{"id":92548,"date":"2018-01-20T20:30:07","date_gmt":"2018-01-21T01:30:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=92548"},"modified":"2018-01-20T22:02:00","modified_gmt":"2018-01-21T03:02:00","slug":"msza-twarza-do-ludu-michael-davies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=92548","title":{"rendered":"Msza twarz\u0105 do ludu &#8211; <em>Michael Davies<\/em>"},"content":{"rendered":"<p style=\"padding-left: 30px;\">\u201e<em>Yn lle allor, trestyl trist,<\/em><br>\r\n <em>Yn lle Krist mae bara<\/em>\u201d<\/p>\r\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u015aw. Ryszard Gwyn<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<p>W roku 1974 pewien ksi\u0105dz z po\u0142udniowo-wschodniego Londynu do\u0142\u0105czy\u0142 do wydawanego przez siebie co tydzie\u0144 biuletynu parafialnego bardzo przygn\u0119biajac\u0105 informacj\u0119. Jak wyja\u015bni\u0142, protestancki kamieniarz, kt\u00f3ry wykonywa\u0142 drobne prace w ko\u015bciele, opowiedzia\u0142 mu o smutnym zleceniu, jakie otrzyma\u0142 zaledwie tydzie\u0144 wcze\u015bniej. Polecono mu mianowicie zburzy\u0107 niezwykle pi\u0119kny kamienny o\u0142tarz w znajduj\u0105cym si\u0119 w p\u00f3\u0142nocnym Londynie klasztorze i zast\u0105pi\u0107 go czym\u015b, co opisa\u0142 jako dwie wielkie bry\u0142y kamienia. Jako prawdziwy rzemie\u015blnik uzna\u0142 to zadanie za odra\u017caj\u0105ce, przede wszystkim dlatego, \u017ce strata by\u0142a nieodwracalna, obawia\u0142 si\u0119 bowiem, \u017ce w ca\u0142ej Wielkiej Brytanii nie ma obecnie kamieniarza, kt\u00f3ry by\u0142by w stanie obecnie stworzy\u0107 co\u015b r\u00f3wnie wspania\u0142ego. \u00d3w poczciwy protestant bez w\u0105tpienia czu\u0142by si\u0119 jeszcze bardziej zdezorientowany gdyby wyja\u015bniono mu, \u017ce bierze udzia\u0142 w wielkiej odnowie katolickiego kultu wedle wytycznych II Soboru Watyka\u0144skiego. Pisz\u0105cy na \u0142amach \u201eClegry Review\u201d z sierpnia 1972 r. prze\u0142o\u017cony londy\u0144skiego Oratorium ks. Napier zauwa\u017cy\u0142,&nbsp; \u017ce incydenty takie&nbsp; mia\u0142y miejsce w niemal ka\u017cdym katolickim ko\u015bciele w Wielkiej Brytanii. Celem tych zabieg\u00f3w by\u0142o umo\u017cliwienie celebracji Mszy <em>versus populum<\/em>, twarz\u0105 do ludu:<\/p>\r\n<p>\u201ePraktyka, kt\u00f3ra zaledwie dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej by\u0142a czym\u015b niezwykle rzadkim, sta\u0142a si\u0119 obecnie tak powszechnie akceptowalna, \u017ce nie ma chyba w ca\u0142ym kraju ko\u015bcio\u0142a, w kt\u00f3rym architektom nie zlecono by przeprojektowanie o\u0142tarza i prezbiterium zgodnie z &nbsp;\u00abwytycznymi Watykanu\u00bb .(\u2026) Ca\u0142e duchowie\u0144stwo wydaje si\u0119 by\u0107 przekonane, \u017ce taka forma celebracji jest kategorycznie niezb\u0119dna do sprawowania zreformowanej liturgii\u201d.<\/p>\r\n<p>W roku 1978 kilka zaledwie londy\u0144skich ko\u015bcio\u0142\u00f3w wci\u0105\u017c jeszcze opiera\u0142o si\u0119 temu trendowi. Godny uwagi wyj\u0105tek stanowi w\u0142a\u015bnie oratorium ks. Napiera.<\/p>\r\n<p>\u201eThe Wanderer\u201d z kwietnia 1974 r. zamie\u015bci\u0142 na swych \u0142amach list od p. Alana Funka, protestuj\u0105cego przeciwko zapowiedzianemu usuni\u0119ciu g\u0142\u00f3wnego o\u0142tarza z ko\u015bcio\u0142a pw. \u015bw. Jana Chrzciciela w Earl Park w stanie Indiana. Autor listu pisa\u0142:<\/p>\r\n<p>\u201eZbudowany w stylu roma\u0144skim na planie bazyliki ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Jana wzniesiony zosta\u0142 w roku 1902 i od tego czasu stanowi\u0142 on punkt orientacyjny dla 500 mieszka\u0144c\u00f3w po\u0142o\u017conego na pustkowiu miasta Earl Park. Wspania\u0142y o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny by\u0142 darem bogatej protestantki, kt\u00f3ra ufundowa\u0142a go w ge\u015bcie dobrej woli, ko\u015bci\u00f3\u0142 bowiem zbudowany zosta\u0142 na prze\u0142omie wiek\u00f3w, w czasie silnych antagonizm\u00f3w mi\u0119dzy katolikami a protestantami. Usuni\u0119cie tego o\u0142tarza oznacza nie tylko pozbawienie mieszka\u0144c\u00f3w przedmiotu s\u0142usznej dumy i zniszczenie &nbsp;obiektu o znaczeniu historycznym, stanowi r\u00f3wnie\u017c wyraz obecnej tendencji do rezygnacji z pi\u0119kna i warto\u015bci estetycznych na rzecz surowej funkcjonalno\u015bci\u201d.<\/p>\r\n<p>Ten sam numer \u201eThe Wanderer\u201d zawiera doniesienia o sprzeciwie ze strony mieszka\u0144c\u00f3w, przytaczaj\u0105c s\u0142owa pewnego parafianina kt\u00f3ry twierdzi\u0142, \u017ce 90% wiernych pragnie pozostawienia starego o\u0142tarza. Jednak\u017ce proboszcz &#8211; ks. Donald Gross &#8211; stwierdzi\u0142, \u017ce przepisy Ko\u015bcio\u0142a wymagaj\u0105 jego usuni\u0119cia: \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 ma zasady, kt\u00f3rych musz\u0119 przestrzega\u0107. A wedle [tych] zasad musimy zmieni\u0107 o\u0142tarz\u201d.<\/p>\r\n<p>Twierdzenie, \u017ce tradycyjne o\u0142tarze musz\u0105 zosta\u0107 zniszczone i zast\u0105pione przez sto\u0142y, by uczyni\u0107 zado\u015b\u0107 przepisom prawa ko\u015bcielnego jest standardow\u0105 odpowiedzi\u0105 na protesty ze strony wiernych.<\/p>\r\n<p>Podobnie odpowiada si\u0119 wszystkim, kt\u00f3rzy krytykuj\u0105 niszczycielski zapa\u0142 naszych wsp\u00f3\u0142czesnych duchownych barbarzy\u0144c\u00f3w. Ludzie, kt\u00f3rzy protestuj\u0105 w imi\u0119 tradycji dowiaduj\u0105 si\u0119 nierzadko, \u017ce nie s\u0105 bynajmniej tradycjonalistami, lecz neo-protestantami, przeciwstawiaj\u0105cymi sw\u00f3j prywatny os\u0105d&nbsp; temu, co Ko\u015bci\u00f3\u0142 w swej m\u0105dro\u015bci zadekretowa\u0142. Zwolennicy tych akt\u00f3w wandalizmu nie wahaj\u0105 si\u0119 te\u017c informowa\u0107 protestuj\u0105cych, sk\u0105d wysz\u0142o polecenie niszczenia o\u0142tarzy. Terence Wynne, kt\u00f3ry przez szereg lat pracowa\u0142 jako redaktor \u201eThe Universe\u201d (najcz\u0119\u015bciej czytany brytyjski tygodnik katolicki) nie waha\u0142 si\u0119 stwierdzi\u0107 publicznie, dlaczego \u201eo\u0142tarz powinien by\u0107 podczas Mszy zwr\u00f3cony w stron\u0119 ludzi\u201d. Jak wyja\u015bni\u0142: \u201eKr\u00f3tka odpowied\u017a brzmi: [jest tak dlatego] poniewa\u017c biskupi z ca\u0142ego \u015bwiata zgromadzeni na II Soborze Watyka\u0144skim uznali za konieczne wprowadzenie w liturgii zmian, dzi\u0119ki kt\u00f3rym wierni mog\u0105 bra\u0107 bardziej czynny udzia\u0142 w celebracji\u201d<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Wynne wysun\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c argument, kt\u00f3rego zwolennicy celebracji <em>versus populum<\/em> u\u017cywaj\u0105 cz\u0119sto jako karty atutowej: \u201ePodczas Ostatniej Wieczerzy Chrystus &#8211; kt\u00f3rego reprezentuje kap\u0142an &#8211; nie siedzia\u0142 zwr\u00f3cony plecami do Aposto\u0142\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n<p>Wszelkie por\u00f3wnania do reformacji protestanckiej odrzucane s\u0105 przy u\u017cyciu argumentu, \u017ce nie jest to bynajmniej powr\u00f3t do XVI-wiecznego protestantyzmu, ale praktyki staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a. Ks. Cuthbert Smith przywo\u0142uje tradycjonalist\u00f3w do porz\u0105dku wyja\u015bniaj\u0105c, \u017ce Msza twarz\u0105 do ludu by\u0142a zawsze celebrowana w takich rzymskich \u015bwi\u0105tyniach jak Bazylika \u015bw. Piotra i \u201ewielu staro\u017cytnych ko\u015bcio\u0142ach w ca\u0142ej Italii i innych cz\u0119\u015bciach staro\u017cytnego \u015bwiata. Na podstawie tych fakt\u00f3w jest wi\u0119c oczywiste (\u2026), \u017ce sprawowanie Mszy twarz\u0105 do ludu nie ma nic wsp\u00f3lnego z reformacj\u0105 protestanck\u0105, ale jest staro\u017cytnym zwyczajem Ko\u015bcio\u0142a katolickiego\u201d<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Prawda jest jednak taka, \u017ce koncepcja celebracji celowo zwr\u00f3conej w kierunku wiernych by\u0142a wynalazkiem Marcina Lutra. Nie by\u0142o to nigdy staro\u017cytnym zwyczajem Ko\u015bcio\u0142a katolickiego &#8211; orientacja o\u0142tarza w bazylice, kt\u00f3ra wprowadzi\u0142a w b\u0142\u0105d ks. Smitha, stanowi w istocie wyj\u0105tek od powszechnej niemal regu\u0142y.<\/p>\r\n<p>Ludzie odpowiedzialni za zast\u0105pienie wspania\u0142ych o\u0142tarzy n\u0119dznymi sto\u0142ami skwapliwie wyliczaj\u0105 korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z wprowadzenia tej innowacji, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 ma by\u0107 fakt, \u017ce wierni mog\u0105 lepiej widzie\u0107 i s\u0142ysze\u0107 co si\u0119 dzieje podczas Mszy. St\u0105d Krajowa Komisja Liturgiczna Anglii i Walii stwierdza:<\/p>\r\n<p>\u201eSprawowanie liturgii twarz\u0105 do ludu pozwala im [wiernym] lepiej widzie\u0107 \u015bwi\u0119te czynno\u015bci, usprawnia ich dialog z celebransem i jasno podkre\u015bla jedno\u015b\u0107 kap\u0142ana oraz ludu podczas celebracji\u201d.<\/p>\r\n<p>G\u0142\u00f3wne argumenty na rzecz Mszy sprawowanej twarz\u0105 do ludu s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li>Sprawowanie Mszy twarz\u0105 do ludu odzwierciadla uk\u0142ad uczestnik\u00f3w Ostatniej Wieczerzy<\/li>\r\n\t<li>Jest to staro\u017cytny zwyczaj Ko\u015bcio\u0142a katolickiego<\/li>\r\n\t<li>Wymaga tego prawo Ko\u015bcio\u0142a<\/li>\r\n\t<li>Jest to prawo wprowadzone przez II Sob\u00f3r Watyka\u0144ski<\/li>\r\n\t<li>Orientacja ta niesie za sob\u0105 liczne korzy\u015bci duszpasterskie w kwestii<\/li>\r\n\t<li>Widzialno\u015bci<\/li>\r\n\t<li>S\u0142yszalno\u015bci<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Przeanalizujemy szczeg\u00f3\u0142owo ka\u017cdy z tych argument\u00f3w wykazuj\u0105c, \u017ce podobnie jak w przypadku ca\u0142ej niemal propagandy na rzecz rewolucji liturgicznej, s\u0105 to jedynie bezzasadne twierdzenia, nie maj\u0105ce \u017cadnego oparcia w faktach.<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><strong>Sprawowanie Mszy twarz\u0105 do ludu odzwierciadla uk\u0142ad uczestnik\u00f3w Ostatniej Wieczerzy<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Ulubiony argument na rzecz odprawiania Mszy w j\u0119zykach narodowych g\u0142osi, \u017ce r\u00f3wnie\u017c podczas Ostatniej Wieczerzy u\u017cywany by\u0142 j\u0119zyk narodowy. W rzeczywisto\u015bci wi\u0119kszo\u015b\u0107 liturgii paschalnej sprawowana by\u0142a w j\u0119zyku hebrajskim, kt\u00f3ry by\u0142 dla ludno\u015bci pos\u0142uguj\u0105cej si\u0119 na co dzie\u0144 aramejskim r\u00f3wnie obcy, jak obecnie \u0142acina dla ludzi m\u00f3wi\u0105cych po francusku. \u017bydzi na ca\u0142ym \u015bwiecie wci\u0105\u017c u\u017cywaj\u0105 hebrajskiego jako j\u0119zyka sakralnego w liturgii. Terence Wynne, podobnie jak inni apologeci rewolucji liturgicznej, by\u0142 prawdopodobnie przekonany o swej s\u0142uszno\u015bci twierdz\u0105c, \u017ce Chrystus nie siedzia\u0142 podczas Ostatniej Wieczerzy zwr\u00f3cony plecami do Aposto\u0142\u00f3w. Jego twierdzenie jest zasadniczo s\u0142uszne, niemniej jednak Ostatnia Wieczerza nie mo\u017ce by\u0107 przywo\u0142ywana jako argument wspieraj\u0105cy celebracj\u0119 <em>versus populum<\/em>. W rzeczywisto\u015bci jest dok\u0142adnie odwrotnie. Podczas Ostatniej Wieczerzy Zbawiciel z ca\u0142a pewno\u015bci\u0105 nie siedzia\u0142 za sto\u0142em naprzeciw Aposto\u0142\u00f3w. Ks. Napier wyja\u015bnia w \u201eThe Clergy Review\u201d \u017ce:<\/p>\r\n<p>\u201ePodczas ka\u017cdej uczty &#8211; w tym r\u00f3wnie\u017c Ostatniej Wieczerzy &#8211; wszyscy go\u015bcie usadowieni byli po tej samej stronie sto\u0142u, zazwyczaj wygi\u0119tego, pozostawiaj\u0105c drug\u0105 stron\u0119 jako doj\u015bcie dla s\u0142u\u017cby. Idea zasiadania przy stole naprzeciwko siebie nie mog\u0142a zrodzi\u0107 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skiej staro\u017cytno\u015bci. Wsp\u00f3lnotowy charakter posi\u0142ku akcentowany w spos\u00f3b dok\u0142adnie odwrotny, przez fakt, \u017ce wszyscy uczestnicy znajdowali si\u0119 po tej samej stronie sto\u0142u\u201d<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Uczestnicy Ostatniej Wieczerzy, czy jakiegokolwiek znacznego \u015bwi\u0119ta \u017cydowskiego, nie przywi\u0105zywaliby znaczenia do tego, kto siedzi naprzeciwko kogo, &nbsp;troszczyliby si\u0119 jedynie o to, by wszyscy zwr\u00f3ceni byli w stron\u0119 \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej. Taka by\u0142a w\u00f3wczas powszechna praktyka orientacji. Prof. Cyrille Vogel zauwa\u017ca, \u017ce:<\/p>\r\n<p>\u201eOrientacja jest sta\u0142ym i powszechnie spotykanym zjawiskiem religijnym. Co do precyzyjnych zalece\u0144, jakich nale\u017cy w tym wzgl\u0119dzie przestrzega\u0107, religie podzieli\u0107 mo\u017cna na dwie grupy:<\/p>\r\n<ol>\r\n\t<li>Pierwsza obejmuje kulty, kt\u00f3re przyjmuj\u0105 orientacj\u0119 natury \u00abgeograficznej\u00bb lub lokalnej, zmienia si\u0119 w tej sytuacji stosownie do region\u00f3w zamieszka\u0142ych przez ich wyznawc\u00f3w: st\u0105d islam nakazuje zwracanie si\u0119 w kierunku Kaaby w Mekce, a judaizm wymaga od swych wyznawc\u00f3w &#8211; by je\u015bli znajduj\u0105 si\u0119 poza \u015bwi\u0105tyni\u0105 &#8211; zwracali si\u0119 w kierunku Jerozolimy.<\/li>\r\n\t<li>Drug\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 kulty, kt\u00f3re praktykuj\u0105 orientacj\u0119 natury astronomicznej (<em>versus solem orientem<\/em>) lub kosmicznej, obejmuje ona religie najbardziej klasyczne oraz chrze\u015bcija\u0144stwo\u201d<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p>Dlatego podczas Ostatniej Wieczerzy Chrystus i Jego Aposto\u0142owie byli wszyscy zwr\u00f3ceni w tym samym kierunku, w kierunku o szczeg\u00f3lnym znaczeniu sakralnym &#8211; podobnie jak to mia\u0142o miejsce podczas przedsoborowej Mszy (i jak nadal ma miejsce w Ko\u015bcio\u0142ach Wschodnich: prawos\u0142awnym i unickim). Sprawowanie Mszy twarz\u0105 do ludu stanowi wi\u0119c zerwanie z praktyk\u0105 Ostatniej Wieczerzy.<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><strong>Jest to staro\u017cytny zwyczaj Ko\u015bcio\u0142a katolickiego<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Msgr Klaus Gamber, dyrektor Instytutu Liturgicznego w Ratyzbonie, odpowiada na to twierdzenie w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eAni we Wschodnim ani w Zachodnim Ko\u015bciele nie by\u0142o nigdy celebracji <em>versus populum<\/em>. Zamiast tego wierni zwracali si\u0119 ku wschodowi\u201d<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Jest to fakt historyczny, odno\u015bnie kt\u00f3rego mi\u0119dzy badaczami istnieje pe\u0142na jednomy\u015blno\u015b\u0107. W swej ksi\u0105\u017cce <em>Architecture et Liturgie<\/em> (Pary\u017c 1967) ks. Louis Bouyer dowodzi niezbicie, \u017ce nie ma \u017cadnego pochodz\u0105cego ze staro\u017cytno\u015bci dowodu, i\u017c liturgia eucharystyczna by\u0142a kiedykolwiek sprawowana twarz\u0105 do ludu. Innymi wa\u017cnymi opracowaniami na ten temat s\u0105: artyku\u0142 prof. Cyrilla Vogela w \u201eL\u2019Orient Syrien\u201d z roku 1964, godny uwagi ze wzgl\u0119du na bogat\u0105 dokumentacj\u0119, oraz ksi\u0105\u017cka J. Brauna <em>Der Christlische Altar<\/em> (Monachium, 1932). Pochodz\u0105ce z III wieku <em>Konstytucje Apostolskie<\/em> okre\u015blaj\u0105, \u017ce ko\u015bcio\u0142y powinny by\u0107 budowane tak, by ich \u201eg\u0142owa\u201d zwr\u00f3cona by\u0142a ku wschodowi<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Prof. Vogel zauwa\u017ca, \u017ce \u201eOd oko\u0142o roku 200, a prawdopodobnie od pocz\u0105tku II wieku, zar\u00f3wno na wschodzie jak na zachodzie, chrze\u015bcijanie modlili si\u0119 zwr\u00f3ceni w kierunku wschodu s\u0142o\u0144ca\u201d<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>. Wskazuje te\u017c, \u017ce nie jest rzecz\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 m\u00f3wi\u0107, \u017ce celebrans zwr\u00f3cony jest plecami do ludu, powinno si\u0119 raczej m\u00f3wi\u0107, \u017ce jest on \u201erazem z ludem zwr\u00f3cony ku wschodowi\u201d<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Prof. Vogel wyja\u015bnia, \u017ce praktyka ta nie narodzi\u0142a si\u0119 jako bezpo\u015brednie \u201ezapo\u017cyczenie\u201d (<em>un emprunt direct et voulau<\/em>) od jakich\u015b kult\u00f3w poga\u0144skich obejmuj\u0105cych kult <em>Sol invictus<\/em> (niezwyci\u0119\u017cone s\u0142o\u0144ce) czy ze \u015bwi\u0119ta <em>Natalis solis invicti<\/em> (narodziny niezwyci\u0119\u017conego s\u0142o\u0144ca) &#8211; przypadaj\u0105cego w zimowe przesilenie, oko\u0142o 25 grudnia. Kierunek wschodni przyj\u0119ty zosta\u0142 w zgodzie z powszechn\u0105 tendencj\u0105 ca\u0142ego \u015brodowiska kulturowego, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo. By\u0142a to r\u00f3wnie\u017c reakcja na \u017cydowsk\u0105 praktyk\u0119 zwracania si\u0119 na modlitwie w kierunku Jerozolimy. Wsch\u00f3d symbolizowa\u0142 Niebieskie Jeruzalem &#8211; w przeciwie\u0144stwie do [ziemskiej] Jerozolimy \u017byd\u00f3w<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>. Skoro praktyka ta zosta\u0142a przyj\u0119ta, szybko wzmocniona zosta\u0142a przez wyrazist\u0105 i inspiruj\u0105c\u0105 symbolik\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, cho\u0107 przez kilka wiek\u00f3w wydawane by\u0142y ostrze\u017cenia przeciwko wszelkim uto\u017csamianiu orientacji kultu chrze\u015bcija\u0144skiego i kult\u00f3w poga\u0144skich. \u015aw. Leon Wielki ostrzega\u0142, \u017ce nale\u017cy wystrzega\u0107 si\u0119 nawet pozor\u00f3w podobie\u0144stwa. Chrze\u015bcijanie czcili nie Kr\u00f3la-S\u0142o\u0144ce, ale Kr\u00f3la s\u0142o\u0144ca, poniewa\u017c samo s\u0142o\u0144ce stworzone by\u0142o przez Chrystusa (<em>non est Dominus Sol factus, sed per quem Sol factus est<\/em>).<\/p>\r\n<p>Staro\u017cytne chrze\u015bcija\u0144stwo znalaz\u0142o w orientacji ku wschodowi bogat\u0105 i wr\u0119cz niewyczerpan\u0105 symbolik\u0119. Zbawiciel zwr\u00f3cony by\u0142 ku zachodowi dokonuj\u0105c Odkupienia rodzaju ludzkiego na Krzy\u017cu i patrz\u0105c na wsch\u00f3d patrzymy w rzeczywisto\u015bci na Niego, poniewa\u017c podczas Mszy uobecnia si\u0119 Ofiara Krzy\u017ca. <em>Sol invictus<\/em> poga\u0144stwa sta\u0142o si\u0119 symbolem niezwyci\u0119\u017conego Chrystusa, zwyci\u0119zcy \u015bmierci i szatana &#8211; Ksi\u0119cia tego \u015bwiata. Chrystus, <em>Sol Salutis<\/em> (S\u0142o\u0144ce Zbawienia) by\u0142 r\u00f3wnie\u017c <em>Sol Justitiae<\/em> (S\u0142o\u0144cem Sprawiedliwo\u015bci) z Ksi\u0119gi Malachiasza 4,2. \u015aw. Tomasz z Akwinu naucza\u0142, \u017ce kierunek wschodni symbolizuje zar\u00f3wno utracony raj, jak i raj odzyskany. \u201eRaj usytuowany zosta\u0142 na wschodzie wedle wersji Genesis z Septuaginty, wyra\u017camy wi\u0119c nasze pragnienie powrotu do raju\u201d<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Podczas Mszy kap\u0142an stoi pomi\u0119dzy ludem a o\u0142tarzem, jako po\u015brednik pomi\u0119dzy Bogiem a cz\u0142owiekiem, jako ostateczny reprezentant rodzaju ludzkiego stoj\u0105cy w tym samym punkcie, w kt\u00f3rym niebo i ziemia \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, gdy ofiara Syna zst\u0119puje na o\u0142tarz. Kap\u0142an jest r\u00f3wnie\u017c podobny do pasterza z kraj\u00f3w wschodu &#8211; nie poganiaj\u0105cego stada z ty\u0142u, ale id\u0105cego przed nim. Owce znaj\u0105 go, a on zna je. S\u0105 one ludem Bo\u017cym, pielgrzymuj\u0105cym przez pustyni\u0119 tego \u017cycia ku Ziemi Obiecanej, symbolizowanej przez wsch\u00f3d, kap\u0142an i lud wsp\u00f3lnie staraj\u0105 si\u0119 odzyska\u0107 raj utracony, odzyskany dla nich ponownie przez Chrystusa, <em>Sol Salutis<\/em>. Istnieje tradycja, wedle kt\u00f3rej gdy <em>Sol Salutis<\/em> powr\u00f3ci, jak b\u0142yszcz\u0105ce \u015bwiat\u0142o na wschodzie, b\u0119dzie to mia\u0142o miejsce podczas celebracji Mszy. Z oczyma utkwionymi na wsch\u00f3d, kap\u0142an i lud gotowi s\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107 za Nim. Paruzja, Drugie Przyj\u015bcie Chrystusa, oczekiwane by\u0142o przed staro\u017cytnych chrze\u015bcijan z wielk\u0105 \u017carliwo\u015bci\u0105. Znali oni proroctwo Izajasza:<\/p>\r\n<p>\u201e<em>Quis suscitavit ab oriente Justum<\/em>\u201d &#8211; \u201e<em>Kto wzbudzi\u0142 ze Wschodu tego, kt\u00f3rego&nbsp;<\/em><em><br>\r\n sprawiedliwo\u015b\u0107 przyzywa na ka\u017cdym kroku<\/em>?&nbsp; <em>Kto mu poddaje narody&nbsp; i upokarza kr\u00f3l\u00f3w?<br>\r\n Miecz jego \u015bciera ich na proch,&nbsp; jego \u0142uk roznosi ich jak s\u0142om\u0119<\/em>\u201d. (Iz 41,2).<\/p>\r\n<p>R\u00f3wnie\u017c prorok Ezechiel pisa\u0142:<\/p>\r\n<p>\u201e<em>I oto chwa\u0142a Boga Izraela przysz\u0142a od wschodu, a g\u0142os Jego by\u0142 jak szum wielu w\u00f3d, a ziemia ja\u015bnia\u0142a od Jego chwa\u0142y<\/em>\u201d (Ez 43,2).<\/p>\r\n<p>Psalm 67 wychwala Boga, kt\u00f3ry \u201e<em>wznosi si\u0119 ponad wszystkie niebiosa, ku wschodowi<\/em>\u201d \u201e<em>super caelum caeli, ad orientem<\/em>\u201d. Zachariasz prorokowa\u0142: \u201e<em>Oto m\u0105\u017c, a imi\u0119 jego Wsch\u00f3d<\/em>\u201d &#8211; \u201e<em>Ecce Vir Oriens nomen ejus<\/em>\u201d (Zach 6,12). Proroctwo to wype\u0142ni\u0142o si\u0119 w Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza \u201e<em>Nawiedzi\u0142 nas Wsch\u00f3d z wysoko\u015bci<\/em>\u201d (\u0141k 1,78). Narodziny Mesjasza zapowiedziane by\u0142y przez \u201e<em>stellam ejus in Oriente<\/em>\u201d &#8211; \u201e<em>Ujrzeli\u015bmy bowiem gwiazd\u0119 Jego na wschodzie i przybyli\u015bmy odda\u0107 Mu pok\u0142on<\/em>\u201d (Mt 2,2). R\u00f3wnie\u017c \u015bw. Tomasz z Akwinu pisze, \u017ce to ze wschodu powr\u00f3ci\u0107 ma Chrystus, nawi\u0105zuj\u0105c do s\u0142\u00f3w: \u201e<em>Sicut enim fulgur exit ab oriente et paret usque in occidentem, ita erit et adventus Filii hominis<\/em>\u201d (Mt 24,27).<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><strong>\u015awiadectwa archeologiczne<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Prof. Vogel udowodni\u0142 ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce od czasu, gdy chrze\u015bcijanom pozwolono na budowanie ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wznosili je oni wedle osi wsch\u00f3d-zach\u00f3d. Dzieli te staro\u017cytne ko\u015bcio\u0142y na dwie kategorie &#8211; typ A: z wej\u015bciem od strony wschodniej i absyd\u0105 po zachodniej, oraz typ B: z absyd\u0105 na wschodzie i wej\u015bciem na zachodzie<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>. Zwraca te\u017c uwag\u0119, \u017ce na pocz\u0105tku IV wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 budowli sakralnych na zachodzie mia\u0142o absyd\u0119 po stronie zachodniej i wej\u015bcie po wschodniej, podczas gdy na wschodzie by\u0142o odwrotnie<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>. Pod koniec IV wieku niemal wszystkie ko\u015bcio\u0142y na Wschodzie mia\u0142y absyd\u0119 po stronie wschodniej, a od pocz\u0105tku wieku V stanowi\u0142o to ju\u017c nienaruszaln\u0105 regu\u0142\u0119<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>. Podobny proces, cho\u0107 w mniej gwa\u0142towny spos\u00f3b, mia\u0142 miejsce na r\u00f3wnie\u017c zachodzie &#8211; gdzie w II po\u0142owie V wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142\u00f3w mia\u0142a ju\u017c absyd\u0119 po stronie wschodniej<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>. Bazyliki rzymskie, takie jak Bazylika \u015bw. Piotra, nadal maj\u0105 absyd\u0119 po stronie zachodniej, jako pami\u0105tk\u0119 po pierwszym stuleciu budownictwa ko\u015bcielnego, kiedy by\u0142o to jeszcze powszechn\u0105 praktyk\u0105.<\/p>\r\n<p>Niedouczeni propagatorzy sprawowania Mszy twarz\u0105 do ludu pope\u0142niaj\u0105 wi\u0119c b\u0142\u0105d, wyci\u0105gaj\u0105c z orientacji o\u0142tarzy w takich bazylikach wniosek, i\u017c w czasach staro\u017cytnych Msza sprawowana by\u0142a <em>versus populum<\/em>. Koncepcja taka by\u0142a ca\u0142kowicie obca staro\u017cytnemu Ko\u015bcio\u0142owi. Pierwszym po\u015bwiadczonym historycznie przypadkiem propagowania celebracji <em>versus populum<\/em> by\u0142 casus Marcina Lutra<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>. Prof. Vogel pisze:<\/p>\r\n<p>\u201eNigdy nie podnoszono kwestii umieszczania celebranta <em>versus populum<\/em> w celu czynniejszego uczestnictwa wiernych w celebracji. Idea, \u017ce zgromadzenie musi widzie\u0107 akcj\u0119 liturgiczn\u0105, aby bra\u0107 w niej czynniejszy udzia\u0142, jest koncepcj\u0105 ca\u0142kowicie wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 (wyra\u017cane w \u015bredniowieczu pragnienie, by wierni mogli widzie\u0107 Hosti\u0119, wynika\u0142o z ca\u0142kowicie innych pobudek). W staro\u017cytnym Ko\u015bciele (podobnie jak dzi\u015b w Ko\u015bcio\u0142ach Wschodnich) uczestnictwo w liturgii oznacza, \u017ce ka\u017cda kategoria os\u00f3b (kap\u0142ani, ch\u00f3r i lud)powinna wypowiada\u0107 s\u0142owa i wykonywa\u0107 czynno\u015bci, kt\u00f3re do niej nale\u017c\u0105, a nie \u015bledzi\u0107 wzrokiem ka\u017cd\u0105 akcj\u0119 liturgiczn\u0105. Celebrans nie zwraca si\u0119 ku ludowi, ani nie odwraca si\u0119 do niego ty\u0142em, ale zwr\u00f3cony jest &nbsp;ku wschodowi\u201d<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Tam, gdzie absyda znajdowa\u0142a si\u0119 po stronie zachodniej ko\u015bcio\u0142a, wierni nie stali bezpo\u015brednio naprzeciwko o\u0142tarza, ale w nawach bocznych, m\u0119\u017cczy\u017ani po jednej stronie, a kobiety po drugiej. O\u0142tarz nie musia\u0142 znajdowa\u0107 si\u0119 w absydzie, m\u00f3g\u0142 by\u0107 umiejscowiony r\u00f3wnie\u017c pomi\u0119dzy absyd\u0105 a naw\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105. Stanowi\u0142 on punkt centralny p\u00f3\u0142okr\u0119gu i podczas Eucharystii celebrans i wierni zwr\u00f3ceni byli wsp\u00f3lnie ku wschodowi, czyli ku wej\u015bciu, kt\u00f3re pozostawa\u0142o otwarte. Kiedy celebrans zwraca\u0142 si\u0119 do zgromadzenia, np. podczas kazania, wierni zwr\u00f3ceni byli twarz\u0105 ku niemu. Wiele staro\u017cytnych liturgii zawiera wskaz\u00f3wki, zwykle wyg\u0142aszane przez diakona, by zgromadzeni zwracali si\u0119 ku wschodowi lub, jak to cz\u0119sto ujmowano, ku Bogu. Prof. Vogel pisze:<\/p>\r\n<p>\u201eWyra\u017cenie <em>Conversi ad Dominum oremus<\/em> znale\u017a\u0107 mo\u017cna pod koniec 47 autentycznych list\u00f3w \u015bw. Augustyna, biskupa Hippony. Imies\u0142\u00f3w <em>conversi<\/em> oznacza\u0142 w j\u0119zyku \u015bw. Augustyna \u00abzwr\u00f3ceni ku wschodowi\u00bb\u201d<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Tam, gdzie absyda znajdowa\u0142a si\u0119 po wschodniej stronie ko\u015bcio\u0142a, ca\u0142a celebracja prowadzona by\u0142a w kierunku wschodnim &#8211; i celebrans obraca\u0142 si\u0119 ku ludowi jedynie w\u00f3wczas, gdy zwraca\u0142 si\u0119 do nich bezpo\u015brednio, np. podczas kazania i pozdrowie\u0144 takich jak <em>Dominus vobiscum<\/em>. W swej ksi\u0105\u017cce <em>Der Christlische Altar<\/em> (Monachium 1932) niemiecki archeolog J. Braun przytacza b\u0119d\u0105ce owocem jego w\u0142asnych bada\u0144 dowody, \u017ce teoria o maj\u0105cej rzekomo miejsce co najmniej do \u015bredniowiecza celebracji <em>versus populum<\/em> jest czyst\u0105 fantazj\u0105. Na p\u00f3\u0142noc od Alp znajduje si\u0119 oko\u0142o 150 o\u0142tarzy pochodz\u0105cych z I tysi\u0105clecia i umiejscowionych nadal w swych pierwotnych miejscach &#8211; a nie wi\u0119cej ni\u017c dwa z nich mog\u0142yby by\u0107 u\u017cywane do celebracji <em>versus populum<\/em>. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce Ko\u015bcio\u0142y Wschodnie wprowadzi\u0142y zwyczaj przes\u0142aniania swych o\u0142tarzy ikonostasem, a Ko\u015bcio\u0142y te cechowa\u0142a zawsze wierno\u015b\u0107 tradycji. Ks. Joseph Jungman pisze:<\/p>\r\n<p>\u201eRyty wschodnie nigdy nie zaaprobowa\u0142y praktyki celebracji liturgii w taki spos\u00f3b (<em>versus populum<\/em>). Jest to godne podkre\u015blenia, poniewa\u017c ryty te zachowa\u0142y w spos\u00f3b najwierniejszy pierwotne, tradycyjne praktyki Ko\u015bcio\u0142a, a r\u00f3wnocze\u015bnie po dzi\u015b dzie\u0144 praktykuj\u0105 one bardzo aktywne i bezpo\u015brednie uczestnictwo wiernych\u201d<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Istnienie ikonostasu stanowi wyraz wiary, \u017ce zgromadzenie nie tylko nie musi widzie\u0107 ka\u017cdej cz\u0119\u015bci akcji liturgicznej, ale \u017ce s\u0105 wr\u0119cz pewne cz\u0119\u015bci tej akcji, kt\u00f3re powinny pozosta\u0107 zakryte przed oczyma wiernych. Rzadko zwraca si\u0119 uwag\u0119 na fakt, \u017ce niemal wszystkie zasady, kt\u00f3re wed\u0142ug dzisiejszych ekspert\u00f3w liturgicznych rytu rzymskiego konieczne s\u0105 dla satysfakcjonuj\u0105cego uczestnictwa w Eucharystii, stanowi\u0105 bezpo\u015brednie a nawet obra\u017aliwe pot\u0119pienie praktyki Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Wschodnich. W Ko\u015bcio\u0142ach tych \u017cywa jest wci\u0105\u017c mentalno\u015b\u0107 staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a &#8211; celebracja eucharystyczna jest aktem kultu. Upomnienie \u015bw. Augustyna <em>conversi ad Dominum<\/em> jest ponadczasowe. Kap\u0142an i wierni gromadz\u0105 si\u0119, by wsp\u00f3lnie zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ku Panu, by z\u0142o\u017cy\u0107 Mu uroczyst\u0105 Ofiar\u0119, by zapomnie\u0107 o rzeczach ziemskich i skupi\u0107 wzrok na niebia\u0144skim Jeruzalem. Obecnie na zachodzie d\u0105\u017cy si\u0119 do tego, by Msza nawi\u0105zywa\u0142a do codziennego \u017cycia. Msza jednak odnosi si\u0119 nie do codziennego \u017cycia, ale do \u017cycia wiecznego &#8211; i tradycyjna celebracja w kierunku wschodnim dobrze t\u0119 prawd\u0119 oddaje. Ks. Jungmann tak opisuje praktyk\u0119 staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a:<\/p>\r\n<p>\u201eTeraz kap\u0142an stoi przy o\u0142tarzu, zazwyczaj zbudowanym z kamienia, jako przyw\u00f3dca swego ludu; lud patrzy r\u00f3wnocze\u015bnie na niego i na o\u0142tarz &nbsp;-i razem z kap\u0142anem zwr\u00f3cony jest ku wschodowi. Ca\u0142e zgromadzenie przypomina wielk\u0105 procesj\u0119 przewodzon\u0105 przez kap\u0142ana i poruszaj\u0105c\u0105 si\u0119 na wsch\u00f3d ku s\u0142o\u0144cu, ku Chrystusowi Panu\u201d<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>.<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><strong>Prawo Ko\u015bcio\u0142a wymaga celebracji Mszy twarz\u0105 do ludu.<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Nie istnieje \u017cadna zasada, rubryka, zarz\u0105dzenie ani prawo dotycz\u0105ce rytu rzymskiego, wedle kt\u00f3ryego Msza powinna by\u0107 sprawowana twarz\u0105 do ludu. Same rubryki <em>Novus Ordo Missae<\/em> zak\u0142adaj\u0105 tradycyjn\u0105 praktyk\u0119 i pouczaj\u0105 kap\u0142ana, by odwraca\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych momentach ku wiernym, a nast\u0119pnie zwraca\u0142 ku o\u0142tarzowi (patrz punkty 107, 115, 116, 122, 198 i 199 Wprowadzenia Og\u00f3lnego do Msza\u0142u Rzymskiego, <em>Institutio Generalis<\/em>).<\/p>\r\n<p>Pomimo jednak, \u017ce nie ma prawa nakazuj\u0105cego, by Msza sprawowana by\u0142 twarz\u0105 do ludu, art. 262 <em>Institutio Generalis<\/em> mo\u017ce by\u0107 interpretowany jako upowa\u017cnienie do burzenia o\u0142tarzy. Cz\u0119sto krytykuje si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 przedpoborowy za to, ze by\u0142 on \u201elegalistyczny\u201d. Z ca\u0142a pewno\u015bci\u0105 posiada\u0142 on prawa i zarz\u0105dzenia &#8211; i wymaga\u0142 ich powszechnego oraz bezstronnego respektowania. W Ko\u015bciele posoborowym mamy do czynienia z inn\u0105 postaci\u0105 legalizmu. Zasady i rozporz\u0105dzenia przytaczane s\u0105 cz\u0119sto w\u00f3wczas, gdy mo\u017cna je wykorzysta\u0107 do podkopania tradycyjnej wiary, cz\u0119sto jednak s\u0105 one bezkarnie ignorowane przez libera\u0142\u00f3w. Dlatego te\u017c sankcje wyci\u0105gano w stosunku do kap\u0142an\u00f3w odprawiaj\u0105cych Msz\u0119 Trydenck\u0105, nie czyniono tego jednak wobec kap\u0142an\u00f3w udzielaj\u0105cych Komunii na r\u0119k\u0119 w czasach przed autoryzowaniem tej praktyki przez Watykan. Co do burzenia o\u0142tarzy, legalizm Ko\u015bcio\u0142a soborowego wygl\u0105da\u0142 w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy. Jego rzecznicy przyznawali, \u017ce nie ma prawa nakazuj\u0105cego odprawiania Mszy twarz\u0105 do ludu, stwierdzali jednak, \u017ce art. 262 <em>Institutio Generalis<\/em> wymaga, aby g\u0142\u00f3wny o\u0142tarz by\u0142 wolnostoj\u0105cy, by umo\u017cliwi\u0107 tak\u0105 celebracj\u0119 &#8211; nawet je\u015bli nigdy nie by\u0142by wykorzystywany do tego celu. Kulisy powstania art. 262 om\u00f3wimy w nast\u0119pnym rozdziale niniejszej ksi\u0105\u017cki.<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><strong>Jest to prawo wprowadzone przez II Sob\u00f3r Watyka\u0144ski<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Rozwa\u017caj\u0105c zwi\u0105zek do mi\u0119dzy celebracj\u0105 Mszy twarz\u0105 do ludu, a rozporz\u0105dzeniami II Soboru Watyka\u0144skiego, trzeba mie\u0107 na uwadze nast\u0119puj\u0105ce dokumenty:<\/p>\r\n<ol>\r\n\t<li>Soborow\u0105 <em>Konstytucj\u0119 o liturgii<\/em> (<em>Sacrosanctum Concilium<\/em>) z 4 grudnia 1963 r.<\/li>\r\n\t<li><em>Instrukcj\u0119 o w\u0142a\u015bciwym wdra\u017caniu postanowie\u0144 Konstytucji o liturgii<\/em> (<em>Inter Oecumenici<\/em>), promulgowan\u0105 przez Kongregacj\u0119 Obrz\u0119d\u00f3w 26 wrze\u015bnia 1964 r.<\/li>\r\n\t<li><em>Wprowadzenie Og\u00f3lne do Msza\u0142u Rzymskiego<\/em> (<em>Institutio Generalis<\/em>) opublikowane pierwotnie przez Kongregacj\u0119 Obrz\u0119d\u00f3w 6 kwietnia 1969 i do\u0142\u0105czone do wydania Msza\u0142u Rzymskiego z 26 marca 1970 (wydanie czwarte opublikowane zosta\u0142o w roku 1975).<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p>W dokumentach <em>Vaticanum II<\/em> nie znajdujemy najmniejszej nawet wzmianki o sprawowaniu Mszy twarz\u0105 do ludu. O mo\u017cliwo\u015bci takie wspomina dopiero instrukcja <em>Inter Oecumenici<\/em> \u201e<em>Korzystniej jest (praestat ut), by o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny budowany by\u0142 w taki spos\u00f3b, by oddzielony by\u0142 od \u015bciany, aby mo\u017cna by\u0142o obej\u015b\u0107 go bez trudno\u015bci i by m\u00f3g\u0142 (peragi posit) u\u017cywany by\u0107 do celebracji twarz\u0105 do ludu<\/em>\u201d (\u00a7 91).<\/p>\r\n<p>Wzmianka o budowaniu o\u0142tarza podkre\u015bli\u0107 mia\u0142a, \u017ce artyku\u0142 ten stosuje si\u0119 jedynie do o\u0142tarzy w nowych ko\u015bcio\u0142ach. Jednak paragraf poprzedni (\u00a790) odnosi si\u0119 do \u201e<em>budowania nowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w oraz remontowania i adaptowania ju\u017c istniej\u0105cych<\/em>\u201d. Paragraf ten opiera si\u0119 na \u00a7 124 <em>Konstytucji o liturgii<\/em>. Ci jednak, kt\u00f3rzy zadadz\u0105 sobie trud sprawdzenia tekstu <em>Konstytucji<\/em> odkryj\u0105, \u017ce ten konkretny paragraf nie odnosi si\u0119 do \u201e<em>remontowania czy adoptowania<\/em>\u201d starych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, ale jedynie budowania nowych. Czytaj\u0105c r\u00f3\u017cne dokumenty dotycz\u0105ce wdra\u017cania postanowie\u0144 <em>Konstytucji o liturgii<\/em> zawsze warto jest sprawdza\u0107 ust\u0119py, do jakich si\u0119 one odnosz\u0105 i czy rzeczywi\u015bcie m\u00f3wi\u0105 one to, co dokumenty te twierdz\u0105.<\/p>\r\n<p>Gdy w kwietniu 1969 r. opublikowane zosta\u0142o <em>Wprowadzenie Og\u00f3lne do Msza\u0142u Rzymskiego<\/em>, omawiany przez nas proces wszed\u0142 w kolejn\u0105 faz\u0119. Paragraf 262 <em>Wprowadzenia<\/em> jest identyczny z \u00a7 91 instrukcji <em>Inter Oecumenici<\/em> &#8211; z jednym wa\u017cnym wyj\u0105tkiem: s\u0142owa \u201e<em>praestat ut<\/em>\u201d (korzystniej jest) zosta\u0142y usuni\u0119te, wskutek czego odno\u015bny tekst ma obecnie brzmienie: \u201e<em>G\u0142\u00f3wny o\u0142tarz powinien zosta\u0107 zbudowany w taki spos\u00f3b, by oddzielony by\u0142 od \u015bciany, by mo\u017cna by\u0142o obej\u015b\u0107 go bez trudu oraz by m\u00f3g\u0142 on by\u0107 u\u017cywany do celebracji twarz\u0105 do ludu<\/em>\u201d. Nast\u0119pnie znajdujemy tam odsy\u0142acz do instrukcji \u00a7 91 instrukcji <em>Inter Oecumenici<\/em>, kt\u00f3ry &#8211; jak pokazali\u015bmy &#8211; nie m\u00f3wi wcale, \u017ce o\u0142tarz powinien by\u0107 zbudowany jako oddzielony od \u015bciany, ale \u017ce tak jest korzystniej.<\/p>\r\n<p>Interesuj\u0105ce jest te\u017c, \u017ce zar\u00f3wno <em>Inter Oecumenici<\/em> jak <em>Institutio Generalis<\/em> stworzone zosta\u0142y przez <em>Consilium<\/em> abpa (w\u00f3wczas ksi\u0119dza) Bugniniego, pomimo \u017ce zosta\u0142y one p\u00f3\u017aniej zatwierdzone przez papie\u017ca i promulgowane przez Kongregacj\u0119 Obrz\u0119d\u00f3w. Spos\u00f3b, w jaki Cosilium \u201erozwija\u201d nauczanie soboru o wolno stoj\u0105cym o\u0142tarzu i sprawowaniu Mszy twarz\u0105 do ludu jest znakomit\u0105 ilustracj\u0105 jego metod dzia\u0142ania. Proces ten wygl\u0105da\u0142 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><em>Vaticanum II<\/em> nie wspomina o wolnostoj\u0105cym o\u0142tarzu ani sprawowaniu Mszy twarz\u0105 do ludu.<\/li>\r\n\t<li>124 <em>Konstytucji o liturgii<\/em> zawiera zalecenie: \u201e<em>Przy wznoszeniu za\u015b \u015bwi\u0105ty\u0144 nale\u017cy troskliwie dba\u0107 o to, aby u\u0142atwi\u0107 wykonywanie czynno\u015bci liturgicznych oraz osi\u0105gni\u0119cie czynnego uczestnictwa wiernych<\/em>\u201d. Nie ma \u017cadnej wzmianki o o\u0142tarzach.<\/li>\r\n\t<li>W roku 1964 <em>Consilium<\/em> rozszerza to zdanie, by obejmowa\u0142o adaptacj\u0119 istniej\u0105cych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wprowadza temat o\u0142tarzy i stwierdza, \u017ce \u201ekorzystniej jest\u201d, by by\u0142y one wolnostoj\u0105ce.<\/li>\r\n\t<li>W roku 1969 <em>Consilium<\/em> stwierdza w <em>Institutio Generalis<\/em>, \u017ce o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny powinien by\u0107 wolnostoj\u0105cy, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym na sw\u00f3j w\u0142asny dokument (<em>Inter Oecumenici<\/em>), kt\u00f3ry o niczym takim nie m\u00f3wi.<\/li>\r\n\t<li>Odprawianie Mszy twarz\u0105 do ludu niesie za sob\u0105 wa\u017cne korzy\u015bci duszpasterskie<\/li>\r\n\t<li>Widzialno\u015b\u0107<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Cytowali\u015bmy ju\u017c s\u0142owa prof. Vogela, \u017ce idea, wedle kt\u00f3rej zgromadzeni wierni musz\u0105 wiedzie\u0107 wszystko, co dokonuje si\u0119 podczas liturgii, jest koncepcj\u0105 ca\u0142kowicie wsp\u00f3\u0142czesn\u0105. Jest ona obca ca\u0142emu katolickiemu etosowi liturgicznemu zar\u00f3wno na wschodzie jak na zachodzie &#8211; i nie niesie za sob\u0105 \u017cadnych korzy\u015bci duszpasterskich, nawet dla dzieci. Jest dok\u0142adnie przeciwnie, nie pobudzaj\u0105c wcale uwagi wiernych, w rzeczywisto\u015bci skutkuje wi\u0119kszym jeszcze rozproszeniem ich uwagi. Gdy kap\u0142an zwr\u00f3cony jest stale twarz\u0105 do ludu, wierni nie dostrzegaj\u0105 \u017cadnych istotnych zmian, kt\u00f3re mog\u0142yby pobudza\u0107 ich uwag\u0119. Widz\u0105 go jedynie stoj\u0105cego i wypowiadaj\u0105cego s\u0142owa, trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce w nowej Mszy liczba gest\u00f3w sakralnych &#8211; takich jak przykl\u0119kni\u0119cia czy znaki krzy\u017ca &#8211; zosta\u0142a drastycznie ograniczona. Jak zauwa\u017cy\u0142 msgr Knox, tradycyjna Msza by\u0142a rodzajem sakralnego ta\u0144ca, w kt\u00f3rym pojawia\u0142y si\u0119 wci\u0105\u017c nowe, przykuwaj\u0105ce uwag\u0119, elementy<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>. Co pewien czas kap\u0142an odwraca\u0142 si\u0119, by pozdrowi\u0107 wiernych, by ukaza\u0107 im Hosti\u0119 podczas <em>Ecce Agnus Dei<\/em>, podnosi\u0142 wysoko Hosti\u0119 i Kielich oraz czyni\u0142 podw\u00f3jne przykl\u0119kni\u0119cie. Do tego wszystkiego dochodzi\u0142 jeszcze kontrastem mi\u0119dzy cisz\u0105 Kanonu a d\u017awi\u0119kiem dzwonk\u00f3w. Ko\u015bcio\u0142y Wschodnie wykazuj\u0105 si\u0119 wielk\u0105 intuicj\u0105 duszpastersk\u0105 ukrywaj\u0105c naj\u015bwi\u0119tsze momenty liturgii za ikonostasem. Gdy kap\u0142an pojawia si\u0119 ponownie, nios\u0105c w r\u0119kach Syna Bo\u017cego, osi\u0105ga sie znaczny efekt dramatyczny. Doda\u0107 do tego trzeba oczywi\u015bcie wymow\u0119 stosowanej na wschodzie orientacji &#8211; kap\u0142an i lud zwracaj\u0105 ku Niebia\u0144skiemu Jeruzalem, by z\u0142o\u017cy\u0107 \u015bwi\u0119t\u0105 ofiar\u0119.<\/p>\r\n<p>Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce wielu duchownych, zw\u0142aszcza m\u0142odszych, uderza niezaprzeczalna nuda i apatia odmalowuj\u0105ca si\u0119 na twarzach wiernych &#8211; staraj\u0105 si\u0119 wi\u0119c rozbudzi\u0107 ich zainteresowanie dostarczaj\u0105c zgromadzonym dramatycznego widowiska. Je\u015bli si\u0119 im to udaje, wzrost zainteresowania wywo\u0142uje nie sama akcja liturgiczna, ale b\u0142azenada celebransa, cz\u0119sto najbardziej gorsz\u0105cej natury. Poniewa\u017c temat ten poruszamy w rozdziale VIII zatytu\u0142owanym \u201ePrzewodnicz\u0105cy jako aktor\u201d, nie b\u0119dziemy go w tym miejscu dodatkowo rozwija\u0107.<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li><strong>S\u0142yszalno\u015b\u0107<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Abstrahuj\u0105c od kwestii pomocy elektronicznych oczywistym jest, \u017ce kap\u0142an b\u0119dzie lepiej s\u0142yszalny, je\u015bli zwr\u00f3cony b\u0119dzie twarz\u0105 do zgromadzonych wiernych. Powstaje wi\u0119c pytanie: czy wierni musz\u0105 s\u0142ysze\u0107 liturgi\u0119 mszaln\u0105? Trzeba tu poczyni\u0107 wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy tymi jej cz\u0119\u015bciami, kt\u00f3re skierowane s\u0105 do Boga, a tymi, kt\u00f3re skierowane s\u0105 do ludzi. Jest to w istocie jedyne miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o my\u015ble\u0107 o, reformie. Pewne cz\u0119\u015bci Mszy maj\u0105 na celu pouczenie ludu, oczywistymi tego przyk\u0142adami s\u0105 Lekcja i Ewangelia. Przed soborem by\u0142y one czytane przez kap\u0142ana po \u0142acinie przy o\u0142tarzu, a nast\u0119pnie w j\u0119zyku narodowym twarz\u0105 do ludu. By\u0142oby rozumnym rozwini\u0119ciem reformy podj\u0119tej przez Piusa XII, gdyby rubryki zmodyfikowane zosta\u0142y w taki spos\u00f3b, by cz\u0119\u015bci Mszy maj\u0105ce na celu pouczenie wiernych mog\u0142y by\u0107 czytane im bezpo\u015brednio w j\u0119zyku narodowym.&nbsp; Ludzie sprzeciwiaj\u0105cy si\u0119 takiemu rozwojowi nie s\u0105 tradycjonalistami lecz immoblistami. Immoblilizm sprzeciwia si\u0119 wszelkiej zmianie&nbsp; z tego tylko powodu, ze jest ona zmian\u0105. Jest rzecz\u0105 zrozumia\u0142\u0105, \u017ce wielu tradycjonalist\u00f3w, s\u0142usznie przera\u017conych zniszczeniem rytu rzymskiego, przyj\u0119\u0142o postaw\u0119 immobilistyczn\u0105 i sprzeciwia si\u0119 jakimkolwiek zmianom. Nie czyni\u0105 wskutek tego rozr\u00f3\u017cnie\u0144 mi\u0119dzy zmianami poci\u0105gaj\u0105cymi powa\u017cne implikacje doktrynalne, takimi jak zniesienie modlitw Offertorium oraz innymi, kt\u00f3re nie maj\u0105 takiego znaczenia, takimi jak \u015bpiewanie przez lud <em>Pater Noster<\/em> podczas <em>Missa cantata<\/em>. Msza dialogowa jest praktyk\u0105 aprobowan\u0105 w\u015br\u00f3d francuskich&nbsp; tradycjonalist\u00f3w, podczas gdy niekt\u00f3rzy z angielskich postrzegaj\u0105 j\u0105 jako przejaw modernizmu. Kontrowersje takie wykorzystuj\u0105 moderni\u015bci, umo\u017cliwiaj\u0105 im one bowiem tworzenie karykaturalnego obrazu \u015brodowiska tradycjonalistycznego.<\/p>\r\n<p>Najbardziej rozs\u0105dnym i mo\u017cliwym do przyj\u0119cia stanowiskiem w kwestii s\u0142yszalno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 omawiali\u015bmy w rozdziale XVIII, wydaje si\u0119 by\u0107 stanowisko, wedle kt\u00f3rego te cz\u0119\u015bci Mszy, kt\u00f3rych intencj\u0105 jest pouczenie wiernych, powinny by\u0107 czytane im bezpo\u015brednio w j\u0119zyku narodowym. Cz\u0119\u015bci Mszy skierowane do Boga powinny by\u0107 odmawiane twarz\u0105 w kierunku o\u0142tarza i nie musz\u0105 by\u0107 s\u0142yszalne ani odmawiane w j\u0119zyku ludu. W tym przypadku nale\u017cy wprowadzi\u0107 rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy modlitwami takimi jak <em>Gloria<\/em>, w kt\u00f3rych wierni mog\u0105 uczestniczy\u0107 i kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 odmawiane na g\u0142os, oraz Kanonem, kt\u00f3ry odmawiany jest przez samego kap\u0142ana <em>in persona Christi<\/em> i kt\u00f3ry nie musi by\u0107 s\u0142yszalny. Gdyby zasada ta zosta\u0142a przyj\u0119ta, nie zrodzi\u0142by si\u0119 argument konieczno\u015bci celebracji <em>versus populum<\/em> w celu lepszej s\u0142yszalno\u015bci.<\/p>\r\n<p>Ks. Napier zauwa\u017cy\u0142, \u017ce sympatia do Mszy twarz\u0105 do ludu, widoczna u takich pionier\u00f3w Ruchu Liturgicznego jak Dom Lambert Beauduin, wynika\u0142a w\u0142a\u015bnie z pragnienia, by czytania z Pisma kierowane by\u0142y bezpo\u015brednio do wiernych<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>. Celebracja <em>versus populum<\/em> by\u0142a zupe\u0142nie kompatybilna z rubrykami Msza\u0142u \u015bw. Piusa V, kt\u00f3re uznawa\u0142y fakt istnienia o\u0142tarzy takich, jak o\u0142tarz w Bazylice \u015bw. Piotra. Skoro zaakceptuje si\u0119 fakt, \u017ce cz\u0119\u015bci te mog\u0105 by\u0107 czytane bezpo\u015brednio wiernym, nie b\u0119dzie \u017cadnego usprawiedliwienia dla dziwacznej i niekatolickiej praktyki sprawowania ca\u0142ej Mszy <em>versus populum<\/em>.<\/p>\r\n<p><strong><em>Trestyl trist<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u201eTak wi\u0119c Msza, kap\u0142an i o\u0142tarz zosta\u0142y zast\u0105pione przez Wieczerz\u0119 Pa\u0144sk\u0105, pastora i \u015awi\u0119ty St\u00f3\u0142, a orientacja kap\u0142ana ku wschodowi zast\u0105piona zosta\u0142a przez orientacj\u0119 ku zachodowi\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>.<\/p>\r\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Douglas Harrison, anglika\u0144ski dziekan z Bristolu<\/p>\r\n<p>Opr\u00f3cz kwestii samej orientacji o\u0142tarza, warto jest zastanowi\u0107 si\u0119 nad zjawiskiem wprowadzenia o\u0142tarzy o kszta\u0142cie sto\u0142\u00f3w. Teoretycznie o\u0142tarze takie wykorzystywane by\u0107 mog\u0142y do celebracji, podczas kt\u00f3rych zar\u00f3wno kap\u0142an jak i lud zwr\u00f3ceni byli ku wschodowi. W praktyce Msza <em>versus populum<\/em> i <em>trestyl trist<\/em>, n\u0119dzny st\u00f3\u0142,&nbsp; s\u0105 elementami tego samego zjawiska, protestantyzacji katolickiej liturgii. Jest to dok\u0142adna kalka tego, co mia\u0142o miejsce podczas protestanckiej reformacji. W tym miejscu czytelnik powinien zajrze\u0107 do tomu <em>Cranmer\u2019s Godly Order<\/em> ss. 95-98, gdzie szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142em proces zast\u0119powania o\u0142tarzy sto\u0142ami, podkre\u015blaj\u0105c przy tym znaczenie, jakie nadawali temu procesowi sami reformatorzy. Najlepiej podsumowuje to wyja\u015bnienie Ridleya:<\/p>\r\n<p>\u201e<em>Po pierwsze, posta\u0107 sto\u0142u najlepiej oderwie prostych ludzi od przes\u0105dnych idei Mszy papistowskiej i skieruje ich [my\u015bli] ku prawdziwej istocie Wieczerzy Pa\u0144skiej.<\/em><em> U\u017cywanie o\u0142tarza sugeruje sk\u0142adanie na nim ofiary, a pos\u0142ugiwanie si\u0119 sto\u0142em s\u0142u\u017cy temu, by ludzie przy nim jedli<\/em>\u201d<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>.<\/p>\r\n<p>S\u0142owa te stanowi\u0105 wyraz przekonania wszystkich reformator\u00f3w, nie ulega wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce odej\u015bcie od orientacji ku wschodowi i wprowadzenie sto\u0142u na miejsce o\u0142tarza oznacza\u0142o odrzucenie ofiary, wprowadzone wi\u0119c zosta\u0142o w intencji antykatolickiej. Praktyka celebracji Mszy twarz\u0105 do ludu propagowana by\u0142a w Europie przez niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w Ruchu Liturgicznego jeszcze przez II Soborem Watyka\u0144skim, chocia\u017c, jak wyja\u015bniono, nie musia\u0142o to wcale by\u0107 wyrazem protestanckich pogl\u0105d\u00f3w, ale jedynie pragnienia, by maj\u0105ce charakter poucze\u0144 cz\u0119sci czytane by\u0142y wiernym bezpo\u015brednio w j\u0119zykach narodowych. Niekt\u00f3rzy bardziej wnikliwi anglikanie o katolickich sympatiach wyra\u017cali jednak powa\u017cne zastrze\u017cenia, gdy High Church i anglo-katolickie duchowie\u0144stwo zacz\u0119\u0142o na\u015bladowa\u0107 t\u0119 praktyk\u0119 [Ko\u015bcio\u0142a posoborowego]. Na przyk\u0142ad anglika\u0144ski konwertyta z nonkonformizmu Hugh Ross Williamson odrzuca\u0142 t\u0119 praktyk\u0119 jako niezgodn\u0105 z wiar\u0105 katolick\u0105:<\/p>\r\n<p>\u201eOd mego dzieci\u0144stwa przyzwyczajony by\u0142em do nabo\u017ce\u0144stwa nonkonformistycznego i patrzy\u0142em na mego ojca siedz\u0105cego za \u015awi\u0119tym Sto\u0142em z diakonami po obu stronach, twarz\u0105 do zgromadzonych &#8211; i czytaj\u0105cego opis Ostatniej Wieczerzy, zanim chleb i wino rozdawane by\u0142y wiernym na upami\u0119tnienie tego wydarzenia. W Romsey, w Townbridge i w Hove by\u0142 to sta\u0142y, comiesi\u0119czny rytua\u0142 &#8211; i od czasu, gdy zacz\u0105\u0142em powa\u017cnie si\u0119 nad tym zastanawia\u0107, wydawa\u0142o mi si\u0119 to czym\u015b niew\u0142a\u015bciwym. By\u0142o to tak, jakby znajdowali si\u0119 oni na ma\u0142ej scenie, odgrywaj\u0105c przed nami Wieczerz\u0119, a jedn\u0105 z pobudek dla kt\u00f3rych zacz\u0105\u0142em uczestniczy\u0107 we Mszy [anglika\u0144skiej] by\u0142 fakt, \u017ce kap\u0142an znajdowa\u0142 si\u0119 po tej samej stronie o\u0142tarza co zgromadzenie, [poczucie] \u017ce B\u00f3g by\u0142 naszym wsp\u00f3lnym Panem. By\u0142 te\u017c pewien aspekt praktyczny: nie musia\u0142em ju\u017c patrze\u0107 na twarze diakon\u00f3w i odpycha\u0107 od siebie natr\u0119tn\u0105 my\u015bl, jak bardzo niepodobni s\u0105 oni do Aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\r\n<p>Liturgia nonkonformistyczna, posiadaj\u0105ca uk\u0142ad typowo protestancki, mia\u0142a ponadto wyra\u017ane znaczenie doktrynalne. By\u0142 to liturgiczny wyraz wiary, \u017ce Komunia \u015bw. nie jest niczym innym jak rodzinny posi\u0142ek zgromadzonych wok\u00f3\u0142 sto\u0142u, a nie tajemnicz\u0105 ofiar\u0105, w kt\u00f3rej kap\u0142an, przez cud Przeistoczenia, ofiaruje w imieniu ludu prawdziwe Cia\u0142o i Krew Chrystusa Bogu Ojcu, zanim zacznie rozdziela\u0107 \u00abpokarm nie\u015bmiertelno\u015bci\u00bb uczestnikom liturgii.<\/p>\r\n<p>Tej w\u0142a\u015bnie kwestii dotyczy\u0142a zawzi\u0119ta XVII-wieczna walka mi\u0119dzy abpem Laudem a purytanami. To, co jest cz\u0119sto przedstawiane jako d\u0105\u017cenie Lauda do przywr\u00f3cenia \u00abgodno\u015bci i obyczajno\u015bci\u00bb liturgii Ko\u015bcio\u0142a<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>, polega\u0142o w rzeczywisto\u015bci na usi\u0142owaniu uczynienia \u00ab\u015awi\u0119tego Sto\u0142u\u00bb o\u0142tarzem. Chodzi\u0142o nie o godno\u015b\u0107, a o doktryn\u0119\u201d<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Jak zauwa\u017ca Ross Williamson, angielo-katolickie duchowie\u0144stwo, kt\u00f3re chcia\u0142o usprawiedliwi\u0107 stanowisko aprobuj\u0105ce celebracj\u0119 <em>versus populum<\/em> \u201e<em>stara\u0142o si\u0119 dotrzymywa\u0107 kroku najnowszym osi\u0105gni\u0119ciom kontynentalnego katolicyzmu i \u017ce [r\u00f3wnie\u017c] Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Anglii w odpowiednim czasie p\u00f3jdzie prawdopodobnie za naszym przyk\u0142adem<\/em>\u201d<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. Na nieszcz\u0119\u015bcie proroctwo to okaza\u0142o si\u0119 by\u0107 a\u017c za bardzo prawdziwe.<\/p>\r\n<p>W tym miejscu konieczne jest zwr\u00f3cenie uwagi na pewne obiekcje, jakie zostan\u0105 podniesione przez ludzi pragn\u0105cych broni\u0107 protestantyzacji naszej liturgii. Ca\u0142kowicie s\u0142usznie wskazywali oni, \u017ce pierwsi chrze\u015bcijanie m\u00f3wili o \u201estole Pa\u0144skim\u201d. By\u0142 to skutek wystrzegania si\u0119 w pierwszych wiekach u\u017cywania s\u0142owa \u201eo\u0142tarz\u201d, ze wzgl\u0119du poga\u0144skie konotacje tego terminu. Ju\u017c w wieku V w u\u017cyciu by\u0142o jednak zar\u00f3wno s\u0142owo \u201eo\u0142tarz\u201d (<em>altare<\/em>) jak \u201est\u00f3\u0142\u201d (<em>mensa<\/em>)<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. Nast\u0119pnie zacz\u0119to pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie terminem \u201eo\u0142tarz\u201d &#8211; za wyj\u0105tkiem sytuacji, gdy odnoszono si\u0119 do jego funkcji jako sto\u0142u, do kt\u00f3rego przychodzili wierni na \u015bwi\u0119t\u0105 uczt\u0119 (<em>sacrum convivum<\/em>). Najw\u0142a\u015bciwszym okre\u015bleniem chrze\u015bcija\u0144skiego o\u0142tarza by\u0142oby \u201est\u00f3\u0142 ofiarny\u201d. Podczas \u017cydowskiej Paschy baranki ofiarowywane by\u0142y na o\u0142tarzu w \u015bwi\u0105tyni, a nast\u0119pnie zabierane do dom\u00f3w wyznawc\u00f3w na uczt\u0119 paschaln\u0105 &#8211; o\u0142tarz i st\u00f3\u0142 by\u0142y rozdzielone. W chrze\u015bcija\u0144skiej Passze Ofiara Chrystusa uobecnia si\u0119 na o\u0142tarzu, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy nast\u0119pnie jako st\u00f3\u0142 wiernym przyst\u0119puj\u0105cym do niego z l\u0119kiem i dr\u017ceniem, by przyj\u0105\u0107 Cia\u0142o Chrystusa. Nie ma wi\u0119c uzasadnienia dla por\u00f3wnywania znaczenia, w jakim chrze\u015bcijanie pierwszych wiek\u00f3w u\u017cywali s\u0142owa \u201est\u00f3\u0142\u201d, a sensem, w jakim u\u017cywa go Ridley &#8211; by wykaza\u0107 publicznie, \u017ce nie by\u0142 przeznaczony do sk\u0142adania ofiary. To, co by\u0142o akceptowalne przed reformacj\u0105, po niej akceptowalne ju\u017c nie jest, poniewa\u017c &#8211; jak to wyja\u015bni\u0142 Hugh Ross Williamson &#8211; pos\u0142ugiwanie si\u0119 sto\u0142em sta\u0142o si\u0119 publicznym, jednoznacznym symbolem tego, co celebrowane by\u0142o jako protestancka Wieczerza Pa\u0144ska, a nie jako Naj\u015bwi\u0119tsza Ofiara Mszy. Pius XII naucza\u0142 kategorycznie, \u017ce \u201eB\u0142\u0119dem by\u0142oby pragn\u0105\u0107, by o\u0142tarz powr\u00f3ci\u0142 do swej staro\u017cytnej formy sto\u0142u\u201d<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>.<\/p>\r\n<p>Drugi argument, jakim pos\u0142u\u017c\u0105 si\u0119 libera\u0142owie g\u0142osi, \u017ce chrze\u015bcijanie pierwszych wiek\u00f3w u\u017cywali do celebracji Eucharystii drewnianego sto\u0142u. Nikt tego nie kwestionuje. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce zanim pozwolono im na wznoszenie w\u0142asnych&nbsp; \u015bwi\u0105ty\u0144, chrze\u015bcijanie pierwszych wiek\u00f3w sprawowali kult Bo\u017cy w swych domach (domach-ko\u015bcio\u0142ach) lub rzadziej w katakumbach. Przejawem braku realizmu jest branie praktyk z czas\u00f3w prze\u015bladowa\u0144 za norm\u0119 w czasach wolno\u015bci. Trzeba r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107, \u017ce liturgia, podobnie jak dogmaty, nie jest statyczna. Podobnie, jak doktryna o Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej w miar\u0119 up\u0142ywu wiek\u00f3w rozumiana by\u0142a i definiowana coraz ja\u015bniej, tak te\u017c liturgia coraz ja\u015bniej wyra\u017ca\u0142a przez swe zewn\u0119trzne formy prawd\u0119, \u017ce stanowi ona uroczyst\u0105 Ofiar\u0105. Kiedy chrze\u015bcijanom pozwolono po raz pierwszy na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wznosili oni swe o\u0142tarze na grobach m\u0119czennik\u00f3w. Zwyczaj ten musia\u0142 by\u0107 zaczerpni\u0119ty bezpo\u015brednio z czas\u00f3w sprawowania Mszy na marmurowych p\u0142ytach przykrywaj\u0105cych groby m\u0119czennik\u00f3w i wyja\u015bnia dlaczego, w miar\u0119 jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 si\u0119 rozprzestrzenia\u0142, zrodzi\u0142a si\u0119 praktyka umieszczania relikwii dw\u00f3ch m\u0119czennik\u00f3w w kamieniach o\u0142tarzowych. P\u0142yty marmurowe stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 o\u0142tarza ju\u017c w V wieku, cho\u0107 jeszcze w wieku VIII w Ko\u015bciele Zachodnim pozostawa\u0142y niekiedy w u\u017cyciu o\u0142tarze drewniane. Pocz\u0105wszy od wieku IX praktyka stosowania o\u0142tarzy kamiennych sta\u0142 si\u0119 na zachodzie powszechna. Cerkiew Prawos\u0142awna zezwala na u\u017cywanie do ich budowy drewna, kamienia lub metalu.<\/p>\r\n<p>Prawd\u0105 jest \u017ce podczas gdy wiele, je\u015bli nie wi\u0119kszo\u015b\u0107 katolickich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, posiada obecnie sta\u0142e kamienne sto\u0142y, cho\u0107 niekt\u00f3re nadal u\u017cywaj\u0105 drewnianych, nie czyni to jednak tej nowinki bardziej akceptowaln\u0105. Jak m\u00f3wi\u0142 Ridley, st\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cy temu, by ludzie przy nim jedli, nie precyzowa\u0142 jednak, \u017ce musi to by\u0107 koniecznie drewniany st\u00f3\u0142. R\u00f3wnie\u017c Pius XII nie pot\u0119pi\u0142 wprowadzania samych tylko drewnianych sto\u0142\u00f3w &#8211; pisa\u0142, \u017ce &nbsp;b\u0142\u0119dem by\u0142oby \u201eprzywraca\u0107 o\u0142tarzowi jego staro\u017cytn\u0105 form\u0119 sto\u0142u\u201d. St\u0105d nawet sta\u0142e kamienne sto\u0142y, kt\u00f3re obecnie szpec\u0105 tak wiele ko\u015bcio\u0142\u00f3w katolickich, podpadaj\u0105 pod jego pot\u0119pienie.<\/p>\r\n<p>Nie sugeruj\u0119 tu oczywi\u015bcie, \u017ce ka\u017cdy katolicki kap\u0142an, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 sw\u00f3j o\u0142tarz sto\u0142em, przyj\u0105\u0142 przez to teologi\u0119 eucharystyczn\u0105 Ridleya. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich uczyni\u0142a to prawdopodobnie dlatego, \u017ce podobnie post\u0105pili wszyscy ich konfratrzy i wydawa\u0142o im si\u0119, \u017ce taka by\u0142a wola soboru. Inni z kolei otrzymali takie polecenie od swych biskup\u00f3w. Tak ju\u017c niestety jest, \u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do wi\u0119kszo\u015bci daje nam poczucie bezpiecze\u0144stwa &#8211; ostatecznie wi\u0119c kap\u0142ani, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili zburzenia pi\u0119knych o\u0142tarzy, na zbudowanie kt\u00f3rych zbierali niekiedy osobi\u015bcie pieni\u0105dze od swych ubogich parafian, okazali si\u0119 by\u0107 \u201eekscentrykami\u201d i przeciwnikami \u201epost\u0119pu\u201d. Jakiekolwiek by\u0142yby jednak motywy ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy zmienili swe o\u0142tarze na sto\u0142y, faktem pozostaje, \u017ce przyczynili si\u0119 oni do kolejnego kroku w procesie protestantyzacji naszej liturgii, do kroku, kt\u00f3ry przez samych protestant\u00f3w zostanie z pewno\u015bci\u0105 zinterpretowany w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Wersy te pochodz\u0105 z pie\u015bni walijskiego m\u0119czennika, \u015bw. Ryszarda Gwyna. W dos\u0142ownym t\u0142umaczeniu znacz\u0105 one: \u201eW miejscu o\u0142tarza stoi n\u0119dzny st\u00f3\u0142, w miejscu Chrystusa chleb\u201d. Pie\u015b\u0144 ko\u0144czy si\u0119 s\u0142owami:<\/p>\r\n<p>\u201e<em>O daw gofyn pwy ai kant,<\/em><br>\r\n <em>Athro plant o Gymro<\/em><br>\r\n <em>Sydd yu kymryt karchar beth<\/em><br>\r\n <em>Yn byw mewn gobeth eto<\/em>\u201d.<\/p>\r\n<p>\u201e<em>Je\u015bli spytacie kto \u015bpiewa [t\u0119 pie\u015b\u0144]<\/em><br>\r\n <em>Jest nim nauczyciel walijskich dzieci,<\/em><br>\r\n <em>Kt\u00f3ry za nic ma uwi\u0119zienie<\/em><br>\r\n <em>I wci\u0105\u017c \u017cyje nadziej\u0105<\/em>\u201d.<\/p>\r\n<p>Jak na ironi\u0119, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Msza o \u015bw. Richardzie odprawiana jest obecnie w Walii jest niemal nieodmiennie sprawowana na <em>trestyl trist<\/em>, n\u0119dznym stole.<\/p>\r\n<p><strong><em>Michael Davies<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p>t\u0142um. Scriptor<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> \u201eThe Universe\u201d, 26 lutego 1971.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> \u201eThe Universe\u201d, 5 marca 1971.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> \u201eThe clergy Review, sierpie\u0144 1972, s. 627.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> C. Vogel, L\u2019Orient Syrien, t.9 1964, nr 1., ss. 4-5.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> \u201eTheology Digest, t.22, r 2, lato 1974, s. 154.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Catholic Encyclopedia, Nowy Jork 1913, t.11,, s. 305.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> C. Vogel, L\u2019Orient Syrien, t.9 1964, nr 1., s.3.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> C. Vogel, L\u2019Orient Syrien, t.9 1964, nr 1., s.8.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> C. Vogel, L\u2019Orient Syrien, t.9 1964, nr 1., ss. 6-7.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> \u015aw. Tomasz z Akwinu, Summa theologica. II, II, Q.LXXXIV, odp. 3.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> C. Vogel, L\u2019Orient Syrien, t.9 1964, nr 1.,, <span class=\"skimlinks-unlinked\">ss.15-16<\/span>.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Ibidem,&nbsp; s.16.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Ibidem, s. 23<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Ibidem, s. 22.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Ibidem, s. 154. Przypis 5.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Ibidem, ss. 13-14.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Ibidem, ss. 11-12.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> J.A.Jungmann, The Early Liturgy, Londyn 1966, s. 138.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Ibidem<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Ronald Knox, The Mass In Slow Motion, Londyn 1961, s. 3.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Ibidem, s. 625, przypis 3.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> D. Harrison, The First and Second Prayer Books of King Edward VI, Londyn 1968, s. 6.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Patrz Michael Davis, Cranmer\u2019s Godly Order, Devon 1976, s. 97.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Chodzi o ustawienie \u201e\u015awi\u0119tego Sto\u0142u\u201d w miejscu, w jakim znajdowa\u0142 si\u0119 przez reformacj\u0105 o\u0142tarz, czyli przed wschodni\u0105 \u015bcian\u0105.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> H.R. Williamson, The Walled Garden, Londyn 1956, ss. 164-165.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Ibidem, s. 165.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Katolicki o\u0142tarz powinien by\u0107 zbudowany z naturalnego kamienia. Obejmuje on p\u0142yt\u0119 g\u00f3rn\u0105 (<em>mensa<\/em>), wsporniki (<em>stipites<\/em>) oraz wydr\u0105\u017cenie na relikwie(<em>sepulchrum<\/em>) w kt\u00f3re wk\u0142adany jest kamie\u0144 o\u0142tarzowy zawieraj\u0105cy te relikwie.<\/p>\r\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Pius XII, Mediator Dei, \u00a7 66.<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p><small>Powy\u017cszy tekst dodano do zbioru <em>BIBU\u0141Y<\/em>: 2016-12-29 10:30 pm<\/small><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eYn lle allor, trestyl trist, Yn lle Krist mae bara\u201d \u015aw. Ryszard Gwyn[1] &nbsp; W roku 1974 pewien ksi\u0105dz z po\u0142udniowo-wschodniego Londynu do\u0142\u0105czy\u0142 do wydawanego przez siebie co tydzie\u0144 biuletynu parafialnego bardzo przygn\u0119biajac\u0105 informacj\u0119. Jak wyja\u015bni\u0142, protestancki kamieniarz, kt\u00f3ry wykonywa\u0142 drobne prace w ko\u015bciele, opowiedzia\u0142 mu o smutnym zleceniu, jakie otrzyma\u0142 zaledwie tydzie\u0144 wcze\u015bniej. Polecono [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14,328],"tags":[388,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92548"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92548"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92548\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}