{"id":91642,"date":"2016-11-25T15:21:49","date_gmt":"2016-11-25T20:21:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=91642"},"modified":"2016-11-25T15:22:06","modified_gmt":"2016-11-25T20:22:06","slug":"irlandzkie-swiatlo-na-morzu-barbarzynstwa-joanna-babiarz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=91642","title":{"rendered":"Irlandzkie \u015bwiat\u0142o na morzu barbarzy\u0144stwa – Joanna Babiarz<\/em>"},"content":{"rendered":"

Trudno uwierzy\u0107, \u017ce tysi\u0105c pi\u0119\u0107set lat temu mieszka\u0144cy \u00f3wczesnej Irlandii ocalili niemal ca\u0142e dziedzictwo pi\u015bmiennicze cywilizacji \u0142aci\u0144skiej, kt\u00f3ra narodzi\u0142a si\u0119 na drugim ko\u0144cu wielkiego imperium. Wydaje si\u0119 to tym bardziej dziwne, gdy u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce \u00f3w dziki lud Celt\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cy krwawe ofiary z ludzi, \u017cyj\u0105cy z handlu niewolnikami i z rabunkowych napad\u00f3w na s\u0105siednich Bryt\u00f3w, nie zosta\u0142 w og\u00f3le podbity przez Rzymian, a tym samym zromanizowany i schrystianizowany, czyli ucywilizowany. Ca\u0142y dorobek kulturowy i umys\u0142owy Rzymian i Grek\u00f3w by\u0142 im zupe\u0142nie obcy. Jak to si\u0119 wi\u0119c sta\u0142o, \u017ce w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu lat z barbarzy\u0144c\u00f3w zamienili si\u0119 w gorliwych katolik\u00f3w, kt\u00f3rzy uchronili od zag\u0142ady dziedzictwo wielkiej cywilizacji?<\/strong><\/p>\r\n

 \"Irlandzkie<\/p>\r\n

Najwcze\u015bniej skutki rozpadu Imperium Rzymskiego odczu\u0142y, co w pe\u0142ni zrozumia\u0142e, terytoria przygraniczne. To w\u0142a\u015bnie je najbole\u015bniej dotkn\u0105\u0142 proces anihilacji wielkiego cesarstwa i to na nie w pierwszej kolejno\u015bci spad\u0142 ostateczny, \u015bmiertelny cios w postaci najazd\u00f3w barbarzy\u0144c\u00f3w bez przeszk\u00f3d przekraczaj\u0105cych w tym czasie rzymski limes<\/em>. W ci\u0105gu jednego stulecia hordy dzikich plemion rozla\u0142y si\u0119 po kontynencie, nieodwracalnie zmieniaj\u0105c struktur\u0119 Europy.<\/p>\r\n

Oko\u0142o roku 401 zachodnie wybrze\u017ce Brytanii zosta\u0142o spl\u0105drowane przez Irlandczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy wyruszyli na kolejn\u0105 wypraw\u0119 po \u017cywy towar. Jak podaj\u0105 naoczni \u015bwiadkowie, pojmano w\u00f3wczas wiele tysi\u0119cy<\/em> kobiet i m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy zostali sprzedani na targach niewolnik\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 szesnastoletni Patryk pochodz\u0105cy ze \u015bredniozamo\u017cnej rodziny zromanizowanych i ochrzczonych Bryt\u00f3w. Przez sze\u015b\u0107 lat, w g\u0142odzie i ch\u0142odzie, miesi\u0105cami pozbawiony obecno\u015bci drugiego cz\u0142owieka, wypasa\u0142 byd\u0142o lokalnego w\u0142adcy. W jego Wyznaniu<\/em> czytamy: Moim codziennym zaj\u0119ciem by\u0142o dogl\u0105danie stada, i modli\u0142em si\u0119 bez przerwy od \u015bwitu do zmierzchu. Umi\u0142owanie Boga i boja\u017a\u0144 Bo\u017ca otacza\u0142y mnie coraz silniej<\/em>, a we mnie ros\u0142a wiara i budzi\u0142 si\u0119 duch. <\/em>Po sze\u015bciu latach niewoli uda\u0142o mu si\u0119 uciec i wr\u00f3ci\u0107 w rodzinne strony. Jednak\u017ce czas sp\u0119dzony w zupe\u0142nej samotno\u015bci i skrajnych warunkach ca\u0142kowicie zmieni\u0142 Patryka – z beztroskiego m\u0142odzie\u0144ca w twardego m\u0119\u017cczyzn\u0119 o silnej wierze.<\/p>\r\n

Kt\u00f3rej\u015b nocy w rodzinnym domu dozna\u0142 on widzenia: zobaczy\u0142 t\u0142um, kt\u00f3ry p\u0142acz\u0105c, wzywa\u0142 go, by zn\u00f3w do nich powr\u00f3ci\u0142, a stoj\u0105ca obok posta\u0107 poznanego w czasie niewoli Irlandczyka trzyma\u0142a w r\u0119ku plik list\u00f3w. Na jednym z nich Patryk zobaczy\u0142 napis: vox Hiberionacum<\/em> (g\u0142os Irlandczyk\u00f3w). Przysz\u0142y \u015bwi\u0119ty nie mia\u0142 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce B\u00f3g powo\u0142uje go do misji nawr\u00f3cenia tego ludu i w roku 431 wyruszy\u0142 z powrotem do Irlandii.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Zielone m\u0119cze\u0144stwo<\/strong><\/p>\r\n

Patryk by\u0142 pierwszym misjonarzem w historii chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142 Dobr\u0105 Nowin\u0119 barbarzy\u0144com \u017cyj\u0105cym poza granicami oikumene<\/em> (terytori\u00f3w ucywilizowanych). Jak sam zanotowa\u0142: G\u0142osi\u0142em Ewangeli\u0119 a\u017c do punktu, poza kt\u00f3rym nie ma nikogo. <\/em>W ci\u0105gu trzydziestu lat pracy misyjnej uda\u0142o mu si\u0119 dokona\u0107 rzeczy teoretycznie niemo\u017cliwej. Gdy teren Imperium Rzymskiego pod naporem barbarzy\u0144c\u00f3w ulega\u0142 coraz gwa\u0142towniejszej destabilizacji i chaosowi, na Zielonej Wyspie zachodzi\u0142 proces zupe\u0142nie odwrotny. Irlandczycy przyj\u0119li chrzest i nowej religii nadali sw\u00f3j w\u0142asny, niezromanizowany charakter. Przy czym proces chrystianizacji odby\u0142 si\u0119 tam bez rozlewu krwi – \u00f3wczesna Irlandia nie posiada \u017cadnej krwawej martyrologii, \u017cadnych wyznawc\u00f3w Chrystusa oddaj\u0105cych swe \u017cycie z powodu przyj\u0119cia i g\u0142oszenia Dobrej Nowiny.<\/p>\r\n

Rozczytani w \u017cyciorysach m\u0119czennik\u00f3w pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, a nie maj\u0105c sposobno\u015bci, by je na\u015bladowa\u0107, stworzyli \u201ezielone m\u0119cze\u0144stwo\u201d (glasmartre<\/em>). Polega\u0142o ono na pustelniczym \u017cyciu w odosobnieniu i samotnym oddawaniu si\u0119 medytacjom oraz religijnym praktykom. Wkr\u00f3tce jednak ta forma \u017cycia przeistoczy\u0142a si\u0119 w zal\u0105\u017cki ma\u0142ych wsp\u00f3lnot zakonnych licz\u0105cych po trzyna\u015bcie os\u00f3b (na wz\u00f3r Jezusa i Jego aposto\u0142\u00f3w). Pocz\u0105tkowo mnisi mieszkali w jednoosobowych domkach o kszta\u0142cie ula, wybudowanych wok\u00f3\u0142 niewielkiego ko\u015bci\u00f3\u0142ka, p\u00f3\u017aniej te miniaturowe zgromadzenia coraz intensywniej si\u0119 rozrasta\u0142y.<\/p>\r\n

Poniewa\u017c Irlandia by\u0142a w owym czasie ca\u0142kowicie pozbawiona miast, pierwsze opactwa na wyspie sta\u0142y si\u0119 jedynymi du\u017cymi skupiskami ludzkimi, w kt\u00f3rych pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142a si\u0119 nauka, szkolnictwo i \u017cycie gospodarcze. W celu zdobycia wiedzy przybywali do nich t\u0142umnie mieszka\u0144cy ca\u0142ej Irlandii, Anglii, a potem tak\u017ce uciekinierzy z ogarni\u0119tej po\u017cog\u0105 Europy, a nawet z Bliskiego Wschodu (zwyczaj zdobienia czerwonymi kropkami inicja\u0142\u00f3w irlandzkich r\u0119kopis\u00f3w pochodzi wprost z ksi\u0105g przywiezionych na wysp\u0119 przez Kopt\u00f3w). Wszyscy uczeni m\u0119\u017cowie po tej stronie morza zbiegli do zamorskich krain, takich jak Irlandia, przynosz\u0105c ze sob\u0105 ogromny zapas wiedzy do mieszka\u0144c\u00f3w tego regionu –<\/em> taki oto wpis znajduje si\u0119 na jednym z r\u0119kopis\u00f3w z Lejdy. Przybysze przywozili ze sob\u0105 literatur\u0119 rzymsk\u0105 i greck\u0105, a gospodarze, dysponuj\u0105c owym zasobem m\u0105dro\u015bci antycznej, ochoczo gromadzili i przepisywali staro\u017cytne r\u0119kopisy.<\/p>\r\n

W ci\u0105gu jednego pokolenia Irlandczycy opanowali grek\u0119 i \u0142acin\u0119 (pr\u00f3bowali si\u0142 nawet w j\u0119zyku hebrajskim) oraz spisali swoje sagi i legendy, kt\u00f3re do tej pory przekazywane by\u0142y ustnie. Stworzyli irlandzk\u0105 gramatyk\u0119 i specyficzn\u0105 odmian\u0119 \u0142aciny zwan\u0105 Hisperica Famina<\/em>, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142ugiwano si\u0119 na wyspie w VI-X wieku, a tak\u017ce dwa rodzaje pisma – irlandzki p\u00f3\u0142uncja\u0142 oraz irlandzk\u0105 minusku\u0142\u0119, bardziej okr\u0105g\u0142\u0105 i \u0142atwiejsz\u0105 w czytaniu. Kr\u00f3j pisma rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 daleko poza granice Irlandii, daj\u0105c podstawy \u015bredniowiecznej kaligrafii. W ten oto spos\u00f3b powstawa\u0142y bogato zdobione kodeksy irlandzkie, w kt\u00f3rych litery przeplata\u0142y si\u0119 z przepi\u0119kn\u0105 ornamentyk\u0105 zaczerpni\u0119t\u0105 z rodzimych motyw\u00f3w dekoracyjnych.<\/p>\r\n

Ksi\u0119ga z Kells, Ksi\u0119ga z Durrow, Ewangeliarz z Lindisfarne – to tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w z ogromnego bogactwa irlandzkich zabytk\u00f3w pi\u015bmienniczych. Wkr\u00f3tce kodeksy ca\u0142kowicie wypar\u0142y zwoje. Kszta\u0142t wsp\u00f3\u0142czesnej ksi\u0105\u017cki zawdzi\u0119czamy irlandzkim mnichom, kt\u00f3rzy wykorzystuj\u0105c w optymalny spos\u00f3b rozmiar sk\u00f3ry baraniej, ci\u0119li j\u0105 w taki spos\u00f3b, by po z\u0142o\u017ceniu dawa\u0142a kszta\u0142t prostok\u0105ta.<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Archipelag opactw<\/strong><\/p>\r\n

Drug\u0105 po \u015bwi\u0119tym Patryku wa\u017cn\u0105 osob\u0105 w historii Irlandii by\u0142 Columcille (Kolumban Starszy), ksi\u0105\u017c\u0119 klanu Conaill, urodzony w roku 521. Wybrawszy powo\u0142anie zakonne, z zapa\u0142em zacz\u0105\u0142 zak\u0142ada\u0107 liczne zakony, wymagaj\u0105c od mnich\u00f3w pilnego studiowania Biblii i literatury klasycznej. Opuszczaj\u0105c Irlandi\u0119 w roku 563, nie przypuszcza\u0142, jak donios\u0142e konsekwencje poci\u0105gn\u0105\u0142 za sob\u0105 ten wyjazd. Po osiedleniu si\u0119 na wyspie Iona (Hy) u po\u0142udniowych wybrze\u017cy Szkocji za\u0142o\u017cy\u0142 opactwo – jeden z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w intelektualnych Europy zachodniej wczesnego \u015bredniowiecza – z kt\u00f3rego chrze\u015bcija\u0144stwo rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 na teren Szkocji. Wkr\u00f3tce i tam zacz\u0119li t\u0142umnie nap\u0142ywa\u0107 Brytowie, Piktowie, Szkoci, Irlandczycy i Anglosaksonowie. Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t zakon\u00f3w za\u0142o\u017conych przez Kolumbana uczyni\u0142o z Pikt\u00f3w i Szkot\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwo pi\u015bmienne i schrystianizowane.<\/p>\r\n

Z Iony wyszed\u0142 \u015bwi\u0119ty Aidan – fundator kolejnego klasztoru o donios\u0142ym znaczeniu, w Lindisfarne na p\u00f3\u0142nocno\u201d\u2018wschodnim kra\u0144cu Anglii. Przez ponad sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat opactwo to odgrywa\u0142o niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w cywilizowaniu i chrystianizowaniu Northumbrii (dopiero najazd Wiking\u00f3w w roku 793 zada\u0142 mu \u015bmiertelny cios).<\/p>\r\n

\u015aladem Kolumbana Starszego i Aidana we wszystkich kierunkach szli kolejni mnisi iroszkoccy, nios\u0105c ze sob\u0105 nie tylko Dobr\u0105 Nowin\u0119 i irlandzk\u0105 tradycj\u0119 monastyczn\u0105, lecz tak\u017ce przywracaj\u0105c Europie jej bezpowrotnie, zdawa\u0142oby si\u0119, utracon\u0105 cywilizacj\u0119. Jednym z owych \u201eBo\u017cych szale\u0144c\u00f3w\u201d by\u0142 Columbanus (Kolumban M\u0142odszy) urodzony w roku 540 w prowincji Leinster we wschodniej Irlandii. Oko\u0142o roku 590 wraz z kilkoma innymi mnichami wyruszy\u0142 do Burgundii, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 trzy zakony: Annegray, Fontaines i Luxeuil, a nast\u0119pnie uda\u0142 si\u0119 do Bobbio w Lombardii. Mimo podesz\u0142ego wieku zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze zbudowa\u0107 pierwszy irlandzko\u201d\u2018w\u0142oski klasztor, w kt\u00f3rym zmar\u0142 w roku 615.<\/p>\r\n

W czasie podr\u00f3\u017cy na P\u00f3\u0142wysep Apeni\u0144ski towarzysz\u0105cy Kolumbanowi mnich, \u015bwi\u0119ty Gall, osiad\u0142 nieopodal Jeziora Bode\u0144skiego, daj\u0105c pocz\u0105tek opactwu Sankt Gallen – jednemu z najwa\u017cniejszych centr\u00f3w kultury i sztuki w Europie w wiekach IX-XI. To w\u0142a\u015bnie tam w roku 612 za spraw\u0105 innego irlandzkiego mnicha Otmara powsta\u0142a jedna z najstarszych i najwi\u0119kszych bibliotek klasztornych (istniej\u0105ca po dzi\u015b dzie\u0144). Tak wi\u0119c, za spraw\u0105 iroszkockiego ducha misyjnego, r\u00f3wnie\u017c Alemanowie stali si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 ochrzczon\u0105 i ucywilizowan\u0105.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Niezniszczalny dorobek<\/strong><\/p>\r\n

Reichenau i Trewir, Li\u00c3\u00a8ge i Salzburg, Bobbio i Laon, W\u00fcrzburg i Wiede\u0144, Peronne (Peronne Scottorum) i Fiesole, Modra na Morawach i niewykluczone \u017ce r\u00f3wnie\u017c Kij\u00f3w – to tylko niekt\u00f3re miasta za\u0142o\u017cone jako opactwa przez irlandzkich mnich\u00f3w lub ich bezpo\u015brednich duchowych spadkobierc\u00f3w. Niestrudzenie nie\u015bli oni barbarzy\u0144skim plemionom Ewangeli\u0119 i wiedz\u0119 zgromadzon\u0105 w przytwierdzonych do pasa ksi\u0105\u017ckach niewidzianych w Europie cz\u0119sto od kilkuset lat. Bez mnich\u00f3w z Zielonej Wyspy nie by\u0142oby renesansu karoli\u0144skiego, a bez niego – kulturowego odrodzenia Europy.<\/p>\r\n

Wspania\u0142y rozw\u00f3j kultury iroszkockiej brutalnie przerwa\u0142y w VII wieku najazdy Wiking\u00f3w. Wielokrotnie napadane i niszczone przez nich opactwa – cho\u0107 z mozo\u0142em odbudowywane – ostatecznie popad\u0142y w ruin\u0119, a mnisi zostali zabici b\u0105d\u017a rozproszeni, lecz ich dorobku nie uda\u0142o si\u0119 zniszczy\u0107. Zdo\u0142ali ocali\u0107 i przekaza\u0107 swym nast\u0119pcom my\u015bl i nauk\u0119 staro\u017cytn\u0105, kt\u00f3ra leg\u0142a u podstaw \u015bredniowiecznej Europy i powoli odradza\u0142a si\u0119 na kontynencie.<\/p>\r\n

Joanna Babiarz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Joanna Babiarz – historyk kultury, autorka ksi\u0105\u017cek: Encyklopedia m\u0142odego artysty<\/em> i Skarby malarstwa<\/em>.<\/p>\r\n

ARTYKU\u0141 UKAZA\u0141 SI\u0118 W 51. NUMERZE MAGAZYNU „POLONIA CHRISTIANA<\/span>„<\/a><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Trudno uwierzy\u0107, \u017ce tysi\u0105c pi\u0119\u0107set lat temu mieszka\u0144cy \u00f3wczesnej Irlandii ocalili niemal ca\u0142e dziedzictwo pi\u015bmiennicze cywilizacji \u0142aci\u0144skiej, kt\u00f3ra narodzi\u0142a si\u0119 na drugim ko\u0144cu wielkiego imperium. Wydaje si\u0119 to tym bardziej dziwne, gdy u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce \u00f3w dziki lud Celt\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cy krwawe ofiary z ludzi, \u017cyj\u0105cy z handlu niewolnikami i z rabunkowych napad\u00f3w na s\u0105siednich Bryt\u00f3w, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[196,195,237],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91642"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91642"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91642\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}