{"id":92462,"date":"2016-12-27T10:58:43","date_gmt":"2016-12-27T15:58:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=92462"},"modified":"2016-12-27T10:58:43","modified_gmt":"2016-12-27T15:58:43","slug":"quod-bonum-est-tenete-michael-davies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=92462","title":{"rendered":"Quod bonum est tenete \u2013 Michael Davies<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u201eMusimy przyzna\u0107, \u017ce wypowiedzenie przez protestantyzm wojny j\u0119zykowi sakralnemu by\u0142o z jego strony mistrzowskim posuni\u0119ciem<\/em>\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Dom Prosper Gueranger, Liturgical Institutions<\/em><\/p>\r\n

\u015a<\/strong>w. Pawe\u0142 zaleca, by\u015bmy badali wszystko, zachowywali jednak tylko to, co dobre: \u201eOmnia autem probate, quod bonum est tenete<\/em>\u201d (1Tes 5,21). Trzymaj\u0105c si\u0119 liturgii \u0142aci\u0144skiej Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki znajdowa\u0142 si\u0119 – pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 do\u015b\u0107 kolokwialnym okre\u015bleniem – \u201ena w\u0142a\u015bciwej drodze\u201d. By\u0142o to szczeg\u00f3lnie prawdziwe w krajach angloj\u0119zycznych, gdzie przed soborem \u015bwi\u0105tynie w niedziele by\u0142y pe\u0142ne, uczestnictwo we Mszy stale ros\u0142o, a do Ko\u015bcio\u0142a nieustannie powracali konwertyci. W przypadku denominacji protestanckich by\u0142o odwrotnie, pomimo posiadania pi\u0119knych niekiedy liturgii w j\u0119zykach narodowych, znajdowa\u0142y si\u0119 one w stanie stagnacji lub rozk\u0142adu. W \u015bwiecie biznesu za przejaw szale\u0144stwa uznano by, gdyby prosperuj\u0105ce i rozwijaj\u0105ce si\u0119 dobrze przedsi\u0119biorstwo przejmowa\u0142o metody od swych chyl\u0105cych si\u0119 ku bankructwu konkurent\u00f3w. Nikt nie zdziwi\u0142by si\u0119, gdyby w takim przypadku r\u00f3wnie\u017c ono stan\u0119\u0142o w obliczu podobnych problem\u00f3w. A z tak\u0105 w\u0142a\u015bnie sytuacj\u0105 mamy do czynienia od czasu, gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki poszed\u0142 za przyk\u0142adem sekt protestanckich wprowadzaj\u0105c liturgi\u0119 w j\u0119zykach narodowych. \u201eMusimy przyzna\u0107<\/em> – pisa\u0142 Dom Prosper Gueranger – \u017ce wypowiedzenie przez protestantyzm wojny j\u0119zykowi sakralnemu by\u0142o z jego strony mistrzowskim posuni\u0119ciem. Gdyby kiedykolwiek uda\u0142o si\u0119 mu go zniszczy\u0107, znalaz\u0142by si\u0119 na prostej drodze do zwyci\u0119stw<\/em>a\u201d[1]<\/a>.<\/p>\r\n

Ksi\u0105\u017cka dra Nicholasa Gihra The Holy Sacrifice of the Mass<\/em> jest z pewno\u015bci\u0105 jedn\u0105 z najwybitniejszych klasycznych analiz rytu rzymskiego. W swej wspania\u0142ej apologii j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego Gihr pisa\u0142 on:<\/p>\r\n

\u201eStaro\u017cytna praktyka, wedle kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142 na Zachodzie celebrowa\u0142 Msz\u0119 nie w j\u0119zykach poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w, ale w j\u0119zyku martwym, tj. po \u0142acinie, w j\u0119zyku w du\u017cym stopniu niezrozumia\u0142ym dla ludu, by\u0142a od XII wieku a\u017c po czasy nam wsp\u00f3\u0142czesne przedmiotem wielokrotnych atak\u00f3w. Ataki te by\u0142y wyrazem heretyckiego, schizmatyckiego, przepojonego dum\u0105 narodow\u0105 ducha wrogiego wobec Ko\u015bcio\u0142a, b\u0105d\u017a te\u017c produktem powierzchownego i fa\u0142szywego o\u015bwiecenia, p\u0142ytkiego i ja\u0142owego racjonalizmu, nie rozumiej\u0105cego sensu i istoty katolickiej liturgii, a zw\u0142aszcza stanowi\u0105cej niezg\u0142\u0119bione misterium Ofiary. W swych d\u0105\u017ceniach do zaniechania u\u017cywania w liturgii \u0142aciny i zast\u0105pienia jej j\u0119zykami narodowymi, stanowi\u0142y one mniej lub bardziej \u015bwiadom\u0105 pr\u00f3b\u0119 podkopania katolickiej jedno\u015bci, os\u0142abienia wi\u0119zi z Rzymem, os\u0142abienia ducha katolickiego oraz zdeprecjonowania pe\u0142nego pokory i prostoty podej\u015bcia do wiary. Dlatego Stolica Apostolska zawsze stanowczo opiera\u0142a si\u0119 takim innowacjom, gdy\u017c niezmienn\u0105 zasad\u0105 Ko\u015bcio\u0142a jest nigdy nie zmienia\u0107 staro\u017cytnego j\u0119zyka liturgicznego, ale trwa\u0107 przy nim niewzruszenie pomimo faktu, \u017ce nie jest on ju\u017c j\u0119zykiem \u017cywym, u\u017cywanym powszechnie i zrozumia\u0142ym. Podobnie, zaprowadzaj\u0105c liturgi\u0119 rzymsk\u0105 w\u015br\u00f3d nowo nawr\u00f3conych lud\u00f3w, Ko\u015bci\u00f3\u0142 zezwala\u0142 na pos\u0142ugiwanie si\u0119 w niej wy\u0142\u0105cznie j\u0119zykiem \u0142aci\u0144skim. Wy\u0142\u0105czano ze wsp\u00f3lnoty wiernych wszystkich, kt\u00f3rzy odwa\u017cyliby si\u0119 g\u0142osi\u0107, \u017ce u\u017cywanie j\u0119zyk\u00f3w narodowych jest konieczne, lub nawet dopuszczalne<\/em>[2]<\/a>, pi\u0119tnowano jako przejaw zuchwa\u0142o\u015bci i pychy zabiegi tych wszystkich, kt\u00f3rzy zakazywali czy zwalczali stosowanie j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego w kulcie Bo\u017cym. By\u0142o to post\u0119powanie jak najbardziej zasadne, gdy\u017c – jak pisze \u015bw. Augustyn – \u00abkwestionowanie tego, co jest praktyk\u0105 ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a, jest przejawem najbardziej bezczelnego szale\u0144stwa\u00bb. We wszystkich maj\u0105cych uniwersalne zastosowanie dekretach dotycz\u0105cych kultu, sam Duch \u015awi\u0119ty prowadzi Ko\u015bci\u00f3\u0142  i strze\u017ce go przed pope\u0142nieniem szkodliwych dla wiary b\u0142\u0119d\u00f3w. Zamiast krytykowa\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki za praktyk\u0119 pos\u0142ugiwania si\u0119 w liturgii j\u0119zykiem martwym, praktyk\u0119 kt\u00f3ra przetrwa\u0142a ponad tysi\u0105c lat, powinni\u015bmy doceni\u0107 i podziwia\u0107 jego nadprzyrodzon\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, mierzy on bowiem swe do\u015bwiadczenie wiekami, podczas my sami liczy\u0107 je mo\u017cemy jedynie na dni<\/em>\u201d[3]<\/a>.<\/p>\r\n

Za jednego z najbardziej uczonych brytyjskich pra\u0142at\u00f3w obecnego wieku uwa\u017cany jest biskup J.C. Hedley. W swej ksi\u0105\u017cce The Holy Eucharist<\/em> podkre\u015bla on warto\u015b\u0107 \u0142aciny liturgicznej, nazywaj\u0105c j\u0105 bastionem katolickiej ortodoksji. Prawdziwo\u015bci tej tezy dowodzi chocia\u017cby ICEL-owskie t\u0142umaczenie liturgii Mszy. Hedley pisze:<\/p>\r\n

\u201eJedn\u0105 z najbardziej wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych cech sprawowanej na Zachodzie liturgii Mszy jest pos\u0142ugiwanie si\u0119 j\u0119zykiem \u0142aci\u0144skim. Zasada ta, o czym nie trzeba przypomina\u0107, bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek z praktyki staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego, mistrzyni i – w wielkim stopniu – za\u0142o\u017cycielki Ko\u015bcio\u0142a Zachodniego (\u2026).<\/em><\/p>\r\n

Dla ka\u017cdego, kto spokojnie podchodzi do tej kwestii, oczywistym jest, \u017ce u\u017cywanie w liturgii j\u0119zyka niezmiennego i powszechnego by\u0142o moraln\u0105 konieczno\u015bci\u0105 w przypadku Ko\u015bcio\u0142a, mieni\u0105cego si\u0119 Powszechnym. Obrz\u0119dy i modlitwy liturgiczne s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z wiar\u0105. Kanony i definicje Ko\u015bcio\u0142a musz\u0105 by\u0107 wyra\u017cane w j\u0119zyku oficjalnym, niezmiennym wobec wszystkich przeobra\u017ce\u0144, jakim podlegaj\u0105 z czasem j\u0119zyki pisane i m\u00f3wione, tak wi\u0119c jego liturgia, obejmuj\u0105ca wielkie prawdy dogmatyczne, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 znane i wyra\u017cane w ka\u017cdym czasie i miejscu, powinna sprawowana by\u0107 w j\u0119zyku, kt\u00f3remu nie grozi ci\u0105g\u0142a zmiana. Gdyby od swych pocz\u0105tk\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 przyj\u0105\u0142 zasad\u0119 pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykami narodowymi w liturgii, od tego czasu nieuchronnie zdarzy\u0142aby si\u0119 jedna z dw\u00f3ch rzeczy: albo pocz\u0105tkowe formy liturgiczne sta\u0142yby si\u0119 przestarza\u0142e i r\u00f3wnie trudne do zrozumienia dla ludu jak dla wsp\u00f3\u0142czesnych angielski z czas\u00f3w Alfreda czy francuski z epoki Norman\u00f3w, albo te\u017c w ka\u017cdym stuleciu musia\u0142yby pojawi\u0107 si\u0119 stosowne zmiany i adaptacje. Bior\u0105c pod uwag\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmian i rozwoju j\u0119zyk\u00f3w Europy, zachowanie ich pierwotnych form by\u0142oby moralnie niemo\u017cliwe, natomiast ci\u0105g\u0142a ich adaptacja by\u0142aby bez w\u0105tpienia przedsi\u0119wzi\u0119ciem zbyt uci\u0105\u017cliwym i trudnym do przeprowadzenia. Pomy\u0142ki, heterodoksja, herezje wynikaj\u0105ce z niekompetencji lub z\u0142ej woli t\u0142umaczy oraz ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnianiem wymaga\u0142yby takiej czujno\u015bci ze strony pasterzy Ko\u015bcio\u0142a, \u017ce tylko cud m\u00f3g\u0142by zapobiec katastrofie. Duch nacjonalizmu, kt\u00f3ry zawsze jest jednym z najpowa\u017cniejszych zagro\u017ce\u0144 dla jednego powszechnego Ko\u015bcio\u0142a, znalaz\u0142by w mo\u017cliwo\u015bci manipulacji liturgi\u0105 sprawowan\u0105 w j\u0119zykach narodowych niesko\u0144czone sposobno\u015bci do zerwania wi\u0119z\u00f3w jedno\u015bci. \u0141acina jednoczy Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zachodni w jedno katolickie Cia\u0142o wi\u0119zami r\u00f3wnie silnymi, jak rodzina czy dom. Katolik mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 jak w domu w ka\u017cdym ko\u015bciele na ca\u0142ym \u015bwiecie. \u0141acina jednoczy r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 z Ko\u015bcio\u0142em Rzymskim, \u017ar\u00f3d\u0142em i zasad\u0105 katolickiej jedno\u015bci. Wielkie dogmaty, na kt\u00f3rych wspiera si\u0119 liturgia, a kt\u00f3re wplecione s\u0105 w sam\u0105 jej istot\u0119, pozostaj\u0105 dla wszystkich pokole\u0144 w tej postaci \u015bwi\u0119tych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re autoryzowa\u0142o nauczanie Ko\u015bcio\u0142a. Jedno\u015b\u0107 wiary oraz sta\u0142o\u015b\u0107 wyrazu musz\u0105 zawsze i\u015b\u0107 razem<\/em>\u201d[4]<\/a>.<\/p>\r\n

Ks. Fortescue przypisuje zachowanie liturgii \u0142aci\u0144skiej konserwatywnemu instynktowi, kt\u00f3ry jest czym\u015b naturalnym dla religii:<\/p>\r\n

\u201eLiturgia Rzymska sprawowana jest zasadniczo po \u0142acinie. Pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego j\u0119zyk liturgiczny zacz\u0105\u0142 by\u0107 u\u017cywany i utrzyma\u0142 si\u0119 [po dzi\u015b dzie\u0144] musi by\u0107 w badaniach liturgicznych oddzielony od pewnych teologicznych czy mistycznych przes\u0142anek, wyja\u015bniaj\u0105cych czy usprawiedliwiaj\u0105cych jego stosowanie. Ka\u017cdy j\u0119zyk liturgiczny zosta\u0142 pocz\u0105tkowo wybrany, poniewa\u017c by\u0142 to j\u0119zyk u\u017cywany przez lud. J\u0119zyki jednak podlegaj\u0105 zmianom, a wiar\u0119 szerzy si\u0119 w krajach, kt\u00f3rych ludno\u015b\u0107 pos\u0142uguje si\u0119 innymi dialektami. W takim przypadku albo w\u0142adze posiadaj\u0105 zmys\u0142 praktyczny i po prostu t\u0142umacz\u0105 modlitwy na nowy j\u0119zyk, albo te\u017c dzi\u0119ki instynktowi konserwatywnemu, zawsze silnemu w religii, zachowuje si\u0119 dla liturgii j\u0119zyk stary, nie u\u017cywany ju\u017c w danej chwili. Instynkt ten posiadali \u017bydzi, kt\u00f3rzy cho\u0107 po niewoli babilo\u0144skiej hebrajski by\u0142 ju\u017c j\u0119zykiem martwym, w dalszym ci\u0105gu u\u017cywali go w \u015bwi\u0105tyni i synagogach w jeszcze czasach Chrystusa – i nadal u\u017cywaj\u0105 go do swych nabo\u017ce\u0144stw. Muzu\u0142manie, r\u00f3wnie konserwatywni, czytaj\u0105 Koran w klasycznym j\u0119zyku arabskim, niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 Turkami, Persami czy Afga\u0144czykami. T\u0142umaczenie liturgii Ko\u015bcio\u0142a komplikuje fakt, i\u017c trudno jest okre\u015bli\u0107 kiedy j\u0119zyk, w jakim zosta\u0142a spisana – \u0142acina na Zachodzie, a hellenistyczna greka na Wschodzie – przesta\u0142 by\u0107 j\u0119zykiem narodowym. Cho\u0107 liturgie bizantyjskie t\u0142umaczone by\u0142y na j\u0119zyki narodowe lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, ta forma j\u0119zyka (starocerkiewnos\u0142owia\u0144ski) nie jest ju\u017c u\u017cywana w mowie potocznej i sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie niezrozumia\u0142a jak u\u017cywana pierwotnie greka. Protestanci przyk\u0142adaj\u0105 wielkie znaczenie do pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykami \u2018\u00abrozumia\u0142ymi dla ludu\u00bb, jednak j\u0119zyk Biblii Lutra czy anglika\u0144skiej Book of Common Prayer ju\u017c w tej chwili jest ca\u0142kowicie archaiczny<\/em>\u201d[5]<\/a>.<\/p>\r\n

Wykorzystywanie j\u0119zyk\u00f3w sakralnych do u\u017cytku liturgicznego sta\u0142o si\u0119 przedmiotem dog\u0142\u0119bnych studi\u00f3w prof. Christine Mohrmann, kt\u00f3ra jest prawdopodobnie najwybitniejszym \u017cyj\u0105cym autorytetem w tej dziedzinie. W swych ksi\u0105\u017ckach wyja\u015bnia ona m.in. \u017ar\u00f3d\u0142a pewnego nieporozumienia, maj\u0105cego fundamentalne znaczenie dla kwestii liturgii w j\u0119zykach narodowych – zagadnienie natury j\u0119zyka. Jak wyja\u015bnia, w obecnych czasach dominuje przekonanie, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0105 j\u0119zyka jest prosta i skuteczna wymiana informacji. Od czasu opublikowania jej ksi\u0105\u017cki w roku 1957, stanowisko to sta\u0142o si\u0119 jeszcze powszechniejsze po tym, jak \u015bwiat wkroczy\u0142 w epok\u0119 komputeryzacji i mikrotechnologii. Prof. Mohrmann pisze:<\/p>\r\n

\u201eJeste\u015bmy zmuszeni przyzna\u0107, \u017ce pod wp\u0142ywem pozytywizmu ludzie, zw\u0142aszcza laicy, maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do postrzegania j\u0119zyka wy\u0142\u0105cznie jako narz\u0119dzia komunikacji umo\u017cliwiaj\u0105cego interakcje spo\u0142eczne, jako j\u0119zyka par excellence i traktowanie tej jego funkcji jako jedynej. Innymi s\u0142owy, ka\u017cda lingwistyczna forma wyrazu analizowana jest i os\u0105dzana wedle jej u\u017cyteczno\u015bci spo\u0142ecznej i \u0142atwo\u015bci,  z jak\u0105 mo\u017ce by\u0107 zrozumiana. W ten spos\u00f3b idea\u0142em staje si\u0119 mowa kolokwialna, a koncepcja j\u0119zyka jako \u015brodka komunikacji dominuje nad ide\u0105 j\u0119zyka jako fenomenu ludzkiego<\/em>\u201d[6]<\/a>.<\/p>\r\n

Prof. Mohrmann wyja\u015bnia, \u017ce j\u0119zyk odgrywa r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 \u015brodka wyrazu:<\/p>\r\n

\u201eForma lingwistyczna nie jest ju\u017c w\u00f3wczas wy\u0142\u0105cznie narz\u0119dziem komunikacji, ale raczej \u015brodkiem wyrazu grupy \u017cyj\u0105cej wedle pewnej tradycji. Formy lingwistyczne podlegaj\u0105 w takich przypadkach cz\u0119sto celowej stylizacji, st\u0105d sam j\u0119zyk jak i formy wyrazu przekazywane s\u0105 z pokolenia na pokolenie, a ludzie rozmy\u015blnie odchodz\u0105 od j\u0119zyka s\u0142u\u017c\u0105cego do komunikacji w codziennym \u017cyciu, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 pewien skutek artystyczny, religijny czy duchowy. Mamy w\u00f3wczas do czynienia z przeciwie\u0144stwem powodowanego wzgl\u0119dami praktycznymi rozwoju j\u0119zyka jako \u015brodka komunikacji, kt\u00f3re to zjawisko zw\u0142aszcza w naszych czasach post\u0119puje szczeg\u00f3lnie gwa\u0142townie<\/em>\u201d[7]<\/a>.<\/p>\r\n

W dalszej cz\u0119\u015bci Mohrmann zach\u0119ca zwolennik\u00f3w j\u0119zyk\u00f3w narodowych do zastanowienia, czy \u201e(\u2026) w czasach obecnych [1957] wprowadzenie do liturgii j\u0119zyk\u00f3w narodowych nie przynios\u0142oby w istocie wi\u0119cej szkody ni\u017c po\u017cytku<\/em>\u201d. Jak wyja\u015bnia, tzw. j\u0119zyki zachodnie d\u0105\u017c\u0105 do jak najwi\u0119kszej efektywno\u015bci przekazu:<\/p>\r\n

\u201eNie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce podnosi to efektywno\u015b\u0107 naszych j\u0119zyk\u00f3w jako \u015brodka komunikacji w codziennym \u017cyciu, r\u00f3wnocze\u015bnie jednak czyni je mniej odpowiednimi do stylizacji sakralnej. Musimy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce stylizacja sakralna stanowi zasadniczy element ka\u017cdego oficjalnego j\u0119zyka modlitewnego i \u017ce nigdy nie powinno si\u0119 rezygnowa\u0107 z tego sakralnego, kap\u0142a\u0144skiego charakteru. Bior\u0105c pod uwag\u0119 powszechny rozw\u00f3j j\u0119zyk\u00f3w Zachodu – nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o problemach, jakie stwarzaj\u0105 j\u0119zyki z innych cz\u0119\u015bci \u015bwiata – obecne czasy nie s\u0105 z pewno\u015bci\u0105 najlepszym momentem na odej\u015bcie od \u0142aciny.<\/em><\/p>\r\n

Gdyby jednak nawet uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie problemu j\u0119zyka sakralnego w liturgii, wci\u0105\u017c jeszcze pozostawa\u0142aby kwestia,  czy nie wynik\u0142oby z tego wi\u0119cej szkody ni\u017c po\u017cytku. U schy\u0142ku staro\u017cytno\u015bci, gdy nowe ludy przyjmowa\u0142y chrze\u015bcija\u0144stwo, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zachodni nie tylko zachowa\u0142 \u0142acin\u0119 jako j\u0119zyk swych obrz\u0119d\u00f3w religijnych, ale te\u017c pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 ni\u0105 dla przekazywania kultury m\u0142odym ludom germa\u0144skim. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 zachowanie wi\u0119zi z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 staro\u017cytno\u015bci\u0105, ze \u015bwiatem, w kt\u00f3rym mia\u0142y miejsce historyczne fakty Odkupienia i g\u0142oszenia Ewangelii przez pierwszych uczni\u00f3w Chrystusa, i z kt\u00f3rym chrze\u015bcijanie pozostaj\u0105 zwi\u0105zani, niezale\u017cnie od tego, czy tego chc\u0105 czy nie i jakim j\u0119zykiem si\u0119 pos\u0142uguj\u0105. Chrze\u015bcija\u0144stwo bowiem nie jest ponadczasowym mitem, zbudowane jest na fakcie historycznym, umiejscowionym w czasie i historii. \u0141acina jest wi\u0119c vinculum unitatis, nie tylko w wymiarze horyzontalnym, ale te\u017c wertykalnym, a \u0142acina liturgiczna jest niejako \u017cywym elementem, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cliwe jest utrzymanie owej wertykalnej wi\u0119zi. Mo\u017cna wyrazi\u0107 t\u0119 ide\u0119 w spos\u00f3b prostszy i bardziej konkretny. Gdyby liturgia mia\u0142a by\u0107 sprawowana w j\u0119zykach r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w, a modlitwy Brewiarza odmawiane przez ka\u017cdego kap\u0142ana w jego w\u0142asnym j\u0119zyku, \u0142acina liturgiczna umar\u0142aby w spos\u00f3b samoistny, a ostatnie ogniwo \u0142\u0105cz\u0105ce nas ze staro\u017cytnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami zosta\u0142oby definitywnie rozerwane. Uczeni z pewno\u015bci\u0105 kontynuowaliby studia nad pismami pochodz\u0105cymi z pierwszych wiek\u00f3w, tam jednak, gdzie sami uczeni ustanawiaj\u0105 tradycj\u0119, nie ma kultury ani duchowo\u015bci. Sama gleba uczono\u015bci nie wystarcza dla wykarmienia \u017cywej ro\u015bliny.<\/em><\/p>\r\n

Nie zamierzam m\u00f3wi\u0107 o wi\u0119zi horyzontalnej, vinculum unitatis, kt\u00f3ra zespaja w liturgii liczne ludy Matki Ko\u015bcio\u0142a poprzez u\u017cywanie jednego j\u0119zyka. Argument ten jest powszechnie odrzucany jako wyraz \u00absentymentalizmu\u00bb. Nie wydaje mi si\u0119 jednak sentymentalizmem spostrze\u017cenie, \u017ce w obecnych czasach istnieje na ca\u0142ym \u015bwiecie ruch, kt\u00f3rego celem jest znoszenie granic i wzajemne zbli\u017cenie ludzi. Czy\u017c nie jest godnym zastanowienia, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym czasie ka\u017ce si\u0119 nam zrezygnowa\u0107 z  vinculum unitatis, kt\u00f3re istnia\u0142o przez XV stuleci?<\/em>\u201d[8]<\/a><\/p>\r\n

Dr Gihr tak pisze o wp\u0142ywie \u0142aciny na otaczaj\u0105c\u0105 Msz\u0119 atmosfer\u0119 sacrum<\/em>:<\/p>\r\n

\u201eJako, \u017ce j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski przesta\u0142 by\u0107 u\u017cywany w \u017cyciu codziennym,  znik\u0142 z normalnych relacji mi\u0119dzyludzkich, poniewa\u017c nie s\u0142yszy si\u0119 go ju\u017c na naszych ulicach i targowiskach, posiada on w oczach wiernych charakter \u015bwi\u0119ty, czcigodny i mistyczny. Z tych samych wzgl\u0119d\u00f3w nadaje si\u0119 on znakomicie do celebracji Naj\u015bwi\u0119tszej Ofiary Mszy, kt\u00f3ra sama w sobie zawiera wiele tajemnic. Celebracja tej mistycznej Ofiary domaga si\u0119 u\u017cywania j\u0119zyka wznios\u0142ego, majestatycznego, dostojnego i u\u015bwi\u0119conego, wymaga tego sam instynkt religijny – a j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski spe\u0142nia bez w\u0105tpienia wszystkie te wymagania. Podobnie jak ciche odmawianie Kanonu, tak r\u00f3wnie\u017c pos\u0142ugiwanie si\u0119 u\u015bwi\u0119conym j\u0119zykiem liturgicznym, r\u00f3\u017cnym od mowy potocznej, wskazuje na niezg\u0142\u0119bion\u0105 i niewys\u0142owion\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 Tajemnicy O\u0142tarza, oraz chroni j\u0105 przed lekcewa\u017ceniem i profanacj\u0105<\/em>\u201d[9]<\/a>.<\/p>\r\n

Podobne odczucia wyrazi\u0142 T.S.Gregory w li\u015bcie opublikowanym na \u0142amach \u201eThe Tablet\u201d 6 stycznia 1968 r. Konwertyci, do kt\u00f3rych zalicza\u0142 si\u0119 sam Gregory, wycisn\u0119li silne pi\u0119tno na obliczu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Anglii w XX stuleciu. Przed swym nawr\u00f3ceniem na katolicyzm Gregory by\u0142 przez ponad dwadzie\u015bcia lat duchownym metodystycznym, nabywaj\u0105c w ten spos\u00f3b w kwestii j\u0119zyka liturgicznego do\u015bwiadczenie przewy\u017cszaj\u0105ce kompetencje wi\u0119kszo\u015bci duchownych nadgorliwc\u00f3w oraz cz\u0142onk\u00f3w komisji, kt\u00f3rzy stali si\u0119 fanatycznymi or\u0119downikami liturgii w j\u0119zykach narodowych po do\u015bwiadczeniu nie przekraczaj\u0105cym dwudziestu miesi\u0119cy. Z pewno\u015bci\u0105 nie jest dzie\u0142em przypadku, \u017ce tak znaczny odsetek cz\u0142onk\u00f3w Latin Mass Society stanowi\u0105 konwertyci – m.in. sir Arnold Lunn, Hugh Ross Williamson, Robert Speaight, Evelyn Waugh i Freda Bruce Lockhart. Mieli oni wszyscy do\u015bwiadczenia z liturgi\u0105 sprawowan\u0105 w j\u0119zykach narodowych i dobrze zdawali sobie spraw\u0119 z iluzoryczno\u015bci jej rzekomych zalet. Gregory, podobnie jak inni konwertyci z tej grupy, \u015bwiadomy by\u0142 faktu, \u017ce Msza nie jest spotkaniem dyskusyjnym czy rodzajem studi\u00f3w biblijnych, form\u0105 spotkania towarzyskiego. Jej istot\u0105 jest akcja, akcja Chrystusa, actio Christi<\/em>, w kt\u00f3rej mamy przywilej uczestniczy\u0107 z uczuciem czci, trwogi i \u015bwi\u0119tej boja\u017ani. Jak pisa\u0142:<\/p>\r\n

\u201eChodzi tu przede wszystkim o znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w centrum Tajemnic\u0119, tak wznios\u0142\u0105 i przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105, \u017ce niemal nie spos\u00f3b o niej m\u00f3wi\u0107, niezale\u017cnie od tego czy po \u0142acinie, czy po angielsku. Zalet\u0105 liturgii \u0142aci\u0144skiej – cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce najmniej znacz\u0105c\u0105 – jest fakt, \u017ce nie usi\u0142uje ona zmusi\u0107 wszystkich obecnych do m\u00f3wienia: jest to j\u0119zyk Ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego, j\u0119zyk kap\u0142ana Boga, a nie \u00abnasz w\u0142asny\u00bb j\u0119zyk. Jest to przy tym j\u0119zyk, kt\u00f3ry narzuca sama Tajemnica, j\u0119zyk Poncjusza Pi\u0142ata i tych z jego wsp\u00f3\u0142czesnych, kt\u00f3rzy ukrzy\u017cowali Wcielone S\u0142owo jako nasi przedstawiciele, j\u0119zyk skruszonych pogan. Wyrywa nas on z naszego beztroskiego angielskiego podw\u00f3rka i z naszej chlubi\u0105cej si\u0119 samowystarczalno\u015bci\u0105 epoki i przenosi w czas, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek po raz pierwszy uzna\u0142 Boskiego Zbawiciela, Syna Boga \u0179ywego.<\/em><\/p>\r\n

Stosowanie j\u0119zyka narodowego odwraca ten proces. Zmiana ta oznacza w istocie ust\u0119pstwo wobec nas samych. J\u0119zyk narodowy jest j\u0119zykiem naszych osobistych modlitw, naszego prywatnego \u017cycia. Owej zmianie j\u0119zyka towarzyszy g\u0142\u0119boka i potencjalnie niebezpieczna zmiana mentalno\u015bci, kt\u00f3rej wyrazem s\u0105 s\u0142owa, jakie wielokrotnie s\u0142ysza\u0142em z ust kap\u0142an\u00f3w powtarzaj\u0105cych: \u00abMy jeste\u015bmy Ko\u015bcio\u0142em\u00bb. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 podobn\u0105 logik\u0105 mogliby\u015bmy zast\u0105pi\u0107 ko\u0142nierzyk, krawat oraz garnitur ornatem i alb\u0105, kielich szklank\u0105, hosti\u0119 zwyk\u0142ym chlebem, o\u0142tarz sto\u0142em, a kl\u0119czenie siedzeniem wok\u00f3\u0142 niego lub staniem. Wielu katolik\u00f3w mog\u0142oby na pewien czas ulec tej pokusie, a nawet twierdzi\u0107, \u017ce nowa liturgia bli\u017csza jest Ostatniej Wieczerzy. Na pewien czas. Jednak nasze serca wiedz\u0105 lepiej.  <\/em><\/p>\r\n

Nie udajemy si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a po to, by zadowoli\u0107, zainspirowa\u0107 czy wyrazi\u0107 samych siebie, ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest nam do tego potrzebny. Udajemy si\u0119 tam, by by\u0107 obecnym podczas akcji samego Boga, kt\u00f3r\u0105 dokonuje On dla swego Ko\u015bcio\u0142a, w nim i poprzez niego<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Jak na ironi\u0119  – jak to ju\u017c pokaza\u0142em w rozdziale X – nadu\u017cycia, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142 Gregory jako o potencjalnych logicznych konsekwencjach  kampanii na rzecz stosowania j\u0119zyk\u00f3w narodowych w liturgii, znajduj\u0105 si\u0119 obecnie na porz\u0105dku dziennym. W czasie pisania swej ksi\u0105\u017cki autor w spos\u00f3b oczywisty nie traktowa\u0142 ich jako realnego zagro\u017cenia.<\/p>\r\n

Brytyjski premier, walijski nonkonformista David Lloyd George, powiedzia\u0142 kiedy\u015b podczas przem\u00f3wienia wyg\u0142oszonego w zborze kalwi\u0144skim:<\/p>\r\n

\u201eNiekiedy bardzo surowo krytykujemy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, nie ma jednak Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rzy dokona\u0142by dog\u0142\u0119bniejszej i pewniejszej ni\u017c on analizy natury ludzkiej. Katolicy sprawuj\u0105 sw\u00f3j kult w j\u0119zyku liturgicznym. Ich Ko\u015bci\u00f3\u0142 wykorzystuje wszelkie \u015brodki, by wynie\u015b\u0107 swych cz\u0142onk\u00f3w ponad ich codzienne troski, j\u0119zyk handlu i codziennych zaj\u0119\u0107 pozostawia si\u0119 na zewn\u0105trz, lud za\u015b nauczany jest w j\u0119zyku kultu. Jest to przejaw g\u0142\u0119bokiego zrozumienia ludzkiej natury<\/em>\u201d[10]<\/a>.<\/p>\r\n

Dyrektor szko\u0142y w Rugby dr Thomas Arnold by\u0142 typowym przyk\u0142adem wiktoria\u0144skiego antykatolika. Nadaje to dodatkowej wagi wra\u017ceniom, jakie wyni\u00f3s\u0142 on z Mszy sprawowanej w katedrze w Chartres 15 sierpnia 1837 r.:<\/p>\r\n

\u201eNiezale\u017cnie od tego, jak niechrze\u015bcija\u0144skie by\u0142o samo nabo\u017ce\u0144stwo, do kt\u00f3rego trudno odczuwa\u0107 sympati\u0119, trudno nie zauwa\u017cy\u0107 jak wielki kontrast stanowi zat\u0142oczone wn\u0119trze tej wielkiej budowli, pe\u0142nej uczestnicz\u0105cego w kulcie ludu, z nago\u015bci\u0105 naszych w\u0142asnych katedr, gdzie wszystko poza ch\u00f3rem jest jedynie pomnikiem architektury<\/em>\u201d[11]<\/a>.<\/p>\r\n

Przed II Soborem Watyka\u0144skim trudno  by\u0142o znale\u017a\u0107 w krajach angloj\u0119zycznych katolickiego zwolennika u\u017cywania j\u0119zyk\u00f3w narodowych w liturgii. Byli oni – tak duchowni jak i \u015bwieccy – postrzegani jako pomyle\u0144cy, i to pomyle\u0144cy wyj\u0105tkowo niebezpieczni. Nawet podczas soboru nieprawdopodobie\u0144stwem wydawa\u0142o si\u0119, by idee ich mog\u0142y kiedykolwiek zwyci\u0119\u017cy\u0107. Na stronie 84 przytacza\u0142em \u015bwiadectwo ks. Francisa Ripleya w tej kwestii. Podobny brak zainteresowania u\u017cywaniem j\u0119zyk\u00f3w narodowych w liturgii wykazywali \u015bwieccy, co przyznawa\u0142 sam fanatyczny zwolennik tej nowinki ks. Clifford Howell (ss. 84-85).<\/p>\r\n

Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci \u017ce w momencie zamkni\u0119cia soboru wi\u0119kszo\u015b\u0107 katolik\u00f3w w krajach angloj\u0119zycznych podziela\u0142o opini\u0119 bpa Hedleya o stosowaniu \u0142aciny w liturgii:<\/p>\r\n

\u201eNie ma powodu, dla kt\u00f3rego kult sprawowany w j\u0119zykach innych ni\u017c narodowe mia\u0142by stanowi\u0107 nieprzezwyci\u0119\u017con\u0105 przeszkod\u0119 dla pobo\u017cnego uczestnictwa w liturgii przez lud. Liturgia jest aktem kultu. Z jednej strony polega ona na wykonywaniu pewnych czynno\u015bci przez kap\u0142ana, a z drugiej na inteligentnym i emocjonalnym uczestnictwie w tych aktach ze strony reszty zgromadzonych wiernych. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce kap\u0142an powinien rozumie\u0107 wszystko, co czyni i m\u00f3wi. Jednak nawet kap\u0142an m\u00f3g\u0142 wykonywa\u0107 swe liturgiczne obowi\u0105zki i sprawowa\u0107 kult bez rozumienia wszystkich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w nale\u017c\u0105cych do jego urz\u0119du. Kult, obejmuj\u0105c czynno\u015bci i s\u0142owa kt\u00f3re go uwznio\u015blaj\u0105, wykracza i wznosi si\u0119 poza nie, a sprawowany w spos\u00f3b gorliwy traci niejako kontakt z czynno\u015bciami i s\u0142owami z kt\u00f3rych bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek i kierunek. S\u0142owo nast\u0119puje po s\u0142owie – jednak poruszenie serca, kt\u00f3re mo\u017ce zainspirowa\u0107 jedno s\u0142owo, jest cz\u0119sto zbyt silne, by przyku\u0107 uwag\u0119 do samego s\u0142owa, kt\u00f3re je wyzwoli\u0142o. Czynno\u015b\u0107 nast\u0119puje po czynno\u015bci – serce jednak pojmuje znaczenie ca\u0142ej serii akt\u00f3w, i pobudzone przez nast\u0119puj\u0105ce kolejno obrazy wznosi si\u0119 do Boga, wyzwolone przez tkwi\u0105c\u0105 w nich duchow\u0105 si\u0142\u0119. Je\u015bli cz\u0142owiek uczestniczy w kulcie poprzez psalmy czy hymny, nie skupia si\u0119 nad ka\u017cdym s\u0142owem, nie musi go nawet rozumie\u0107. Je\u015bli wznosi r\u0119ce do swego Niebieskiego Ojca czy pomaga nie\u015b\u0107 Ark\u0119 Przymierza, nie potrzebuje my\u015ble\u0107 o ka\u017cdym kolejnym ge\u015bcie, czy nawet rozumie\u0107 znaczenia z\u0142otych dzwonk\u00f3w i tyczek z cedru, z kt\u00f3rych korzysta. Podobnie jest w przypadku kap\u0142ana. Mo\u017ce on rozumie\u0107 dobrze wszystkie zasadnicze punkty Mszy, nie b\u0119d\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie w stanie wyt\u0142umaczy\u0107 ka\u017cdego s\u0142owa i gestu. Kap\u0142ana obowi\u0105zuj\u0105 jednak pewne prawa i Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119ty s\u0142usznie ka\u017ce mu pozna\u0107 zar\u00f3wno j\u0119zyk jak ceremonia\u0142 Mszy.<\/em><\/p>\r\n

Co do ludu, ma on w pe\u0142ni mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozumienia i uczestniczenia we Mszy bez znajomo\u015bci \u0142aciny czy posiadania znikomej cho\u0107by znajomo\u015bci obrz\u0119d\u00f3w. Msza posiada wyra\u017ane rysy, kt\u00f3re \u0142atwo mog\u0105 zosta\u0107 zrozumiane przez najmniej nawet wyrobione umys\u0142y. \u0141atwo mo\u017cna u\u015bwiadomi\u0107 wiernych, co stanowi centralny element Mszy – Ofiarowanie Cia\u0142a i Krwi Zbawiciela. \u0141atwo jest pouczy\u0107 ich, \u017ce pewne czynno\u015bci poprzedzaj\u0105 ten moment, a pewne nast\u0119puj\u0105 po nim. Modlitwy u stopni o\u0142tarza, oracje i czytania z Pisma, Sanctus oraz Kanon – wszystkie te elementy, po uprzednim pouczeniu, \u0142atwo \u015bledzi\u0107 mo\u017cna za pomoc\u0105 mszalika lub nawet bez niego. Nie spos\u00f3b nie rozpozna\u0107 Pater noster, Agnus Dei i Komunii. Ka\u017cdy katolik poznaje te rzeczy od dzieci\u0144stwa. Jak ju\u017c wykazali\u015bmy, Ko\u015bci\u00f3\u0142 stara si\u0119, by w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 uwaga wiernych skupia\u0142a si\u0119 na jakiej\u015b konkretnej tajemnicy Mszy lub kt\u00f3rym\u015b z jej obrz\u0119d\u00f3w. Ca\u0142y ryt i uk\u0142ad Mszy zosta\u0142 ponadto przet\u0142umaczony i wy\u0142o\u017cony jest w ksi\u0105\u017ckach o r\u00f3\u017cnych poziomach przyst\u0119pno\u015bci. Nie mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce najmniej nawet wykszta\u0142ceni katolicy potrafi\u0105 rozpozna\u0107 i rzeczywi\u015bcie \u015bledz\u0105 z \u0142atwo\u015bci\u0105 obrz\u0119dy Mszy oraz z nabo\u017ce\u0144stwem w niej uczestnicz\u0105<\/em>\u201d[12]<\/a>.<\/p>\r\n

Dwa obszerne cytaty z powie\u015bci Newmana Loss and Gain<\/em> przytoczone w rozdziale VI pokazuj\u0105, \u017ce idea liturgii wyra\u017cona przez bpa Hedleya rzeczywi\u015bcie znakomicie funkcjonowa\u0142a w praktyce. Potwierdzaj\u0105 to r\u00f3wnie\u017c Lloyd George i dr Arnold.<\/p>\r\n

Dyskusje na temat stosowania j\u0119zyk\u00f3w narodowych w liturgii opisa\u0142em szczeg\u00f3\u0142owo w ksi\u0105\u017cce Pope John\u2019s Council.<\/em> W tym miejscu ogranicz\u0119 si\u0119 jedynie do powt\u00f3rzenia kilku punkt\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142y tam w pe\u0142ni udokumentowane:<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. Ojcowie soboru nie mieli intencji, by ca\u0142a liturgia sprawowana by\u0142a w j\u0119zykach narodowych i nie wyobra\u017cali sobie, by liturgia taka mog\u0142a kiedykolwiek zosta\u0107 wprowadzona (Pope John\u2019s Council<\/em>, s. 223).<\/li>\r\n\t
  2. Nigdy nie planowano, by w j\u0119zykach narodowych odmawiane by\u0142y modlitwy nale\u017c\u0105ce do kap\u0142ana (Pope John\u2019s Council<\/em>, ss. 222 i 223).<\/li>\r\n\t
  3. Intencji, \u017ce \u0142acina mia\u0142a pozosta\u0107 norm\u0105, dowodzi tre\u015b\u0107 art. 35 Konstytucji o liturgii<\/em>, kt\u00f3ry zezwala na u\u017cywanie j\u0119zyk\u00f3w narodowych w pewnych cz\u0119\u015bciach rytu – na zasadzie koncesji. Nie ma obowi\u0105zku wprowadzania j\u0119zyk\u00f3w narodowych do  jakiejkolwiek cz\u0119\u015bci Mszy. Gdyby sob\u00f3r zamierza\u0142 uczyni\u0107 stosowanie j\u0119zyk\u00f3w narodowych norm\u0105, zosta\u0142oby to odpowiednio wyartyku\u0142owane i uzupe\u0142nione wzmiankami o u\u017cywaniu \u0142aciny na zasadzie koncesji (Pope John\u2019s Concil<\/em>, ss. 251-252).<\/li>\r\n\t
  4. Nawet w roku 1965 Consilium<\/em> stanowczo twierdzi\u0142o, \u017ce nigdy nie powinno si\u0119 udziela\u0107 zgody na odmawianie Kanonu w j\u0119zykach narodowych (Pope John\u2019s Council<\/em>, s. 227).<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    Konstytucja o liturgii<\/em> nie wykluczy\u0142a jednak rozszerzenia stosowania j\u0119zyk\u00f3w narodowych na ca\u0142\u0105 Msz\u0119, nie da si\u0119 te\u017c zaprzeczy\u0107, \u017ce celem autor\u00f3w nowej liturgii by\u0142o, by sprawowana by\u0142a ona w ca\u0142o\u015bci w j\u0119zykach wsp\u00f3\u0142czesnych. Ojcowie soboru nie podejrzewali nawet, \u017ce Konstytucja<\/em> mog\u0142aby by zosta\u0107 wykorzystana w taki spos\u00f3b, gdy\u017c sama idea Mszy odprawianej w ca\u0142o\u015bci w j\u0119zykach narodowych wydawa\u0142a si\u0119 im ca\u0142kowicie absurdalna (Pope John\u2019s Council<\/em>, s. 223). Kard. Heenan za\u015bwiadczy\u0142, \u017ce papie\u017c Jan \u201enie podejrzewa\u0142, co w istocie planowali eksperci liturgiczni<\/em>\u201d (Pope John\u2019s Council<\/em>, s. 223). Nie mo\u017ce by\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce ojcowie soboru zostali rozmy\u015blnie wprowadzeni w b\u0142\u0105d, a metody, jak\u0105 si\u0119 w tym przypadku pos\u0142u\u017cono, mo\u017cna domy\u015bli\u0107 si\u0119 na podstawie artyku\u0142u francuskiego liturgisty o. P.M.Gy OP. Wyja\u015bnia on, \u017ce og\u00f3lne propozycje reformy liturgii zawarte w schemacie Konstytucji o liturgii<\/em> uzupe\u0142nione zosta\u0142y o komentarze wyja\u015bniaj\u0105ce, tzw. Declarationes<\/em>. Nie by\u0142y one jednak wi\u0105\u017c\u0105ce dla komisji posoborowych. Z tego powodu ojcowie przekonani byli, \u017ce udzielaj\u0105 zgody na u\u017cywanie j\u0119zyk\u00f3w narodowych jedynie w pierwszej cz\u0119\u015bci Mszy (Liturgii S\u0142owa) i to przede wszystkim w krajach misyjnych, jednak Declarationes<\/em>, dzi\u0119ki kt\u00f3rym odnie\u015bli takie wra\u017cenie, nie wi\u0105za\u0142y w \u017caden spos\u00f3b tych, kt\u00f3rzy wdra\u017cali w \u017cycie postanowienia Konstytucji o liturgii<\/em> – a byli to w du\u017cej mierze ci sami ludzie, kt\u00f3rzy komentarze te stworzyli! (Pope John\u2019s Council<\/em>, s. 42). O. Gy pisze:<\/p>\r\n

    \u201ePojawi\u0142o si\u0119 pytanie, czy schemat powinien obejmowa\u0107 szczeg\u00f3\u0142y [reformy liturgicznej]. Z jednej strony korzystne by\u0142o mie\u0107 program reformy na tyle precyzyjny, by by\u0107 pewnym jego p\u00f3\u017aniejszego wdro\u017cenia. Gdyby przedstawiane postulaty by\u0142y zbyt niejasne, ojcowie soboru odnie\u015b\u0107 mogli wra\u017cenie, \u017ce  prosi si\u0119 ich o zaaprobowanie reformy liturgicznej niejako \u00abw ciemno\u00bb. Z drugiej strony przedstawianie szczeg\u00f3\u0142owego programu reformy nie odpowiada\u0142o godno\u015bci soboru powszechnego, nie wypada\u0142o wr\u0119cz, by zajmowa\u0142 si\u0119 on takimi kwestiami. Ostatecznie w schemacie Konstytucji przedstawiono jedynie og\u00f3lne zasady reformy, kt\u00f3re Jan XXIII nazywa\u0142 w odniesieniu do Brewiarza \u00abzasadami wy\u017cszymi\u00bb \u00abaltiora principia\u00bb, opatrzone one zosta\u0142y jednak Declarationes, komentarzami wyja\u015bniaj\u0105cymi przeznaczonymi dla ojc\u00f3w soborowych. Podczas dyskusji maj\u0105cych miejsce w pa\u017adzierniku i listopadzie 1962 wyra\u017cano wielokrotnie zastrze\u017cenia, \u017ce Declarationes nie zosta\u0142y w dostatecznym stopniu upublicznione – ostatecznie jednak problem ten do pewnego stopnia rozwi\u0105zano. Declarationes stanowi\u0105 fundament schematu, to one nadaj\u0105 mu wewn\u0119trzn\u0105 spoisto\u015b\u0107. Przypominaj\u0105 ni\u017csz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3ry lodowej, cz\u0119\u015b\u0107 najwa\u017cniejsz\u0105, gdy\u017c pozostaje ona ukryta pod powierzchnia wody – nie s\u0105 jednak w \u017caden spos\u00f3b wi\u0105\u017c\u0105ce dla komisji posoborowych<\/em>\u201d[13]<\/a>.<\/p>\r\n

    Cz\u0142onkiem zaaprobowanego przez papie\u017ca ruchu liturgicznego, kt\u00f3rego dzie\u0142em by\u0142a w znacznym stopniu soborowa Konstytucji o liturgii<\/em>, by\u0142 ks. Louis Bouyer. W roku 1964 opublikowa\u0142 on stanowi\u0105c\u0105 optymistyczn\u0105 ocen\u0119 Konstytucji <\/em>ksi\u0105\u017ck\u0119 The Liturgy Revived<\/em> – przepowiadaj\u0105c w niej wielk\u0105 odnow\u0119 liturgiczn\u0105. W kwestii u\u017cywania j\u0119zyk\u00f3w narodowych w liturgii poczyni\u0142 jednak wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy modlitwami skierowanymi do Boga a czytaniami -maj\u0105cymi stanowi\u0107 pouczenie dla ludu. \u201eSam zdrowy rozs\u0105dek podpowiada – <\/em>pisa\u0142 – \u017ce zawarte w liturgii czytania, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym lub wy\u0142\u0105cznym celem jest pouczenie ludu, powinny by\u0107 przedstawiane w j\u0119zyku dla niego zrozumia\u0142ym<\/em>\u201d[14]<\/a>.<\/p>\r\n

    R\u00f3wnie\u017c prof. Mohrmann czyni rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy tekstami o charakterze czysto modlitewnym oraz tymi, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 czytane wiernym. Rozr\u00f3\u017cnienie to jest ca\u0142kowicie uzasadnione[15]<\/a>. W spos\u00f3b oczywisty celem Lekcji i Ewangelii jest pouczenie wiernych i zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce czytania te oparte s\u0105 na zatwierdzonych t\u0142umaczeniach, nie mo\u017cna znale\u017a\u0107 uzasadnienia dla czytania ich po \u0142acinie, podobnie jak dla u\u017cywania j\u0119zyk\u00f3w narodowych w Mszach cichych. Osobiscie jednak jestem zwolennikiem pozostawienia czyta\u0144 \u0142aci\u0144skich podczas Mszy \u015bpiewanej –  ze wzgl\u0119d\u00f3w natury estetycznej. Ludzie, kt\u00f3rzy zadaj\u0105 sobie trud uczestnictwa we Mszy \u015bpiewanej, wykazuj\u0105 zazwyczaj ponadprzeci\u0119tne zainteresowanie liturgi\u0105 i dlatego nie powinni mie\u0107 k\u0142opotu ze \u015bledzeniem odpowiednich czyta\u0144 w swych mszalikach.<\/p>\r\n

    Tak jak zasadnym wydaje si\u0119 by\u0107 czytanie [Lekcji i Ewangelii] w j\u0119zykach narodowych, tak te\u017c rozumnym jest zachowanie cz\u0119\u015bci sta\u0142ych Mszy w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim. Poniewa\u017c cz\u0119\u015bci sta\u0142e w poszczeg\u00f3lne dni nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 (poza kilkoma wyj\u0105tkami, jak drobne r\u00f3\u017cnice w Kanonie w Bo\u017ce Narodzenie czy Wielkanoc), wierni nie b\u0119d\u0105 mieli trudno\u015bci z zaznajomieniem si\u0119 z tymi przynajmniej aklamacjami, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do ludu. Osoba, kt\u00f3ra nie jest w stanie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 dwuj\u0119zycznym mszalikiem, nie odniesie r\u00f3wnie\u017c prawdopodobnie \u017cadnych korzy\u015bci z czyta\u0144 w j\u0119zykach narodowych. O wiele \u0142atwiej jest \u015bledzi\u0107 i zrozumie\u0107 teksty Gloria<\/em>, Sanctus<\/em> i Agnus Dei<\/em> po \u0142acinie, ni\u017c poj\u0105\u0107 zawi\u0142o\u015bci typowego listu \u015bw. Paw\u0142a. Dlatego pozostawienie cz\u0119\u015bci sta\u0142ych rytu rzymskiego w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim umo\u017cliwia wiernym \u0142atwe uczestniczenie w kulcie w ka\u017cdym kraju \u015bwiata, wzmacnia jednolito\u015b\u0107 liturgiczn\u0105, buduje atmosfer\u0119 sacrum<\/em>, a przede wszystkim zabezpiecza czysto\u015b\u0107 doktryny zagro\u017conej przez heterodoksyjne t\u0142umaczenia. O. Bouyer pisze:<\/p>\r\n

    \u201eCa\u0142kowite odej\u015bcie od u\u017cywania \u0142aciny w liturgii oznacza\u0142oby dla ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy maj\u0105 obowi\u0105zek posiada\u0107 znajomo\u015b\u0107 wczesnej tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej, bardzo powa\u017cn\u0105 strat\u0119, gdy\u017c odrywa\u0142oby ich od wszystkich \u017ar\u00f3de\u0142 chrze\u015bcija\u0144skiej kultury Zachodu.<\/em><\/p>\r\n

    Zasadno\u015b\u0107 odej\u015bcia od \u0142aciny nie jest jednak tak oczywista, jak niekt\u00f3rzy zdaj\u0105 si\u0119 wierzy\u0107, nawet w przypadku celebracji na poziomie parafii. Wielka Modlitwa Eucharystyczna, kt\u00f3ra w tradycji zachodniej pozostaje zawsze zasadniczo ta sama, przy pomocy odpowiednich t\u0142umacze\u0144 musi i mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dobrze znana ka\u017cdemu chrze\u015bcijaninowi. Wielk\u0105 korzy\u015bci\u0105 b\u0119dzie dla nich z pewno\u015bci\u0105 \u015bledzenie najwa\u017cniejszego aktu kultu Ko\u015bcio\u0142a, sprawowanego przy u\u017cyciu tych samych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rymi pos\u0142ugiwali si\u0119 nasi praojcowie od co najmniej III wieku. To samo, jak to wyra\u017anie podkre\u015bla sob\u00f3r, powiedzie\u0107 mo\u017cna o pi\u0119ciu wielkich hymnach z cz\u0119\u015bci sta\u0142ych Mszy. Nawet ludziom posiadaj\u0105cym bardzo ograniczone wykszta\u0142cenie \u0142atwo jest pozna\u0107 je i zrozumie\u0107, a szkoda by\u0142aby, gdyby nie mog\u0142y one by\u0107 ju\u017c \u015bpiewane w \u015bwi\u0105tyniach katolickich w swej tradycyjnej postaci jako chora\u0142 gregoria\u0144ski, podczas gdy pewne zbory lutera\u0144skie po dzi\u015b dzie\u0144 je zachowuj\u0105 w ich staro\u017cytnej formie (\u2026).<\/em><\/p>\r\n

    Z tego powodu nie powinni\u015bmy zapomina\u0107, \u017ce rytua\u0142 nigdy nie powinien by\u0107 si\u0142\u0105 dostosowywany do sztywnych regu\u0142 narzucanych przez wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Elementem chrze\u015bcija\u0144skiego rytua\u0142u, podobnie jak wszelkich innych rytua\u0142\u00f3w jest, \u017ce \u0142\u0105cz\u0105 nas one z wielowiekowym do\u015bwiadczeniem – a odrzucaj\u0105c t\u0119 zasad\u0119 musieliby\u015bmy zrezygnowa\u0107 nie tylko z wszystkich praktycznie element\u00f3w naszych obrz\u0119d\u00f3w, ale nawet z pos\u0142ugiwania si\u0119 Bibli\u0105. Cz\u0119sto zapomina si\u0119, \u017ce sam Zbawiciel uczestniczy\u0142 w kulcie wedle obrz\u0119d\u00f3w synagogi palesty\u0144skiej, w kt\u00f3rych jedynie czytania i kilka modlitw bezpo\u015brednio z nimi zwi\u0105zanych, wyst\u0119puj\u0105 w j\u0119zyku narodowym. Najwa\u017cniejsze i nie podlegaj\u0105ce \u017cadnym zmianom modlitwy, jak Szema, Osiemna\u015bcie B\u0142ogos\u0142awie\u0144stw czy berakah odmawiana przy ko\u0144cu posi\u0142ku (b\u0119d\u0105ce trzema g\u0142\u00f3wnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami naszych modlitw eucharystycznych) odmawiane by\u0142y po hebrajsku, w j\u0119zyku w podobnym stopniu martwym, jak obecnie \u0142acina.  Gdyby Chrystus, kt\u00f3ry bezkompromisowo napi\u0119tnowa\u0142 formalizm faryzeuszy, uwa\u017ca\u0142 tak\u0105 praktyk\u0119 za niedopuszczaln\u0105, z pewno\u015bci\u0105 nie przyj\u0105\u0142by jej w spos\u00f3b bezkrytyczny<\/em>\u201d[16]<\/a>.<\/p>\r\n

    Podczas dyskusji nad kszta\u0142tem Konstytucji o liturgii<\/em> kard. Feltin z Pary\u017ca podkre\u015bla\u0142, \u017ce liturgia Mszy by\u0142a w pe\u0142ni zrozumia\u0142a dla niewierz\u0105cych. Wyrazi\u0142 te\u017c wielkie zaniepokojenie wra\u017ceniem, jakie mog\u0142aby wywrze\u0107 Msza sprawowana po \u0142acinie \u201egdyby znalaz\u0142 si\u0119 na niej niedostatecznie pouczony katolik czy nawet niekatolicki \u015bwiecki<\/em>\u201d[17]<\/a>. Zar\u00f3wno uwagi Lloyda George\u2019a, dra Arnolda, jak i moje w\u0142asne do\u015bwiadczenie \u015bwiadcz\u0105 dobitnie o bezpodstawno\u015bci tych obaw. O. Bouyer wskazuje, \u017ce usi\u0142owania, by Msza sta\u0142a si\u0119 zrozumia\u0142a dla niewierz\u0105cych, przynios\u0142yby w istocie wi\u0119cej szkody ni\u017c po\u017cytku:<\/p>\r\n

    \u201eSzczeg\u00f3lny nacisk k\u0142a\u015b\u0107 trzeba na fakt, \u017ce liturgia przeznaczona jest dla wiernych, a nie dla tych, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105 poza Ko\u015bcio\u0142em. M\u00f3wi\u0105c dok\u0142adniej, liturgia ods\u0142ania przed nimi swe tajemnice dopiero po tym, gdy przenoszeni s\u0105 oni przez pr\u00f3g Ko\u015bcio\u0142a podczas obrz\u0119d\u00f3w przygotowawczych liturgii chrzcielnej. Oznacza to, \u017ce szkodliwe pod wzgl\u0119dem duszpasterskim by\u0142yby pr\u00f3by dostosowania liturgii w taki spos\u00f3b, by niewierz\u0105cy mogli \u0142atwo \u015bledzi\u0107 j\u0105 i rozumie\u0107. Skutkiem nie by\u0142aby zdrowa adaptacja liturgii, ale jej zniszczenie. Nale\u017cy o tym przypomina\u0107, gdy\u017c wiele zamieszania w umys\u0142ach zasiano ju\u017c i  wiele nieporz\u0105dk\u00f3w wprowadzono do celebracji, usi\u0142uj\u0105c zniekszta\u0142ci\u0107 liturgi\u0119 wedle b\u0142\u0119dnych wyobra\u017ce\u0144 o tym, jak powinna ona rzekomo wygl\u0105da\u0107. Niekt\u00f3rzy usi\u0142owali nawet zast\u0105pi\u0107 tradycyjn\u0105 liturgi\u0119 (jedyn\u0105, kt\u00f3ra ma prawo do tego miana) mniej lub bardziej dziwaczn\u0105 \u2018\u00abliturgi\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u00bb<\/em>\u201d[18]<\/a>.<\/p>\r\n

    Skumulowana na przestrzeni wiek\u00f3w m\u0105dro\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142a jednak przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 soborowy odrzucona na rzecz praktyki liturgicznej sekt – czego skutki okaza\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie tragiczne. Nie spos\u00f3b o bardziej wyrazisty objaw zbiorowego szale\u0144stwa ni\u017c widok adept\u00f3w tego Ko\u015bcio\u0142a, a przecie\u017c przed soborem co najmniej 90% duchowie\u0144stwa bez zastrze\u017ce\u0144 przyjmowa\u0142o pogl\u0105d na \u0142acin\u0119 wyra\u017cony w tym rozdziale przez tak wybitnych uczonych jak Dom Gueranger, ks. Fortescue i Gihr, bp Hedley, prof. Mohrmann i T.S. Gregory. Jak zobaczymy w dodatku do niniejszego rozdzia\u0142u, przekonanie to zgodne by\u0142o r\u00f3wnie\u017c ze sta\u0142ym nauczaniem papie\u017cy. Obecnie przynamniej taki sam procent duchownych potraktowa\u0142by jako szale\u0144ca ka\u017cdego, kto wierzy\u0142by, \u017ce stanowisko zajmowane przez tych uczonych zas\u0142uguje na jak\u0105kolwiek uwag\u0119. Oddajmy g\u0142os drowi Gihrowi:<\/p>\r\n

    \u201eJedno\u015b\u0107 w kwestii j\u0119zyka liturgicznego i konsekwentnie jednolito\u015b\u0107 kultu Bo\u017cego tworzy siln\u0105 wi\u0119\u017a jednocz\u0105ca w spos\u00f3b trwa\u0142y Ko\u015bcio\u0142y [partykularne] rozproszone po ca\u0142ym \u015bwiecie, z nimi samymi nawzajem oraz z ich wsp\u00f3lnym centrum – Ko\u015bcio\u0142em Rzymskim, ich Matk\u0105 i G\u0142ow\u0105. Wi\u0119\u017a wytwarzana przez uniwersalny j\u0119zyk kultu, spajaj\u0105ca G\u0142ow\u0119 i cz\u0142onk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego, umacnia wsz\u0119dzie jedno\u015b\u0107 i \u017cycie wsp\u00f3lne oraz wspomaga dzie\u0142o Ko\u015bcio\u0142a. Historia to potwierdza, dowodzi bowiem, \u017ce r\u00f3\u017cnice w liturgiach cz\u0119stokro\u0107 stwarza\u0142y niebezpiecze\u0144stwo schizmy czy herezji, lub wr\u0119cz do nich doprowadza\u0142y. Wystarczy wspomnie\u0107 o narodach Wschodu, kt\u00f3re w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci posiadaj\u0105 w\u0142asne obrz\u0119dy, a w liturgii pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 j\u0119zykami innymi ni\u017c \u0142acina.<\/em><\/p>\r\n

    Tak wi\u0119c, gdy u\u017cywanie r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych do kultu Bo\u017cego charakterystyczne jest dla sekt i ko\u015bcio\u0142\u00f3w narodowych, pos\u0142ugiwanie si\u0119 \u0142acin\u0105 jako wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem liturgii harmonizuje doskonale z istot\u0105 i misj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Zgromadzeni na jego \u0142onie obserwujemy, jak Duch \u015awi\u0119ty \u00abpo\u0142\u0105czy\u0142 ludzi ze wszystkich narod\u00f3w i j\u0119zyk\u00f3w w jedno\u015bci wiary\u00bb. Z\u0142o\u017cony z ludzi \u00abwszystkich narod\u00f3w, lud\u00f3w i j\u0119zyk\u00f3w\u00bb Ko\u015bci\u00f3\u0142 stanowi jedn\u0105 rodzin\u0119 Bo\u017c\u0105, jedno Kr\u00f3lestwo Chrystusowe, Kr\u00f3lestwo, kt\u00f3re nie jest z tego \u015bwiata, ogarnia jednak wszystkie narody ziemi. Dlatego w\u0142a\u015bnie stosowne jest by Ko\u015bci\u00f3\u0142, podczas sprawowania kultu Bo\u017cego i sk\u0142adnia Bogu ofiary, pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 przy tym nie j\u0119zykiem jakiego\u015b pojedynczego kraju czy narodu, ale j\u0119zykiem uniwersalnym i \u015bwi\u0119tym. Zgromadzony wok\u00f3\u0142 o\u0142tarza jest on figur\u0105 Niebieskiego Jeruzalem, gdzie wszyscy anio\u0142owie i \u015bwi\u0119ci \u015bpiewaj\u0105 wsp\u00f3lnie una voce: Sanctus oraz Allleluja<\/em>\u201d[19]<\/a>.<\/p>\r\n

    Dr Gihr s\u0142usznie przypisuje zachowanie liturgii \u0142aci\u0144skiej opatrzno\u015bciowemu kierownictwu Ducha \u015awi\u0119tego. Gdyby nie mia\u0142 racji, oznacza\u0142oby to, \u017ce Duch \u015awi\u0119ty opu\u015bci\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 na ponad tysi\u0105c lat, zanim powr\u00f3ci\u0142 w XVI wieku  by natchn\u0105\u0107 protestanckich rewolucjonist\u00f3w, a nast\u0119pnie zst\u0105pi\u0142 raz jeszcze na cz\u0142onk\u00f3w Consilium<\/em>, ka\u017c\u0105c im i\u015b\u0107 za przyk\u0142adem XVI-wiecznych herezjarch\u00f3w. Cho\u0107 kwestia j\u0119zyka liturgicznego nie jest dogmatem, liturgia zajmuje w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a rol\u0119 tak kluczow\u0105, \u017ce trudno zrozumie\u0107, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki m\u00f3g\u0142by by\u0107 prowadzony przez Ducha \u015awi\u0119tego, je\u015bli odprawianie Mszy po \u0142acinie by\u0142oby tak szkodliwe jak si\u0119 nas obecnie o tym zapewnia – a jednak sprawowano j\u0105 w tym j\u0119zyku ponad tysi\u0105c lat po tym, jak pos\u0142ugiwanie si\u0119 \u0142acin\u0105 wysz\u0142o z u\u017cycia nawet na terenie obecnych W\u0142och.<\/p>\r\n

    W Biblii szale\u0144stwo wi\u0105zane jest cz\u0119sto z op\u0119taniem diabelskim – i zaprawd\u0119 op\u0119tanie wydaje si\u0119 by\u0107 jedynym wyja\u015bnieniem bezbo\u017cnego zapa\u0142u, z jakim \u0142aci\u0144skie dziedzictwo Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego odrzucane zosta\u0142o w latach nast\u0119puj\u0105cych po Vaticanum II<\/em>. Nie b\u0119d\u0119 tu rozwodzi\u0142 si\u0119 tym procesem, gdy\u017c omawiam go szczeg\u00f3\u0142owo w rozdziale II. Powt\u00f3rz\u0119 jedynie, \u017ce odrzucenie \u0142aciny by\u0142o z pewno\u015bci\u0105 decyduj\u0105cym etapem ca\u0142ej rewolucji liturgicznej. Skoro cel ten zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty, nic ju\u017c nie mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107. Wprowadzenie klaun\u00f3w, ta\u0144ce w ko\u015bcio\u0142ach, akrobatyka przed o\u0142tarzem, wje\u017cd\u017canie Volkswagenem mi\u0119dzy nawami, podskakuj\u0105ce cheerleaderki, wszystko to znacznie \u0142atwiej zaakceptowane mog\u0142o zosta\u0107 przez wiernych, kt\u00f3rzy pogodzili si\u0119 ju\u017c ze zniszczeniem swego najcenniejszego dziedzictwa, \u0142aci\u0144skiej liturgii. By\u0142a ona – jak zauwa\u017ca dr Gihr – czym\u015b tak cennym, \u017ce wierni nie wyrzekliby si\u0119 jej za \u017cadn\u0105 cen\u0119. Odebrano im j\u0105 jednak w jednak XVI wieku, a nast\u0119pnie w wieku XX. W ka\u017cdym z tych przypadk\u00f3w skutki tego by\u0142y identyczne. Dr Gihr pisze:<\/p>\r\n

    \u201eJ\u0119zyk \u0142aci\u0144ski u\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 przez tajemnicz\u0105 inskrypcj\u0119 przytwierdzon\u0105 do drzewa Krzy\u017ca, oraz poprzez nieprzerwane u\u017cywanie go przez niemal 2 tysi\u0105ce lat, jest on wi\u0119c naj\u015bci\u015blej zwi\u0105zany z wczesn\u0105 rzymskokatolick\u0105 liturgi\u0105 Naj\u015bwi\u0119tszej Ofiary. Inskrypcja na Krzy\u017cu: \u201eJezus Nazare\u0144ski, Kr\u00f3l \u017bydowski\u201d wypisana by\u0142a w j\u0119zyku hebrajskim, greckim i \u0142aci\u0144skim (J 19,19-20). By\u0142y to trzy g\u0142\u00f3wne j\u0119zyki tej epoki, a poprzez ich zwi\u0105zek z Krzy\u017cem zosta\u0142y one niejako z rozporz\u0105dzenia Bo\u017cego u\u015bwi\u0119cone i przeznaczone do liturgicznego u\u017cytku Ko\u015bcio\u0142a. Poprzez inskrypcj\u0119 przytwierdzon\u0105 do Krzy\u017ca g\u0142osi\u0142y one ca\u0142emu \u015bwiatu wielko\u015b\u0107, chwa\u0142\u0119 i moc Odkupiciela, wie\u015bci\u0142y panowanie \u0142aski, kt\u00f3r\u0105 wys\u0142u\u017cy\u0142 nam On przez sw\u0105 okrutn\u0105 \u015bmier\u0107. U\u017cywane przy o\u0142tarzu pozostaj\u0105 wci\u0105\u017c \u017cywe, s\u0142u\u017c\u0105c g\u0142oszeniu oraz celebrowaniu do ko\u0144ca czas\u00f3w podj\u0119tej dla naszego odkupienia M\u0119ki Chrystusa, dzi\u0119ki czemu kr\u00f3lestwo \u0142aski rozszerza si\u0119 i utwierdza, podczas gdy stopniowo przybli\u017ca si\u0119 do nas kr\u00f3lestwo pokoju. W pierwszych wiekach chrze\u015bcija\u0144stwa w liturgii u\u017cywane by\u0142y przewa\u017cnie, je\u015bli nie wy\u0142\u0105cznie, te w\u0142a\u015bnie trzy j\u0119zyki.<\/em><\/p>\r\n

    Spo\u015br\u00f3d nich stosunkowo wcze\u015bnie pierwsze\u0144stwo zyska\u0142a \u0142acina, gdy\u017c  – b\u0119d\u0105c j\u0119zykiem \u015bwiata rzymskiego – sta\u0142a si\u0119 ona na Zachodzie wraz z ekspansj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c j\u0119zykiem liturgii. Opatrzno\u015b\u0107 Bo\u017ca wybra\u0142a Rzym na centrum Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, to z Rzymu g\u0142osiciele Ewangelii wysy\u0142ani byli we wszystkie strony \u015bwiata, by nie\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142o Ewangelii. Wraz z \u0142ask\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa, razem z wiar\u0105 katolick\u0105 i jej kultem, r\u00f3wnie\u017c ludy Zachodu przyj\u0119\u0142y \u0142acin\u0119 jako j\u0119zyk Ko\u015bcio\u0142a, gdy\u017c w tym w\u0142a\u015bnie j\u0119zyku sprawowane by\u0142y zawsze \u015awi\u0119te Tajemnice, cho\u0107 \u015bwie\u017co nawr\u00f3cone narody m\u00f3wi\u0142y innymi dialektami i \u0142aciny nierzadko nie rozumia\u0142y. Dlatego j\u0119zyk naszej \u015awi\u0119tej Matki – Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego – sta\u0142 si\u0119 wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem kultu wszystkich jej dzieci, Ko\u015bcio\u0142\u00f3w partykularnych Zachodu. Pocz\u0105tkowo \u0142acina u\u017cywana by\u0142a i rozumiana we wielu miejscach, jednak j\u0119zykiem liturgicznym nie przesta\u0142a by\u0107 nawet w\u00f3wczas, gdy wypar\u0142y j\u0105 z powszechnego u\u017cycia inne j\u0119zyki i gdy przesta\u0142a by\u0107 mow\u0105 konkretnego ludu i kraju. Na ca\u0142e stulecia wysz\u0142a z codziennego u\u017cycia i przesta\u0142a by\u0107 narz\u0119dziem komunikacji, pozostanie jednak a\u017c do ko\u0144ca czas\u00f3w \u017cywa – jako j\u0119zyk Ko\u015bcio\u0142a oraz w j\u0119zyk sanktuarium. Najbardziej \u015bwi\u0119te wspomnienia, historia i dzie\u0142a Ko\u015bcio\u0142a katolickiego s\u0105 z ni\u0105 zwi\u0105zane w spos\u00f3b naj\u015bci\u015blejszy. W tym w\u0142a\u015bnie j\u0119zyku od pocz\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa sprawowana by\u0142a wznios\u0142a Tajemnica Mszy, rozdzielane by\u0142y sakramentalne \u015brodki \u0142aski, wielbiony by\u0142 B\u00f3g, a ludzie u\u015bwi\u0119cani i prowadzeni do zbawienia. Bez w\u0105tpienia czym\u015b buduj\u0105cym i inspiruj\u0105cym jest sk\u0142adanie Ofiary i modlitwa w tym samym j\u0119zyku i tych samych s\u0142owach, kt\u00f3rych mocne lecz r\u00f3wnocze\u015bnie s\u0142odkie brzmienie s\u0142ysze\u0107 mo\u017cna by\u0142o z ust pierwszych chrze\u015bcijan i naszych praojc\u00f3w w mrokach katakumb, w z\u0142oconych wn\u0119trzach staro\u017cytnych bazylik i we wspania\u0142ych katedrach \u015bredniowiecza. W j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim sk\u0142ada\u0142a Ofiar\u0119 i modli\u0142a si\u0119 niezliczona liczba \u015bwi\u0119tych, biskup\u00f3w i kap\u0142an\u00f3w, wy\u015bpiewuj\u0105cych w nim najwspanialsze pie\u015bni, jakie kiedykolwiek zosta\u0142y u\u0142o\u017cone przez cz\u0142owieka – modlitwy o niezr\u00f3wnanym pi\u0119knie i \u00abwspania\u0142e hymny, odbijaj\u0105ce si\u0119 echem pod sklepieniami ko\u015bcio\u0142\u00f3w, rozbrzmiewaj\u0105ce zachwytem lub nios\u0105ce \u0142agodne d\u017awi\u0119ki pe\u0142nej s\u0142odyczy rado\u015bci, w innych za\u015b chwilach przepe\u0142nione \u017calem i \u0142kaniem, zawodzeniami wyra\u017caj\u0105cymi  wsp\u00f3\u0142czucie dla cierpie\u0144 Chrystusa\u00bb. Czy\u017c \u00f3w u\u017cywany w kulcie Bo\u017cym staro\u017cytny j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, tak czcigodny i u\u015bwi\u0119cony swym pochodzeniem i histori\u0105, nie powinien by\u0107 i dla nas na tyle drogi i cenny, by\u015bmy za \u017cadn\u0105 cen\u0119 nie wyrzekli si\u0119 go ani nie odeszli od niego w sprawowaniu Mszy \u015bwi\u0119tej?\u201d<\/em>[20]<\/a><\/p>\r\n

    C\u00f3\u017c, wierni zostali przygotowani do wyrzeczenia si\u0119 liturgii \u0142aci\u0144skiej, lub przynajmniej nie byli przygotowani do oporu, gdy za\u017c\u0105da\u0142o od nich tego wyrzeczenia ich duchowie\u0144stwo. A co z rzekomymi korzy\u015bciami ze sprawowania liturgii w j\u0119zykach narodowych? Okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 one r\u00f3wnie kr\u00f3tkotrwa\u0142e, jak za czas\u00f3w reformacji. Ostatnie s\u0142owo w kwestii u\u017cywania \u0142aciny pozostawiamy najwybitniejszemu \u015bwieckiemu w historii Anglii, cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 na tyle m\u0105dry, by nie i\u015b\u0107 za przyk\u0142adem \u00f3wczesnego duchowie\u0144stwa. Oto, co mia\u0142 do powiedzenia \u015bw. Tomasz More o skutkach wprowadzenia j\u0119zyk\u00f3w narodowych do liturgii w XVI-wiecznej Europie. S\u0142owa jego odnie\u015b\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c do porzucenia \u0142aciny i zmian we Mszy po II Soborze Watyka\u0144skim.<\/p>\r\n

    \u201ePocz\u0105tkowo na wielu miejscach odprawiali oni nabo\u017ce\u0144stwa w swym rodzinnym j\u0119zyku, (\u2026) i przez pewien czas wszyscy byli ukontentowani. <\/em>Wkr\u00f3tce jednak po wprowadzeniu tej nowinki przesta\u0142a ich ona zadowala\u0107, zaprowadzili zatem co\u015b jeszcze prostszego, mniej jeszcze  skomplikowanego ni\u017c pie\u015bni \u015bpiewane na trzy g\u0142osy. Zmienili r\u00f3wnie\u017c Msz\u0119 i wkr\u00f3tce potem wielu z nich ca\u0142kiem j\u0105 porzuci\u0142o<\/em>\u201d[21]<\/a>.<\/p>\r\n

    Michael Davies<\/em><\/strong><\/p>\r\n

    t\u0142um. Scriptor<\/p>\r\n

    [1]<\/a> Patrz The Anti-liturgical Heresy<\/em>  – dodatek VII w M. Davies Pope John\u2019s Council<\/em>.<\/p>\r\n

    [2]<\/a> Kanon 9 XXII sesji Soboru Trydenckiego m\u00f3wi: \u201eJe\u015bli kto\u015b twierdzi, \u017ce liturgiczne zarz\u0105dzenie Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego, wed\u0142ug kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 kanonu i s\u0142owa konsekracji odmawia si\u0119 po cichu jest godne pot\u0119pienia albo \u017ce nale\u017cy Msz\u0119 \u015bw. Odprawia\u0107 tylko w j\u0119zyku narodowym, albo \u017ce nie nale\u017cy dodawa\u0107 wody do wina przy ofiarowaniu kielicha, jakby to by\u0142o przeciwne ustanowieniu Chrystusa – niech b\u0119dzie wykl\u0119ty<\/em>\u201d. Kanon ten nie dopuszcza u\u017cywania j\u0119zyk\u00f3w narodowych ani wypowiadania g\u0142o\u015bno s\u0142\u00f3w Konsekracji.<\/p>\r\n

    [3]<\/a> N. Gihr, The Holy Sacrifice of the Mass<\/em>, ss. 319-321.<\/p>\r\n

    [4]<\/a> J.C.Hedley, The Holy Eucharist<\/em>, ss. 197-200.<\/p>\r\n

    [5]<\/a> Catholic Encyclopedia<\/em>, Nowy Jork 1913, s. 68.<\/p>\r\n

    [6]<\/a> C.Mohrmann, Liturgical Latin<\/em>, ss. 7-8.<\/p>\r\n

    [7]<\/a> Ibid<\/em>. ss. 8-9.<\/p>\r\n

    [8]<\/a> Ibid<\/em>. ss. 76-78.<\/p>\r\n

    [9]<\/a> N. Gihr, The Holy Sacrifice of the Mass<\/em>, s. 324.<\/p>\r\n

    [10]<\/a> W.F.P.Stockley, Newman, Education and Ireland<\/em>, s. 165.<\/p>\r\n

    [11]<\/a> Za T. Charles-Edwards It Seems to Me<\/em>.<\/p>\r\n

    [12]<\/a> Ibid<\/em>. ss. 201-202.<\/p>\r\n

    [13]<\/a> A. Flannery, Vatican II: The Liturgy Constitution<\/em>, s. 22.<\/p>\r\n

    [14]<\/a> L. Bouyer, The Liturgy Revived<\/em>, ss. 93-94.<\/p>\r\n

    [15]<\/a> C.Mohrmann, Liturgical Latin<\/em>, s. 75.<\/p>\r\n

    [16]<\/a> L. Bouyer, The Liturgy Revived<\/em>, ss. 95-97.<\/p>\r\n

    [17]<\/a> X.Rynne, Letters from Vatican City<\/em>, s. 100.<\/p>\r\n

    [18]<\/a> L. Bouyer, The Liturgy Revived<\/em>, ss. 77-78.<\/p>\r\n

    [19]<\/a> N.Gihr, The Holy Sacrifice of the Mass<\/em>, s. 328.<\/p>\r\n

    [20]<\/a> N.Gihr, The Holy Sacrifice of the Mass<\/em>, s. 322-323.<\/p>\r\n

    [21]<\/a> Complete Works of Thomas More<\/em>, t. VIII, cz. 1, The Confutation of Tyndale\u2019s Answer<\/em>, s. 126.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eMusimy przyzna\u0107, \u017ce wypowiedzenie przez protestantyzm wojny j\u0119zykowi sakralnemu by\u0142o z jego strony mistrzowskim posuni\u0119ciem\u201d. Dom Prosper Gueranger, Liturgical Institutions \u015aw. Pawe\u0142 zaleca, by\u015bmy badali wszystko, zachowywali jednak tylko to, co dobre: \u201eOmnia autem probate, quod bonum est tenete\u201d (1Tes 5,21). Trzymaj\u0105c si\u0119 liturgii \u0142aci\u0144skiej Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki znajdowa\u0142 si\u0119 – pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 do\u015b\u0107 kolokwialnym okre\u015bleniem […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3,14,328],"tags":[119,388,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92462"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92462"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92462\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}