{"id":90637,"date":"2016-10-17T11:11:25","date_gmt":"2016-10-17T15:11:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=90637"},"modified":"2016-10-17T11:15:35","modified_gmt":"2016-10-17T15:15:35","slug":"mistrz-z-ograniczona-odpowiedzialnoscia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=90637","title":{"rendered":"Mistrz z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105"},"content":{"rendered":"

Czy damy sobie wm\u00f3wi\u0107, \u017ce istniej\u0105 dwie Polski? – to nasz najwi\u0119kszy kulturowy problem pocz\u0105tku XXI wieku. A \u017ce nie jest to spraw\u0105 b\u0142ah\u0105, \u015bwiadcz\u0105 cho\u0107by przepychanki co do miejsc poch\u00f3wku os\u00f3b znanych – np. Lech Kaczy\u0144ski i Wawel, Wojciech Jaruzelski i Pow\u0105zki. A jak poradzi\u0107 sobie z po\u015bmiertn\u0105 retoryk\u0105 dotycz\u0105c\u0105 ludzi sztuki? Niedawno zmar\u0142 Andrzej Wajda\u2026<\/strong><\/p>\r\n

Wiemy wszyscy, \u017ce istnieje niepisana zasada, i\u017c o zmar\u0142ych m\u00f3wi si\u0119 tylko dobrze albo w og\u00f3le. Jak zrobi\u0107 w tym przypadku? Nie da si\u0119 przecie\u017c oddzieli\u0107 cz\u0142owieka od jego tw\u00f3rczo\u015bci, a kreacji artystycznej od cz\u0142owieka. Artysta, jak ksi\u0105dz, nie ma \u017cycia prywatnego, kt\u00f3re by pozwala\u0142o mu wzi\u0105\u0107 urlop od jego obowi\u0105zk\u00f3w stanu. A te raczej jednoznacznie definiuj\u0105 si\u0119 w dzie\u0142ach, bo ka\u017cde dzie\u0142o to wi\u0119kszy lub mniejszy kawa\u0142ek autobiografii. Tak\u017ce u re\u017cysera Wajdy jego \u015bwiatopogl\u0105d, jego moralno\u015b\u0107 i jego ewentualna polsko\u015b\u0107 definiuj\u0105 si\u0119 w kolejnych filmach – powiedzmy – od \u201ePokolenia\u201d po \u201eWa\u0142\u0119s\u0119\u201d.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam tak\u0105 star\u0105 anegdot\u0119: rozmawiaj\u0105 dwie kole\u017canki i jedna pyta drug\u0105: kim chcia\u0142by\u015b zosta\u0107 w \u017cyciu?<\/em> I ta druga, z jak\u017ce rozbrajaj\u0105c\u0105 ignorancj\u0105, odpowiada: ja, tak jak Joanna d’Arc, chcia\u0142bym potem zosta\u0107 dziewic\u0105<\/em>. Tyle anegdota, bo w rzeczywisto\u015bci nie da si\u0119 tego zrobi\u0107 \u201epotem\u201d. Cnota czysto\u015bci, jak i cnota m\u0119stwa, to nie jest signum wybi\u00f3rcze<\/em>, ograniczone do jakiego\u015b etapu \u017cycia albo do czasu \u201ena emeryturze\u201d.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Niedawno, w kontek\u015bcie pa\u0144stwowego pogrzebu Danusi Siedzik\u00f3wnej \u201eInki\u201d, pisa\u0142em o rodz\u0105cej si\u0119 nadziei na nowe, symboliczne zdefiniowanie si\u0119 naszej Ojczyzny. Wizerunek tej m\u0142odej dziewczyny, zamordowanej przez komunist\u00f3w, mo\u017ce by\u0107 prawdziw\u0105 twarz\u0105 Polski. Polski odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do zatraconej przesz\u0142o\u015bci naszego narodu – dumnej i szlachetnej. Dzi\u0119ki pokoleniu jej podobnych mo\u017cemy odzyska\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 konieczn\u0105 dla przetrwania pa\u0144stwa w czas globalizacyjnej urawni\u0142owki. To w\u0142a\u015bnie pokolenie \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych, walcz\u0105cych od 1944 roku a\u017c po rok 1963, a\u017c po \u015bmier\u0107 J\u00f3zefa Franczaka \u201eLalusia\u201d, jest tym depozytem przesz\u0142o\u015bci przywr\u00f3conym nam przez Opatrzno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

A co w roku ob\u0142awy na Franczaka robi\u0142 Mistrz Wajda? Co robi\u0142 p\u00f3\u017aniej? Jakie filmy podpisywa\u0142 swoim nazwiskiem? Co lub kogo firmowa\u0142 swym talentem? To nie s\u0105 g\u0142upie pytania. Je\u017celi rodzice chc\u0105 wiedzie\u0107 jak najwi\u0119cej o kandydacie na m\u0119\u017ca ich c\u00f3rki, to jest jak najbardziej normalne. Je\u017celi wyborcy maj\u0105 prawo zna\u0107 \u201eod ko\u0142yski\u201d \u017cyciorys kandydata na przyw\u00f3dc\u0119 kraju, to jest to bardzo rozs\u0105dne. Nauczyciel w szkole, czy katecheta z parafii musz\u0105 wykaza\u0107 si\u0119 nieposzlakowan\u0105 opini\u0105, aby uczy\u0107 i wychowywa\u0107. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym emocjami ludzi rz\u0105dz\u0105 igrzyska, arty\u015bci i sportowcy staj\u0105 si\u0119 demiurgami zbiorowej wyobra\u017ani. To oni, du\u017co bardziej ni\u017c nauczyciele czy politycy, wp\u0142ywaj\u0105 na to, jak ludzie \u017cyj\u0105, a nawet jak my\u015bl\u0105.<\/p>\r\n

Andrzej Wajda od pocz\u0105tku do ko\u0144ca swego tw\u00f3rczego \u017cyciorysu by\u0142 takim demiurgiem. Bra\u0142 udzia\u0142 w kszta\u0142towaniu tzw. polityki historycznej lub by\u0142 do tego\u017c \u201eu\u017cywany\u201d. Pami\u0119tam jak \u201edobrzy Polacy\u201d i \u201e\u017carliwi patrioci\u201d ods\u0105dzali \u201eod czci i wiary\u201d W\u0142adys\u0142awa Hasiora za otwarcie autorskiej galerii w Zakopanem w czasie stanu wojennego, a tak\u017ce za jego pomnik na Prze\u0142\u0119czy Snozka, na kt\u00f3rym bez zgody Mistrza W\u0142adys\u0142awa umieszczono prokomunistyczn\u0105 sentencj\u0119. Wajda \u201eb\u0119d\u0105c w pe\u0142ni w\u0142adz umys\u0142owych<\/em> i przez nikogo nie b\u0119d\u0105c przymuszanym\u201d zbudowa\u0142 wiele takich filmowych pomnik\u00f3w i przez dziesi\u0119ciolecia by\u0142 na r\u00f3\u017cne sposoby obdarowywany przez w\u0142adze, od sekretarza Gomu\u0142ki po prezydenta Komorowskiego.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\r\n

Kto\u015b si\u0119 oburzy, zapieni, kto\u015b zaskowyczy – \u201eJak tak mo\u017cna o Mistrzu? On przecie\u017c dosta\u0142 Oscara!\u201d To prawda. Powiem nawet wi\u0119cej – on tego Oscara powinien dosta\u0107 ju\u017c dawno i to nie za tzw. ca\u0142okszta\u0142t, ale za fenomenalne kino, kt\u00f3re robi\u0142, za niezwyk\u0142\u0105 i oryginaln\u0105 prac\u0119 re\u017cysersk\u0105, tak\u017ce za scenariusze. On na tego Oscara zas\u0142u\u017cy\u0142 swym filmowym kunsztem du\u017co bardziej ni\u017c wielu, wielu przed nim i po nim nagradzanych.<\/p>\r\n

\u201ePi\u0142at i inni\u201d, \u201eDanton\u201d, \u201eZiemia obiecana\u201d, \u201eKrajobraz po bitwie\u201d, \u201eWesele\u201d, \u201eBez znieczulenia\u201d – ka\u017cdy z tych obraz\u00f3w to kino najwy\u017cszej pr\u00f3by. Ka\u017cdy wart jest osobnego eseju i pewnie obok tych ju\u017c napisanych, teraz powstan\u0105 nowe. Jest jeszcze jeden, niezwyk\u0142y film Mistrza – \u201eWszystko na sprzeda\u017c\u201d. Film o robieniu filmu; taka konwencja jakby \u201eteatru w teatrze\u201d. Zaczyna si\u0119 od sceny, w kt\u00f3rej re\u017cyser (ten scenariuszowy) wciela si\u0119 w posta\u0107 aktora (tego prawdziwego), aby pokaza\u0107, jak tamten wpad\u0142 pod poci\u0105g. Dok\u0142adnie tak, jak to si\u0119 sta\u0142o z aktorem Wajdy, Zbigniewem Cybulskim, na dworcu we Wroc\u0142awiu. Po tej scenie re\u017cyser (ten z filmu – gra\u0142 go Andrzej \u0141apicki) wy\u0142a\u017c\u0105c z torowiska na peron pyta kamerzysty: \u201eJak by\u0142o? Widzia\u0142e\u015b twarz?\u201d. \u201eWszystko na sprzeda\u017c\u201d – jak\u017ce trafiony tytu\u0142, jak\u017ce przera\u017caj\u0105co wspania\u0142e kino wielkiego re\u017cysera.<\/p>\r\n

Ale jednocze\u015bnie bro\u0144 nas Panie Bo\u017ce przed nazywaniem teraz jego imieniem ulic czy sal kinowych, przed spi\u017cowymi wizerunkami na jakich\u015b miejskich \u201e\u0142aweczkach\u201d, przed pomnikami czy nawet popiersiami.\u00a0 Je\u017celi nie chcemy \u017cy\u0107 w narodowej schizofrenii, w tych wydumanych dw\u00f3ch Polskach, to takie uhonorowanie musi by\u0107 zarezerwowane tylko dla m\u0119\u017cnych i czystych albo dla tych, kt\u00f3rzy swe bezece\u0144stwa i zdrady zmazali nie mniej chwalebnie, jak sienkiewiczowski Babinicz\/Kmicic. Tymczasem czterokrotnie \u017conaty Mistrz niczego nie zmaza\u0142; chyba nawet nigdy nie pr\u00f3bowa\u0142. A ca\u0142kiem niedawno temu, bo w roku 2008, do\u0142\u0105czy\u0142 do specyficznego grona os\u00f3b wyr\u00f3\u017cnianych tytu\u0142em Cz\u0142owieka Roku przez \u201eGazet\u0119 Wyborcz\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Mamy wiec problem kulturowy i edukacyjny zarazem, kt\u00f3ry nazwa\u0142bym oddzielaniem ziarna od plew. Najlepiej dla zilustrowania tego oczywistego procesu przywo\u0142a\u0107 znane ewangeliczne \u201eTak – Tak, Nie – Nie\u201d. Bo po pierwsze prawda nie jest relatywna, a po drugie nigdy nie le\u017cy po \u015brodku. Bycie wielkim artyst\u0105 nie musi by\u0107 r\u00f3wnoznaczne z byciem dobrym Polakiem. Tak jak i bycie patriot\u0105 nie gwarantuje bycia dobrym artyst\u0105. Partykularne czy dora\u017ane zacieranie tej granicy jest po prostu toksyczne, a bywa, \u017ce mo\u017ce by\u0107 pocz\u0105tkiem \u015bmiertelnej choroby. Tak o tym \u015bpiewa\u0142 Bu\u0142at Okud\u017cawa:<\/p>\r\n

\u2026a przecie mi \u017cal
\r\n \u017ce nad naszym zwyci\u0119stwem niejednym
\r\n g\u00f3ruj\u0105 coko\u0142y na kt\u00f3rych nie stoi ju\u017c nikt.<\/em><\/p>\r\n

Tomasz A. \u0179ak<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czy damy sobie wm\u00f3wi\u0107, \u017ce istniej\u0105 dwie Polski? – to nasz najwi\u0119kszy kulturowy problem pocz\u0105tku XXI wieku. A \u017ce nie jest to spraw\u0105 b\u0142ah\u0105, \u015bwiadcz\u0105 cho\u0107by przepychanki co do miejsc poch\u00f3wku os\u00f3b znanych – np. Lech Kaczy\u0144ski i Wawel, Wojciech Jaruzelski i Pow\u0105zki. A jak poradzi\u0107 sobie z po\u015bmiertn\u0105 retoryk\u0105 dotycz\u0105c\u0105 ludzi sztuki? Niedawno zmar\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[98,159],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90637"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90637"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90637\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90637"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90637"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90637"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}