{"id":8890,"date":"2009-04-27T12:01:18","date_gmt":"2009-04-27T17:01:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=8890"},"modified":"2009-04-27T12:01:18","modified_gmt":"2009-04-27T17:01:18","slug":"kuba-rozpruwacz-albo-o-zrodel-angielskiego-socjalizmu-tomasz-gabis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=8890","title":{"rendered":"Kuba Rozpruwacz albo o \u017ar\u00f3de\u0142 angielskiego socjalizmu – Tomasz Gabi\u015b<\/em>"},"content":{"rendered":"

31 sierpnia 1888 roku policjant John Neil patroluj\u0105cy p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105 dzielnic\u0119 Whitechapel na londy\u0144skim East Endzie – dzielnic\u0119, w kt\u00f3rej rozgrywaj\u0105 si\u0119 niekt\u00f3re powie\u015bci Karola Dickensa – znalaz\u0142 le\u017c\u0105ce w uliczce Buck Row okaleczone cia\u0142o prostytutki Mary Ann Nichols zwanej \u201ePolly\u201d. 8 wrze\u015bnia zamordowana zosta\u0142a kolejna prostytutka Annie Chapman, czyli \u201eCzarna Anka\u201d. Taki sam los spotka\u0142 w nocy z 29 na 30 wrze\u015bnia Elisabeth Stride (\u201eD\u0142uga Ela\u201d) i Catherine Eddowes. 9 listopada zamordowana zosta\u0142a Mary Kelly, zwana \u201eGinger\u201d.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Wszystkie zamordowane kobiety by\u0142y prostytutkami, wszystkie zgin\u0119\u0142y w podobny spos\u00f3b, wszystkie zosta\u0142y okaleczone. Policja uzna\u0142a, \u017ce morderstwa by\u0142y dzie\u0142em jednego cz\u0142owieka. Wszed\u0142 on do historii kryminalistyki jako Jack the Ripper, czyli Kuba Rozpruwacz, bo tym pseudonimem podpisane by\u0142y dwa listy, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 jego autorstwa. Nigdy nie zosta\u0142 schwytany, a na temat jego to\u017csamo\u015bci do dzi\u015b tocz\u0105 si\u0119 spory. Zosta\u0142 najs\u0142ynniejszym seryjnym morderc\u0105 wszechczas\u00f3w, a nierozwi\u0105zana <\/span>zagadka jego zbrodni da\u0142a asumpt do powstania \u201eripperologii\u201d oraz Przedsi\u0119biorstwa Kuby Rozpruwacza (Jack the Ripper Industry), kt\u00f3re produkuje ksi\u0105\u017cki historyczne i parahistoryczne, powie\u015bci (jedna z najbardziej znanych to Stephena Knighta Kuba Rozpruwacz. Ostateczne rozwi\u0105zanie<\/em>), sztuki teatralne, filmy, piosenki, utwory muzyczne, komiksy – na przyk\u0142ad seria From Hell<\/em> Alana Moore\u2019a i Eddiego Campbella.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Niewyja\u015bniona tajemnica zbrodni sprzed ponad stu lat nadal pobudza masow\u0105 wyobra\u017ani\u0119, pojawiaj\u0105 si\u0119 coraz to nowe teorie i interpretacje morderstw Kuby Rozpruwacza, coraz to nowi podejrzani zajmuj\u0105 miejsca na \u0142awie oskar\u017conych i s\u0105 potem przez innych autor\u00f3w uniewinniani. Jednak nawet je\u015bli Kuba Rozpruwacz na zawsze pozostanie niezidentyfikowany, to ma on ju\u017c zapewnione miejsce w historii politycznej Wielkiej Brytanii, gdy\u017c jego osoba i jego krwawe wyczyny odegra\u0142y w niej wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Aby to zrozumie\u0107, nale\u017cy przypomnie\u0107 kontekst spo\u0142eczno-polityczny zbrodni Kuby Rozpruwacza.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Londy\u0144ski East End, na kt\u00f3rego obszarze le\u017cy dzielnica Whitechapel, by\u0142 w tamtym okresie czym\u015b w rodzaju \u201eDzikich P\u00f3l\u201d Londynu, zamieszkanych w wielkiej mierze przez proletariuszy, biedak\u00f3w, bezrobotnych, wyrzutk\u00f3w spo\u0142ecznych, kryminalist\u00f3w, imigrant\u00f3w – Jack London sp\u0119dzi\u0142 tam kilka miesi\u0119cy, a sw\u00f3j pobyt opisa\u0142 potem w wydanej w 1903 roku ksi\u0105\u017cce o charakterystycznym tytule Ludzie z otch\u0142ani<\/em>. Panuj\u0105ce w owej \u201eotch\u0142ani\u201d: n\u0119dza, prostytucja, przemoc, pija\u0144stwo, fatalne warunki sanitarne i higieniczne, straszliwe zat\u0142oczenie mieszka\u0144 etc. sprawia\u0142y, \u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w zachodniego Londynu by\u0142 East End \u017ar\u00f3d\u0142em strachu i obaw, wyl\u0119garni\u0105 rebelianckich nastroj\u00f3w, zagro\u017ceniem dla \u201elaw and order\u201d. Nie by\u0142y to obawy ca\u0142kiem pozbawione podstaw, gdy\u017c od ko\u0144ca lat 70. XIX w. zaczyna\u0142a narasta\u0107 w Anglii fala socjalizmu. Nie kto inny przecie\u017c jak Karol Marks \u017cy\u0142 i pisa\u0142 w Londynie b\u0119d\u0105c inspiracj\u0105 dla angielskiej lewicy.<\/span><\/p>\r\n\r\n

W 1884 roku <\/span>powsta\u0142a Federacja Demokratyczna i Towarzystwo Fabia\u0144skie, w 1885 – Liga Socjalistyczna. W latach <\/span>80. <\/span>ros\u0142o spo\u0142eczne napi\u0119cie, radykalizowa\u0142y si\u0119 nastroje, wybucha\u0142y protesty i zamieszki. Na przyk\u0142ad <\/span>8 lutego 1886 roku Liga na rzecz Uczciwego Handlu (Faire Trade League) zorganizowa\u0142a na Trafalgar Square demonstracj\u0119, w kt\u00f3rej wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 20 tys. ludzi \u017c\u0105daj\u0105cych ce\u0142 ochronnych i rob\u00f3t publicznych dla zwalczania bezrobocia, dosz\u0142o do zamieszek i <\/span>rabowania sklep\u00f3w. W czasie Wielkanocy 1887 roku odby\u0142a si\u0119 w Hyde Parku wielotysi\u0119czna demonstracja. Latem 1887 roku <\/span>na Trafalgar Square koczowa\u0142a wielka liczba bezdomnych, w\u0142\u00f3cz\u0119g\u00f3w i bezrobotnych.<\/span><\/p>\r\n\r\n

13 listopada 1887 roku na wezwanie Federacji Radykalnej 10 tys. demonstrant\u00f3w (w\u015br\u00f3d nich George Bernard Shaw) zebra\u0142o si\u0119 na Trafalgar Square, gdzie stoczono regularn\u0105 bitw\u0119 z udzia\u0142em kilku tysi\u0119cy policjant\u00f3w i kilkuset \u017co\u0142nierzy. Si\u0142y porz\u0105dkowe bezwzgl\u0119dnie rozproszy\u0142y demonstrant\u00f3w, by\u0142o wielu pobitych, rannych, a kilku zmar\u0142o w wyniku odniesionych obra\u017ce\u0144. Te wydarzenia wesz\u0142y do historii angielskiego socjalizmu jako \u201eBloody Sunday\u201d i sta\u0142y si\u0119 dla\u0144 wa\u017cnym \u201emitem za\u0142o\u017cycielskim\u201d. W nast\u0119pn\u0105 niedziel\u0119 policja rozp\u0119dzi\u0142a kolejn\u0105 demonstracj\u0119 – podczas rozpraszania t\u0142umu policyjny ko\u0144 stratowa\u0142 m\u0142odego radyka\u0142a Alfreda Linella. Jego grudniowy pogrzeb, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142y tysi\u0105ce ludzi, sta\u0142 si\u0119 wielkim wydarzeniem politycznym. W lutym 1888 roku znowu dosz\u0142o do zamieszek na Trafalgar Square. Kr\u00f3lowa Wiktoria wyrazi\u0142a z tego powodu swoj\u0105 najwy\u017csz\u0105 irytacj\u0119 nazywaj\u0105c tumult chwilowym tryumfem socjalizmu oraz ha\u0144b\u0105 dla stolicy.<\/span><\/p>\r\n\r\n

W\u0142a\u015bnie w klimacie zaostrzaj\u0105cej si\u0119 walki politycznej i socjalnej wkroczy\u0142 na scen\u0119 Kuba Rozpruwacz a jego morderstwa, jak to okre\u015bli\u0142 jeden z lewicowych autor\u00f3w, \u201epodsyci\u0142y p\u0142omie\u0144 klasowej nienawi\u015bci\u201d oraz pobudzi\u0142y l\u0119ki londy\u0144skiego \u201eZachodu\u201d przed brutalno\u015bci\u0105 i destruktywno\u015bci\u0105 East Endu, przed gro\u017c\u0105c\u0105 rebeli\u0105, kt\u00f3ra wyleje si\u0119 na \u201eZach\u00f3d\u201d – Whitechapel to najdalej na zach\u00f3d wysuni\u0119ta cz\u0119\u015b\u0107 East Endu, po\u0142o\u017cona tu\u017c przy finansowej dzielnicy Londynu, czyli \u201eThe City\u201d[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Nastroje dodatkowo podgrza\u0142a bezradno\u015b\u0107 policji, kt\u00f3ra, cho\u0107 usilnie szuka\u0142a mordercy w\u015br\u00f3d <\/span>obcokrajowc\u00f3w (\u201eTimes\u201d z 4 pa\u017adziernika 1888 r. oznajmi\u0142 autorytatywnie, \u017ce Anglik nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 morderc\u0105: \u201eSzybko\u015b\u0107, z jak\u0105 pope\u0142nione zosta\u0142y zbrodnie, jest sprzeczna z flegmatyczn\u0105 natur\u0105 zwyk\u0142ego Anglika\u201d), emigrant\u00f3w \u017cydowskich, anarchist\u00f3w, \u201enihilist\u00f3w\u201d, Azjat\u00f3w, Amerykan\u00f3w, spo\u0142ecznych wyrzutk\u00f3w, psychicznie chorych, lunatyk\u00f3w, nie potrafi\u0142a go z\u0142apa\u0107. Z kolei na East Endzie panowa\u0142o przekonanie, \u017ce morderca pochodzi z klasy wy\u017cszej, \u017ce to religijny fanatyk walcz\u0105cy z prostytucj\u0105, aby wyt\u0119pi\u0107 grzech, lub lekarz – ka\u017cdy lekarz z nieod\u0142\u0105czn\u0105 czarn\u0105 torb\u0105 z instrumentami, jaki pojawi\u0142 si\u0119 na East Endzie, by\u0142 podejrzany. Tu warto nadmieni\u0107, \u017ce literackim hitem by\u0142a w Anglii wydana dwa lata wcze\u015bniej ksi\u0105\u017cka Roberta Louisa Stevensona Doktor Jekyll i pan Hyde<\/em>, kt\u00f3rej tytu\u0142owy bohater bardzo dobrze m\u00f3g\u0142by by\u0107 rzeczywistym Kub\u0105 Rozpruwaczem.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Rodz\u0105cy si\u0119 ruch socjalistyczny w Anglii i jego organy prasowe otrzyma\u0142y w morderstwach Kuby Rozpruwacza \u201esocjopolityczny dramat\u201d, kt\u00f3ry mog\u0142y wykorzysta\u0107 dla swoich cel\u00f3w propagandowych. Alastair Sergedal w artykule \u201eJack the Radical\u201d<\/span>[2]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> pisze, \u017ce propaganda angielskiej lewicy zacz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c od samych list\u00f3w Kuby Rozpruwacza, kt\u00f3rych autentyczno\u015bci nie mo\u017cna w \u017caden spos\u00f3b dowie\u015b\u0107. Sergedal nie jest osamotniony w opinii, \u017ce owe listy nie by\u0142y pisane r\u0119k\u0105 mordercy, lecz by\u0142y dzie\u0142em jakiego\u015b dziennikarza. Takie podejrzenia wyrazili ju\u017c w tamtym okresie funkcjonariusze policji. Sir Melville Macnaughten ze Scotland Yardu stwierdzi\u0142 w 1989 roku, \u017ce zawsze uwa\u017ca\u0142, i\u017c w listach czu\u0107 r\u0119k\u0119 dziennikarza. Podobnie sir Robert Anderson, szef Wydzia\u0142u Dochodze\u0144 Kryminalnych Scotland Yardu s\u0105dzi\u0142, \u017ce listy podpisane \u201eKuba Rozpruwacz\u201d by\u0142y wytworem przedsi\u0119biorczego dziennikarza. Tak\u0105 sam\u0105 opini\u0119 wyrazi\u0142 r\u00f3wnie\u017c w rozmowie z Sergedalem Pierce R. Brooks z FBI – specjalista od tworzenia portret\u00f3w psychologicznych seryjnych morderc\u00f3w. Wed\u0142ug niego dwa listy podpisane \u201eKuba Rozpruwacz\u201d to prawie na pewno dzie\u0142o, maj\u0105cego radykalne pogl\u0105dy socjalne, przedstawiciela medi\u00f3w.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Jest rzecz\u0105 charakterystyczn\u0105, \u017ce listy nie zosta\u0142y wys\u0142ane ani do policji, ani do redakcji kt\u00f3rej\u015b z gazet, co najprawdopodobniej uczyni\u0142by prawdziwy morderca, ale do londy\u0144skiej Central News Agency (CNA), b\u0119d\u0105cej rodzajem \u00f3wczesnej Associated Press. Ich prawdziwy autor doskonale orientowa\u0142 si\u0119, \u017ce CNA to instytucja, kt\u00f3ra dostarcza \u201enewsy\u201d gazetom i magazynom, wi\u0119c nale\u017cy tam \u201eumie\u015bci\u0107\u201d listy, zamiast wysy\u0142a\u0107 je tylko do jednej gazety. Nie wys\u0142a\u0142 ich te\u017c do policji, bo zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce ta w og\u00f3le mog\u0142aby nie przekaza\u0107 ich do publicznej wiadomo\u015bci, a to by\u0142oby wbrew jego zamiarom – pierwszy list nie zosta\u0142 pocz\u0105tkowo opublikowany, gdy\u017c w CNA uznano go za kawa\u0142 i przekazano policji. Autor list\u00f3w podpisanych \u201eKuba Rozpruwacz\u201d wys\u0142a\u0142 je do agencji informacyjnej, bo liczy\u0142 na to, \u017ce w ten spos\u00f3b zapewni im maksymaln\u0105 publicity<\/em>.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Twierdzi si\u0119 niekiedy, \u017ce drugi list wspominaj\u0105cy o \u201epodw\u00f3jnym wydarzeniu\u201d, czyli podw\u00f3jnym morderstwie na Elizabeth Stride i Catherine Eddowes dokonanym w nocy z 29 na 30 wrze\u015bnia, zosta\u0142 napisany przez morderc\u0119, bo tylko on wiedzia\u0142, co si\u0119 sta\u0142o. Ten, kto chcia\u0142by si\u0119 pod niego podszy\u0107, m\u00f3g\u0142by wys\u0142a\u0107 list dopiero po ukazaniu si\u0119 informacji o morderstwie, kt\u00f3re zosta\u0142y opublikowane 1 pa\u017adziernika w wieczornym wydaniu radykalnej gazety \u201eStar\u201d. Ale w rzeczywisto\u015bci list (w\u0142a\u015bciwie kartka pocztowa) zosta\u0142, jak wynika ze stempla pocztowego, nadany 1 pa\u017adziernika, w ponad 24 godziny po morderstwach, kiedy co prawda informacje nie ukaza\u0142y si\u0119 jeszcze w prasie, ale znane by\u0142y policji, dziennikarzom i okolicznym mieszka\u0144com. Zosta\u0142 wys\u0142any rankiem 1 pa\u017adziernika i jeszcze tego samego dnia dotar\u0142 do CNA (\u00f3wczesna poczta londy\u0144ska by\u0142a szybka: list wys\u0142any rano dostarczany by\u0142 w porze lunchu lub nieco p\u00f3\u017aniej), a ta tym razem przekaza\u0142a go prasie. Wolno nawet za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce autor by\u0142 dziennikarzem pracuj\u0105cym w CNA i st\u0105d mia\u0142 najszybszy dost\u0119p do informacji, dysponowa\u0142 zatem wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015bci\u0105 czasu potrzebn\u0105 do napisania i wys\u0142ania listu.<\/span><\/p>\r\n\r\n

<\/span>\u201eStar\u201d i \u201ePall Mall Gazette\u201d – dwie g\u0142\u00f3wne radykalne gazety londy\u0144skie wyczu\u0142y sytuacj\u0119 i rozpocz\u0119\u0142y kampani\u0119 propagandow\u0105. Same morderstwa, szczeg\u00f3lnie makabryczne \u201epodw\u00f3jne wydarzenie\u201d, by\u0142yby ju\u017c dobrym pretekstem dla politycznej kampanii, (cho\u0107 ataki na prostytutki nie by\u0142y na East Endzie czym\u015b rzadkim), ale dopiero listy wraz z podpisem \u201eKuba Rozpruwacz\u201d okaza\u0142y si\u0119 znakomitym posuni\u0119ciem \u201epijarowskim\u201d, bo nada\u0142y tajemniczemu nieuchwytnemu zbrodniarzowi imi\u0119 i \u201eosobowo\u015b\u0107\u201d. <\/span><\/p>\r\n\r\n

Od chwili \u201epodw\u00f3jnego morderstwa\u201d zbrodnie Kuby Rozpruwacza sta\u0142y si\u0119, jak to okre\u015bla Segerdal, \u201ewehiku\u0142em socjalistycznej propagandy\u201d, przesuwaj\u0105cej uwag\u0119 z samych morderstw na warunki spo\u0142eczne East Endu, kt\u00f3re mia\u0142y za nie odpowiada\u0107. W jednym z artyku\u0142\u00f3w opublikowanych na \u0142amach gazety \u201eStar\u201d napisano wprost, \u017ce za morderstwa odpowiedzialne s\u0105 takie systemy gospodarcze jak \u201esystem nieograniczonej konkurencji oparty na diabelskiej ewangelii laissez-faire\u201d. <\/span><\/p>\r\n\r\n

Po listopadowym morderstwie na Mary Kelly kampania prasy radykalnej osi\u0105gn\u0119\u0142a kulminacj\u0119. Oczywi\u015bcie londy\u0144czycy nie \u017cyli w tamtym czasie wy\u0142\u0105cznie morderstwami Kuby Rozpruwacza, gdy\u017c 8 wrze\u015bnia 1888 roku <\/span>rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pierwszy sezon angielskiej ligi pi\u0142karskiej za\u0142o\u017conej sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy wcze\u015bniej, w kt\u00f3rej gra\u0142o 12 klub\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich Aston Villa i Everton – zwyci\u0119zc\u0105 zosta\u0142 bez jednej przegranej klub Preston North End.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Morderstwa Kuby Rozpruwacza nigdy nie zosta\u0142yby tak nag\u0142o\u015bnione, gdyby nie fakt, \u017ce wydarzy\u0142y si\u0119 w okresie poprzedzaj\u0105cym pierwsze wybory do nowej Rady Londynu (London County Council), kt\u00f3re mia\u0142y si\u0119 odby\u0107 w styczniu 1889 roku. Do 1888 roku gwa\u0142townie rosn\u0105cy obszar miasta poza tzw. City nie mia\u0142 \u017cadnej jednolitej administracji samorz\u0105dowej. Reforma samorz\u0105dowa kraju zapocz\u0105tkowana przez Local Government Act z 1888 roku zmieni\u0142a t\u0119 sytuacj\u0119 powo\u0142uj\u0105c do \u017cycia Rad\u0119 Londynu, kt\u00f3ra mia\u0142a rz\u0105dzi\u0107 Wielkim Londynem, czyli obszarem poza City. G\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 lewicy w tych wyborach by\u0142a Partia Post\u0119powa za\u0142o\u017cona przez lewicowych libera\u0142\u00f3w, dzia\u0142aczy zwi\u0105zkowych i przedstawicieli innych grup lewicowych. Kampania propagandowa z Kub\u0105 Rozpruwaczem w roli g\u0142\u00f3wnej walnie przyczyni\u0142a si\u0119 do zwyci\u0119stwa post\u0119powc\u00f3w, kt\u00f3rzy zdobyli 73 mandaty w 118-osobowej radzie miasta, i przez szereg nast\u0119pnych wybor\u00f3w utrzymali w niej swoj\u0105 dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119. <\/span>Przewodnicz\u0105cym Rady zosta\u0142 lewicowy libera\u0142 Archibald Philip Primrose, lord Rosebery, za\u015b jednym z najbardziej wp\u0142ywowych radnych by\u0142 Sidney Webb, dzia\u0142acz Towarzystwa Fabia\u0144skiego, jedna z g\u0142\u00f3wnych postaci angielskiego ruchu socjalistycznego, ideolog pa\u0144stwa opieku\u0144czego i pa\u0144stwowego interwencjonizmu, kt\u00f3ry zasiada\u0142 w radzie przez nast\u0119pne 18 lat. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

Opanowana przez lewic\u0119 Rada Londynu zako\u0144czy\u0142a w mie\u015bcie liberaln\u0105, nieinterwencjonistyczn\u0105 polityk\u0119 i zainicjowa\u0142a <\/span>socjalistyczne reformy w dziedzinie opieki socjalnej, edukacji, budownictwa itd. A \u017ce stolica jest zawsze wzorem dla reszty kraju, wi\u0119c nada\u0142a mocny impuls reformistycznemu socjalizmowi w ca\u0142ej Anglii. Wolno zatem powiedzie\u0107, \u017ce bez genialnego pomys\u0142u dziennikarza, kt\u00f3ry wymy\u015bli\u0142 tak no\u015bnego propagandowo \u201eKub\u0119 Rozpruwacza\u201d, spo\u0142eczno-polityczno-gospodarcza historia Anglii potoczy\u0142aby si\u0119 inaczej. Socjalistyczna lewica wzmocniona przez zwyci\u0119stwa w wyborach municypalnych wesz\u0142a do polityki og\u00f3lnokrajowej. W 1893 roku za\u0142o\u017cona zosta\u0142a Niezale\u017cna Partia Pracy, kt\u00f3ra w 1906 roku zmieni\u0142a nazw\u0119 na Partia Pracy i sta\u0142a si\u0119 od 1922 roku drug\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 parti\u0105 polityczn\u0105 w Anglii. Dawny wiktoria\u0144ski porz\u0105dek i liberalny system gospodarczy opiewany przez Herberta Spencera pad\u0142y pod ciosami socjalizmu. A wszystkiemu winny jest Kuba Rozpruwacz, kt\u00f3ry jako posta\u0107 stworzona przez dziennikarza na u\u017cytek lewicowej propagandy nazywa\u0107 si\u0119 powinien raczej Kuba Radyka\u0142.<\/span><\/p>\r\n\r\n

<\/span><\/p>\r\n\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/span><\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/span><\/p>\r\n\r\n

Pierwodruk: \u201eOpcja na Prawo\u201d, 2005, nr 5.<\/span><\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n
\r\n [1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>Zob. Robert Haggard, <\/span>Jack the Ripper as the Threat of Outcast London<\/em> , \u201eEssays in History\u201d, 1993, nr 35, Wydzia\u0142 Historii Uniwersytetu Wirginii.<\/span><\/span>\r\n

<\/a> <\/span><\/p>\r\n\r\n

[2]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span> <\/span> \u201eThe Freeman. Ideas on Liberty\u201d, kwiecie\u0144 1996. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

Za: tomaszgabis.pl<\/a><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\n<\/span><\/span>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"31 sierpnia 1888 roku policjant John Neil patroluj\u0105cy p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105 dzielnic\u0119 Whitechapel na londy\u0144skim East Endzie – dzielnic\u0119, w kt\u00f3rej rozgrywaj\u0105 si\u0119 niekt\u00f3re powie\u015bci Karola Dickensa – znalaz\u0142 le\u017c\u0105ce w uliczce Buck Row okaleczone cia\u0142o prostytutki Mary Ann Nichols zwanej \u201ePolly\u201d. 8 wrze\u015bnia zamordowana zosta\u0142a kolejna prostytutka Annie Chapman, czyli \u201eCzarna Anka\u201d. Taki sam los […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8890"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8890"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8890\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}