{"id":90886,"date":"2016-10-31T23:02:58","date_gmt":"2016-11-01T03:02:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=90886"},"modified":"2016-10-31T13:04:26","modified_gmt":"2016-10-31T17:04:26","slug":"reformy-malzenskie-lutra-ks-zygmunt-baranowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=90886","title":{"rendered":"Reformy ma\u0142\u017ce\u0144skie Lutra – Ks. Zygmunt Baranowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Luter zajmuje si\u0119 sprawami ma\u0142\u017ce\u0144skimi cz\u0119sto i obszernie. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na to r\u00f3\u017cne przyczyny: walka z celibatem kap\u0142a\u0144skim i \u015blubami zakonnymi, walka z autorytetem Ko\u015bcio\u0142a i papie\u017ca, potrzeba obrony ma\u0142\u017ce\u0144stwa w\u0142asnego i towarzyszy najbli\u017cszych, zamieszanie w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich<\/strong> jako skutek usuni\u0119tego prawa kanonicznego itd. Tote\u017c uwa\u017ca si\u0119 Luter za odnowiciela ma\u0142\u017ce\u0144stwa i w rozmowach z przyjaci\u00f3\u0142mi che\u0142pi si\u0119, m\u00f3wi\u0105c: „Ksi\u0105\u017ckami swymi postawili\u015bmy stan ma\u0142\u017ce\u0144ski znowu na nogi<\/em>” (2).<\/p>\r\n

Wobec tego rozpatrzymy w niniejszej rozprawce, jaka by\u0142a tre\u015b\u0107 i warto\u015b\u0107 reform ma\u0142\u017ce\u0144skich Lutra. W okresie tworzenia si\u0119 polskiego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego, temat ten posiada – s\u0105dz\u0119 – pewn\u0105 aktualno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

I. ZAPRZECZENIE SAKRAMENTALNO\u015aCI MA\u0141\u0179E\u0143STWA<\/p>\r\n

Ju\u017c w roku 1519 wyra\u017ca Luter w kazaniu o ma\u0142\u017ce\u0144stwie (3) oraz w li\u015bcie do przyjaciela (4) powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci co do godno\u015bci sakramentalnej ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\r\n

Roku nast\u0119pnego wydaje rozpraw\u0119 „De captivitate Babylonica<\/em><\/strong>„, w kt\u00f3rej odrzuca bezwzgl\u0119dnie autorytet Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Nie jest to zapewne przypadkiem, \u017ce w tym w\u0142a\u015bnie pi\u015bmie wypowiada si\u0119 Luter otwarcie ju\u017c przeciwko sakramentalno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/strong>, zostawiaj\u0105c na razie 3 tylko sakramenty: chrzest,<\/em> pokut\u0119 i eucharysti\u0119<\/em> (5). Nieraz czyni Ko\u015bcio\u0142owi zarzut z tego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 g\u0142osi niby sakramentalno\u015b\u0107 i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, r\u00f3wnocze\u015bnie jednak zakazuje ksi\u0119\u017com ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jakoby by\u0142o czym\u015b nieczystym i grzesznym. Wiadomo, jak zr\u0119cznie umia\u0142 Luter dobiera\u0107 argumenty demagogiczne.<\/p>\r\n

Tego samego roku w odezwie „Do szlachty chrze\u015bcija\u0144skiej<\/em>” zezwala kap\u0142anom zawiera\u0107 zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie wbrew prawu kanonicznemu, kt\u00f3re, jego zdaniem, jest niczym wi\u0119cej jak sum\u0105 b\u0142\u0119dnych i niebezpiecznych praw. Walcz\u0105c niby o wolno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 i wolno\u015b\u0107 sumienia, objawia Luter na ka\u017cdym kroku wyra\u017an\u0105 niech\u0119\u0107 albo wr\u0119cz nienawi\u015b\u0107 wobec praw ludzkich; a ju\u017c prawnik\u00f3w obrzuca przez ca\u0142e \u017cycie niewybrednymi wyzwiskami z bogatego swego arsena\u0142u.<\/p>\r\n

Na miejsce prawa kanonicznego stawia Luter jako najwy\u017csze instancje w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich Pismo \u015bw.,<\/strong> zw\u0142aszcza Stary Testament, i sumienie<\/strong> ludzkie. Przyk\u0142ad patriarchy starozakonnego ma dla niego moc prawa, ma w oczach jego wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 ni\u017c 100000 papie\u017cy<\/em> (6). Takich i podobnych nieostro\u017cnych s\u0142\u00f3w uczepi\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017c\u0119 Filip Heski, \u017c\u0105daj\u0105c pozwolenia na bigami\u0119<\/strong> wedle przyk\u0142adu patriarch\u00f3w. I ostatecznie pozwolenie si\u0119 znalaz\u0142o, podpisane – jak wiadomo – przez Lutra i Melanchtona.<\/p>\r\n

Lecz rych\u0142o zrozumia\u0142 Luter, \u017ce sprawy ma\u0142\u017ce\u0144skie s\u0105 zbyt zawik\u0142ane, aby mo\u017cna je pozostawi\u0107 wy\u0142\u0105cznie subiektywnemu uznaniu; stwarza wi\u0119c w miejsce papie\u017cy i sobor\u00f3w now\u0105 instancj\u0119 prawn\u0105: Zgodny s\u0105d dw\u00f3ch uczonych i uczciwych m\u0119\u017c\u00f3w w imieniu Chrystusa;<\/strong> s\u0105d taki ma dla niego wi\u0119ksze znaczenie, ni\u017c wsp\u00f3\u0142czesne sobory (7).<\/p>\r\n

Nie dziw, \u017ce w tych warunkach zamieszanie w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich ros\u0142o coraz wi\u0119cej. „Wolno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska<\/em>” wyrodzi\u0142a si\u0119 w swawol\u0119 i rozpasanie, czego dowodem cho\u0107by straszny bunt ch\u0142opski. Okaza\u0142a si\u0119 potrzeba sta\u0142ych norm prawnych i instancyj prawnych. I ot\u00f3\u017c ten sam Luter, kt\u00f3ry tak nami\u0119tnie walczy\u0142 o wolno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 przeciwko prawu ko\u015bcielnemu, nie waha si\u0119 przekaza\u0107 prawnego uregulowania spraw ma\u0142\u017ce\u0144skich w\u0142adzy \u015bwieckiej.<\/strong><\/p>\r\n

„Sprawy te nale\u017cy zostawi\u0107 zwierzchno\u015bci \u015bwieckiej… Nikt przecie\u017c nie mo\u017ce zaprzeczy\u0107, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest rzecz\u0105 zewn\u0119trzn\u0105, \u015bwieck\u0105, tak jak suknie i pokarm, dom i gospodarstwo, poddane w\u0142adzy \u015bwieckiej<\/em>” (8). Luter nie chce si\u0119 miesza\u0107 do tych \u015bwieckich spraw, jak to papie\u017c czyni\u0142, on chce by\u0107 jedynie doradc\u0105 sumie\u0144 ludzkich. P\u00f3\u017aniej m\u00f3wi jeszcze wyra\u017aniej: „Poniewa\u017c \u015blub i ma\u0142\u017ce\u0144stwo s\u0105 spraw\u0105 \u015bwieck\u0105, nie nale\u017cy nam duchownym i s\u0142ugom Ko\u015bcio\u0142a niczego w tym wzgl\u0119dzie zarz\u0105dza\u0107<\/em>„. Je\u017celi wierni \u017c\u0105daj\u0105 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa ko\u015bcielnego, modlitwy albo udzielenia \u015blubu, maj\u0105 duszpasterze pro\u015bb\u0119 ich spe\u0142ni\u0107 (9). Asystencja ko\u015bcielna wi\u0119c zale\u017cy od \u017cyczenia wiernych; ma\u0142\u017ce\u0144stwo istotnie staje si\u0119 coraz wyra\u017aniej „spraw\u0105 \u015bwieck\u0105<\/em>„. Nie bez s\u0142uszno\u015bci wi\u0119c mog\u0105 zwolennicy \u015blub\u00f3w cywilnych uwa\u017ca\u0107 Lutra za patrona swego.<\/p>\r\n

Luter umia\u0142 burzy\u0107, ale nie umia\u0142 tworzy\u0107, a ju\u017c zmys\u0142u prawniczego nie posiada\u0142 wiele. Tote\u017c z biegiem czasu uprzykrzy\u0142 sobie sprawy ma\u0142\u017ce\u0144skie zupe\u0142nie, a w pewnym li\u015bcie wyznaje, i\u017c sprawy te odrzuci\u0142 od siebie a niekt\u00f3rym napisa\u0142, aby w imi\u0119 wszystkich diab\u0142\u00f3w czynili, co chc\u0105<\/em><\/strong> (10). Ostatecznie daje rad\u0119, aby ka\u017cdy post\u0119powa\u0142 tak, jak mu ka\u017ce sumienie; tam, gdzie papie\u017c daje dyspens\u0119, mo\u017ce ka\u017cdy sam siebie dyspensowa\u0107; a je\u017celi swawola stanie si\u0119 zbyt wielk\u0105, wtedy ksi\u0105\u017c\u0119ta mog\u0105 zarz\u0105dzi\u0107 zmiany. Rozpaczliwe istotnie rady! Nie dziw, \u017ce w tych warunkach prawo \u015bwieckie pozosta\u0142o jako jedyna, sta\u0142a norma post\u0119powania.<\/p>\r\n

Lecz dziwnie destruktywny umys\u0142 Lutra niebawem i to prawo \u015bwieckie podkopa\u0142 i pogmatwa\u0142. Uczy\u0142 bowiem, \u017ce istnieje r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy prawem dla chrze\u015bcijan a dla niechrze\u015bcijan albo z\u0142ych chrze\u015bcijan.<\/strong> Prawdziwy chrze\u015bcijanin \u017cyje w porz\u0105dku duchowym, kieruj\u0105c si\u0119 ewangeli\u0105 i sumieniem; z\u0142y chrze\u015bcijanin za\u015b mo\u017ce u\u017cywa\u0107 wolno\u015bci, jak\u0105 mu daje Stary Testament, dla niego norm\u0105 jest nie ewangelia, lecz prawo \u015bwieckie i jury\u015bci. Prawo \u015bwieckie jest w oczach Lutra jakoby \u015brodkiem policyjno-przymusowym ku poskromieniu grzesznych ludzi, dla chrze\u015bcijan prawdziwych za\u015b jest zbyteczne. Pogl\u0105dy takie nie bardzo sprzyja\u0142y powadze prawa.<\/p>\r\n

Nie dosy\u0107 na tym. Luter robi dalsz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy dziedzin\u0105 prawa a dziedzin\u0105 sumienia.<\/strong> Sumienie, wed\u0142ug niego, nie jest subiektywnym zastosowaniem obiektywnego prawa, lecz jest prawem samo dla siebie. Gdziekolwiek zachodzi sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy sumieniem a prawem, tam nale\u017cy p\u00f3j\u015b\u0107 za g\u0142osem sumienia, a nie dba\u0107 o prawo, albowiem „prawo istnieje dla sumienia, a nie sumienie dla prawa<\/em>” (11). W praktyce zastosowa\u0142 Luter zasad\u0119 t\u0119 m. in. w sprawie bigamii ksi\u0119cia Filipa Heskiego. Ksi\u0105\u017c\u0119 o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce „dla zbawienia duszy<\/em>” potrzeba mu drugiej \u017cony, 16-letniej Ma\u0142gorzaty de Sale. Acz niech\u0119tnie, da\u0142 jednak Luter aprobat\u0119 sw\u0105, ale tylko w dziedzinie sumienia, jako tajemn\u0105 rad\u0119 spowiednika; zastrzega si\u0119 jednak, \u017ce wobec \u015bwiata i prawa publicznego rada ta nie istnieje i nie ma znaczenia<\/strong>.<\/p>\r\n

Luter woli raczej „poczciwe, mocne k\u0142amstwo<\/em>” ani\u017celi przyznanie si\u0119 publiczne do owej tajemnej rady (12). Przy tej sposobno\u015bci wyg\u0142asza takie oto zasady: Tajemne „tak<\/em>” jest publicznym „nie<\/em>„; albo: necessitas<\/em> (w tym przypadku: \u017c\u0105dza ksi\u0105\u017c\u0119ca) frangit legem, sed non facit legem<\/em>; albo: consilium …fit nullum per publicationem<\/em> itd.(13). R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy sumieniem a prawem – powiada Luter – jest uznana przez samego Pana Boga, nie trzeba jej tylko zaciera\u0107. Stwarza wi\u0119c Luter fatalny dualizm mi\u0119dzy moralno\u015bci\u0105 teologiczn\u0105 dla u\u017cytku sumie\u0144 ludzkich, a prawem publicznym. Nic to Lutra nie obchodzi, \u017ce decyzje dw\u00f3ch tych instancyj s\u0105 nieraz wr\u0119cz sprzeczne ze sob\u0105: obydwie maj\u0105 za sob\u0105 autorytet Bo\u017cy. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce tzw. potrzeba sumienia cz\u0119sto nie jest niczym innym jak nieopanowan\u0105 \u017c\u0105dz\u0105.<\/p>\r\n

Wielu uwa\u017ca Lutra jako bojownika wolno\u015bci indywidualnej<\/em> wobec przewagi autorytetu. Nie przeszkadza to jednak Lutrowi bynajmniej, by dzieci w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich podda\u0107 bezwzgl\u0119dnemu autorytetowi rodzic\u00f3w.<\/strong> Dziecko winno si\u0119 podda\u0107, gdy ojciec zmusza je do ma\u0142\u017ce\u0144stwa lub narzuca mu ma\u0142\u017conka; owszem je\u017celi m\u0142odzi pobrali si\u0119 wbrew woli rodzic\u00f3w, wtedy ojciec w zasadzie ma prawo ma\u0142\u017ce\u0144stwo to rozerwa\u0107, chocia\u017cby ma\u0142\u017conkowie kochali si\u0119 wzajemnie a nawet mieli dzieci (14). Zapomina te\u017c Luter o zasadzie, kt\u00f3r\u0105 tak nami\u0119tnie szermowa\u0142 przeciwko Ko\u015bcio\u0142owi: Co B\u00f3g po\u0142\u0105czy\u0142, niech cz\u0142owiek nie roz\u0142\u0105cza. <\/strong>P\u00f3\u017aniej co prawda zmieni\u0142 Luter znowu stanowisko swoje, bo konsekwencj\u0105 nie odznacza\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie; nie chc\u0119 tu jednak sprawy tej obszerniej rozwija\u0107.<\/p>\r\n

Pierwsza a zasadnicza reforma ma\u0142\u017ce\u0144ska Lutra polega wi\u0119c na zaprzeczeniu sakramentalno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/em><\/strong> i radykalnym usuni\u0119ciu powagi Ko\u015bcio\u0142a i prawa kanonicznego. Zamiast tego przekazuje po r\u00f3\u017cnych wahaniach sprawy ma\u0142\u017ce\u0144skie jako rzeczy \u015bwieckie prawu \u015bwieckiemu. Lecz powag\u0119 tego prawa niebawem znowu podkopuje niebezpiecznymi dystynkcjami mi\u0119dzy prawem dla chrze\u015bcijan a dla grzesznik\u00f3w, mi\u0119dzy forum sumienia a forum prawa publicznego, oraz niebezpieczn\u0105 praktyk\u0105 tajemnych rad i dyspens. Wi\u0119c chocia\u017c Luter nieraz wskazuje na idea\u0142 ewangeliczny, chocia\u017c fatalne swe rady daje z lito\u015bci dla n\u0119dzy ludzkiej, nie mo\u017cna mu oszcz\u0119dzi\u0107 zarzutu, \u017ce reform\u0105 sw\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105 utorowa\u0142 drog\u0119 ludzkiej swawoli i nami\u0119tno\u015bci.<\/p>\r\n

II. PRZESZKODY MA\u0141\u0179E\u0143SKIE<\/p>\r\n

Przeszkody ma\u0142\u017ce\u0144skie, ustanowione przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, s\u0105 zdaniem Lutra wyp\u0142ywem tyranii i chciwo\u015bci, kt\u00f3ra stwarza przeszkody na to, aby za pieni\u0105dze od nich dyspensowa\u0107. Tote\u017c nie sili si\u0119 wcale na jak\u0105\u015b rzeczow\u0105 argumentacj\u0119; za ca\u0142y argument starczy mu nieraz – wyzwisko. A przecie\u017c by\u0142y mu zapewne znane g\u0142\u0119bokie racje, jakie przytacza teologia scholastyczna dla umotywowania przeszk\u00f3d ma\u0142\u017ce\u0144skich, np. Tomasz, Summa c. Gent.<\/em>, lib. III. cap. 125 itd.<\/p>\r\n

W imi\u0119 rzekomej wolno\u015bci znosi Luter jednym zamachem wszystkie przeszkody iuris ecclesiastici<\/em>, stwarzaj\u0105c nowe, w\u0142asne prawo ma\u0142\u017ce\u0144skie. Przypatrzmy si\u0119 niekt\u00f3rym jego szczeg\u00f3\u0142om.<\/p>\r\n

Jako przeszkod\u0119 uznaje Luter na razie 2. stopie\u0144 pokrewie\u0144stwa<\/strong> i 1. stopie\u0144 powinowactwa,<\/strong> a to dlatego, poniewa\u017c o tych stopniach jest wzmianka w Pi\u015bmie \u015bw., specjalnie w Starym Testamencie (15). Mimo to na innym miejscu uznaje za wa\u017cne ma\u0142\u017ce\u0144stwo nawet w 1. stopniu powinowactwa (16), a tak\u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo mi\u0119dzy kuzynostwem lub mi\u0119dzy stryjem a bratank\u0105<\/em><\/strong> (17). P\u00f3\u017aniej widzimy u niego nowe wahania i nowe jaskrawe sprzeczno\u015bci. Luter nie mia\u0142 bowiem w tej sprawie ani jasnego zdania, ani jasnych zasad, lecz waha\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy dorywczo wybranymi przyk\u0142adami z Starego Testamentu a paragrafami prawa \u015bwieckiego. Dziwne sprawia wra\u017cenie, \u017ce Luter, kt\u00f3ry tak nami\u0119tnie zwalcza\u0142 prawo ko\u015bcielne jako dzie\u0142o ludzkie<\/em>, poddaje si\u0119 pokornie prawu \u015bwieckiemu. Dzi\u0119ki temu prawu i dzi\u0119ki interwencji ksi\u0105\u017c\u0105t \u015bwieckich skierowano powoli znowu wolno\u015b\u0107 albo raczej swawol\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, g\u0142oszon\u0105 przez Lutra, na wypr\u00f3bowane tory prawa kanonicznego.<\/p>\r\n

Pokrewie\u0144stwo duchowne<\/strong> usuwa Luter lekkim sercem jako zabobon ludzki (18); jeszcze bezwzgl\u0119dniej usuwa pokrewie\u0144stwo legalne,<\/strong> wynikaj\u0105ce z adoptowania, jako bezwarto\u015bciow\u0105 zabawk\u0119 ludzk\u0105 (19).<\/p>\r\n

Przeszkod\u0119 wy\u017cszych \u015bwi\u0119ce\u0144<\/strong> nazywa Luter wynalazkiem ludzkim i przekl\u0119t\u0105 ludzk\u0105 tradycj\u0105 (20), po pewnym wahaniu odrzuca tak\u017ce przeszkod\u0119 \u015blub\u00f3w zakonnych (21).<\/p>\r\n

Za to og\u0142asza Luter z wielk\u0105 energi\u0105 nowe impedimentum dirimens<\/em>: brak zezwolenia rodzicielskiego <\/strong>(22).<\/p>\r\n

Przeszkod\u0119 r\u00f3\u017cnicy religii<\/strong> (cultus disparitas<\/em>) Luter odrzuca z nast\u0119puj\u0105c\u0105 dziwn\u0105 zaiste argumentacj\u0105: „Wiedz, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest rzecz\u0105 zewn\u0119trzn\u0105, cielesn\u0105 jak inne \u015bwieckie czynno\u015bci. Podobnie wi\u0119c, jak mog\u0119 z poganinem, \u017cydem, turkiem, kacerzem je\u015b\u0107, pi\u0107, spa\u0107, chodzi\u0107, je\u017adzi\u0107, kupowa\u0107, rozprawia\u0107 i handlowa\u0107, tak te\u017c mog\u0119 wst\u0105pi\u0107 z nim w stan ma\u0142\u017ce\u0144ski i trwa\u0107 w nim, i nie dbaj zupe\u0142nie o b\u0142aze\u0144skie prawa, kt\u00f3re tego zakazuj\u0105<\/em>” (23).<\/p>\r\n

Ustanowienie impedimentum criminis<\/em><\/strong> nazywa Luter g\u0142upot\u0105 i bezbo\u017cno\u015bci\u0105 (24).<\/p>\r\n

Z wyj\u0105tkowym za to zapa\u0142em broni impedimentum impotentiae<\/em><\/strong>,<\/em><\/strong> zgodnie z swym zapatrywaniem o pot\u0119dze \u017c\u0105dz cielesnych (25). Przeszkody wzbraniaj\u0105ce<\/strong> oczywi\u015bcie zbywa Luter jednym s\u0142owem: g\u0142upie \u017carty (26).<\/p>\r\n

Luter odrzuciwszy autorytet Ko\u015bcio\u0142a, odrzuca tak\u017ce ca\u0142e prawodawstwo ko\u015bcielne, dotycz\u0105ce przeszk\u00f3d ma\u0142\u017ce\u0144skich. Ale \u0142atwiej by\u0142o odrzuci\u0107 prawo stare, ani\u017celi stworzy\u0107 nowe. Wynik\u0142y st\u0105d decyzje wahaj\u0105ce, sprzeczne i niebezpieczne. Przewodni\u0105 ich nut\u0105 jest nienawi\u015b\u0107 wobec Ko\u015bcio\u0142a, obrona tzw. wolno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej i jak najdalej posuni\u0119ta ust\u0119pliwo\u015b\u0107 wobec przemo\u017cnego pop\u0119du p\u0142ciowego.<\/p>\r\n

III. ROZWODY<\/p>\r\n

Luter wypowiada si\u0119 wprawdzie nieraz przeciwko rozwodom, ale ju\u017c w roku 1520 nie \u015bmie broni\u0107 nierozerwalno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa (27), owszem tego samego roku og\u0142asza – cho\u0107 jeszcze z pewnym wahaniem – wiaro\u0142omstwo<\/strong> jako pow\u00f3d do rozwodu (28). Separacji nie uznaje, gdy\u017c, jego zdaniem, Chrystus nikogo nie zmusza do celibatu. W roku 1522 Luter ju\u017c bez wahania godzi si\u0119 na rozw\u00f3d, a stronie niewinnej przyznaje prawo do zawarcia nowego zwi\u0105zku (29). Lecz c\u00f3\u017c ma uczyni\u0107 strona winna? Najlepszym wyj\u015bciem by\u0142oby, zdaniem Lutra, gdyby w\u0142adza wiaro\u0142omn\u0105 powiesi\u0142a<\/strong>; ale wobec niedbalstwa w\u0142adz niechby sobie wiaro\u0142omca poszed\u0142 do innego kraju i tam si\u0119 o\u017ceni\u0142, skoro „nie mo\u017ce si\u0119 powstrzyma\u0107<\/em>” (30). \u015amier\u0107 albo ma\u0142\u017ce\u0144stwo – oto lekarstwo na \u017c\u0105dz\u0119 zmys\u0142ow\u0105. Przekonanie Lutra o niezmo\u017conej pot\u0119dze pop\u0119du p\u0142ciowego wywiera fatalny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 nauki jego o ma\u0142\u017ce\u0144stwie.<\/p>\r\n

Niebawem og\u0142asza Luter drugi pow\u00f3d do rozwodu: z\u0142o\u015bliwe opuszczenie<\/strong> ma\u0142\u017conka lub ma\u0142\u017conki. I tutaj znowu widzimy u niego w pocz\u0105tkach pewne wahanie, lecz wkr\u00f3tce ju\u017c wyzby\u0142 si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci. Dostatecznym motywem wydaje mu si\u0119 wzgl\u0105d na to, \u017ce nie mo\u017cna od nikogo wymaga\u0107 niedobrowolnego celibatu; poszuka\u0142 sobie te\u017c szybko uzasadnienie biblijne, rozci\u0105gaj\u0105c privilegium Paulinum<\/em>, dotycz\u0105ce niewiernych, \u015bmia\u0142o tak\u017ce na takich „fa\u0142szywych chrze\u015bcijan<\/em>„, co to opuszczaj\u0105 ma\u0142\u017conk\u00f3w (31). Czas trwania owej dezercji ma\u0142\u017ce\u0144skiej ocenia Luter w r\u00f3\u017cnych czasach r\u00f3\u017cnie; pocz\u0105tkowo podaje termin 6-letni, p\u00f3\u017aniej wystarcza mu p\u00f3\u0142 roku, po kt\u00f3rym to czasie pozwala wszcz\u0105\u0107 formalno\u015bci rozwodowe (32).<\/p>\r\n

Gdzie zachodzi gniew i k\u0142\u00f3tnia<\/strong> mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami, tam Luter godzi si\u0119 jedynie na separacj\u0119(33).<\/p>\r\n

Lecz c\u00f3\u017c uczyni\u0107, kiedy jedna strona nie chce si\u0119 pojedna\u0107; a druga „nie mo\u017ce si\u0119 powstrzyma\u0107 i musi mie\u0107 ma\u0142\u017conk\u0119 wzgl\u0119dnie ma\u0142\u017conka<\/em>„? W takim razie Luter \u015bmia\u0142o zezwala na powt\u00f3rne ma\u0142\u017ce\u0144stwo; „poniewa\u017c taki ma\u0142\u017conek nie zna nakazu, by \u017cy\u0142 w czysto\u015bci ani te\u017c nie posiada ku temu \u0142aski…, nie b\u0119dzie go Pan B\u00f3g zmusza\u0142 do rzeczy niemo\u017cliwej<\/em>” (34). W tym przypadku oczywi\u015bcie powodem rozwodu jest ju\u017c nie gniew, ale niemo\u017cliwo\u015b\u0107 powstrzymania si\u0119,<\/strong> pow\u00f3d istotnie niezwyk\u0142y, ale wyp\u0142ywaj\u0105cy logicznie z przekona\u0144 Lutra.<\/p>\r\n

Luter usun\u0105\u0142 wprawdzie przeszkod\u0119, wynikaj\u0105c\u0105 z r\u00f3\u017cnicy religii, mimo to uznaje niedowiarstwo<\/strong> jako pow\u00f3d do rozwodu, mianowicie w tym przypadku, gdy stronie chrze\u015bcija\u0144skiej zakazuje si\u0119 \u017cy\u0107 po chrze\u015bcija\u0144sku albo gdzie m\u0105\u017c przynagla \u017con\u0119 do kradzie\u017cy, wiaro\u0142omstwa itd. Ponownie stosuje tu Luter tzw. privilegium Paulinum<\/em> nie tylko do niewiernych, ale tak\u017ce do „fa\u0142szywych chrze\u015bcijan<\/em>” (35).<\/p>\r\n

Odr\u0119bno\u015b\u0107 religii sama przez si\u0119 nie uprawnia do rozwodu, „albowiem zwi\u0105zk\u00f3w \u015bwieckich i politycznych nie rozwi\u0105zuje si\u0119 dla religii<\/em>” (36).<\/p>\r\n

O impotencji<\/strong> by\u0142a ju\u017c mowa przy przeszkodach ma\u0142\u017ce\u0144skich. Ale Luter nie ogranicza si\u0119 do impotentia antecedens<\/em>, lecz przyznaje rozw\u00f3d tak\u017ce przy impotentia subsequens<\/em>, mimo dope\u0142niania ma\u0142\u017ce\u0144stwa i mimo dzieci, z tego ma\u0142\u017ce\u0144stwa pochodz\u0105cych, przy czym poleca nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b post\u0119powania: „Man exspecta 4. partem anni: si melius fit, bene, si non, separentur<\/em>” (37).<\/p>\r\n

\u0179on\u0119, kt\u00f3ra m\u0119\u017cowi odmawia debitum<\/em>,<\/strong> winna w\u0142adza przymusi\u0107 albo zabi\u0107 (dos\u0142ownie!)<\/strong> (38). Je\u017celi tego nie czyni, ma m\u0105\u017c woln\u0105 drog\u0119 do rozwodu.<\/p>\r\n

O chorobie<\/strong> jako przyczynie do rozwodu Luter w r\u00f3\u017cnych czasach r\u00f3\u017cne wypowiada\u0142 s\u0105dy. By\u0142 czas, gdzie radzi piel\u0119gnowa\u0107 troskliwie chorego ma\u0142\u017conka, przy czym B\u00f3g udzieli sam wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci. Za to w li\u015bcie z roku 1527 daje inne rozstrzygni\u0119cie: Skoro \u017cona tr\u0119dowata dobrowolnie z m\u0119\u017cem si\u0119 rozstaje, mo\u017cna j\u0105 uwa\u017ca\u0107 za umar\u0142\u0105 i m\u0105\u017c mo\u017ce z spokojnym sumieniem poj\u0105\u0107 inn\u0105 \u017con\u0119 (39). Luter pragnie bardzo, aby w\u0142adza \u015bwiecka og\u0142osi\u0142a tr\u0105d jako dostateczny pow\u00f3d do rozwodu, tymczasem za\u015b godzi si\u0119 na rozw\u00f3d, przynajmniej dla forum sumienia, na podstawie prawa Moj\u017ceszowego (40).<\/p>\r\n

Wobec ogromu materia\u0142u trudno tu poda\u0107 wszystkie zdania i rozstrzygni\u0119cia Lutra, dotycz\u0105ce rozwod\u00f3w; daremnie jednak czekaliby\u015bmy w nich jakiej\u015b my\u015bli przewodniej<\/strong>; przeciwnie, pe\u0142no tam niekonsekwencyj, wahania, niejasno\u015bci. Tak np. pozostaje niejasnym, czy wiaro\u0142omstwo, dezercja same ze siebie rozrywaj\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwo, czy dopiero na podstawie wyroku w\u0142adzy; dalej domaga si\u0119 Luter w sprawach rozwodowych post\u0119powania publicznego, a jednak zezwala na tajemne rozwody; zezwala na powt\u00f3rne ma\u0142\u017ce\u0144stwo jednej stronie, zakazuje go drugiej itp.<\/p>\r\n

Nauk\u0105 o rozwodach wstrz\u0105sn\u0105\u0142 Luter podstawami ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/strong>, do reszty za\u015b pomiesza\u0142 stosunki ma\u0142\u017ce\u0144skie decyzjami swymi szczeg\u00f3\u0142owymi; a przecie\u017c on sam kiedy\u015b uznaje, \u017ce rozw\u00f3d jest niebezpiecze\u0144stwem dla wychowania dzieci, dla utrzymania \u017cycia rodzinnego oraz dla rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stwowych (41).<\/p>\r\n

Poprzez wszystkie reformy ma\u0142\u017ce\u0144skie Lutra obserwujemy dwie cechy charakterystyczne:<\/strong> jedna – to walka nami\u0119tna z Ko\u015bcio\u0142em i prawem ko\u015bcielnym; druga – to obrona wolno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej, kt\u00f3ra bardzo cz\u0119sto polega tylko na mo\u017cno\u015bci zaspokojenia przemo\u017cnego pop\u0119du p\u0142ciowego.<\/em> M\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem nowoczesnym: Luter broni\u0142 wolno\u015bci indywidualnej wobec wi\u0119z\u00f3w prawa og\u00f3lnego, broni\u0142 praw ludzkich w zakresie mi\u0142o\u015bci i osobistego szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\r\n

Niestety, przewodnikami w tej obronie by\u0142y mu z jednej strony nienawi\u015b\u0107, z drugiej za\u015b upokarzaj\u0105ca pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 dla nami\u0119tno\u015bci ludzkiej. Tote\u017c skutki reformy luterskiej by\u0142y op\u0142akane; on sam pe\u0142en goryczy skar\u017cy si\u0119 na sodomskie rozpasanie obyczaj\u00f3w za panowania „czystej ewangelii<\/em>„.<\/p>\r\n

Pozna\u0144. X. Zygmunt Baranowski<\/em><\/strong> <\/p>\r\n

Artyku\u0142 z „Przegl\u0105du Teologicznego”. Kwartalnik naukowy. Organ Polskiego Tow. Teologicznego. R. VIII (1927). We Lwowie, ss. 315-323.<\/p>\r\n

[Za:]  http:\/\/ultramontes.pl\/reformy_lutra.htm<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Luter zajmuje si\u0119 sprawami ma\u0142\u017ce\u0144skimi cz\u0119sto i obszernie. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na to r\u00f3\u017cne przyczyny: walka z celibatem kap\u0142a\u0144skim i \u015blubami zakonnymi, walka z autorytetem Ko\u015bcio\u0142a i papie\u017ca, potrzeba obrony ma\u0142\u017ce\u0144stwa w\u0142asnego i towarzyszy najbli\u017cszych, zamieszanie w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich jako skutek usuni\u0119tego prawa kanonicznego itd. Tote\u017c uwa\u017ca si\u0119 Luter za odnowiciela ma\u0142\u017ce\u0144stwa i w rozmowach z […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[132,321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90886"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90886"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90886\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}