{"id":91151,"date":"2016-11-07T10:28:01","date_gmt":"2016-11-07T15:28:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=91151"},"modified":"2016-11-07T10:28:01","modified_gmt":"2016-11-07T15:28:01","slug":"hiszpanski-katyn-paracuellos-de-jarama-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=91151","title":{"rendered":"\u201eHiszpa\u0144ski Katy\u0144” (Paracuellos de Jarama) – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

W nocy z 6 na 7 listopada 1936 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wyw\u00f3zki osadzonych z madryckich wi\u0119zie\u0144 w okolice Torrej\u00f3n de Ardoz, gdzie g\u0142\u00f3wnie w Paracuellos de Jarama (14 km na p\u00f3\u0142noc od Madrytu), ale r\u00f3wnie\u017c w innych miejscach, od rana zacz\u0119to ich rozstrzeliwa\u0107. Do transportu u\u017cyto pi\u0119trowych autobus\u00f3w miejskich, \u0142udz\u0105c wi\u0119\u017ani\u00f3w, \u017ce zostan\u0105 przewiezieni do innych o\u015brodk\u00f3w odosobnienia, bezpiecznie oddalonych od linii frontu. Przez prawie miesi\u0105c w 33 egzekucjach (7, 8, 9, 18, 24, 25, 26, 27, 28, 29 i 30 listopada oraz 1 i 3 grudnia) zgin\u0119\u0142o kilka tysi\u0119cy os\u00f3b ze wszystkich \u015brodowisk spo\u0142ecznych, ale g\u0142\u00f3wnie inteligencji: prawnik\u00f3w, lekarzy, nauczycieli, dziennikarzy i pisarzy, ksi\u0119\u017cy, polityk\u00f3w i wojskowych. By\u0142y to najwi\u0119ksze ze wszystkich mord\u00f3w dokonanych przez Czerwonych (rojos<\/em>) podczas hiszpa\u0144skiej wojny domowej; przesz\u0142y one do historii pod nazw\u0105 \u201emasakr z Paracuellos\u201d (matanzas de Paracuellos<\/em>), cho\u0107 oprawcy nazywali je sacas<\/em> (w \u00f3wczesnym slangu oznacza\u0142o to mniej wi\u0119cej tyle, co \u201euk\u0142adanie na stercie\u201d). Bezpo\u015brednimi wykonawcami mord\u00f3w byli milicjanci r\u00f3\u017cnych lewicowych ugrupowa\u0144 (g\u0142\u00f3wnie jednak komuni\u015bci) z Ochrony Ty\u0142\u00f3w (Vigilancia de Retroguardia<\/em>).<\/p>\r\n

Pretekstem do tej zbrodni by\u0142y – zaiste lekkomy\u015blne i skrytykowane przez innych dow\u00f3dc\u00f3w powstania, w tym genera\u0142\u00f3w Franco i Varel\u0119 – przechwa\u0142ki gen. Emilia Moli (1887-1937), \u017ce opr\u00f3cz czterech kolumn wojsk nacieraj\u0105cych na Madryt, w samym mie\u015bcie znajduje si\u0119 gotowa do walki \u201eV kolumna\u201d. S\u0142owo to, jak wiadomo, zrobi\u0142o zawrotn\u0105 karier\u0119 w wielu j\u0119zykach, acz zapewne wi\u0119kszo\u015b\u0107 pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 nim nie wie, kto i w jakich okoliczno\u015bciach je wypowiedzia\u0142, a cz\u0119\u015b\u0107 kojarzy je raczej z technikami dzia\u0142ania III Rzeszy. W odpowiedzi na to ju\u017c 3 listopada dziennik socjalistyczny \u201eLa Voz\u201d napisa\u0142, \u017ce trzeba rozstrzela\u0107 100 tysi\u0119cy faszyst\u00f3w, ukrywaj\u0105cych si\u0119 na ty\u0142ach albo (sic!) w wi\u0119zieniach, aby sparali\u017cowa\u0107 dzia\u0142anie V kolumny. Histeria na tle quintascolumnistas <\/em>by\u0142a jakby repetycj\u0105 nastroj\u00f3w panuj\u0105cych w rewolucyjnym Pary\u017cu w 1792 roku z powodu zbli\u017cania si\u0119 interwent\u00f3w austriacko-pruskich, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do analogicznych \u201emasakr wrze\u015bniowych\u201d.<\/p>\r\n

Zastosowana technika zabijania \u015bwiadczy o wysokim poziomie organizacji. Ofiary ustawiano dziesi\u0105tkami, po dw\u00f3ch zwi\u0105zanych ze sob\u0105, na skraju uprzednio wykopanych zbiorowych mogi\u0142, do kt\u00f3rych wpada\u0142y zastrzelone lub by\u0142y spychane. Jednakowo\u017c po\u015bpiech oprawc\u00f3w sprawi\u0142, \u017ce niekt\u00f3rzy, zaledwie ranni lub wci\u0105gni\u0119ci przez towarzyszy, wpadali do row\u00f3w jeszcze \u017cywi i konali ju\u017c (p\u0142ytko) przysypani i zakopani. Ten spos\u00f3b egzekucji nasun\u0105\u0142 – znacznie p\u00f3\u017aniej, bo dopiero w latach 70. – skojarzenie z technik\u0105 zabijania polskich oficer\u00f3w w Katyniu oraz stanowi jedn\u0105 z przes\u0142anek dla tezy, \u017ce pomys\u0142 i plan wykonania likwidacji wi\u0119\u017ani\u00f3w zosta\u0142 przygotowany przez \u201edoradc\u00f3w\u201d sowieckich, na czele z rezydentem NKWD w Hiszpanii, p\u0142k. Aleksandrem Or\u0142owem (1895-1937; w\u0142a\u015bc. Lejba \u0141azarewicz Felbing). Po\u015brednio potwierdza to w swoim Dzienniku wojny hiszpa\u0144skiej<\/em>, wydanym w 1938 roku w Moskwie, oficjalnie \u201ekorespondent\u201d \u201ePrawdy\u201d, a nieoficjalnie agent Stalina – dziennikarz Michai\u0142 Kolcow (1898-1940; w\u0142a\u015bc. Friedland) – pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 te\u017c fa\u0142szywymi personaliami jako meksyka\u0144ski komunista Miguel Mart\u00c3\u00adnez, ale przyznaje si\u0119 on jedynie do podpowiadania towarzyszom hiszpa\u0144skim wyw\u00f3zki wi\u0119\u017ani\u00f3w, nie wspomina za\u015b nic o ich zabiciu.<\/p>\r\n

Liczba ofiar tych masakr jest wci\u0105\u017c przedmiotem kontrowersji, a rozpi\u0119to\u015b\u0107 podawanych cyfr waha si\u0119 pomi\u0119dzy 2000 a 10 000 lub nawet 12 000 tysi\u0105cami. Te ostatnie s\u0105 z pewno\u015bci\u0105 przesadzone, lecz r\u00f3wnie pewne jest, \u017ce ofiar by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c 2 tysi\u0105ce (tak\u0105 minimaln\u0105 liczb\u0119 przyjmuje obecnie jedynie profesor Complutense, Javier Cervera). Frankistowski, ale bardzo skrupulatny historyk (i syn jednej z ofiar) – Ricardo de la Cierva y Hoces (1926-2015) – ustali\u0142 personalia prawie 2500 ofiar. Irlandzki historyk (z przekona\u0144 socjalista) Ian Gibson, kt\u00f3ry jako pierwszy zbada\u0142 otwarte w 1981 archiwa republika\u0144skich s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, podaje liczb\u0119 2400 ofiar. Historyk falangista Rafael Casas de la Vega (1926-2010) uznaje 2410 ofiar za pewne, a 526 za wymagaj\u0105ce jeszcze potwierdzenia. Polski historyk, prof. UW Tomasz Mi\u0142kowski (niepodejrzany o sympati\u0119 dla strony powsta\u0144czej), pisze, i\u017c \u201ez ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105\u201d podczas \u201eewakuacji\u201d wi\u0119zie\u0144 zgin\u0119\u0142o 2800 ofiar. Specjalizuj\u0105cy si\u0119 w historii madryckich checas<\/em>, protestancki historyk C\u00c3\u00a9sar Vidal, opieraj\u0105c si\u0119 na poszukiwaniach historyka-amatora (wnuka ofiary), pilota Jos\u00c3\u00a9 Manuela Ezpelety, sporz\u0105dzi\u0142 list\u0119 4021 ofiar, i to bez uwzgl\u0119dnienia 414 wi\u0119\u017ani\u00f3w z San Ant\u00f3n rozstrzelanych w Torrej\u00f3n de Ardoz, ale przed 7 listopada. Co si\u0119 tyczy \u017ar\u00f3de\u0142, to podstawowe s\u0105 oczywi\u015bcie archiwa zgromadzone w Causa General i, jak ju\u017c wspomniano, udost\u0119pnione badaczom w 1981 roku. Cennym \u017ar\u00f3d\u0142em po\u015brednim s\u0105 wspomnienia naocznego \u015bwiadka (Dyplomata w czerwonym Madrycie<\/em>) – niemieckiego in\u017cyniera i przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3ry w latach 30. by\u0142 konsulem Norwegii w Madrycie, Felixa Schlayera (1873-1950) – chocia\u017c niekt\u00f3rzy pr\u00f3bowali podwa\u017ca\u0107 ich wiarygodno\u015b\u0107 ze wzgl\u0119du na miejsce publikacji (Berlin) i rzekome sympatie pronazistowskie (stanowczo zaprzecza temu m.in. Ian Gibson).<\/p>\r\n

Istotna jest kwestia odpowiedzialno\u015bci za te monstrualne wr\u0119cz zbrodnie. Z czysto formalnego wzgl\u0119du nie mo\u017cna jej przypisa\u0107 rz\u0105dowi republika\u0144skiemu, poniewa\u017c ten, in corpore<\/em> i spanikowany uciek\u0142 z Madrytu do Walencji, przekazuj\u0105c w\u0142adz\u0119 ad hoc<\/em> powo\u0142anej Radzie (Juncie) Obrony Madrytu, z gen. Jos\u00c3\u00a9 Miaj\u0105 (1878-1958) na czele. Istniej\u0105 jednak powa\u017cne poszlaki, \u017ce odpowiednie instrukcje zdo\u0142a\u0142 przekaza\u0107 przed ucieczk\u0105 minister spraw wewn\u0119trznych, socjalista \u00c3\u0081ngel Galarza (1892-1966). Bez w\u0105tpienia bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi szef Generalnej Dyrekcji ds. Bezpiecze\u0144stwa (Direcci\u00f3n General de Seguridad<\/em>) – mason wysokiego stopnia i cz\u0142onek \u201eprezydenckiej\u201d partii Manuela Aza\u00c3\u00b1i, Lewicy Republika\u0144skiej (Izquierda Republicana<\/em>), Manuel Mu\u00c3\u00b1oz Mart\u00c3\u00adnez (1888-1942). On wprawdzie te\u017c opu\u015bci\u0142 6 listopada Madryt, ale istniej\u0105 dowody, \u017ce podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wymordowaniu wi\u0119\u017ani\u00f3w po rozmowie z zach\u0119caj\u0105c\u0105 go do tego deputowan\u0105 socjalistyczn\u0105 (\u017byd\u00f3wk\u0105 niemieckiego pochodzenia), Margerit\u0105 Nelken Mansberger (1894-1968). Tego przynajmniej dosi\u0119g\u0142a jeszcze sprawiedliwo\u015b\u0107 doczesna, albowiem w 1942 roku rz\u0105d marsz. Ph. Petaina wyda\u0142 go w\u0142adzom hiszpa\u0144skim i w grudniu tego roku zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 oraz rozstrzelany. Lecz kluczow\u0105 rol\u0119 w organizacji mord\u00f3w odegra\u0142 nie kto inny, jak kilka dekad p\u00f3\u017aniej czczony jako demokratyczny \u201eeurokomunista\u201d (idol Jacka Kuronia i przyjaciel uzurpatora \u00bbJana Karola I\u00ab) – Santiago Carrillo (1915-2012). Ledwie dzie\u0144 wcze\u015bniej, czyli 6 listopada, Carrillo sko\u0144czy\u0142 z odgrywan\u0105 na zlecenie kompartii komedi\u0105 bycia ponadpartyjnym, niezale\u017cnym socjalist\u0105 (jako szef Zjednoczonej M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej) i \u201epoprosi\u0142\u201d o przyj\u0119cie go w szeregi Komunistycznej Partii Hiszpanii. Natychmiast zosta\u0142 z jej ramienia cz\u0142onkiem Rady Obrony Madrytu, obejmuj\u0105 w niej funkcj\u0119 szefa Rady Porz\u0105dku Publicznego (Orden P\u00c3\u00bablico<\/em>). P\u00f3\u017aniejsze zaprzeczenia samego sprawcy (usi\u0142uj\u0105cego zepchn\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 na sowieciarzy), jak i jego obro\u0144c\u00f3w, na nic si\u0119 nie zdadz\u0105, poniewa\u017c przecz\u0105 im dokumenty: to dwudziestojednoletni Carrillo, wraz ze swoim niewiele starszym zast\u0119pc\u0105 – socjalist\u0105 Segundem Serrano Poncel\u0105 (1912-1976) – ustalali szczeg\u00f3\u0142owo procedur\u0119 transportowania i zabijania wi\u0119\u017ani\u00f3w, a ich podpisy widniej\u0105 na listach przeznaczonych do rozstrzelania.<\/p>\r\n

Na koniec trzeba odda\u0107 co nale\u017cne jedynemu sprawiedliwego po\u015br\u00f3d tej bandy dzikich morderc\u00f3w. By\u0142 nim – o dziwo! – anarchista Melchor Rodr\u00c3\u00adguez Garc\u00c3\u00ada (1893-1972), kt\u00f3ry ju\u017c wcze\u015bniej pr\u00f3bowa\u0142 powstrzyma\u0107 egzekucje. Mianowany 4 grudnia generalnym inspektorem wi\u0119zie\u0144, po\u0142o\u017cy\u0142 kres \u201eewakuacjom\u201d. Odwa\u017cnie odmawiaj\u0105c wydania wi\u0119\u017ani\u00f3w, ryzykowa\u0142 w\u0142asnym \u017cyciem. Ocenia si\u0119, \u017ce uratowa\u0142 \u017cycie 1532 osobom, w tym tak znanym, jak p\u00f3\u017aniejszy \u201enr 2\u201d w pierwszej fazie rz\u0105d\u00f3w Franco (i jego szwagier) – Ram\u00f3n Serrano S\u00c3\u00ba\u00c3\u00b1er, falangi\u015bci Rafael S\u00e1nchez Mazas i Raimundo Fern\u00e1ndez Cuesta, gen. Valent\u00c3\u00adn Galarza i pi\u0142karz Ricardo Zamora. Zanim w marcu 1937 roku zdymisjonowa\u0142 go rz\u0105d Juana Negrina, zdo\u0142a\u0142 jeszcze wytropi\u0107 i zlikwidowa\u0107 sie\u0107 \u201eprywatnych\u201d wi\u0119zie\u0144 partii komunistycznej. Zyska\u0142 sobie przydomek \u201eCzerwonego Anio\u0142a\u201d (El \u00c3\u0081ngel Rojo<\/em>), acz towarzysze partyjni przekr\u0119cali go na \u201eAnio\u0142 Zdrajca\u201d (El \u00c3\u0081ngel Traidor<\/em>).<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W nocy z 6 na 7 listopada 1936 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wyw\u00f3zki osadzonych z madryckich wi\u0119zie\u0144 w okolice Torrej\u00f3n de Ardoz, gdzie g\u0142\u00f3wnie w Paracuellos de Jarama (14 km na p\u00f3\u0142noc od Madrytu), ale r\u00f3wnie\u017c w innych miejscach, od rana zacz\u0119to ich rozstrzeliwa\u0107. Do transportu u\u017cyto pi\u0119trowych autobus\u00f3w miejskich, \u0142udz\u0105c wi\u0119\u017ani\u00f3w, \u017ce zostan\u0105 przewiezieni do […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,66,114,197,189],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91151"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91151"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91151\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91151"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}