{"id":9164,"date":"2009-05-06T13:11:21","date_gmt":"2009-05-06T18:11:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=9164"},"modified":"2009-05-06T13:11:21","modified_gmt":"2009-05-06T18:11:21","slug":"lodowy-raj-topnieje-w-oczach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=9164","title":{"rendered":"Lodowy raj topnieje w oczach"},"content":{"rendered":"

Mowa tu o Islandii, odleg\u0142ej wyspie, kt\u00f3ra w roku 2007 mia\u0142a by\u0107 najbardziej dostatnim pa\u0144stwem na \u015bwiecie.<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

Co doprowadzi\u0142o do podkopania tak silnej pozycji kraju w rankingach? Nie by\u0142o to na pewno globalne ocieplenie, kt\u00f3re powoli topi\u0142oby lodowy pa\u0142ac dostatku i bezpiecze\u0144stwa. Odpowied\u017a jest dzi\u015b stosunkowo \u0142atwo uzyska\u0107. Otw\u00f3rzmy pierwsze z brzegu doniesienie prasowe i zaraz dowiemy si\u0119, \u017ce to bankierzy nieodpowiedzialnie prowadz\u0105cy swoje instytucje, doprowadzili je do upadku. Za nimi z hukiem polecia\u0142a ca\u0142a gospodarka 300-tysi\u0119cznego pa\u0144stewka, kt\u00f3rej rozw\u00f3j by\u0142 w ostatnich latach oparty w\u0142a\u015bnie o instytucje finansowe i ich d\u0142ugi.<\/strong> Win\u0105 zatem obarczony zostaje system kapitalistyczny, kt\u00f3ry zezwoli\u0142 na przepoczwarzenie instytucji zaufania publicznego (za takie ma si\u0119 przecie\u017c banki) w agresywne fundusze hedgingowe z aktywami przekraczaj\u0105cymi 10-krotno\u015b\u0107 PKB Islandii<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n

Jednak jako\u015b\u0107 kapitalizmu islandzkiego zale\u017cy przede wszystkim od jako\u015bci tamtejszych kapitalist\u00f3w. Sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 ci ludzie? Czy gospodarka wolnorynkowa mo\u017ce w toku swoich proces\u00f3w wynie\u015b\u0107 na szczyty osoby nieodpowiedzialne, nieumiej\u0119tnie zarz\u0105dzaj\u0105ce maj\u0105tkiem i nie znaj\u0105ce si\u0119 na swojej robocie? Oczywi\u015bcie, \u017ce mo\u017ce. W tym jednak przypadku g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142o pa\u0144stwo islandzkie. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Od pocz\u0105tku lat 90. Islandia przechodzi\u0142a silne przemiany w strukturze w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji w celu polepszenia efektywno\u015bci dzia\u0142ania wielu bran\u017c. Pierwsz\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 oddan\u0105 pod zarz\u0105d prywatnego kapita\u0142u by\u0142o rybo\u0142\u00f3wstwo<\/strong>. Pierwotne plany przekazania go w r\u0119ce rozdrobnionego, niezale\u017cnego akcjonariatu b\u0105d\u017a inwestora strategicznego nie zosta\u0142y zrealizowane. W zwi\u0105zku z tym, sektor szybko podzielony zosta\u0142 z politycznego nadania<\/strong> pomi\u0119dzy kilku oligarch\u00f3w islandzkich, kt\u00f3rzy zd\u0105\u017cyli zgromadzi\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 kapita\u0142u (z eksportu aluminium na przyk\u0142ad). Jak nie trudno si\u0119 domy\u015ble\u0107, szybko doprowadzi\u0142o to do zaw\u0142aszczenia surowc\u00f3w i monopolizacji\/kartelizacji rynku. Post\u0119pu nie osi\u0105gni\u0119to.<\/p>\r\n\r\n

Identycznie prywatyzacja przebieg\u0142a w sektorze finansowym. Trzy najwi\u0119ksze banki – Glitnir, Kaupthing oraz Landsbanki – wykupione zosta\u0142y przez islandzkich bogaczy, kt\u00f3rzy mimo \u017ce bankierami nie byli, to mieli wielkie ambicje stworzenia z Islandii drugiej Szwajcarii. By\u0142o to na pocz\u0105tku XXI wieku. Z przej\u0119ciem bank\u00f3w sprz\u0119\u017cono siln\u0105 deregulacj\u0119 bran\u017cy<\/strong> (w odpowiedzi na lobbystyczne naciski), mog\u0105cej dzi\u0119ki temu dzia\u0142a\u0107 silniej na rynkach mi\u0119dzynarodowych. W ci\u0105gu zaledwie kilku lat zad\u0142u\u017cenie zagraniczne kraju w stosunku do PKB wzros\u0142o 2,5-krotnie,<\/strong> osi\u0105gaj\u0105c poziom 246%<\/strong> w roku 2007. Dla por\u00f3wnania, Polska ma dzi\u015b ten wska\u017anik na poziomie oko\u0142o 34%, a USA – 100%. \u0141\u0105czny d\u0142ug zagraniczny zacz\u0105\u0142 zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do 50 mld dolar\u00f3w<\/strong>, a 80% tej warto\u015bci to w\u0142a\u015bnie aktywa sektora bankowego<\/strong>. R\u00f3wnolegle zad\u0142u\u017ca\u0142o si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo islandzkie. Sk\u0105d\u015b przecie\u017c trzeba by\u0142o wzi\u0105\u0107 pieni\u0105dze na osi\u0105gni\u0119cie pierwszego miejsca pod wzgl\u0119dem HDI w roku 2007. Zobowi\u0105zania przeci\u0119tnej rodziny islandzkiej wynosi\u0142y wtedy oko\u0142o 227%<\/strong> jej rocznego dochodu.<\/p>\r\n\r\n

Dobrobyt nap\u0119dzany po\u017cyczkami, czy imponuj\u0105cy wzrost PKB oparty o rozw\u00f3j finansjery na dopingu mia\u0142 jednak swoje s\u0142abe strony. Banki, jak i ca\u0142a Islandia by\u0142y niewolnikami kr\u00f3tkoterminowego zad\u0142u\u017cenia, kt\u00f3re wymaga\u0142o cz\u0119stego rolowania i wysokich rating\u00f3w agencji finansowych.<\/strong> Kiedy ze sp\u0142at\u0105 zad\u0142u\u017cenia by\u0142o w Islandii niet\u0119go, instytucje audytorskie obni\u017cy\u0142y oceny p\u0142ynno\u015bci finansowej, co doprowadzi\u0142o do nag\u0142ego wzrostu wysoko\u015bci nale\u017cnych do pokrycia rat po\u017cyczek. Nap\u0119dzi\u0142o to spiral\u0119 zad\u0142u\u017cenia i w kilkumiesi\u0119cznym okresie doprowadzi\u0142o do upadku zar\u00f3wno sektora finansowego, jak i ca\u0142ego kraju.<\/p>\r\n\r\n

Innym czynnikiem sprzyjaj\u0105cym tak spektakularnemu ko\u0144cowi maj\u0119tnej Islandii by\u0142a jej waluta – korona<\/strong>. Jest to najmniejsza waluta w obiegu \u015bwiatowym, przez co charakteryzowa\u0142a si\u0119 podatno\u015bci\u0105 na spekulacj\u0119 i silnymi wahaniami. W zwi\u0105zku z potrzeb\u0105 finansowania ogromnego zad\u0142u\u017cenia spo\u0142ecze\u0144stwa (dwukrotnie wi\u0119kszego ni\u017c w USA) oraz akcj\u0105 kredytow\u0105 banku centralnego skierowan\u0105 do najwi\u0119kszych bank\u00f3w w Islandii, wyst\u0105pi\u0142a kilkunastoprocentowa inflacja<\/strong>. Do walki z ni\u0105 zosta\u0142a uruchomiona stopa procentowa, kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 w oko\u0142o rok przed kryzysem wynios\u0142a 15,5%<\/strong> (!). Zach\u0119ci\u0142o to zagraniczne instytucje finansowe do kupowania korony i zarabiania na r\u00f3\u017cnicach w oprocentowaniu (w Anglii w tamtym czasie stopy nie przekracza\u0142y 5%; w Holandii – 4%). Na pocz\u0105tku 2007 roku The Economist<\/em> okre\u015bli\u0142 koron\u0119 mianem najbardziej przewarto\u015bciowanej waluty \u015bwiata.<\/strong> Nie jest chyba dla nikogo tajemnic\u0105, \u017ce w przypadku hipotetycznych problem\u00f3w gospodarczych waluta islandzka uleg\u0142aby nag\u0142emu spadkowi swojej warto\u015bci. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. Od pocz\u0105tku kryzysu straci\u0142a do koszyka g\u0142\u00f3wnych walut ponad 70%.<\/strong> Silna jednostka p\u0142atnicza sta\u0142a si\u0119 z dnia na dzie\u0144 niewiele wartym, nieprzewidywalnym papierkiem. Tote\u017c mo\u017cna mie\u0107 du\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci co do sensowno\u015bci utrzymywania p\u0142ynnego kursu walutowego przy takim przero\u015bcie sektora finansowego nad bankiem centralnym, czy przy niesolidnym prowadzeniu polityki pieni\u0119\u017cnej.<\/p>\r\n\r\n

Jak wi\u0119c wypad\u0142a Islandia w walce z rzeczywisto\u015bci\u0105 o bogactwo bez pracy? Tak, jak ka\u017cdy inny kraj, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 tego dokona\u0107 dotychczas i ka\u017cdy inny, kt\u00f3ry b\u0119dzie to robi\u0142 w przysz\u0142o\u015bci. Upadek mira\u017cu nie by\u0142 niczym wi\u0119cej ni\u017c prawid\u0142owo\u015bci\u0105 ekonomiczn\u0105. Po\u0142\u0105czenie zaborczej polityki z naiwn\u0105 ekonomiczn\u0105 ufno\u015bci\u0105 w b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo po\u017cyczek jest w stanie powali\u0107 ka\u017cde pa\u0144stwo. Islandia jest tylko jask\u00f3\u0142k\u0105, z kt\u00f3rej powinni\u015bmy wyci\u0105gn\u0105\u0107 w\u0142a\u015bciwe wnioski.<\/span><\/span><\/strong> <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Szymon Nowaczyk<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Za: Korespondent.pl<\/a><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n

ZOB. R\u00d3WNIE\u017b:<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n