8 wrze\u015bnia 2016 r. w warszawskim tramwaju linii 22 zosta\u0142 napadni\u0119ty prof. Jerzy Kochanowski, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 agresor\u00f3w tym, \u017ce rozmawia\u0142 ze znajomym po niemiecku. Sprawa wywo\u0142a\u0142a du\u017ce poruszenie. Zarz\u0105d Tramwaj\u00f3w Warszawskich w o\u015bwiadczeniu zapowiedzia\u0142 konkretne dzia\u0142ania maj\u0105ce zapobiega\u0107 podobnym zdarzeniom w przysz\u0142o\u015bci. Reakcja w\u0142adz Sp\u00f3\u0142ki cieszy, niepokoi nas jednak jeden z g\u0142\u00f3wnych element\u00f3w zapowiadanych zmian – wyposa\u017cenie wszystkich tramwaj\u00f3w w pe\u0142ny monitoring. Kamery nie powstrzymaj\u0105 przemocy. Ich instalowanie b\u0119dzie natomiast oznacza\u0142o dalsz\u0105 ingerecj\u0105 w prywatno\u015b\u0107 pasa\u017cer\u00f3w. Zaapelowali\u015bmy do sp\u00f3\u0142ki Tramwaje Warszawskie o poszukanie bardziej adekwatnego rozwi\u0105zania.<\/p>\r\n
Przestrze\u0144, w kt\u00f3rej \u017cyjemy, jest obserwowana przez tysi\u0105ce szlanych oczu, tymczasem agresja i przest\u0119pczo\u015b\u0107 wci\u0105\u017c nie wygin\u0119\u0142y. Ka\u017cdego tygodnia w Internecie czy telewizyjnych serwisach informacyjnych mo\u017cna zobaczy\u0107 fragmenty nagra\u0144 z kamer monitoringu, na kt\u00f3rych wida\u0107 akty przemocy i wandalizmu. Dochodzi do nich tak\u017ce w wyposa\u017conych w kamery pojazdach komunikacji miejskiej. R\u00f3wnie\u017c wyniki bada\u0144 naukowych przecz\u0105 tezie, \u017ce obecno\u015b\u0107 monitoringu zminimalizuje ryzyko takich zdarze\u0144. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie akt\u00f3w podejmowanych pod wp\u0142ywem emocji lub przez osoby nietrze\u017awe, kt\u00f3re nie kalkuluj\u0105, czy znajduj\u0105 si\u0119 w przestrzeni obj\u0119tej monitoringiem, czy te\u017c nie.<\/p>\r\n
Skoro monigoring nie dzia\u0142a prewencyjnie, to mo\u017ce przyczyni si\u0119 chocia\u017c do uj\u0119cia sprawc\u00f3w? To cz\u0119sty argument w dyskusji o kamerach. W praktyce mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cnie: bo od nagrania do namierzenia sprawcy daleka droga, nawet w\u00f3wczas, gdy policja ma szcz\u0119\u015bcie i na nagraniu wyra\u017anie wida\u0107 sprawc\u0119 oraz przebieg wydarze\u0144.<\/p>\r\n
Monitoring to r\u00f3wnie\u017c realne koszty – i finansowe, i dotycz\u0105ce naszej prywatno\u015bci – oraz skutki uboczne. Daje poczucie, \u017ce zrobi\u0142o si\u0119 co\u015b \u201enamacalnego\u201d dla poprawy bezpiecze\u0144stwa. Ale ta szybko mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 z\u0142udna. Badania sugeruj\u0105, \u017ce obecno\u015b\u0107 kamer w sytuacji zagro\u017cenia wzmaga zjawisko rozproszenia odpowiedzialno\u015bci (skoro s\u0105 tu kamery, to na pewno kto\u015b zaraz zareaguje). Tymczasem z perspektywy ofiary kluczowa jest odpowiednia reakcja ze strony \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\r\n
Niestety, ci ostatni nie zawsze wiedz\u0105, jak zareagowa\u0107 w przypadku aktu agresji lub innej niepokoj\u0105cej sytuacji. Zdarza si\u0119, \u017ce boimy si\u0119 ingerowa\u0107, w obawie, \u017ce sami staniemy si\u0119 obiektem ataku lub pogorszymy sytuacj\u0119, i oczekujemy, \u017ce to inni przejm\u0105 inicjatyw\u0119. A co je\u015bli chcemy zareagowa\u0107, a nie mamy poj\u0119cia, jak zrobi\u0107 to skutecznie: czy zacz\u0105\u0107 od alarmowania s\u0142u\u017cb porz\u0105dkowych, od dyskusji z innymi \u015bwiadkami, odci\u0105gni\u0119cia agresora czy s\u0142ownego wsparcia ofiary?<\/p>\r\n
Agresja w przestrzeni publicznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci ataki motywowane uprzedzeniami, to g\u0142\u0119bszy spo\u0142eczny problem, na kt\u00f3ry trudno znale\u017a\u0107 prost\u0105 recept\u0119. Zamiast dr\u00f3g na skr\u00f3ty warto jednak szuka\u0107 rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 szans\u0119 przynie\u015b\u0107 realn\u0105 zmian\u0119. Dlatego zaapelowali\u015bmy do sp\u00f3\u0142ki Tramwaje Warszawskie o dok\u0142adn\u0105 analiz\u0119 mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144 i ich konsekwecji oraz podj\u0119cie przemy\u015blanych dzia\u0142a\u0144, np. edukacyjnych – skierowanych zar\u00f3wno do pracownik\u00f3w sp\u00f3\u0142ki, jak u pasa\u017cer\u00f3w. Przy ich projektowaniu warto odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do potrzeb mieszka\u0144c\u00f3w stolicy oraz wiedzy organizacji spo\u0142ecznych, kt\u00f3re na co dzie\u0144 mierz\u0105 si\u0119 z problemem uprzedze\u0144 i ksenofobii.<\/p>\r\n
Opracowanie: Anna Obem, Ma\u0142gorzata Szuma\u0144ska<\/p>\r\n