy\u015bla o niczym ziemskim, gdy\u017c sam Kr\u00f3l kr\u00f3l\u00f3w, Pan pan\u00f3w, Chrystus nasz B\u00f3g przychodzi, by by\u0107 z\u0142o\u017cony w ofierze i dany wiernym jako pokarm, a zast\u0119py anio\u0142\u00f3w id\u0105 przed nim ze wszystkimi mocami i zwierzchno\u015bciami, wielookie cherubiny i sze\u015bcioskrzyd\u0142e serafiny zakrywaj\u0105 swe twarze i \u015bpiewaj\u0105 g\u0142o\u015bno hymn: Alleluja, Alleluja, Alleluja<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Jak istota ludzka mo\u017ce wa\u017cy\u0107 si\u0119 ofiarowa\u0107 Chrystusa – naszego Boga? Katolicki kap\u0142an wypowiada straszliwe s\u0142owa Konsekracji nie w\u0142asn\u0105 moc\u0105, ale jako narz\u0119dzie Chrystusa, in persona Christi<\/em>. Nic dziwnego wi\u0119c, \u017ce by zamanifestowa\u0107 sw\u0105 ca\u0142kowit\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od Chrystusa, Summus Sacerdos<\/em>, Najwy\u017cszego Kap\u0142ana, G\u0142\u00f3wnego Ofiarnika ka\u017cdej Mszy, oga\u0142aca si\u0119 on z w\u0142asnej osoby i oddaje ca\u0142kowicie na s\u0142u\u017cb\u0119 swemu Panu. Ka\u017cde jego s\u0142owo, ka\u017cdy jego gest, regulowany jest przez rubryki Msza\u0142u. Oto, jak pewien kap\u0142an wyja\u015bnia\u0142 tradycyjny stosunek do sprawowania Mszy:<\/p>\r\n

\u201ePami\u0119tam, \u017ce gdy przygotowywano mnie od odprawienia mej pierwszej Mszy, najsurowiej przypominano mi i nakazywano powtarza\u0107 to sobie cz\u0119sto, \u017ce ka\u017cdy m\u00f3j gest i s\u0142owo przy o\u0142tarzu powinny \u015bci\u015ble odpowiada\u0107 rubrykom. Wszystko – ton g\u0142osu, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, pok\u0142ony, przykl\u0119kni\u0119cia, zwr\u00f3cenia si\u0119 ku wiernym, wysoko\u015b\u0107 i szeroko\u015b\u0107 rozk\u0142adania ramion – musia\u0142o dok\u0142adnie odpowiada\u0107 zaleceniom Msza\u0142u. Dlaczego? Poniewa\u017c przy o\u0142tarzu dokonuje si\u0119 najbardziej wznios\u0142y akt dost\u0119pny dla istoty ludzkiej, ofiarowanie Syna Bo\u017cego Bogu Ojcu. Zar\u00f3wno teologia jak sama logika podpowiada nam, \u017ce w sytuacji tej konieczne jest okazanie maksymalnej czci, do jakiej tylko zdolna jest istota ludzka. A poniewa\u017c istoty ludzkie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z cia\u0142a i duszy, wynika z tego dalej, \u017ce ka\u017cde wypowiadane s\u0142owo, ka\u017cdy gest, musz\u0105 by\u0107 wykonywane z najwy\u017csz\u0105 czci\u0105 dla tego najwy\u017cszego aktu kultu, do kt\u00f3rego \u017caden cz\u0142owiek nie m\u00f3g\u0142by nigdy ro\u015bci\u0107 sobie prawa. Wszyscy mamy sk\u0142onno\u015b\u0107 do nabywania pewnych manier czy nawyk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142aby umniejszy\u0107 t\u0119 cze\u015b\u0107, gdyby kap\u0142anowi pozostawiono swobod\u0119 w kwestii s\u0142\u00f3w i gest\u00f3w czynionych podczas Mszy. Wynika z tego, \u017ce wszelkie osobiste nawyki ograniczone musz\u0105 zosta\u0107 do minimum. St\u0105d w\u0142a\u015bnie rubryki, do kt\u00f3rych przestrzegania zobowi\u0105zany jest ka\u017cdy odprawiaj\u0105cy Msz\u0119 kap\u0142an, depersonalizuj\u0105ce go niejako ze wzgl\u0119du na cze\u015b\u0107, jak\u0105 musz\u0105 okazywa\u0107 ludzie podczas sk\u0142adania ofiary Bogu. Jak inaczej mogliby oni uzna\u0107 w swych sercach sw\u0105 ca\u0142kowit\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od Tego, kt\u00f3ry stworzy\u0142 ich z niczego, gdyby nie manifestowali tego w ka\u017cdym ge\u015bcie cia\u0142a wykonywanym podczas Mszy? Je\u015bli usta m\u00f3wi\u0105 z obfito\u015bci serca, prawdziwe jest r\u00f3wnie\u017c twierdzenie przeciwne, serce przepe\u0142nione jest czci\u0105, je\u015bli usta celebruj\u0105cego kap\u0142ana wy\u0107wiczone s\u0105 w mowie pe\u0142nej szacunku, a cia\u0142o w wyra\u017caniu czci poprzez seri\u0119 pe\u0142nych dostoje\u0144stwa gest\u00f3w. Nie s\u0105dz\u0119, bym musia\u0142 rozwija\u0107 ten punkt. Cz\u0142owiek nie jest bezmy\u015bln\u0105 maszyn\u0105 do liczenia. Jest  istot\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z duszy i cia\u0142a. W akt kultu anga\u017cuje ca\u0142ego siebie. W\u0142a\u015bnie z tego powodu w starej Mszy celebruj\u0105cy kap\u0142an nigdy nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pozostawiony samemu sobie. Musia\u0142 dostosowa\u0107 si\u0119 do norm liturgicznych, zdepersonalizowany ze wzgl\u0119du na cze\u015b\u0107, kt\u00f3ra musia\u0142a otacza\u0107 Naj\u015bwi\u0119tsz\u0105 Ofiar\u0119. Zawsze, kiedykolwiek ludzie sk\u0142adali ofiary, okazywali stosown\u0105 im cze\u015b\u0107. Nie przychodzi si\u0119 przecie\u017c na audiencj\u0119 do kr\u00f3lowej w parze d\u017cins\u00f3w i brudnych tenis\u00f3wkach. S\u0105dz\u0119, \u017ce wyrazi\u0142em to jasno<\/em>\u201d[1]<\/a>.<\/p>\r\n

Jest rzecz\u0105 jak najbardziej s\u0142uszn\u0105 i stosown\u0105, by ka\u017cde s\u0142owo, ka\u017cdy gest kap\u0142ana sk\u0142adaj\u0105cego Bogu Ojcu w ofierze Jego Jednorodzonego Syna by\u0142y drobiazgowo regulowane, co jednak zaskakuj\u0105ce, a\u017c do og\u0142oszenia bulli Quo primum tempore<\/em> z roku 1570 nie istnia\u0142a \u017cadna papieska czy te\u017c soborowa regulacja dotycz\u0105ca celebracji Mszy w rycie rzymskim. Najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 Msza\u0142u promulgowanego przez t\u0119 bull\u0119 by\u0142o to, \u017ce nie okre\u015bla\u0142 on sposobu, w jaki powinna by\u0107 sprawowana Msza, a jedynie sankcjonowa\u0142 spos\u00f3b, w jaki celebrowana by\u0142a ona w chwili jej og\u0142oszenia. A\u017c do Vaticanum II<\/em> norm\u0105 by\u0142o, \u017ce akty legislacyjne kodyfikuj\u0105 rozw\u00f3j, a nie inicjuj\u0105 go.<\/p>\r\n

Do IV wieku podczas sprawowania Mszy nie u\u017cywano \u017cadnych ksi\u0105g poza Bibli\u0105, z kt\u00f3rej brane by\u0142y czytania. Msza obejmowa\u0142a dwie odr\u0119bne cz\u0119\u015bci. Pierwsz\u0105 by\u0142o schrystianizowane synagogalne nabo\u017ce\u0144stwo modlitewne, czytania i kazanie. Pod koniec \u201eLiturgii S\u0142owa\u201d katechumeni, kt\u00f3rzy nie byli ochrzczeni, musieli opu\u015bci\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 – st\u0105d nazwa \u201eMsza katechumen\u00f3w\u201d. Nast\u0119pnie rozpoczyna\u0142a si\u0119 druga cz\u0119\u015b\u0107, misterium chrze\u015bcija\u0144skie, Eucharystia. By\u0142a to celebracja improwizowana przez biskupa, jednak od czas\u00f3w apostolskich przybiera\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c pewne ustalone formy. Kiedy \u015bw. Pawe\u0142 wymienia S\u0142owa Ustanowienia, cytuje ustanowion\u0105 ju\u017c formu\u0142\u0119 eucharystyczn\u0105. Wierni uczestniczyli w Eucharystii \u015bpiewaj\u0105c stosowne hymny i odpowiadaj\u0105c na wezwania kap\u0142ana, czego nie mogliby czyni\u0107, gdyby nie istnia\u0142y pewne ustalone formy.<\/p>\r\n

Cech\u0105 wiary chrze\u015bcija\u0144skiej by\u0142a konserwatywna, zachowawcza mentalno\u015b\u0107. Oczekiwano wi\u0119c, \u017ce nowy biskup b\u0119dzie si\u0119 modli\u0142 tymi samymi modlitwami, co jego poprzednik, poniewa\u017c taki by\u0142 zwyczaj. We wsp\u00f3\u0142czesnym spo\u0142ecze\u0144stwie poj\u0119cie tradycji ustnej w\u0142a\u015bciwie si\u0119 ju\u017c zatraci\u0142o, istnieje jedynie w\u015br\u00f3d dzieci. Niech tylko rodzice zmieni\u0105 jedno s\u0142owo w bajce o Czerwonym Kapturku albo Trzech Misiach, a spotkaj\u0105 si\u0119 niechybnie z \u017cywio\u0142owym protestem. Zjawisko tradycji ustnej powszechne jest we wszystkich kulturach. Nordycki bard m\u00f3g\u0142 godzinami \u015bpiewa\u0107 tradycyjn\u0105 sag\u0119 nie odst\u0119puj\u0105c ani na s\u0142owo od wersji, kt\u00f3rej nauczy\u0142 si\u0119 od bard\u00f3w w swej m\u0142odo\u015bci.<\/p>\r\n

Najbardziej rzucaj\u0105c\u0105 si\u0119 cech\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Apostolskiego by\u0142a gorliwo\u015b\u0107 misyjna. Zbawiciel nakaza\u0142 swym Aposto\u0142om g\u0142osi\u0107 Ewangeli\u0119 wszystkim narodom i podkre\u015bli\u0142, \u017ce biada im, gdyby zaniedbali tego nakazu. Gdy misjonarz zak\u0142ada\u0142 nowy Ko\u015bci\u00f3\u0142, pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 oczywi\u015bcie obrz\u0119dami, kt\u00f3re by\u0142y mu znane. Nieustanna cyrkulacja wiernych pomi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142ami partykularnymi zapewnia\u0142a istnienie do\u015b\u0107 jednolitego og\u00f3lnego wzorca. Wzorzec ten sta\u0142 si\u0119 fundamentem dla wszystkich staro\u017cytnych ryt\u00f3w do dzi\u015b dnia u\u017cywanych, jak to zosta\u0142o wyja\u015bnione w opisie liturgii w Apologii<\/em> \u015bw. Justyna M\u0119czennika (zm. ok. 164). W pozostawionym przez niego opisie \u0142atwo mo\u017cna rozpozna\u0107 wszystkie elementy tradycyjnej Mszy rzymskiej[2]<\/a>. Apologia<\/em> napisana zosta\u0142a w celu sk\u0142onienia cesarza do okazania wi\u0119kszej tolerancji dla chrze\u015bcijan, poprzez przedstawienie dowod\u00f3w, \u017ce nie s\u0105 oni winni niemoralnego prowadzenia si\u0119 i udzia\u0142u w odra\u017caj\u0105cych obrz\u0119dach.<\/p>\r\n

Skoro w IV wieku ustali\u0142a si\u0119 praktyka spisywania obrz\u0119d\u00f3w liturgicznych, mniej lub bardziej jednolity wzorzec, b\u0119d\u0105cy w u\u017cyciu do tej pory, wykrystalizowa\u0142 w cztery \u201eryty matki,\u201d z kt\u00f3rych bior\u0105 pocz\u0105tek wszystkie ryty p\u00f3\u017aniejsze. S\u0142owo \u201eryt\u201d mo\u017ce by\u0107 u\u017cywane w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych znaczeniach. Mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 do  poszczeg\u00f3lnych obrz\u0119d\u00f3w liturgicznych, m\u00f3wimy wi\u0119c o rycie chrztu, rycie Mszy, rycie b\u0142ogos\u0142awienia palm. Mo\u017ce te\u017c si\u0119 odnosi\u0107 do ca\u0142o\u015bci obrz\u0119d\u00f3w liturgicznych konkretnej religii: m\u00f3wimy np. o rytach \u017cydowskich, chrze\u015bcija\u0144skich czy hinduistycznych. W tym sensie termin ryt rzymski odnosi si\u0119 do wszystkich obrz\u0119d\u00f3w liturgicznych u\u017cywanych przez Ko\u015bcio\u0142y w obr\u0119bie Patriarchatu Rzymskiego. Na okre\u015blenie zbioru obrz\u0119d\u00f3w u\u017cywany jest te\u017c termin \u201eliturgia\u201d, tak wi\u0119c terminy ryt rzymski i liturgia rzymska s\u0105 r\u00f3wnoznaczne.<\/p>\r\n

Trzy z czterech ryt\u00f3w pierwotnych wywodz\u0105 si\u0119 z trzech staro\u017cytnych patriarchat\u00f3w: Rzymu, Aleksandrii i Antiochii, kt\u00f3re uznawane by\u0142y przez Sob\u00f3r Nicejski (325). Jurysdykcja patriarchy rozci\u0105ga si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na terytoria s\u0105siaduj\u0105ce z jego stolic\u0105. Posiada\u0142 on te\u017c prawo do mianowania metropolit\u00f3w, tj. biskup\u00f3w g\u0142\u00f3wnych stolic patriarchatu, przes\u0142uchiwania ich w razie oskar\u017cenia i wys\u0142uchiwania apelacji od ich wyrok\u00f3w. Jerozolima i Konstantynopol uznane zosta\u0142y za patriarchaty przez Sob\u00f3r Chalcedo\u0144ski (451), ich liturgie pochodz\u0105 jednak od liturgii patriarchatu antioche\u0144skiego.<\/p>\r\n

Wskutek powagi, jak\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 stolice patriarchat\u00f3w, ich liturgie by\u0142y stopniowo przyjmowane przez s\u0105siednie miasta, a\u017c ostatecznie rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na ca\u0142ym terytorium patriarchatu. Zasada, wedle kt\u00f3rej ryt zwi\u0105zany jest z patriarchatem, utrzymywa\u0142a si\u0119 w dalszym ci\u0105gu, z jednym znacz\u0105cym wyj\u0105tkiem, jaki stanowi tzw. ryt gallika\u0144ski. Papie\u017c by\u0142 patriarch\u0105 ca\u0142ej Zachodniej (\u0141aci\u0144skiej) Europy, jednak wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 Zachodu nie pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 rytem rzymskim.  P\u00f3\u0142nocne W\u0142ochy (kt\u00f3rych centrum by\u0142 Mediolan), Galia, Germania, Hiszpania, Brytania[3]<\/a> i Irlandia posiada\u0142y swe w\u0142asne liturgie. Wszystkie one stanowi\u0142y modyfikacje rytu pierwotnego i m\u00f3wi si\u0119 o nich jako o rycie gallika\u0144skim. Mia\u0142y one bezdyskusyjnie wschodnie pochodzenie i prawdopodobnie wywodz\u0105 si\u0119 z Antiochii, cho\u0107 kwestia ta pozostaje sporna. Szerz\u0105c si\u0119 na terytorium Europy ryt ten podlega\u0142 lokalnym zmianom i adaptacjom.<\/p>\r\n

Przez setki lat sami tylko papie\u017ce nie narzucali w\u0142asnego rytu swemu patriarchatowi. Okazyjnie wykazywali co prawda trosk\u0119 o jednolito\u015b\u0107 kultu i podejmowali pewne pr\u00f3by, by zast\u0105pi\u0107 ryt ambrozja\u0144ski w Mediolanie rytem rzymskim, jednak wed\u0142ug ks. Fortescue:<\/p>\r\n

\u201ePrzewa\u017caj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 [papie\u017cy] traktowa\u0142a istniej\u0105cy stan rzeczy z absolutn\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105. Gdy inni biskupi pytali ich, jak dane ceremonie sprawowane s\u0105 w Rzymie, przesy\u0142ali im ich opisy, w istocie jednak tolerowali r\u00f3\u017cne ich wersje. \u015aw. Grzegorz I (590-604) nie usi\u0142owa\u0142 dostosowa\u0107 liturgii m\u0142odego Ko\u015bcio\u0142a Anglii do zwyczaj\u00f3w rzymskich, ale powiedzia\u0142 \u015bw. Augustynowi, by zaprowadzi\u0142 tam takie obrz\u0119dy znane z Rzymu czy Galii, jakie sam uzna za stosowne<\/em>\u201d[4]<\/a>.<\/p>\r\n

Pocz\u0105wszy od VI wieku na Zachodzie ryt gallika\u0144ski wypierany stopniowo by\u0142 przez ryt rzymski, by\u0142a to jednak zas\u0142uga nie papie\u017cy, ale lokalnych biskup\u00f3w i w\u0142adc\u00f3w \u015bwieckich, kt\u00f3rzy pragn\u0119li dostosowa\u0107 obrz\u0119dy lokalne do obrz\u0119d\u00f3w Stolicy Apostolskiej.<\/p>\r\n

Od V wieku liturgiczne tradycje i zwyczaje zbierane by\u0142y w ksi\u0119gach zwanych sakramentarzami. Nie przypomina\u0142y one obecnych msza\u0142\u00f3w, poniewa\u017c zawiera\u0142y jedynie cz\u0119\u015bci liturgii nale\u017c\u0105ce do kap\u0142ana tj. Kolekty, Prefacje czy Kanon, ale nie czytania czy \u015bpiewy. Najwa\u017cniejszy spo\u015br\u00f3d nich jest Sakramentarz Gregoria\u0144ski, tradycyjnie przypisywany \u015bw. Grzegorzowi I. Najstarszy zachowany jego egzemplarz datowany jest na rok 811 lub 812. Sakramentarz ten stanowi\u0142 baz\u0119 dla przysz\u0142ego Msza\u0142u \u015bw. Piusa V i ustala\u0142 r\u00f3wnie\u017c kalendarz liturgiczny. Papie\u017c Adrian I przekaza\u0142 jego kopi\u0119 Karolowi Wielkiemu, z my\u015bl\u0105 o zaprowadzeniu wi\u0119kszej jednolito\u015bci w liturgii na terenie jego cesarstwa. Sakramentarz ten by\u0142 jednak niekompletny i nie zawiera\u0142 cz\u0119\u015bci zmiennych Mszy niedzielnych. Karol Wielki powierzy\u0142 przeprowadzenie reformy liturgicznej Anglosasowi Alkuinowi z Yorku (ok. 735-804), kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 zadania uzupe\u0142nienia Sakramentarza Gregoria\u0144skiego o liturgi\u0119 mszaln\u0105 i modlitwy zaczerpni\u0119te ze \u017ar\u00f3de\u0142 gallika\u0144skich. Jego Msza\u0142 sta\u0142 si\u0119 oficjalnym Msza\u0142em Ko\u015bcio\u0142a frankijskiego i wkr\u00f3tce rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 w na ca\u0142ym kontynencie, przyczyniaj\u0105c si\u0119 w wielkim stopniu do jednolito\u015bci kultu, jaka cechowa\u0142a przedreformacyjn\u0105 Europ\u0119. Cho\u0107 jednak liturgia gallika\u0144ska zosta\u0142a ostatecznie zast\u0105piona liturgi\u0105 rzymsk\u0105, by\u0142a to liturgia rzymska obejmuj\u0105ca liczne sobie elementy gallika\u0144skie. Ks. Fortescue pisze:<\/p>\r\n

\u201eTak wi\u0119c widzimy, \u017ce co najmniej od X czy XI wieku ryt rzymski wypar\u0142 gallika\u0144ski za wyj\u0105tkiem dw\u00f3ch o\u015brodk\u00f3w (Mediolanu i Toledo) i u\u017cywany by\u0142 jako jedyny na ca\u0142ym Zachodzie, potwierdzaj\u0105c w ten spos\u00f3b zasad\u0119, \u017ce to patriarchat narzuca obowi\u0105zuj\u0105cy na obszarze jego jurysdykcji ryt. Jednak w trakcie d\u0142ugiego i stopniowego procesu zast\u0119powania rytu gallika\u0144skiego, sam ryt rzymski uleg\u0142 wp\u0142ywom swego rywala i w momencie, gdy pozosta\u0142 samotnie na placu boju, nie by\u0142 ju\u017c starym, czystym rytem rzymskim – sta\u0142 si\u0119 zgallikanizowanym rytem rzymskim, kt\u00f3rym pos\u0142ugujemy si\u0119 obecnie<\/em>\u201d[5]<\/a>.<\/p>\r\n

Obecne w nim elementy rzymskie s\u0105 stonowane, pow\u015bci\u0105gliwe i pe\u0142ne godno\u015bci, podczas gdy gallika\u0144skie cechuje wi\u0119ksza \u017cywio\u0142owo\u015b\u0107, wnosz\u0105 one do niego pewn\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 oraz uczucie, kt\u00f3re odegra\u0142y \u017cywotn\u0105 rol\u0119 w doprowadzeniu Mszy rzymskiej do doskona\u0142o\u015bci, na jak\u0105 tylko mo\u017ce zdoby\u0107 si\u0119 ziemska liturgia (patrz Cranmer\u2019s Godly Order<\/em>, ss. 76-77).<\/p>\r\n

Za pontyfikatu Innocentego III (1198-1216) franciszkanie zdecydowali si\u0119 przyj\u0105\u0107 Msza\u0142 wed\u0142ug rytu Kurii Rzymskiej (Missale Romanum<\/em>) i ostatecznie bracia w\u0119druj\u0105cy upowszechnili go na ca\u0142ym \u015bwiecie chrze\u015bcija\u0144skim. Wkr\u00f3tce sta\u0142 si\u0119 on g\u0142\u00f3wn\u0105 ksi\u0119g\u0105 liturgiczn\u0105 Christianitas<\/em> i utorowa\u0142 drog\u0119 reformie \u015bw. Piusa V, cho\u0107 w przysz\u0142o\u015bci dodane mia\u0142y by\u0107 do niego jeszcze pewne elementy, jak  modlitwy u stopni o\u0142tarza, Offerorium<\/em> i Ostatnia Ewangelia. Miko\u0142aj III (1277-1280) narzuci\u0142 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0119 franciszka\u0144skiej wersji Msza\u0142u diecezji rzymskiej i t\u0119 w\u0142a\u015bnie form\u0119, we wszystkich najwa\u017cniejszych elementach, znajdujemy w Mszale \u015bw. Piusa V. Pierwsza drukowana edycja Msza\u0142u Rzymskiego ukaza\u0142a si\u0119 w roku 1474 w Mediolanie, a zawarty w nim porz\u0105dek Mszy jest zasadniczo identyczny z tym, jaki znajdujemy w Mszale z roku 1570. Cho\u0107 ryt rzymski wszed\u0142 do u\u017cycia na terenie Patriarchatu Rzymskiego  jeszcze przed reform\u0105 z roku 1570, istnia\u0142y pewne lokalne jego odmiany, nie tyle na terenie r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw, co diecezji. W przedreformacyjnej Brytanii w u\u017cyciu znajdowa\u0142o si\u0119 kilka Msza\u0142\u00f3w, nie stanowi\u0142y one jednak niezale\u017cnych ryt\u00f3w (takich jak ryt ambrozja\u0144ski w Mediolanie), ale okre\u015blane by\u0142y jako \u201eobrz\u0105dki\u201d. Tak wi\u0119c w Anglii i Walii wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y obrz\u0105dek Sarum (Salisbury), Yorku, Lincoln, Bangor oraz Hereford. W\u0142asne Msza\u0142y posiada\u0142y r\u00f3wnie\u017c zgromadzenia zakonne, takie jak dominikanie, karmelici czy kartuzi. R\u00f3\u017cnice miedzy poszczeg\u00f3lnymi obrz\u0105dkami narasta\u0142y stopniowo, pod wp\u0142ywem lokalnych tradycji, kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze darzy\u0142 wielkim szacunkiem.<\/p>\r\n

Reformacja protestancka dostarczy\u0142a dodatkowego bod\u017aca do podj\u0119cia reformy liturgicznej, kt\u00f3ra niezale\u017cnie od wszystkiego i tak sta\u0142a si\u0119 konieczno\u015bci\u0105. Mnogo\u015b\u0107 lokalnych odmian rytu rzymskiego, z wieloma porz\u0105dkami i najprzer\u00f3\u017cniejszymi zwyczajami, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re by\u0142y dziwaczne i eklektyczne, stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej uci\u0105\u017cliwa. Co za\u015b wa\u017cniejsze, coraz bardziej pal\u0105c\u0105 stawa\u0142a si\u0119 potrzeba posiadania jednolitego i autorytatywnego wyrazu liturgicznego katolickiej doktryny eucharystycznej, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 bastionem prawdziwej wiary w obliczu zagro\u017cenia ze strony protestanckich herezji, wyra\u017canych przez reformator\u00f3w we wprowadzanych przez nich liturgiach. Jak wykaza\u0142em w ksi\u0105\u017cce Cranmer\u2019s Godly Order<\/em>, reformatorzy dawali liturgiczny wyraz swym herezjom g\u0142\u00f3wnie poprzez usuwanie modlitw z odmian rytu rzymskiego u\u017cywanych w Ko\u015bcio\u0142ach lokalnych, nad kt\u00f3rymi zyskiwali kontrol\u0119. Dwoma szczeg\u00f3lnymi b\u00c3\u00aates noire<\/em> by\u0142y dla nich modlitwy Offertorium<\/em> oraz Kanon Rzymski.<\/p>\r\n

Sob\u00f3r Trydencki skodyfikowa\u0142 katolick\u0105 doktryn\u0119 eucharystyczn\u0105 w jasnych, lecz r\u00f3wnocze\u015bnie inspiruj\u0105cych s\u0142owach. Przedstawiona przez niego nauka ma charakter nieomylny:<\/p>\r\n

\u201eDlatego ten \u015bwi\u0119ty Sob\u00f3r, podaj\u0105c zdrow\u0105 i autentyczn\u0105 nauk\u0119 o czcigodnym i Boskim Sakramencie Eucharystii, kt\u00f3r\u0105 zawsze zachowywa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, pouczony przez samego Jezusa Pana naszego i Jego Aposto\u0142\u00f3w oraz przez Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry mu z ka\u017cdym dniem przypomina wszelk\u0105 prawd\u0119 [por. J 14, 26 nn], zabrania wszystkim wiernym Chrystusa, \u017ceby nie odwa\u017cali si\u0119 o Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramencie Eucharystii odt\u0105d inaczej wierzy\u0107, naucza\u0107 lub w kazaniach g\u0142osi\u0107, ni\u017c zosta\u0142o to okre\u015blone i wyja\u015bnione w obecnym dekrecie<\/em>\u201d[6]<\/a>.<\/p>\r\n

Sob\u00f3r zadekretowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c reform\u0119 rytu rzymskiego i wydaje si\u0119 by\u0107 oczywiste, \u017ce zamierza\u0142 nada\u0107 zreformowanemu Msza\u0142owi tak\u0105 sam\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107 i nienaruszalno\u015b\u0107, co swemu nauczaniu doktrynalnemu. Tak wi\u0119c kodyfikacja tego Msza\u0142u postrzegana by\u0107 powinna nie jako wyraz woli samego tylko papie\u017ca, ale jako dzie\u0142o Soboru Trydenckiego, pomimo i\u017c zako\u0144czy\u0142 on swe obrady 4 grudnia 1563 roku, przed uko\u0144czeniem prac przez Komisj\u0119. Misj\u0119 jego podj\u0105\u0142 papie\u017c Pius IV, kt\u00f3ry zmar\u0142 jednak przed uko\u0144czeniem prac, tak wi\u0119c dopiero jego nast\u0119pca, \u015bw. Pius V, promulgowa\u0142 Msza\u0142 b\u0119d\u0105cy owocem soboru bull\u0105 Quo primum tempore<\/em> z 14 lipca 1570 roku. Poniewa\u017c Msza\u0142 ten jest dzie\u0142em Soboru Trydenckiego, jego oficjalna nazwa brzmi Missale Romanum ex decreto sacrosancti Concilii Tridentini restitutum<\/em> (Msza\u0142 Rzymski odnowiony wedle dekret\u00f3w \u015awi\u0119tego Soboru Trydenckiego<\/em>). By\u0142 to pierwszy przypadek w licz\u0105cej 1570 lat historii Ko\u015bcio\u0142a, w kt\u00f3rym sob\u00f3r lub papie\u017c og\u0142osili akt legislacyjny w kwestii liturgii.<\/p>\r\n

Bulla Quo primum tempore<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Fakt, \u017ce a\u017c do tego czasu nie istnia\u0142a soborowa czy papieska legislacja w kwestii Msza\u0142u nie oznacza, \u017ce Msza\u0142y u\u017cywane przed rokiem 1570 nie posiada\u0142y statusu prawnego. Ka\u017cdy istniej\u0105cy Msza\u0142 reprezentowa\u0142 zwyczaj, a gdy mo\u017cna by\u0142o udowodni\u0107 istnienie zwyczaju maj\u0105cego sto lub wi\u0119cej lat, m\u00f3g\u0142 on by\u0107 zniesiony jedynie poprzez wyra\u017any dekret. Pe\u0142ny tekst bulli Quo primum<\/em> znajduje si\u0119 w Za\u0142\u0105czniku II<\/em>, wraz z ocen\u0105 jego statusu prawnego autorstwa wybitnego francuskiego kanonisty ks. Raymonda Dulac. Reforma \u015bw. Piusa V przeanalizowana zosta\u0142a szczeg\u00f3\u0142owo w rozdziale X ksi\u0105\u017cki Cranmer\u2019s Godly Order<\/em>, w tym miejscu stre\u015bcimy wi\u0119c jedynie pokr\u00f3tce g\u0142\u00f3wne jej [bulli Quo primum<\/em>] punkty.<\/p>\r\n

Quo primum tempore<\/em>:<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. Nie promulguje nowego Msza\u0142u, ale jedynie zatwierdza i kodyfikuje (statui mus et ordinamus<\/em>) staro\u017cytny ryt rzymski.<\/li>\r\n\t
  2. Rozci\u0105ga jego u\u017cywanie na Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u0141aci\u0144ski za wyj\u0105tkiem:<\/li>\r\n\t
  3. Ryt\u00f3w u\u017cywanych nieprzerwanie przez ponad 200 lat.<\/li>\r\n\t
  4. Udziela wszystkim kap\u0142anom na zawsze zgody na swobodne i legalne pos\u0142ugiwanie si\u0119 tym Msza\u0142em<\/li>\r\n\t
  5. Wymienia szczeg\u00f3\u0142owo osoby, miejsca i czas, do jakich stosuj\u0105 si\u0119 jej przepisy.<\/li>\r\n\t
  6. Potwierdza wprowadzane regulacje przez ustanowienie konkretnych sankcji.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    Msza\u0142 Rzymski promulgowany przez Quo primum<\/em> tempore<\/em> nie istnieje bynajmniej na mocy tej bulli, tj. na mocy osobistego dekretu \u015bw. Piusa V. Jak wyja\u015bnia hrabia Neri Capponi, bulla sankcjonowa\u0142a jedynie prawo zwyczajowe – a wedle powszechnej opinii kanonist\u00f3w w przypadku, gdyby prawo stanowione zosta\u0142o uchylone, prawo zwyczajowe pozostaje nadal w mocy. Prawo stanowione nie znosi prawa zwyczajowego, ale jest do niego dodane. Obszerny fragment tego wa\u017cnego artyku\u0142u na temat obecnego statusu prawnego Mszy Trydenckiej do\u0142\u0105czony zosta\u0142 do Dodatku II<\/em>.<\/p>\r\n

    A\u017c do czas\u00f3w rewolucji liturgicznej Vaticanum II<\/em> w Mszale nie zosta\u0142a dokonana \u017cadna znacz\u0105ca zmiana, apologeci rewolucji usi\u0142uj\u0105 jednak stworzy\u0107 wra\u017cenie, \u017ce by\u0142a to jedynie ostatnia z serii podobnych reform. Np. w artykule opublikowanym pierwotnie 26 sierpnia 1976 roku na \u0142amach \u201eLa Croix\u201d francuski liturgista msgr Aim\u00c3\u00a9-Georges Martimort przytacza seri\u0119 przedpoborowych reform i rewizji Msza\u0142u, zwie\u0144czonych dodaniem imienia \u015bw. J\u00f3zefa do kanonu Rzymskiego podczas II Soboru Watyka\u0144skiego. Wymienia zw\u0142aszcza trzech papie\u017cy, kt\u00f3rzy dokonywali wed\u0142ug niego w przesz\u0142o\u015bci rewizji Msza\u0142u: Klemensa VIII, Urbana VIII i \u015bw. Piusa X. Dowodzi to, jak twierdzi, \u017ce \u201ereforma Soboru Trydenckiego nigdy nie by\u0142a postrzegana jako nietykalna<\/em>\u201d. Najlepsz\u0105 odpowiedzi\u0105 na te zarzuty jest bez w\u0105tpienia brewe Si quid est<\/em> Urbana VIII oraz Konstytucja Apostolska Diviono afflatu<\/em> \u015bw. Piusa X. Dokumenty te znale\u017a\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c w Dodatku II<\/em>. G\u0142\u00f3wnym celem Klemensa i Urbana by\u0142o odnowienie Msza\u0142u i przywr\u00f3cenie mu formy z roku 1570. Klemens VIII wyja\u015bnia\u0142 na przyk\u0142ad, \u017ce cho\u0107 \u015bw. Pius V nakaza\u0142, by nic nie by\u0142o dodawane lub usuwane z tego Msza\u0142u, na przestrzeni lat dokonywane by\u0142y jednak r\u00f3\u017cne zmiany. Zaleci\u0142 wi\u0119c, by Msza\u0142y zawieraj\u0105ce takie zmiany nie by\u0142y u\u017cywane do celebracji Mszy, zanim nie zostan\u0105 skorygowane wedle oryginalnego tekstu Msza\u0142u opublikowanego na polecenie \u015bw. Piusa V.<\/p>\r\n

    \u015aw. Pius X natomiast dokona\u0142 rewizji nie tyle Msza\u0142u, co muzyki. Gradua\u0142 Watyka\u0144ski z roku 1906 zawiera nowe, czy raczej odnowione, formy cz\u0119\u015bci \u015bpiewanych przez celebransa, a wi\u0119c musia\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 one w Mszale. Konstytucja Apostolska Divino afflatu<\/em> dotyczy\u0142a zasadniczo Brewiarza, jako \u017ce reorganizowa\u0142a ona Psa\u0142terz. Wskutek licznych kanonizacji, wspomnienia pewnych \u015bwi\u0119tych regularnie zast\u0119powa\u0142y liturgi\u0119 Mszy niedzielnych i ferialnych, zw\u0142aszcza pi\u0119knych ferialnych Mszy wielkopostnych, a ksi\u0119\u017ca nie odmawiali ju\u017c ca\u0142ego Psa\u0142terza ka\u017cdego tygodnia podczas modlitw brewiarzowych. Poci\u0105gn\u0119\u0142o to za sob\u0105 pewne zmiany w kalendarzu liturgicznym, co wyja\u015bnia, dlaczego Divino afflatu<\/em> drukowane jest na pocz\u0105tku Msza\u0142u. Mia\u0142 to by\u0107 pierwszy etap bardzo potrzebnej reformy kalendarza rzymskiego, do przeprowadzenia kt\u00f3rej papie\u017c powo\u0142a\u0142 specjaln\u0105 komisj\u0119. Podobnie jak w przypadku reform Klemensa VIII i Urbana VIII, reforma Piusa X mo\u017ce by\u0107 postrzegana jako kontynuacja reformy \u015bw. Piusa V.<\/p>\r\n

    24 marca 1945 roku Pius XII og\u0142osi\u0142 List Apostolski In cotidianis precibus<\/em>, autoryzuj\u0105cy zrewidowane \u0142aci\u0144skie t\u0142umaczenie Psalm\u00f3w. Nowa wersja nie by\u0142a obowi\u0105zkowa i pomimo faktu, \u017ce nowe t\u0142umaczenia by\u0142y bardziej wierne, wielu duchownych wola\u0142o wersj\u0119 tradycyjn\u0105. Pius XII zamanifestowa\u0142 sw\u00f3j wielki szacunek dla tradycji wprowadzaj\u0105c zrewidowany Psa\u0142terz jedynie jako opcj\u0119.<\/p>\r\n

    W dekrecie Kongregacji Ryt\u00f3w z 9 lutego 1951 roku Pius XII autoryzowa\u0142 przywr\u00f3cenie (odnowienie) Wigilii Paschalnej od rana do wieczora Wielkiej Soboty. Jednym z wielu s\u0142usznych powod\u00f3w tej reformy by\u0142 fakt, \u017ce Wielka Sobota przesta\u0142a by\u0107 dla wielu robotnik\u00f3w dniem wolnym od pracy i obrz\u0119dy Wigilii sprawowane by\u0142y cz\u0119sto w niemal pustych ko\u015bcio\u0142ach. W roku 1955 papie\u017c zatwierdzi\u0142 rewizj\u0119 rubryk Msza\u0142u oraz Brewiarza, dotycz\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wnie kalendarza – co by\u0142o w istocie kontynuacj\u0105 inicjatywny \u015bw. Piusa X. 18 listopada 1955 Pius XII zatwierdzi\u0142 dekret Maxima Redemptoris<\/em>, reformuj\u0105cy ceremonie Wielkiego Tygodnia. Wszystkie te reformy by\u0142y bardzo uzasadnione i w oczywisty spos\u00f3b zachowana by\u0142a ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z poprzednimi obrz\u0119dami. Jak zauwa\u017cy\u0142 Klemens VIII w Cum Sanctissimum: <\/em>\u201eUlepszenia ta jednak, wyp\u0142ywaj\u0105ce niejako z tych samych \u017ar\u00f3de\u0142 i zasad, wydaj\u0105 si\u0119 raczej uzupe\u0142nia\u0107 znaczenie (\u2026) ni\u017c wprowadza\u0107 co\u015b nowego<\/em>\u201d. Oczywi\u015bcie reformy te nie dotyczy\u0142y ordinarium[7]<\/strong><\/a><\/em> Mszy, a same zmiany przyj\u0119te zosta\u0142y przychylnie i pochwalane by\u0142y r\u00f3wnie\u017c przez tradycjonalist\u00f3w, stanowczo przeciwnych reformie Paw\u0142a VI[8]<\/a>.<\/p>\r\n

    23 marca 1955 roku Pius XII zatwierdzi\u0142 reform\u0119 rubryk dotycz\u0105c\u0105 w g\u0142\u00f3wnej mierze kalendarza, co by\u0142o zgodne z reform\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119t\u0105 przez \u015bw. Piusa X. Reforma ta uko\u0144czona zosta\u0142a przez Jana XXIII dekretem Novum rubricarum<\/em> z 26 lipca 1960 roku. Jak wskazuje sam tytu\u0142 (Promulgacja nowej postaci rubryk Brewiarza Rzymskiego oraz Msza\u0142u<\/em>), reforma ta dotyczy\u0142a zasadniczo rubryk, a zw\u0142aszcza kalendarza. Papie\u017c wprowadzi\u0142 jednak pewne zmiany do obrz\u0119d\u00f3w Mszy, kt\u00f3re nie mia\u0142y co prawda znaczenia doktrynalnego, by\u0142y jednak niefortunne. Pierwsza z nich by\u0142a najmniej znacz\u0105ca i dotyczy\u0142a zniesienia przy niekt\u00f3rych okazjach psalmu Judica me<\/em> oraz Ostatniej Ewangelii. Drug\u0105 by\u0142o zniesienie Confiteor<\/em> i Absolucji przed Komuni\u0105 Wiernych. Mo\u017cna by s\u0142usznie twierdzi\u0107, \u017ce nie dotyczy\u0142o to zasadniczej cz\u0119\u015bci obrz\u0119du Mszy, poniewa\u017c mo\u017ce by\u0107 ona celebrowana r\u00f3wnie\u017c  przypadku, gdy komunikuje jedynie sam celebrans. Niemniej jednak by\u0142a to pierwsza zmiana w rycie Mszy od roku 1570, a po niej mia\u0142o jeszcze nast\u0105pi\u0107 dodanie do Kanonu imienia \u015bw. J\u00f3zefa w roku 1962. Stanowi\u0142o to naruszenie tradycji, wedle kt\u00f3rej w Kanonie nie wprowadzano \u017cadnej zmiany od czas\u00f3w \u015bw. Grzegorza Wielkiego. Pomimo tych zmian Msza\u0142 \u015bw. Piusa V pozosta\u0142 praktycznie niezmieniony i wprowadzenie tych zmian nie wywo\u0142a\u0142o w\u00f3wczas \u017cadnych obaw. Sam Jan XXIII podkre\u015bla\u0142 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 reform Novum rubricarum<\/em> z reform\u0105 trydenck\u0105:<\/p>\r\n

    \u201eSta\u0142ym celem Stolicy Apostolskiej by\u0142o, zw\u0142aszcza od czasu Soboru w Trydencie, by definiowa\u0107 coraz \u015bci\u015blej i porz\u0105dkowa\u0107 coraz stosowniej rubryki, wedle kt\u00f3rych sprawowany jest publiczny kult Ko\u015bcio\u0142a. St\u0105d wiele rzeczy zosta\u0142o poprawionych, zmienionych i dodanych na przestrzeni czasu. B\u0119d\u0105cy tego nast\u0119pstwem rozrost rubryk by\u0142 czasami niesystematyczny i odbiega\u0142 od pierwotnej jasno\u015bci i prostoty<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

    Zasady rozwoju i reformy liturgii<\/strong><\/p>\r\n

    Jak wykazali\u015bmy, do czasu Soboru Trydenckiego rozwin\u0119\u0142y si\u0119 w r\u00f3\u017cne ryty Mszy, a to w wyniku mieszania si\u0119 lokalnych zwyczaj\u00f3w z praktykami zaczerpni\u0119tymi z liturgii starszych i bardziej wp\u0142ywowych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w partykularnych. W obr\u0119bie rytu rzymskiego ka\u017cdy biskup mia\u0142 prawo wydawa\u0107 przepisy liturgiczne dla swej diecezji, cho\u0107 w naturalny spos\u00f3b rozwin\u0119\u0142a si\u0119 jednolito\u015b\u0107 kultu na obszarach poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw. Po Soborze Trydenckim pos\u0142ugiwanie si\u0119 Msza\u0142em Rzymskim sta\u0142o si\u0119 niemal powszechne w Ko\u015bciele \u0141aci\u0144skim, za pewnymi wyj\u0105tkami wymienionymi w bulli Quo primum<\/em> oraz pewnymi diecezjami, zw\u0142aszcza we Francji, gdzie biskupi ignorowali wspomnian\u0105 bull\u0119 i u\u017cywali swych w\u0142asnych Msza\u0142\u00f3w i Brewiarzy a\u017c do wieku XIX. Dom Gu\u00c3\u00a9ranger po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 zw\u0142aszcza szerszemu upowszechnieniu Msza\u0142u Rzymskiego i Brewiarza na terytorium Francji. Kolejne reformy papieskie, a\u017c po rok 1960, polega\u0142y zasadniczo na odnowie Msza\u0142u do postaci promulgowanej przez \u015bw. Piusa V, dodawaniu nowych propria<\/em>, poprawianiu rubryk – zw\u0142aszcza kalendarza, poprawianiu zapisu muzycznego i t\u0142umaczenia Psalm\u00f3w, oraz upraszczaniu i ulepszeniu ceremonii Wielkiego Tygodnia. Reformy te pokazuj\u0105, \u017ce \u017caden papie\u017c nie wyobra\u017ca\u0142 sobie nigdy, by bulla Quo primum<\/em> wyklucza\u0142a jak\u0105kolwiek przysz\u0142\u0105 rewizj\u0119 Msza\u0142u – zakazywa\u0142a ona jedynie wprowadzania samowolnych zmian komukolwiek opr\u00f3cz samego papie\u017ca. Jak wyja\u015bnia ks. Dulac (patrz Dodatek II<\/em>), kierowano si\u0119 przy tym zasad\u0105 prawn\u0105: \u201ePar in parem potentatem non habet<\/em>\u201d – r\u00f3wni nie posiadaj\u0105 nad sob\u0105 w\u0142adzy. Klauzul\u0119 zabraniaj\u0105c\u0105 wprowadzania zmian do Msza\u0142u, jaka opatrzona jest Quo primum<\/em>, znale\u017a\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c w innych aktach legislacji papieskiej, kt\u00f3re zosta\u0142y p\u00f3\u017aniej zmienione lub odwo\u0142ane – nigdy jednak czyniono najmniejszej sugestii, \u017ce czyni\u0105cy to papie\u017ce przekroczyli w jaki\u015b spos\u00f3b swe uprawnienia.<\/p>\r\n

    Trzeba jednak poczyni\u0107 rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy tym, co papie\u017c na prawo uczyni\u0107, oraz tym, do czego ma prawo moralne. Kwesti\u0119 t\u0105 om\u00f3wili\u015bmy szczeg\u00f3\u0142owo w Dodatku IV<\/em>. Ograniczymy si\u0119 w tym miejscu do podania jednego tylko przyk\u0142adu, co prawda do\u015b\u0107 ekstremalnego. Jako biskup Rzymu i g\u0142owa Pa\u0144stwa Watyka\u0144skiego papie\u017c m\u00f3g\u0142by nakaza\u0107 zburzenie Bazyliki \u015bw. Piotra i zast\u0105pienie jej betonowym brzydactwem, co m\u00f3g\u0142by traktowa\u0107 jako wyraz ducha czasu, przemawiaj\u0105cy lepiej do cz\u0142owieka wsp\u00f3\u0142czesnego. Akt taki by\u0142by w oczywisty spos\u00f3b rzecz\u0105 oburzaj\u0105c\u0105. Papie\u017c nie jest w\u0142a\u015bcicielem Bazyliki \u015bw. Piotra, jest jej powiernikiem. Fakt, \u017ce mia\u0142by on legalne prawo nakaza\u0107 takie przedsi\u0119wzi\u0119cie nie daje mu do tego prawa moralnego. Jestem przekonany, \u017ce \u017cadnemu papie\u017cowi nie uda\u0142oby si\u0119 przeprowadzenie takiego zamiaru, gdy\u017c oburzeni wierni z pewno\u015bci\u0105 powstrzymaliby go od jego urzeczywistnienia. Podobnie kr\u00f3lowa Anglii nie mog\u0142aby spieni\u0119\u017cy\u0107 Klejnot\u00f3w Koronnych czy nakaza\u0107 sprzedanie Pa\u0142acu Buckingham, by zosta\u0142 on zburzony pod przysz\u0142a dzielnic\u0119 handlow\u0105.<\/p>\r\n

    Ks. Dulac sugeruje, \u017ce podczas uniewa\u017cniania uprzedniej legislacji papieskiej powinno si\u0119 kierowa\u0107 nast\u0119puj\u0105c\u0105 zasad\u0105:<\/p>\r\n

    \u201eO ile papie\u017c ma w\u0142adz\u0119 rozwi\u0105za\u0107 to, co inny papie\u017c na mocy tej samej w\u0142adzy zwi\u0105za\u0142, powinien on jednak u\u017cywa\u0107 tej w\u0142adzy jedynie w przypadku najpowa\u017cniejszych konieczno\u015bci: kieruj\u0105c si\u0119 jedynie takimi powodami, kt\u00f3re mog\u0142yby sk\u0142oni\u0107 jego poprzednik\u00f3w do uniewa\u017cnienia wprowadzonego przez nich samych prawa. W innym razie sama zasada najwy\u017cszego autorytetu os\u0142abiana by\u0142aby przez kolejne, sprzeczne ze sob\u0105 nakazy<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

    Oczywistym jest, \u017ce wszystkie rewizje Msza\u0142u \u015bw. Piusa V poczynione przez p\u00f3\u017aniejszych papie\u017cy by\u0142y zmianami, kt\u00f3re on sam wprowadzi\u0142by w tych samych okoliczno\u015bciach – stanowi\u0105 one kontynuacj\u0119, a nie zaprzeczenie jego dzie\u0142a. Ks. Dulac wyra\u017ca pogl\u0105d, \u017ce \u017caden papie\u017c nie mo\u017ce mie\u0107 nigdy moralnego prawa do uniewa\u017cnienia w ca\u0142o\u015bci bulli Quo primum<\/em>, a wi\u0119c i Msza\u0142u \u015bw. Piusa V. Wszystkie p\u00f3\u017aniejsze rewizje, o kt\u00f3rych wspomnieli\u015bmy, pozostawi\u0142y Msza\u0142 zasadniczo niezmienionym. Nikt nie m\u00f3g\u0142 mie\u0107 najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Msza\u0142 Jana XXIII by\u0142 nadal Msza\u0142em \u015bw. Piusa V. Rewizje dokonane po og\u0142oszeniu bulli Quo primum<\/em> mo\u017cna najlepiej okre\u015bli\u0107 jako kontynuacj\u0119 prac Komisji powo\u0142anej przez Sob\u00f3r Trydencki.<\/p>\r\n

    Ks. Dulac zauwa\u017ca, \u017ce Quo primum<\/em> posiada\u0142a trzy cechy, kt\u00f3re czyni\u0105 jej uniewa\u017cnienie niemo\u017cliwym:<\/p>\r\n

      \r\n\t
    1. Stwierdza ona jednoznacznie, \u017ce powinien istnie\u0107 jeden tylko Msza\u0142, dzi\u0119ki kt\u00f3remu jedno\u015b\u0107 wiary mog\u0142aby by\u0107 chroniona i zarazem manifestowana przez jedno\u015b\u0107 kultu.<\/li>\r\n\t
    2. Spos\u00f3b kodyfikacji Msza\u0142u. Mamy tu do czynienia nie tyle z pr\u00f3b\u0105 sztucznego stworzenia nowego rytu na podstawie licznych jego wersji, czy nawet z radykaln\u0105 reform\u0105 istniej\u0105cej liturgii, co z powrotem do staro\u017cytnego Msza\u0142u Rzymskiego – prawdziw\u0105 odnow\u0105 formy sprawdzonej w przesz\u0142o\u015bci.<\/li>\r\n\t
    3. Dekret ten og\u0142oszony zosta\u0142 przez papie\u017ca dzia\u0142aj\u0105cego na mocy swej w\u0142adzy apostolskiej, w ca\u0142kowitej zgodzie z wyra\u017an\u0105 wol\u0105 Soboru Powszechnego, w zgodzie z nieprzerwan\u0105 tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego i – w tym co dotyczy zasadniczych cz\u0119\u015bci Mszy – w zgodno\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em Powszechnym.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

      Fakt, \u017ce Msza\u0142 \u015bw. Piusa V obdarzony jest autorytetem Soboru Trydenckiego i mia\u0142 on stanowi\u0107 liturgiczny wyraz katolickiej doktryny eucharystycznej w obliczu herezji protestanckiej, jest z pewno\u015bci\u0105 wystarczaj\u0105cym argumentem za tym, by zachowa\u0107 go zasadniczo niezmienionym po wsze czasy.<\/p>\r\n

      Jedna rzecz jest bezdyskusyjna: przejawem ignorancji lub nieuczciwo\u015bci s\u0105 wszelkie pr\u00f3by usprawiedliwiania zast\u0105pienia Msza\u0142u \u015bw. Piusa V przez Msza\u0142 Paw\u0142a VI w oparciu o twierdzenie, \u017ce to, co uczyni\u0142 Pawe\u0142 VI by\u0142o jedynie kontynuacj\u0105 serii rewizji zainicjowanych przez Klemensa VIII i zako\u0144czonych przez Jana XXIII. Msza\u0142 Jana XXIII by\u0142 wci\u0105\u017c poprzedzony bull\u0105 Quo primum<\/em>, co podkre\u015bla\u0142o jego ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z Msza\u0142em \u015bw. Piusa V. Jedynym, co mo\u017cna powiedzie\u0107 na korzy\u015b\u0107 Msza\u0142u Paw\u0142a VI to to, \u017ce jego tw\u00f3rcy mieli przynajmniej na tyle uczciwo\u015bci, by nie poprzedzi\u0107 go tekstami Quo primum<\/em>, Cum Sanctissimum<\/em>, Si quid est<\/em> oraz Divino afflatu<\/em>. Apologetom nowego Msza\u0142u, twierdz\u0105cym, \u017ce jest on jedynie zrewidowan\u0105 wersj\u0105 wcze\u015bniejszego Msza\u0142u Rzymskiego, trudno by\u0142oby wyt\u0142umaczy\u0107 ten fakt. To, co mia\u0142o miejsce po II Soborze Watyka\u0144skim, to nie generalna odnowa (instauratio<\/em>) istniej\u0105cego rytu, ale stworzenie nowego obrz\u0105dku Mszy, Novus Ordo Missae<\/em>, co\u015b, czego Konstytucja o liturgii<\/em> nie autoryzowa\u0142a. Przeciwnie, Konstytucja o liturgii<\/em> stwierdza:<\/p>\r\n

      \u201e(\u2026) trzymaj\u0105c si\u0119 wiernie tradycji, Sob\u00f3r \u015bwi\u0119ty o\u015bwiadcza, \u017ce \u015bwi\u0119ta Matka Ko\u015bci\u00f3\u0142 uwa\u017ca za r\u00f3wne w prawach i godno\u015bci wszystkie prawnie uznane obrz\u0105dki i chce je na przysz\u0142o\u015b\u0107 zachowa\u0107 (\u2026)<\/em>\u201d.<\/em><\/p>\r\n

      Ks. Joseph Gelineau SI, soborowy peritus<\/em> i zawodowy apologeta nowej liturgii, przyzna\u0142 ca\u0142kiem szczerze: \u201eRyt rzymski takim, jakim go znali\u015bmy, ju\u017c nie istnieje. Zosta\u0142 zniszczony<\/em>\u201d[9]<\/a>.<\/p>\r\n

      Chc\u0105 os\u0142abi\u0107 fal\u0119 krytyki, jak\u0105 wzbudzi\u0142o wprowadzanie Novus Ordo Missae<\/em>, Pawe\u0142 VI wyg\u0142osi\u0142 emocjonalny apel do wiernych, by przyj\u0119li now\u0105 liturgi\u0119 \u201ez radosnym zainteresowaniem i dok\u0142adnie<\/em>\u201d. Oczekiwania takie usprawiedliwia\u0107 mia\u0142 fakt, \u017ce przeprowadzona reforma by\u0142a rzekomo realizacj\u0105 \u201ewyra\u017anej woli ostatniego Soboru Powszechnego<\/em>\u201d. Katolicy wzywani byli do \u201enatychmiastowego przyj\u0119cia<\/em>\u201d [nowej liturgii] poniewa\u017c \u201ewprowadzona reforma odpowiada miarodajnemu poleceniu Ko\u015bcio\u0142a. Jest to akt pos\u0142usze\u0144stwa, dow\u00f3d konsekwencji Ko\u015bcio\u0142a wobec samego siebie<\/em>\u201d[10]<\/a>.<\/p>\r\n

      Pawe\u0142 VI nie wyja\u015bni\u0142 jednak, w jaki spos\u00f3b zniszczenie rytu rzymskiego stanowi\u0107 mia\u0142o realizacj\u0119 zalecenia II Soboru Watyka\u0144skiego, by zachowywa\u0107 go i zapewni\u0107 mu wszelki rozw\u00f3j.<\/p>\r\n

      Michael Davies<\/em><\/strong><\/p>\r\n

      t\u0142um. Scriptor<\/p>\r\n

      [1]<\/a> \u201eChristian Order\u201d, kwiecie\u0144 1974, ss. 240-241.<\/p>\r\n

      [2]<\/a> \u015aw. Justyn pisze w niej o celebransie Mszy jako o \u201etym, kt\u00f3ry przewodniczy<\/em>\u201d. Pierwsza Apologia<\/em> cytowana jest obecnie cz\u0119sto dla usprawiedliwienia okre\u015blania katolickiego kap\u0142ana mianem \u201eprzewodnicz\u0105cego<\/em>\u201d liturgii – na tej rzekomo podstawie, \u017ce termin ten u\u017cywany by\u0142 ju\u017c w II wieku. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce w czasie tym istnia\u0142 ju\u017c wyra\u017any podzia\u0142 na biskup\u00f3w, kap\u0142an\u00f3w i diakon\u00f3w. Ch\u0119tniej pos\u0142ugiwano si\u0119 jednak terminem \u201epresbyter<\/em>\u201d ni\u017c \u201esacerdos<\/em>\u201d, poniewa\u017c ten drugi posiada\u0142 w Rzymie wyra\u017ane konotacje poga\u0144skie. Angielskie s\u0142owo \u201epriest<\/em>\u201d pochodzi w\u0142a\u015bnie od \u0142aci\u0144skiego \u201epresbyter<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

      [3]<\/a> Przed inwazj\u0105 sakso\u0144sk\u0105.<\/p>\r\n

      [4]<\/a> Catholic Encyclopedia<\/em>, Nowy Jork 1913, t. 13, s. 65.<\/p>\r\n

      [5]<\/a> Catholic Encyclopedia<\/em>, Nowy Jork 1913, t. 9, s. 312.<\/p>\r\n

      [6]<\/a> Enchiridion Symbolorum Denzinger<\/em>, 873a.<\/p>\r\n

      [7]<\/a> Cz\u0119\u015bci sta\u0142e Mszy okre\u015blane s\u0105 mianem ordinaria<\/em>, cz\u0119\u015bci zmienne natomiast terminem propria<\/em>.Za ka\u017cdym razem, gdy do chwa\u0142y o\u0142tarzy wynoszony jest nowy \u015bwi\u0119ty, do Msza\u0142u dodawane jest nowe proprium<\/em>.<\/p>\r\n

      [8]<\/a> Najbardziej zwi\u0119z\u0142\u0105 i uczon\u0105 krytyk\u0119 obecnej rewolucji liturgicznej znale\u017a\u0107 mo\u017cna we francuskim periodyku \u201eItineraries\u201d, a jednak to samo pismo wyra\u017ca si\u0119 pochlebnie o reformach wprowadzonych przez Piusa XII (nr 192, kwiecie\u0144 1975). Obrz\u0119dy Wielkiego Tygodnia w Econe celebrowane s\u0105 zgodnie z zaleceniami Maxima Redemptoris<\/em>.<\/p>\r\n

      [9]<\/a> \u201eDemain la Liturgie\u201d, Pary\u017c 1977, s. 10.<\/p>\r\n

      [10]<\/a> Mowa wyg\u0142oszona przez Paw\u0142a VI podczas Audiencji Generalnej 19 listopada 1969. Pe\u0142ny jej tekst znajduje si\u0119 w Dodatku I<\/em>I.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201ePrzyr\u00f3wnywanie rytu Paw\u0142a VI do rytu \u015bw. Piusa V do jest absolutnie nieuprawnione\u201d. Douglas Woodruff, \u201eThe Tablet\u201d, 25 pa\u017adziernika 1975 Termin \u201eliturgia\u201d pochodzi od greckiego s\u0142owa oznaczaj\u0105cego pierwotnie obowi\u0105zek publiczny, powinno\u015b\u0107 obywatela wzgl\u0119dem pa\u0144stwa. W Septuagincie, greckiej wersji Starego Testamentu, s\u0142owo to u\u017cywane jest na okre\u015blenie s\u0142u\u017cby publicznej w \u015bwi\u0105tyni, nadano mu wi\u0119c kontekst religijny, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135,328],"tags":[119,388,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92637"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92637"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92637\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92637"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92637"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92637"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}