Kilka dni temu m\u00f3j\u00a0m\u0142odszy znajomy Mathew (czyli Matt) Tyrmand zosta\u0142 zaatakowany jako \u201eantysemita\u201d. Wielce zdziwiony zadzwoni\u0142 do\u00a0mnie. Powiedzia\u0142em, aby si\u0119 nie przejmowa\u0142, bo przeciwnicy, jak ju\u017c nic nie maj\u0105 do\u00a0powiedzenia, to\u00a0stosuj\u0105 ten prosty manewr odcz\u0142owieczaj\u0105cy i\u00a0dehumanizuj\u0105cy.<\/p>\r\n
Jestem z\u00a0tym obeznany, bowiem od\u00a0czasu do\u00a0czasu takim b\u0142otem obrzuca si\u0119 i\u00a0mnie. Matt na\u00a0to: \u201eAle ja przecie\u017c jestem \u017bydem!\u201d. \u201eAle\u017c to\u00a0przecie\u017c nie ma znaczenia\u201d – odpowiadam. – Obecna atmosfera wynikaj\u0105ca z\u00a0zasz\u0142o\u015bci historycznych, a\u00a0przede wszystkim spu\u015bcizny Holocaustu dyktuje, \u017ce\u00a0nie ma na\u00a0Zachodzie ci\u0119\u017cszej moralnej obrazy ni\u017c oskar\u017cenia o\u00a0antysemityzm\u201d.
\r\n Wyklucza to\u00a0osob\u0119 tak pom\u00f3wion\u0105 ze\u00a0spo\u0142eczno\u015bci ludzi porz\u0105dnych. A\u00a0jednocze\u015bnie pozwala przeciwnikom nie ustosunkowywa\u0107 si\u0119 merytorycznie do\u00a0\u017cadnych racjonalnych argument\u00f3w. Dok\u0142adnie ten proces opisa\u0142 filozof Leo Strauss z\u00a0University of Chicago i\u00a0nazwa\u0142 reductio ad Hitlerum. Podobnie w\u00a0latach dwudziestych i\u00a0trzydziestych ubieg\u0142ego wieku funkcjonowa\u0142y oskar\u017cenia o\u00a0bycie \u017bydem. Wystarczy\u0142o w\u00a0odpowiedzi na\u00a0jak\u0105kolwiek propozycj\u0119 krzykn\u0105\u0107: \u201e\u017byd!\u201d albo oskar\u017cy\u0107 o\u00a0\u201esemicko\u015b\u0107\u201d i\u00a0w\u00a0wielu wypadkach na\u00a0Zachodzie (a\u00a0w\u00a0tym i\u00a0w\u00a0Polsce) dyskusja si\u0119 ko\u0144czy\u0142a. Szkaluj\u0105cy wygrywa\u0142, bo \u201e\u017byd\u201d by\u0142 s\u0142owem kluczem wykluczania.<\/p>\r\n
Kto to\u00a0Matt Tyrmand? To\u00a0syn swego ojca. Sam m\u00f3wi o\u00a0sobie przede wszystkim, \u017ce\u00a0jest synem Leopolda Tyrmanda, Amerykaninem i\u00a0Polakiem. Prowokator, wsz\u0119dobylski k\u0142\u0119bek energii, bardzo inteligentny, wr\u0119cz b\u0142yskotliwy, wygadany, ba! pyskaty i\u00a0bardzo polski. Pozna\u0142em go osobi\u015bcie chyba ze\u00a0dwa lata temu. Matt g\u0142\u00f3wie popisywa\u0142 si\u0119 na\u00a0mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, kt\u00f3rych\u00a0prawie nie \u015bledz\u0119.<\/p>\r\n
Jego ojciec, legendarny \u201eZ\u0142y\u201d, uciek\u0142 z\u00a0PRL, w\u00a0latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych trafi\u0142 do\u00a0Nowego Jorku. I\u00a0od razu zacz\u0105\u0142 krytykowa\u0107 komunizm. Na\u00a0pocz\u0105tku tamtejsi libera\u0142owie my\u015bleli, \u017ce\u00a0\u017cartuje, \u017ce\u00a0jest ekscentrykiem, ale\u00a0na pewno w\u00a0g\u0142\u0119bi duszy musi lubi\u0107 Zwi\u0105zek Sowiecki i\u00a0socjalizm. Leopold Tyrmand odm\u00f3wi\u0142 sprostytuowania si\u0119. Nie da\u0142 cia\u0142a w\u00a0PRL, odrzuci\u0142 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 w\u00a0USA. Prawi\u0142 otwarcie, \u017ce\u00a0aby wygra\u0107 z\u00a0lewactwem, trzeba odbi\u0107 kultur\u0119. Tolerancjoni\u015bci si\u0119 w\u015bciekli. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wi\u0119c praca wyk\u0142adowcy w\u00a0Columbia University. Przestano go drukowa\u0107 w\u00a0liberalnej prasie. Stan\u0105\u0142 na\u00a0skraju katastrofy finansowej. Na\u00a0szcz\u0119\u015bcie znalaz\u0142 si\u0119 dobroczy\u0144ca, kt\u00f3ry\u00a0ufundowa\u0142 Tyrmandowi powa\u017cne stanowisko. Sta\u0142 si\u0119 redaktorem naczelnym konserwatywnego pisma katolickiego \u201eChronicles of Culture\u201d. Sta\u0142o si\u0119 jednym z\u00a0najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w intelektualnych Ameryki w\u00a0walce z\u00a0lewactwem. Leopold Tyrmand do\u00a0ko\u0144ca \u017cycia powiada\u0142, \u017ce\u00a0jego wrogami s\u0105 narodowi socjali\u015bci, komuni\u015bci i\u00a0nowojorscy libera\u0142owie. To\u00a0samo m\u00f3wi o\u00a0sobie Matt (polecam pisane wraz z\u00a0Kamil\u0105 Sypniewsk\u0105 wspomnienie \u201eJestem Tyrmand, syn Leopolda\u201d, wyd. Znak, Krak\u00f3w 2013).<\/p>\r\n
Mia\u0142 cztery lata, gdy\u00a0umar\u0142 ojciec. Wychowywany g\u0142\u00f3wnie przez brata babki, sko\u0144czy\u0142 ekonomi\u0119 na\u00a0University of Chicago. Tam skrytykowa\u0142 Baracka Obam\u0119, kt\u00f3ry\u00a0wyk\u0142ada\u0142 na\u00a0tej uczelni, za\u00a0lewactwo. Wbrew anty\u017cydowskim modom uniwersyteckim wspiera\u0142 te\u017c Izrael. Zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 na\u00a0nowojorskiej gie\u0142dzie. Zarobi\u0142 tyle, aby si\u0119 nie martwi\u0107 o\u00a0podstawowe sprawy, ale\u00a0jednocze\u015bnie odkry\u0142, \u017ce\u00a0wolno\u015bciowe teorie trzeba korygowa\u0107, bo w\u00a0istniej\u0105cym uk\u0142adzie bez odpowiednich znajomo\u015bci towarzysko-pa\u0144stwowych nie da si\u0119 pewnych barier przeskoczy\u0107. To\u00a0pchn\u0119\u0142o Matta w\u00a0stron\u0119 populizmu. Popiera\u0142 Teda Cruza na\u00a0prezydenta, dopiero po\u00a0jego kl\u0119sce przerzuci\u0142 si\u0119 na\u00a0Trumpa. I\u00a0zawsze ostro atakuje.<\/p>\r\n
Liberalny izraelski \u201eHaaretz\u201d (29 wrze\u015bnia) okre\u015bli\u0142 Matta i\u00a0jego platform\u0119 medialn\u0105 Breitart.com jako \u201eJewish anti-Semites,\u201d czyli \u201e\u017cydowscy antysemici\u201d. W\u00a0\u201eWashington Post\u201d ch\u0142opak zosta\u0142 zjechany jako \u201em\u0119tny\u201d (obscure) publicysta polsko-ameryka\u0144ski. Henry Foy z\u00a0\u201eFinancial Times\u201d atakowa\u0142, ujawniaj\u0105c zwi\u0105zki Matta Tyrmanda z\u00a0polskim MSZ, kt\u00f3remu\u00a0doradza\u0142 (pro publico bono). To\u00a0wszystko wnet powt\u00f3rzy\u0142a nadwi\u015bla\u0144ska mutacja orientacji tolerancjonistycznej. I\u00a0wtedy MSZ si\u0119 przestraszy\u0142 i\u00a0natychmiast wypowiedzia\u0142 umow\u0119 o\u00a0wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Ze\u00a0strachu z\u0142amano tym samym \u017celazn\u0105 zasad\u0119 solidarno\u015bci i\u00a0wspierania sojusznik\u00f3w, a\u00a0Matt takim niew\u0105tpliwie jest.<\/p>\r\n
Matt Tyrmand przyjecha\u0142 po\u00a0raz pierwszy do\u00a0Polski, bo matka mia\u0142a k\u0142opoty z\u00a0nadwi\u015bla\u0144sk\u0105 biurokracj\u0105 i\u00a0uk\u0142adem; zacz\u0119\u0142y si\u0119 awantury o\u00a0copyright prac Leopolda. Pocz\u0105tkowo, kilka lat temu, Matt nie bardzo si\u0119 orientowa\u0142 w\u00a0sytuacji. Teraz ju\u017c potrafi wybra\u0107. Odkry\u0142 Ojczyzn\u0119 swego ojca, uczy si\u0119 polskiego i\u00a0publicznie identyfikuje jako Polak. Autentycznie zacz\u0105\u0142 wypracowywa\u0107 mentalno\u015b\u0107 i\u00a0samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 polsk\u0105. Chce by\u0107 Polakiem z\u00a0wyboru. Polakiem w\u0142a\u015bnie, a\u00a0nie PRL-owcem czy post-Polakiem. W\u00a0swych artyku\u0142ach m.in.\u00a0jako jeden z\u00a0nielicznych dementuje refren o\u00a0\u201epolskim antysemityzmie\u201d czy \u201epolskich obozach koncentracyjnych\u201d. Pisze o\u00a0tym, \u017ce\u00a0Polska to\u00a0najlepszy kraj w\u00a0Europie dla \u017byd\u00f3w. Uzna\u0142, \u017ce\u00a0najbardziej odpowiada mu PiS. I\u00a0broni tej\u00a0orientacji. Wali prosto w\u00a0oczy, bez umiaru. Strofowa\u0142em go nawet, by\u00a0odczepi\u0142 si\u0119 od\u00a0Anne Applebaum, \u017cony Radka Sikorskiego. Walczymy bowiem z\u00a0ideami, staramy si\u0119 nie personalizowa\u0107 atak\u00f3w. Matt nie s\u0142ucha\u0142, dokopywa\u0142 bez umiaru, pisa\u0142 ogni\u015bcie, polskim stylem. Otworzy\u0142 wszystkie mo\u017cliwe fronty. Kozakowa\u0142, szar\u017cowa\u0142. A\u00a0teraz si\u0119 zdziwi\u0142, \u017ce\u00a0zaatakowano go szale\u0144czo ze\u00a0wszystkich stron i\u00a0nazwano antysemit\u0105.<\/p>\r\n
A\u00a0tak na\u00a0prawd\u0119 nie chodzi przede wszystkiem o\u00a0Anne czy o\u00a0Polsk\u0119. Chodzi o\u00a0to, \u017ce\u00a0Matt por\u00f3wna\u0142 Donalda Trumpa do\u00a0Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego, a\u00a0zwyci\u0119stwo PiS do\u00a0fali populistycznej wzbieraj\u0105cej w\u00a0Ameryce. Ale\u00a0poniewa\u017c atak idzie wed\u0142ug utartego schematu reductio ad Hilterum i\u00a0Polska jest wym\u00f3wk\u0105, to\u00a0warto by\u0142oby, aby odezwa\u0142y si\u0119 g\u0142osy w\u00a0jego obronie, nie tylko ze\u00a0strony \u201eNajwy\u017cszego Czasu\u201d, kt\u00f3ry\u00a0zareagowa\u0142 b\u0142yskawicznie, ale\u00a0te\u017c i\u00a0PiS-owskich oficja\u0142\u00f3w, kt\u00f3rym\u00a0Matt pomaga\u0142, a\u00a0szczeg\u00f3lnie tych struchla\u0142ych w\u00a0MSZ. Potrzeba troch\u0119 solidarno\u015bci.<\/p>\r\n