{"id":87776,"date":"2016-05-30T18:39:35","date_gmt":"2016-05-30T22:39:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=87776"},"modified":"2016-05-30T18:40:21","modified_gmt":"2016-05-30T22:40:21","slug":"konserwatysci-w-prl-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=87776","title":{"rendered":"Konserwaty\u015bci w PRL – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

O<\/strong>drzucaj\u0105c uprawian\u0105 przez XIX-wieczne ruchy insurekcyjne, Polsk\u0105 Parti\u0119 Socjalistyczn\u0105 i pi\u0142sudczyk\u00f3w metod\u0119 rewolucyjnego falowania<\/em>, ale obawiaj\u0105c si\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107 tak\u017ce po narodowo-demokratyczn\u0105 metod\u0119 obrony czynnej<\/em> przez oddoln\u0105 organizacj\u0119 si\u0142 narodu, konserwaty\u015bci w PRL mechanicznie powielali metod\u0119 odg\u00f3rnego oddzia\u0142ywania<\/em><\/strong> przez rodzime elity na elity wroga, przyjmowan\u0105 przez ich XIX-wiecznych poprzednik\u00f3w. Nie wzi\u0119li jednak pod uwag\u0119 faktu, \u017ce metoda ta nie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 rezultatu w systemie totalitarnym, rz\u0105dzonym po \u201erewolucji nihilizmu\u201d i przez (okre\u015blenie Miko\u0142aja Bierdiajewa) \u201earystokracj\u0119 Chama\u201d.<\/p>

 <\/p>

Konserwaty\u015bci w PRL<\/h2>

\u201ePrehistoria\u201d – Konserwaty\u015bci w II RP<\/strong><\/h4>

Zmarginalizowani i prawie do ko\u0144ca rozbici wskutek:<\/p>

a) podzia\u0142\u00f3w dzielnicowych (zabor\u00f3w);<\/p>

b) podzia\u0142\u00f3w orientacyjnych z I wojny \u015bw.;<\/p>

c) odium \u201eugodowo\u015bci\u201d i \u201etr\u00f3jlojalizmu\u201d;<\/p>

d) ultrademokratycznej ordynacji wyborczej.<\/p>

Dlatego podstawowy dylemat: i\u015b\u0107 (a) z endecj\u0105, (b) z sanacj\u0105, (c) z Front Morges, (d) dzia\u0142a\u0107 samodzielnie.<\/p>

 <\/p>

Konserwaty\u015bci w II RP<\/p>

1<\/strong>) konserwaty\u015bci krakowscy (\u201eSta\u0144czycy\u201d) – Stronnictwo Prawicy Narodowej<\/strong> (SPN); 1907-32; organ – \u201eCzas\u201d<\/strong> (1848-1939).<\/p>

1a<\/strong>) secesja \u201ekonserwatyst\u00f3w integralnych\u201d – Stronnictwo Zachowawcze<\/strong> (1922-26); 1926-28 jako Klub Zachowawczo-Monarchistyczny<\/strong>; organ: \u201ePro Fide Rege et Lege\u201d.<\/p>

1b<\/strong>) konserwaty\u015bci wschodniogalicyjscy (\u201ePodolacy<\/strong>\u201d) – brak formalnej organizacji.<\/p>

2<\/strong>) konserwaty\u015bci z \u201eKongres\u00f3wki\u201d – Stronnictwo Polityki Realnej<\/strong> (SPR), 1905-23 (od 1918 – Stronnictwo Realnej Polityki Narodowej); 1923 – wch\u0142oni\u0119te przez wielkopolskich \u201eChrze\u015bcija\u0144skich Rolnik\u00f3w\u201d.<\/p>

3<\/strong>) konserwaty\u015bci wielkopolscy – Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowe Stronnictwo Rolnicze<\/strong> (ChNSR), 1920-25.<\/p>

1925 – w wyniku fuzji ChNSR z lwowskim Narodowo-Chrze\u015bcija\u0144skim Stronnictwem Ludowym (NChSL) – uwa\u017canym za \u201ejaczejk\u0119 endeck\u0105\u201d, powstaje Stronnictwo Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowe<\/strong> (SchN), jedyne w II RP ugrupowanie reprezentowane w Sejmie i Senacie (Klub Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowy; 23 pos\u0142\u00f3w i 10 senator\u00f3w). Potocznie zwane \u201egrup\u0105 Dubanowicza\u201d.<\/p>

1928 – secesja prosanacyjna z SChN: Stronnictwo Chrze\u015bcija\u0144sko-Rolnicze<\/strong> (SChR).<\/p>

4<\/strong>) konserwaty\u015bci wile\u0144scy, zw. potocznie \u201e\u017cubrami\u201d<\/strong> – najbardziej reakcyjni; do 1926 r. bez formalnej organizacji.<\/p>

Od 1922 ich organem dziennik \u201eS\u0142owo\u201d – redaktor Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz<\/strong> (monarchista).<\/p>

1926 – poparcie przewrotu majowego; zjazd w Nie\u015bwie\u017cu<\/strong> (25 X) – spotkanie z marsz. J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim. Do rz\u0105du wchodzi dw\u00f3ch \u201e\u017cubr\u00f3w\u201d (A. Meysztowicz i Karol Niezabytowski).<\/p>

Powstanie Organizacji Zachowawczej Pracy Pa\u0144stwowej<\/strong> w Wilnie i Zwi\u0105zku Zachowawczej Pracy Pa\u0144stwowej w Warszawie.<\/p>

XII 1926 – OZPP i ZZZP \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w Polsk\u0105 Organizacj\u0119 Zachowawczej Pracy Pa\u0144stwowej<\/strong> (POZZP) z Eustachym ks. Sapieh\u0105<\/strong> jako prezesem.<\/p>

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polit.-parlamentarna w ramach BBWR<\/strong> (m.in. sen. Wojciech hr. Rostworowski<\/strong>, wsp\u00f3\u0142autor konstytucji kwietniowej) – 22 pos\u0142\u00f3w w kadencji 1928-30 i 60 w kadencji 1930-35.<\/p>

Etapy zjednoczenia:<\/p>

1) VII 1927 – Komisja Porozumiewawcza SChN, SPN i POZZP<\/p>

2) 10 XII 1927 – Komitet Zachowawczy<\/strong> (SPN, POZZP, SChR)<\/p>

4) 27 II 1933 – Zjednoczenie Zachowawczych Organizacji Politycznych<\/strong> (ZZOP); prezes – Janusz ks. Radziwi\u0142\u0142<\/strong>.<\/p>

Ostateczne zjednoczenie na zje\u017adzie (480 os\u00f3b) 12 XII 1937 – Stronnictwo Zachowawcze<\/strong> (SZ)<\/p>

Kl\u0119ska bezkrytycznie prosanacyjnej opcji J. Radziwi\u0142\u0142a (acz poparcie Deklaracji<\/em> OZN);<\/p>

Prezes Rady Naczelnej i stronnictwa – sen. Adolf hr. Bni\u0144ski<\/strong> (\u201d\u00a0 1942), do 1926 r. sympatyk endecji, monarchista, prezes Akcji Katolickiej.<\/p>

\u00a0<\/h4>

\u201eNeokonserwaty\u015bci\u201d<\/h4>

5<\/strong>) odr\u0119bne miejsce – tzw. neokonserwaty\u015bci, \u201eimperiali\u015bci\u201d albo \u201emocarstwowcy\u201d – \u201ena styku\u201d m\u0142odzie\u017cy konserwatywnej oraz sanacji.<\/p>

Zwi\u0105zek Akademicki My\u015bl Mocarstwowa<\/strong> (1926), komendant Rowmund Pi\u0142sudski.<\/p>

Czasopismo: \u201eBunt M\u0142odych\u201d<\/strong> (1931) \/ \u201ePolityka\u201d<\/strong> (1937) – red. Jerzy Giedroyc.<\/p>

Manifest Polska Idea Imperialna<\/em><\/strong> (1938)<\/p>

Konserwatystami w tej grupie:<\/p>

Protektorzy: wojewoda lwowski Piotr Dunin-Borkowski, woj. pozna\u0144ski i dyplomata Roger hr. Raczy\u0144ski;<\/p>

Adolf<\/strong> (\u201d\u00a0 1944)) i Aleksander Boche\u0144scy<\/strong> (lwowski \u201eG\u0142os Zachowawczy\u201d 1927-28), Ksawery i Mieczys\u0142aw Pruszy\u0144scy<\/strong>, Aleksander Trzaska-Chrz\u0105szczewski<\/strong> (SChR), prof. Anatol Listowski, ze znakiem zapytania tak\u017ce Stefan Kisielewski.<\/p>

\u00a0<\/h4>

Konserwaty\u015bci w PRL<\/h4>

Spektrum postaw<\/strong><\/p>

Konserwatyst\u00f3w (zw\u0142. rozparcelowanych \u201ebe-zet\u00f3w\u201d) prywatne \u201e\u017cycie w ukryciu\u201d:<\/p>

– sen. II RP, dzia\u0142acz ZZOP i SZ, J\u00f3zef Wielowieyski<\/strong> (\u201d\u00a0 1951)<\/p>

– Aleksander Trzaska-Chrz\u0105szczewski<\/strong> (\u201d\u00a0 1957?), losy nieznane, po 1956 publikowa\u0142 w \u201eDzienniku Zachodnim\u201d<\/p>

– Leon Janta-Po\u0142czy\u0144ski<\/strong> (\u201d\u00a0 1961), 1948-58 kustosz Muzeum Piast\u00f3w \u015al\u0105skich w Brzegu, lecz przede wszystkim b. przyw\u00f3dca konserwatyst\u00f3w w II RP i nieformalny lider polskiej arystokracji<\/p>

 <\/p>

Janusz Radziwi\u0142\u0142<\/strong><\/p>

Janusz Franciszek ks. Radziwi\u0142\u0142<\/strong>, XIII ordynat na O\u0142yce (3 IX 1880 – 4 X 1967), dyr. Departamentu Stanu Rady Regencyjnej, sen. RP 1935-38<\/p>

1945 – drugie (pierwsze IX 1939, 3 miesi\u0105ce, przes\u0142uchania przez Beri\u0119 na \u0141ubiance) aresztowanie wraz z \u017con\u0105 i synem oraz 11 innymi arystokratami przez NKWD – do X 1947 zes\u0142anie w Krasnogorsku, gdzie umiera jego \u017cona Anna, po powrocie do Warszawy 3 tygodnie w wi\u0119zieniu UB;<\/p>

  • sta\u0142y kontakt z Prymasem S. Wyszy\u0144skim;<\/li>
  • \u201earbiter elegancji politycznej\u201d dla arystokracji;<\/li><\/ul>

    1961-62 – \u201esensacja prasowa\u201d: cykl wywiad\u00f3w KTT w \u201ePrzegl\u0105dzie Kulturalnym\u201d (nr 51\/52, 1, 2, 3).<\/p>

     <\/p>

    Konserwaty\u015bci w PRL<\/p>

    A<\/strong>) czynne \u017cycie publiczne, ale bez zaanga\u017cowanie politycznego<\/p>

    A1<\/strong>) – praca literacka:<\/p>

    • Wojciech hr. Rostworowski<\/strong>; \u201eTygodnik Powszechny\u201d (\u201d\u00a0 1952)<\/li>
    • J\u00f3zef Targowski<\/strong>, SPN, sen. II RP (BBWR); \u201eTyg. Powszechny\u201d, \u201eDzi\u015b i Jutro\u201d (\u201d\u00a0 1952) – tematy azjatyckie (1919-21 pose\u0142 w Japonii z akredytacj\u0105 w Chinach)<\/li><\/ul>

      A2<\/strong>) – praca naukowa:<\/p>

      • b. min skarbu, b. wiceprezes SZ Jerzy Michalski<\/strong>, prof. ekonomii UJ (\u201d\u00a0 1956)<\/li>
      • b. wiceprezes SZ Jan Gwiazdomorski<\/strong>, prof. prawa UJ, cz\u0142onek PAU i PAN (\u201d\u00a0 1977)<\/li>
      • prof. Anatol Listowski<\/strong>, dyr. Instytutu Uprawy, Nawo\u017cenia i Gleboznawstwa w Pu\u0142awach, cz\u0142onek i wiceprezes PAN (\u201d\u00a0 1987)<\/li><\/ul>

        A3<\/strong>) – \u201epozytywizm gospodarczy\u201d:<\/p>

        • b. sekretarz SPN, w 1934 r. za\u0142o\u017cyciel Zwi\u0105zku Polskiej My\u015bli Pa\u0144stwowej, red. \u201eNaszej Przysz\u0142o\u015bci\u201d, Jan Bobrzy\u0144ski<\/strong> (syn Micha\u0142a) – dyr. Zak\u0142ad\u00f3w Chemicznych w O\u015bwi\u0119cimiu (\u201d\u00a0 1951)<\/li>
        • Mieczys\u0142aw Pruszy\u0144ski<\/strong> – doradztwo ekonomiczne i finansowe, po 1980 tak\u017ce eseistyka hist.-polityczna (\u201d\u00a0 2005)<\/li>
        • w drugim, obok politycznego, nurcie swojej dzia\u0142alno\u015bci tak\u017ce Aleksander Boche\u0144ski<\/strong> (dyr. Browar\u00f3w Okocimskich, historiografia i publicysta gospodarcza)<\/li><\/ul>

          B<\/strong>) \u201epozytywizm pa\u0144stwowy\u201d – uznanie ci\u0105g\u0142o\u015bci pa\u0144stwa bez wzgl\u0119du na ustr\u00f3j i wst\u0105pienie do s\u0142u\u017cby dyplomatycznej<\/p>

          – Piotr Dunin-Borkowski<\/strong> (26 VI 1890 – 19 V 1949). Od 1946 w Rzymie, od 1947 konsul generalny; odwo\u0142any w maju 1949, umiera nagle w dniu podpisania protoko\u0142u zdawczo-odbiorczego.<\/p>

           <\/p>

          Konserwaty\u015bci w dyplomacji PRL<\/strong><\/p>

          – Ksawery Pruszy\u0144ski<\/strong> (4 XII 1907 – 13 VI 1950), publicysta \u201eCzasu\u201d i \u201eBuntu M\u0142odych\u201d; 1948-50 – pose\u0142 w Hadze. Ju\u017c przed wojn\u0105 enfant terrible obozu konserwatywnego z powodu reporta\u017cy Z czerwonej Hiszpanii (1937), pozornie obiektywnych, ale ze wskazaniem na Front Ludowy;<\/p>

          1943 – Margrabia Wielopolski<\/strong> – prezentystyczny manifest za przeorientowaniem si\u0119 na Rosj\u0119 i pogodzeniem si\u0119 z utrat\u0105 Kres\u00f3w. Jego \u015bmier\u0107 (w wypadku samochodowym w Niemczech, w drodze do Polski na \u015blub) nigdy nie wyja\u015bniona.<\/p>

          – J\u00f3zef Winiewicz<\/strong> (6 VI 1905 – 23 III 1984), przedwojenny \u201erolnik\u201d i sanator, 1930-39 red. \u201eDziennika Pozna\u0144skiego\u201d. Od 1945 w MSZ, 1947-56 ambasador PRL w Waszyngtonie, 1956-72 wiceminister SZ, reprezentant na sesjach ZO ONZ<\/p>

           <\/p>

          Od propa\u0144stwowo\u015bci do marksizmu<\/strong><\/p>

          – Konstanty Grzybowski<\/strong> (1901-1970), prawnik, historyk prawa i pa\u0144stwa; prof. UJ, cz\u0142onek PAN, prezes PTNP<\/p>

          • do 1934 dzia\u0142acz SPN i red. \u201eCzasu\u201d<\/li>
          • konflikt z prymasem A. Hlondem (list o masonerii)<\/li>
          • sanator, apologeta Konstytucji Kwietniowej<\/li>
          • zwalczanie Senatu w referendum (\u201eniedemokratyczny, albo niepotrzebny\u201d)<\/li>
          • 1946 wst\u0105pienie do PPS (1948 PZPR)<\/li>
          • przyj\u0119cie marksizmu<\/li>
          • publicystyczny udzia\u0142 w nagonce na prymasa S. Wyszy\u0144skiego podczas obchod\u00f3w Millenium Chrztu Polski<\/li><\/ul>

             <\/p>

            \u201eTygodnik Warszawski\u201d<\/strong><\/p>

            C<\/strong>) pr\u00f3ba opozycji legalnej na p\u0142aszczy\u017anie \u201emaksymalizmu katolickiego\u201d, czyli obrony pa\u0144stwa katolickiego (\u201etez ustrojowych\u201d Episkopatu Polski z 1946 r.), ale nie samodzielnie, lecz we wsp\u00f3\u0142pracy z innymi grupami: narodowcami (M. Grzegorczyk, W. Chrzanowski) i chadekami (ks. Z. Kaczy\u0144ski, K. Popiel) i unionistami (J. Braun, J. Hoppe) w oparciu o \u201eTygodnik Warszawski\u201d – rozbity jesieni\u0105 1948 r. (proces \u201esojusznik\u00f3w Gestapo\u201d, wieloletnie wyroki).<\/p>

            – Adam Grabowski<\/strong> (6 XI 1902 – 30 III 1986), przed wojn\u0105 redaktor \u201eCzasu\u201d i dyr. RN Organizacji Ziemia\u0144skich, w czasie wojny pracownik DIP Delegatury Rz\u0105du<\/p>

            • 1945 – udzia\u0142owiec i cz\u0142onek Zarz\u0105du Katolickiego Tow. Wydawniczego \u201eRodzina Polska\u201d, red. dzia\u0142u ekonomicznego \u201eTyg. Warszawskiego\u201d<\/li>
            • 1947 – wsp\u00f3\u0142organizator i skarbnik Prymasowskiej Rady Odbudowy Ko\u015bcio\u0142\u00f3w<\/li>
            • 1949 – aresztowany i skazany na 14 lat (odsiadywa\u0142 wyrok we Wronkach)<\/li><\/ul>

               <\/p>

              Konserwatywny \u201eaktywizm\u201d<\/strong><\/p>

              D<\/strong>) Konserwaty\u015bci w koncesjonowanych grupach katolickich:<\/p>

              • \u201eDzi\u015b i Jutro\u201d \/ Stowarzyszenie PAX<\/li>
              • Chrze\u015bcija\u0144skie Stowarzyszenie Spo\u0142eczne<\/li>
              • \u201eZnak\u201d \/ \u201eTygodnik Powszechny\u201d \/KIK-i<\/li>
              • Polski Zwi\u0105zek Katolicko-Spo\u0142eczny<\/li><\/ul>

                 <\/p>

                Konserwaty\u015bci w PAX<\/strong><\/p>

                D1<\/strong>) rdze\u0144 grupy Boles\u0142awa Piaseckiego – tygodnik \u201eDzi\u015b i Jutro\u201d (1945), Stowarzyszenie PAX (1947), Instytut Wydawniczy PAX (1949) – zasadniczo w genezie narodowo-radykalny (RNR- Falanga \/ Konfederacja Narodu), ale udzia\u0142 b. konserwatyst\u00f3w znacz\u0105cy, zw\u0142aszcza koncepcyjnie.<\/p>

                – Aleksander Boche\u0144ski<\/strong> (6 VIII 1904 – 12 I 2001),\u00a0 pose\u0142 na Sejm Ustawodawczy 1947-52 (Katolicko-Spo\u0142. Klub Poselski), cz\u0142onek ZG PAX, 1962-85<\/p>

                IV 1945 – organizuje w Krakowie spotkanie dzia\u0142aczy katolickich i b. \u017co\u0142nierzy Konfederacji Narodu (W. K\u0119trzy\u0144ski) z Jerzym Borejsz\u0105; przedstawia koncepcj\u0119 prawicowej opozycji stoj\u0105cej na gruncie sojuszu z ZSSR; na jej czele proponuje postawi\u0107 B. Piaseckiego (aktualnie wi\u0119zionego przez Sowiet\u00f3w);<\/p>

                1947 – w Sejmie (St. Grabski: \u201eniezale\u017cny pose\u0142 w zale\u017cnym od Stalina Sejmie\u201d) odwo\u0142uje si\u0119 do neoslawizmu R. Dmowskiego;<\/p>

                1947 – Dzieje g\u0142upoty w Polsce<\/em>. Pamflety dziejopisarskie<\/em>.<\/p>

                • krytyka romantyzmu: to \u201esystem warto\u015bciowania, kt\u00f3ry k\u0142ad\u0142 w dzia\u0142aniach politycznych i ekonomicznych na pierwszym miejscu kryteria pozarozumowe. St\u0105d romantyzm by\u0142 zatrutym \u017ar\u00f3d\u0142e<\/strong>m, z kt\u00f3rego wyp\u0142yn\u0119\u0142y wszystkie nasze nieszcz\u0119sne powstania\u201d;<\/li>
                • apologia pozytywizmu<\/strong>: \u201etrzeba go widzie\u0107 na tle romantyzmu, z kt\u00f3rego wyr\u00f3s\u0142 jako samoobrona zdrowego organizmu przeciw samob\u00f3jczemu nowotworowi\u201d;<\/li>
                • romantyzmowi politycznemu, tradycji insurekcyjnej, przeciwstawia\u0142 nurt realizmu szukaj\u0105cego \u201erozumnej ugody<\/strong>\u201d (St. August – Staszic – ks. Adam Czartoryski przed 1830 r. – K. Drucki-Lubecki – mrgr Wielopolski – R. Dmowski);<\/li>
                • orientacj\u0119 prorosyjsk\u0105<\/strong> uzasadnia\u0142 tez\u0105 o przej\u0119ciu przez Rosj\u0119, po zaniku mocarstwowej pozycji Rzeczypospolitej, prymatu w \u015bwiecie s\u0142owia\u0144skim (by\u0142 zwolennikiem solidarno\u015bci wszechs\u0142owia\u0144skiej<\/strong>);<\/li>
                • P\u00f3\u017aniej doda\u0142 tak\u017ce w\u0105tek aktywizmu wewn\u0105trz-narodoweg<\/strong>o (przezwyci\u0119\u017caj\u0105cego ujemne cechy psychiki polskiej, w kt\u00f3rej feudalne warcholstwo po\u017ceniono z anarchiczn\u0105 cyganeri\u0105\u2026 i mylnie nazwano wolno\u015bci\u0105), zw\u0142. na polu gospodarczym: wsp\u00f3\u0142zawodnictwo mi\u0119dzy \u201etocz\u0105cymi walk\u0119 o byt\u201d narodami znajdzie rozwi\u0105zanie na polu post\u0119pu naukowo-ekonomiczno-techn0logicznego.<\/li><\/ul>

                  Poparcie stanu wojennego i gen. Jaruzelskiego (wst\u0105pienie do PRON)<\/p>

                  – wywiad Przeciw rozumnym sza\u0142em<\/em>, \u201eKierunki\u201d, 25 VII 1982, nr 16: rewolucja \u201eSolidarno\u015bci\u201d (\u201eanarchia\u201d i \u201ewarcholstwo\u201d)\u00a0 stworzy\u0142a \u201esytuacj\u0119 rewolucyjn\u0105\u201d, prowadz\u0105c\u0105 do \u201eupadku autorytetu w\u0142adzy\u201d, a sytuacj\u0119 rewolucyjn\u0105 mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107 tylko stwarzaj\u0105c sytuacj\u0119 kontrrewolucyjn\u0105<\/em>.<\/p>

                  Aleksander Boche\u0144ski. Czy by\u0142 konserwatyst\u0105<\/strong> i w jakim sensie?<\/p>

                  \u201ePod pewnymi wzgl\u0119dami mo\u017cna by mnie zaliczy\u0107 do tej kategorii ludzi my\u015bl\u0105cych politycznie: jest jednak pewna przeszkoda. Ot\u00f3\u017c codziennie rano chcia\u0142bym zmieni\u0107 wszystko i wszystkich z wyj\u0105tkiem tylko trzech rzeczy i dw\u00f3ch ludzi: nie chc\u0119 zmieni\u0107 idei uspo\u0142ecznienia \u015brodk\u00f3w produkcji, czyli ustroju socjalistycznego; systemu sojuszy mi\u0119dzynarodowych Polski, zw\u0142aszcza sojuszu z ZSRR i przede wszystkim zasady tolerancji dla wierze\u0144 religijnych. Z ludzi nie zmieni\u0142bym tylko genera\u0142a Jaruzelskiego i trenera Piechniczka\u201d.<\/p>

                  \u201eZasady\u201d:<\/p>

                  • Decydent musi decydowa\u0107;<\/li>
                  • Przekonania polityczne nie mog\u0105 by\u0107 tak niez\u0142omne jak wierzenia religijne, bo \u201ekoniunktury polityczne si\u0119 zmieniaj\u0105, a religia pozostaje taka sama. Przekonania polityczne powinny by\u0107 oparte na kalkulacji, na zimnej rachubie, a nie na uczuciach<\/strong>\u201d.<\/li>
                  • \u201eNajgorszy rz\u0105d w\u0142asny jest lepszy od najlepszego cudzego\u201d<\/li><\/ul>

                     <\/p>

                    Konstanty \u0141ubie\u0144ski<\/strong><\/p>

                    – Konstanty \u0141ubie\u0144ski<\/strong> (21 III 1910 – 25 IX 1977), pose\u0142 na Sejm (1952-76), od 1957 w ChSS, nast. w KIK (prezes 1969-72) i w \u201eZnak\u201d (1976 przew. Ko\u0142a Poselskiego), cz\u0142onek Rady Pa\u0144stwa, od 1971 wiceprzew. OK FJN<\/p>

                    – List otwarty do Pana Juliusza \u0141ady<\/em>, \u201eDzi\u015b i Jutro\u201d 1948, nr 49 – w imieniu PAX deklaracja opowiedzenia si\u0119 za socjalizmem<\/strong> jako ustrojem spo\u0142eczno-gospodarczym, ale opartym na \u201ewielo\u015bwiatopogl\u0105dowo\u015bci\u201d.<\/p>

                     <\/p>

                    Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz<\/strong><\/p>

                    – Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz<\/strong> (18 XII 1896 – 18 II 1966)<\/p>

                    Do 1956 r. emigrant<\/strong>, \u201eniez\u0142omny\u201d wobec Ja\u0142ty\u00a0 i \u201elegalista\u201d Konstytucji Kwietniowej oraz w\u0142adz RP na wychod\u017astwie (\u201eZamek\u201d).<\/p>

                    8 VI 1954 – 21 VI 1955, premier rz\u0105du emigracyjnego.<\/p>

                    Druga strona medalu: ju\u017c od 1947 r. poufne kontakty z emisariuszami Warszawy (A. Boche\u0144ski, J. Putrament, B. Singer), wreszcie wprost z rezydentami wywiadu PRL (M. Reich-Ranicki, Jerzy Klinger); zarejestrowany jako KO \u201eRober\u201d<\/strong>: odmawia pisania raport\u00f3w, ale udziela wielu informacji i przyjmuje pieni\u0105dze w postaci zaliczek na ksi\u0105\u017cki.<\/p>

                    Kontekst: 1) nienawi\u015b\u0107 do Anglosas\u00f3w, traktuj\u0105cych nas instrumentalnie; 2) \u201egnicie\u201d emigracji \/afera Bergu\/; 3) przeorientowanie na orientacj\u0119 prorosyjsk\u0105<\/strong> (argumenty analogiczne jak u Boche\u0144skiego); nieszcz\u0119\u015bciem Polski w 1945 r. brak wp\u0142ywowej grupy antykomunistycznej, kt\u00f3ra by podsun\u0119\u0142a Stalinowi pomys\u0142 rozwi\u0105zania \u201efi\u0144skiego\u201d<\/strong>.<\/p>

                    14 VI 1956 – powr\u00f3t do Polski<\/strong> (z opraw\u0105 propagandow\u0105 w\u0142adz), poprzedzony patetyczn\u0105 deklaracj\u0105 w londy\u0144skim \u201eDzienniku Polskim\u201d – g\u0142. argument, \u017ce nie mo\u017cemy liczy\u0107 na ch\u0119\u0107 pa\u0144stw zachodnich wy\u0142\u0105czenia Polski z systemu pa\u0144stw prosowieckich; wiara, \u017ce \u201eliberalizacja\u201d \u201eb\u0119dzie trwa\u0142a i przyniesie naszemu narodowi ulg\u0119\u201d.<\/p>

                    – Pierwsze lata triumfalne pod wzgl\u0119dem literackim i osobistej popularno\u015bci, ale dzia\u0142alno\u015bci politycznej sensu proprio<\/em> nie podejmuje; wi\u0105\u017ce si\u0119 z koncernem prasowym PAX, ale do niego nie wst\u0119puje; pisze nawet do \u201eTrybuny Ludu\u201d (zaproponowa\u0142\u2026 k\u0105cik heraldyczny!). Poza pamfletami na emigracj\u0119 (Londyniszcze) wydaje ksi\u0105\u017cki eseistyczno-historyczne, a nie publicystyczne.<\/p>

                    Od 1964 r. dzia\u0142ania opozycyjne:<\/p>

                    • III 1964 – podpisuje List 34<\/em>; nast\u0119pstwem – wym\u00f3wienie mu wsp\u00f3\u0142pracy przez pras\u0119 Paxowsk\u0105 oraz rozwi\u0105zanie um\u00f3w wydawniczych;<\/li>
                    • Publikuje pod nazwiskiem ksi\u0105\u017ck\u0119 (Polityka Becka<\/em>) w paryskim Instytucie Literackim;<\/li>
                    • Od X 1964 do VI 1965 pisze polityczne korespondencje z kraju do paryskiej \u201eKultury\u201d pod pseudonimem Gaston de Cerizay<\/em><\/strong>; szybko rozszyfrowany – 22 VI 1965\u00a0 oficjalnie przedstawiono mu zarzuty rozpowszechnianie fa\u0142szywych wiadomo\u015bci o PRL;<\/li>
                    • 5 XI 1965 zostaje skre\u015blony z listy cz\u0142onk\u00f3w SDP;<\/li>
                    • W li\u015bcie z 27 X 1965 do M.K. Pawlikowskiego pisze: \u201emarz\u0119 tylko o tym, \u017ceby mnie wsadzili do wi\u0119zienia, by\u0142oby to niez\u0142e zako\u0144czenie w encyklopedii has\u0142a: Stanis\u0142aw Mackiewicz\u201d.<\/li>
                    • Mimo gotowego ju\u017c 3 XI 1965 aktu oskar\u017cenia, do procesu nie dochodzi wskutek zgonu pisarza.<\/li><\/ul>

                       <\/p>

                      Konserwaty\u015bci w ChSS<\/strong><\/p>

                      1957-89 – Chrze\u015bcija\u0144skie Stowarzyszenie Spo\u0142eczne, secesja z PAX, g\u0142. organ \u201eZa i Przeciw\u201d<\/p>

                      – formalna specyfika: ponadkonfesyjno\u015b\u0107 (zw\u0142. prawos\u0142awni), faktycznie: dywersja wobec Ko\u015bcio\u0142a na odcinku ekumenizmu;<\/p>

                      – szczeg\u00f3lny stopie\u0144 nasycenia agentur\u0105, m.in. prezes w l. 1974-89 – TW \u201eMariusz\u201d, Kazimierz Morawski (1929-2012), mason, cz\u0142onek Wielkiego Wschodu Polski<\/p>

                      – b. \u201eneokonserwatysta\u201d Jan Frankowski<\/strong> (21 IV 1912 – 7 II 1976), prezes ChSS i red. nacz. \u201eZa i Przeciw\u201d, pose\u0142 na Sejm 1969-72<\/p>

                      – brat ostatniego redaktora \u201eCzasu\u201d, Jana Moszy\u0144skiego (\u201d\u00a0 1943 w Auschwitz), Edmund Moszy\u0144ski<\/strong> (1912 – 26 XI 2004), red. \u201eTygodnika Polskiego\u201d; Ludzie i czasy \u201eCzasu\u201d (Toru\u0144 2004)<\/p>

                       <\/p>

                      \u201eZnak\u201d \/ \u201eTygodnik Powszechny\u201d \/Kluby Inteligencji Katolickiej<\/strong><\/p>

                      W latach 1945-53 pod auspicjami Kurii Krakowskiej (abp Adam S. kard. Sapieha), w redakcji i w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w przedstawiciele r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk: chadecy (ks. J. Piwowarczyk), konserwaty\u015bci, narodowcy; po 1956 ju\u017c zdecydowana dominacja personalizmu \u00c3\u00a0 la Maritain (J. Turowicz) i progresizmu;<\/p>

                      1946 – Stanis\u0142aw Stomma: program \u201eminimalizmu katolickiego\u201d (obrona tylko na polu religii i kultury).<\/p>

                       <\/p>

                      Stefan Kisielewski<\/strong><\/p>

                      – Stefan Kisielewski<\/strong> (7 III 1911 – 27 IX 1991), pose\u0142 na Sejm z grupy \u201eZnak\u201d 1957-65<\/p>

                      • \u015brodowisko rodzinne: \u201elewica sanacyjna\u201d (ojciec Zygmunt, pisarz i PPS-owiec, zgorszony zainteresowaniem syna pismami Dmowskiego, a potem Sta\u0144czyk\u00f3w i historycznej szko\u0142y krakowskiej);<\/li>
                      • zwi\u0105zek z \u201eBuntem M\u0142odych\u201d\/\u201ePolityk\u0105\u201d i zwalczanie trzech \u201eterroryzm\u00f3w ideowych\u201d: komunistycznego, ONR-owskiego i demoliberalnego (\u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d);<\/li>
                      • pierwszy pomys\u0142 na \u017cycie po 1945 r.: by\u0107 \u201epolskim Rochefortem<\/strong>\u201d (dziennikarz – pamflecista zwalczaj\u0105cy Napoleona III \u201ez pomoc\u0105 satyry, ironii, aluzji, kpiny jawnej czy zamaskowanej); narodziny \u201eKisiela\u201d – felietonisty (wy\u017cyny finezji w: Historia tubki z klejem<\/em>. Felieton optymistyczny<\/em>, z 1952 r.) Ale to \u201eskazanie na b\u0142aze\u0144stwo\u201d w zast\u0119pczej formie, a Kisielewski chcia\u0142by by\u0107 politykiem albo przynajmniej \u201epowa\u017cnym\u201d publicyst\u0105 politycznym, jak Walter Lippman, kt\u00f3rego czyta ca\u0142y \u015bwiat polityczny;<\/li>
                      • jednak od B. Piaseckiego us\u0142ysza\u0142: \u201ebolszewicy nie wyjd\u0105 z Polski przez najbli\u017csze 50 lat, a reszt\u0119\u2026 trzeba sobie do\u015bpiewa\u0107\u201d. Co zatem robi\u0107?<\/li>
                      • credo<\/em> ideowe w Polityka i sztuka<\/em> (1949): w polityce nale\u017cy broni\u0107 nie tyle egzystencji narodu i kultury – bo te obroni\u0105 si\u0119 same – lecz polskiej racji stanu<\/strong>, a w tym celu nale\u017cy uaktywni\u0107 politycznie katolicyzm<\/strong>, bo to jedyna kompletna alternatywa duchowa i cywilizacyjna tak dla marksizmu, jak dla liberalizmu;<\/li>
                      • potrzeba syntezy<\/strong> dwu g\u0142. polskich tradycji politycznych: \u201eromantyczno-heroicznej\u201d<\/strong> (R. Traugutt, J. Pi\u0142sudski) i \u201eracjonalno-organicznej\u201d<\/strong> (A. Wielopolski, R. Dmowski).<\/li><\/ul>

                         <\/p>

                        \u201eNeopozytywizm\u201d<\/strong><\/p>

                        Po Pa\u017adzierniku 1956: \u201eetap m\u00f3wienia TAK<\/strong>\u201d (\u201eoczywi\u015bcie nie marksizmowi, nie komunizmowi, w moim wypadku nawet nie socjalizmowi, ale u\u0142o\u017ceniu nareszcie sprawy polskiej na p\u0142aszczy\u017anie demokracji, realizmu, pragmatyzmu, patriotyzmu konkretnego, porozumienia mi\u0119dzy \u015bwiatopogl\u0105dami, syntezy, odbudowy entuzjazmu\u201d);<\/p>

                        – to (wymy\u015blona wsp\u00f3lnie ze Stanis\u0142awem Stomm\u0105) koncepcja neopozytywizmu<\/strong>, gwoli uzasadnienia wsp\u00f3\u0142pracy katolik\u00f3w z ekip\u0105 Gomu\u0142ki na gruncie polskiej racji stanu i pogodzenia si\u0119 z ograniczeniem suwerenno\u015bci wobec ZSSR (Kisielewski zawsze pisze \u201eRosja\u201d, ignoruj\u0105c ideologi\u0119), ale obecno\u015b\u0107 w Bloku Wschodnim ma by\u0107 sui generis misj\u0105 cywilizacyjn\u0105<\/strong> Polski i polskiego katolicyzmu (jak Grek\u00f3w w Imperium Rzymskim) – \u201epomostu obrotowego<\/strong>\u201d Zach\u00f3d – Wsch\u00f3d.<\/p>

                         <\/p>

                        Pora\u017cka neopozytywizmu<\/strong><\/p>

                        – Kisielewski w Sejmie (Ko\u0142o Poselskie \u201eZnak\u201d) narusza jednak niepisan\u0105 konwencj\u0119 zabierania g\u0142osu przez pos\u0142\u00f3w katolickich tylko w sprawach stricte ko\u015bcielnych (najch\u0119tniej interweniuje w sprawach gospodarczych); skutek: w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 Z. Kliszki i pretensje koleg\u00f3w (S. Stomma, J. Zawieyski);<\/p>

                        –\u00a0 po podpisaniu Listu 34<\/em> – wyeliminowany; 1968 – s\u0142owa o \u201edyktaturze ciemniak\u00f3w\u201d i pobicie;<\/p>

                        –\u00a0 od 1967\u00a0 r. wydaje pod pseudonimem Tomasz Stali\u0144ski<\/em><\/strong> powie\u015bci polityczne w Instytucie Literackim \u201eKultury\u201d;<\/p>

                        – odt\u0105d zawsze w opozycji<\/strong>, ale zawsze \u201esyngularny\u201d (\u201eJednostka Kisiel<\/strong>\u201d), krytyczny tak\u017ce wobec niej, zawsze pesymistyczny (\u201ew ko\u0144cu wszyscy oberwiemy\u201d) i \u201ezrz\u0119dz\u0105cy\u201d (\u201eustroju si\u0119 nie zmieni, trzeba jednak dzia\u0142a\u0107, aby wychowywa\u0107 zarazem rz\u0105dz\u0105cych i rz\u0105dzonych. (\u2026) dzia\u0142alno\u015b\u0107 tylko do pewnych granic, aby nie dosz\u0142o do sowieckich czo\u0142g\u00f3w\u201d – Dzienniki<\/em>, 19 XI 1976).<\/p>

                         <\/p>

                        Czynnik sta\u0142y: Rosja<\/strong><\/p>

                        – Czynnikiem trwa\u0142ym w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci zale\u017cno\u015b\u0107 od Rosji (nie przewiduje te\u017c rozk\u0142adu wewn\u0119trznego ZSSR), natomiast stawk\u0105 gry – dezideologizacja PRL<\/strong>: \u201eP\u00f3jdziemy z Rosj\u0105, ale nie chcemy marksizmu-leninizmu – takie jest moje caeterum censeo<\/em>\u201d (Wszystko inaczej<\/em>, 1986); tak\u017ce za utrzymanie podzia\u0142u Niemiec, bo jedyny wariant zjednoczenia oznacza ich \u201eneutralizacj\u0119\u201d, a to ostatecznie zgubi spraw\u0119 polsk\u0105.<\/p>

                         <\/p>

                        Geopolityka<\/strong><\/p>

                        Czy geopolityka<\/em> <\/strong>straci\u0142a znaczenie<\/em>? (\u201eRes Publica\u201d, 1\/1979)<\/p>

                        • polityka \u201edw\u00f3ch wrog\u00f3w\u201d zab\u00f3jcza, trzeba zdecydowa\u0107 si\u0119 na jednego wroga i jednego przyjaciela:<\/li>
                        • po Ja\u0142cie jeste\u015bmy w strefie rosyjskiej i chc\u0105c realizowa\u0107 polsk\u0105 racj\u0119 stanu musimy mie\u0107 zaufanie Rosji;<\/li>
                        • cel: \u201efinlandyzacja\u201d Polski, czyli – \u201eomijaj\u0105c s\u0142ug\u0119 dosta\u0107 si\u0119 do pana\u201d – wyt\u0142umaczy\u0107 Rosjanom<\/strong>, \u017ce w razie perturbacji mi\u0119dzynarodowych w\u0142adza s\u0142aba, niepopularna, niekompetentna (scil. komunistyczna) nie b\u0119dzie dla nich pewnym i wystarczaj\u0105cym partnerem geopolitycznym;<\/li>
                        • ale to zimna kalkulacja<\/strong>, a nie sprawa moralno\u015bci (jak pisze \u201eidiota Turowicz\u201d) i nie wymaga w post\u0119powania z Rosjanami \u201ewazeliniarstwa\u201d (\u201ejedyny spos\u00f3b, kt\u00f3ry zna Stomma\u201d), chocia\u017c ofert\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy trzeba Rosjanom ugarnirowa\u0107<\/em> \u201ejak\u0105\u015b deklaracj\u0105 ideow\u0105 czy mi\u0142osn\u0105\u201d.\u00a0<\/li><\/ul>

                           <\/p>

                          Antysocjalizm i krytyka \u201eSolidarno\u015bci\u201d<\/strong><\/p>

                          Inny constans<\/em> – ideowy Kisielewskiego to odrzucenie socjalizmu<\/em>, z naciskiem na kwestie gospodarcze (Na czym polega socjalizm?<\/em>, 1979);<\/p>

                          Konsekwencj\u0105 tak\u017ce od pocz\u0105tku sceptycyzm, a potem otwarta krytyka \u201eSolidarno\u015bci\u201d<\/strong> (Wst\u0119p do programu opozycji<\/em>, \u201eKultura\u201d, 1-2\/1984); jej najwa\u017cniejszy mankament to wewn\u0119trzna sprzeczno\u015b\u0107<\/strong> mi\u0119dzy emocjonalnym antykomunizmem<\/strong> a realnymi interesami<\/strong> trzonu jej mas cz\u0142onkowskich, czyli robotnik\u00f3w wielkoprzemys\u0142owych (klasy sztucznie wyhodowanej w \u201elaboratorium\u201d stalinowskiej industrializacji), kt\u00f3ra faktycznie (cho\u0107 bezwiednie) pragnie zakonserwowania socjalizmu; te interesy b\u0119d\u0105 si\u0119 musia\u0142y kiedy\u015b zderzy\u0107 z reformami rynkowymi.<\/p>

                          – Konsekwencje osobiste: wst\u0105pienie do RPR\/UPR J. Korwin-Mikkego oraz entuzjazm dla deregulacyjnych reform ministra M. Wilczka<\/strong>.<\/p>

                           <\/p>

                          \u201eNowi konserwaty\u015bci\u201d<\/strong><\/p>

                          Lata 70. – \u201enowi konserwaty\u015bci\u201d w sensie:<\/p>

                          – bez tradycji rodzinnej, \u015brodowiskowej i organizacyjnej;<\/p>

                          – pochodzenia \u017cydowskiego;<\/p>

                          – o powik\u0142anej i po cz\u0119\u015bci \u201emrocznej\u201d genealogii lewicowej;<\/p>

                          – intelektuali\u015bci, kt\u00f3rzy \u201ewymy\u015blili\u201d sw\u00f3j konserwatyzm przez studiowanie literatury polskiej i powszechnej;<\/p>

                          – konwertyci na katolicyzm;<\/p>

                           <\/p>

                          Pawe\u0142 Hertz<\/strong> i Henryk Krzeczkowski<\/strong><\/p>

                          – Pawe\u0142 Hertz<\/strong> (29 X 1918 – 13 V 2001), poeta, eseista, edytor i t\u0142umacz<\/p>

                          – pochodzenie: liberalna bur\u017cuazja \u017cydowska;<\/p>

                          – 1940 aresztowanie we Lwowie przez NKWD, 8 lat \u0142agru, 1944 ponowne aresztowanie 1944-45;<\/p>

                          – po powrocie: \u201eKu\u017anica\u201d, \u201erozrachunki inteligenckie\u201d, PZPR (wyst. 1957);<\/p>

                          – Zbi\u00f3r poet\u00f3w polskich XIX wieku – konserwatyzm kulturowy (\u0141ad i nie\u0142ad);<\/p>

                          – krytyka mentalno\u015bci lewicowo-liberalnej inteligencji warszawskiej (\u201epanna Izabela \u0141\u0119cka\u201d) i kosmopolityzmu. \u201eTorys z ulicy Czackiego\u201d<\/p>

                          – Henryk Krzeczkowski<\/strong> [w\u0142a\u015bc. Herman Gerner] (19 IV 1921 – 28 XII 1985), t\u0142umacz, eseista i publicysta (pseud. Miko\u0142aj Sawulak, XYZ)<\/p>

                          Biografia i jej \u201eciemna strona\u201d:<\/p>

                          • w armii Berlinga skierowany do II Oddzia\u0142u (wywiad i kontrwywiad), bo zna\u0142 j\u0119zyki; wys\u0142any do Pary\u017ca, by inwigilowa\u0107 \u201eKultur\u0119\u201d autodemaskuje si\u0119 przed Giedroyciem; w 1950 prowokuje w kasynie awantur\u0119, aby zosta\u0107 wyrzuconym z wojska ;<\/li>
                          • w 1957 mia\u0142 zosta\u0107 sekretarzem \u201eEuropy\u201d (autor bonmotu: \u201ePanowie, nie dajmy si\u0119 zwariowa\u0107!\u201d);<\/li>
                          • w latach 60. nawr\u00f3cenie na katolicyzm;<\/li>
                          • pobyt w Anglii, maniery \u201eOxfordczyka\u201d;<\/li>
                          • w latach 70. wchodzi do \u201eTygodnika Powszechnego\u201d;<\/li>
                          • broszury polityczne w wydawnictwach emigracyjnych (pod pseudonimem);<\/li>
                          • w 1984 jeden z inicjator\u00f3w Klubu Dyskusyjnego \u201eDziekania\u201d<\/li><\/ul>

                             <\/p>

                            Postawa zachowawcza<\/strong><\/p>

                            Krzeczkowski to pierwszy i w\u0142a\u015bciwie jedyny autor w PRL, kt\u00f3ry otwarcie artyku\u0142uje sens konserwatyzmu (Uroki postawy zachowawczej<\/em>, \u201eTyg. Powsz.\u201d 34\/1976); jej patronami Cat-Mackiewicz i Evelyn Waugh; jej wyr\u00f3\u017cnikiem<\/strong> – i wyj\u0105tkowo\u015bci\u0105 to – \u017ce nie da si\u0119 jej uj\u0105\u0107 w \u201enaukowopodobne formu\u0142ki\u201d; jej sednem<\/strong> to, \u017ce jest odpowiedzi\u0105 na rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra obra\u017ca poczucie \u0142adu, rzetelno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci; jej warto\u015b\u0107<\/strong> sprawdza si\u0119 w tym, \u017ce umo\u017cliwia ona zakre\u015blenie granic dopuszczalnego dzia\u0142ania.<\/p>

                             <\/p>

                            Sens konserwatyzmu<\/strong><\/p>

                            • Zasada ci\u0105g\u0142o\u015bci<\/strong>: normalnie (u \u201enarod\u00f3w pa\u0144stwowych\u201d) sprowadza si\u0119 do pragmatycznego czuwania na realizowaniem swojej racji stanu; ale u narod\u00f3w, kt\u00f3re (jak polski) utraci\u0142y ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 bytu politycznego wagi nabiera ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 my\u015bli i woli bycia narodem pa\u0144stwowym (dlatego ceni\u0107 nale\u017cy ka\u017cd\u0105 szko\u0142\u0119, kt\u00f3ra to na sw\u00f3j spos\u00f3b artyku\u0142uje: konserwatywn\u0105, narodow\u0105 i pi\u0142sudczykowsk\u0105);<\/li>
                            • Europeizm<\/strong> rozumiany jako wsp\u00f3lnota starych narod\u00f3w pa\u0144stwowych, z kt\u00f3rych ka\u017cdy ma swoj\u0105 indywidualno\u015b\u0107 i nawet misj\u0119, oraz jako proces realizacji idea\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich<\/strong>, promieniuj\u0105cych ze Stolicy Piotrowej;<\/li><\/ul>
                              • Religijno-pos\u0142anniczy sens idei narodowej<\/strong>, kt\u00f3ra bez tego staje si\u0119 egoistyczn\u0105 postaw\u0105 plemienn\u0105; nawi\u0105zanie do mesjanistycznego konserwatyzmu Z. Krasi\u0144skiego<\/strong> (odczyt na konferencji w Ty\u0144cu pod patronatem abpa K. kard. Wojty\u0142y: Religijno\u015b\u0107 Krasi\u0144skiego<\/em>, \u201eZnak\u201d, 1974, nr 244);<\/li>
                              • Zesp\u00f3\u0142 norm moralnych, estetycznych\u00a0 ideowych, bior\u0105cych uzasadnienie z elementarnej \u201eprostej prawdy\u201d<\/strong>, \u017ce nie wszystko, na co mamy ochot\u0119, wolno nam robi\u0107; \u017ce nie wszystko, co si\u0119 nam podoba, zas\u0142uguje na uznanie;<\/li>
                              • Kultur\u0119 ocali\u0107 mo\u017ce tylko (zachowuj\u0105ca pewn\u0105 homogeniczno\u015b\u0107) organiczna elita<\/strong> stra\u017cnik\u00f3w tradycji i \u0142adu moralnego;<\/li>
                              • Absolutne normy moralne<\/strong> musz\u0105 obowi\u0105zywa\u0107 w \u017cyciu publicznym<\/strong>,\u00a0 a system prawny winien by\u0107 rozwini\u0119ciem Dekalogu;<\/li>
                              • W polityce norm\u0105 nadrz\u0119dn\u0105 jest cnota roztropno\u015bci<\/strong>, tak, aby osi\u0105ga\u0107 narodowe cele bez nadmiernego ryzykowania narodow\u0105 egzystencj\u0105.<\/li><\/ul>

                                 <\/p>

                                \u201eNiewierni uczniowie\u201d<\/strong><\/p>

                                Wychowankowie Hertza i Krzeczkowskiego (oraz Kisielewskiego):<\/p>

                                – Marcin Kr\u00f3l<\/strong> i Wojciech Karpi\u0144ski<\/strong>, Sylwetki polityczne XIX wieku<\/em> (1974);<\/p>

                                – \u201eRes Publica\u201d (1979-81).<\/p>

                                Jednak p\u00f3\u017aniej ewolucja ku demoliberalizmowi i \u201esalonowi warszawskiemu\u201d.<\/p>

                                 <\/p>

                                Konserwatywny \u201eentryzm\u201d w PZPR<\/strong><\/p>

                                – prof. Bronis\u0142aw \u0141agowski<\/strong> (ur. 8 II 1937), filozof, historyk idei, t\u0142umacz<\/p>

                                – \u201edywersja\u201d intelektualna (przek\u0142ady i seminaria z my\u015blicieli i kierunk\u00f3w filozoficznych alternatywnych wobec marksizmu i antymarksistowskich);<\/p>

                                – r\u00f3wnoleg\u0142a krytyka w\u0142adz i opozycji, my\u015blenia utopijnego i ideologicznego;<\/p>

                                – 1 V 1982 – odczyt Filozofia rewolucji czy filozofia pa\u0144stwa?<\/em> – za t\u0105 drug\u0105;<\/p>

                                – realizm polityczny (Machiavelli, Mochnacki) i racjonalizm o\u015bwieceniowy;<\/p>

                                – synkretyzm konserwatyzmu ewolucyjnego (Burke), liberalizmu i lewicowo\u015bci (\u015bwiecko\u015b\u0107).<\/p>

                                 <\/p>

                                Eklektyczny \u201eko-libryzm\u201d<\/strong><\/p>

                                – Janusz Korwin-Mikke<\/strong> (ur. 27 X 1942)<\/p>

                                1978 – seminarium \u201ePrawica – Liberalizm – Konserwatyzm\u201d;<\/p>

                                1987 – Ruch Polityki Realnej (1989 – UPR)<\/p>

                                – mieszanka konserwatyzmu i liberalizmu (klasycznego);<\/p>

                                – \u017ar\u00f3d\u0142a ideowe: konserwatywno-liberalna i libertaria\u0144ska my\u015bl anglosaska; darwinizm spo\u0142eczny;<\/p>

                                – apologia \u201edzikiego\u201d (XIX-wiecznego) kapitalizmu;<\/p>

                                – bezwzgl\u0119dna refutacja wszelkiego socjalizmu (w tym narodowego) i etatyzmu;<\/p>

                                – antydemokratyzm;<\/p>

                                – sympatia dla monarchii autokratycznych (carska Rosja) i dyktatur (je\u015bli liberalne w gospodarce);<\/p>

                                – odwo\u0142ania do tradycji \u201eugodowej\u201d (margrabia Wielopolski, SPR);<\/p>

                                – \u201ekonserwatyzm form\u201d (tytulatura, pisownia etc.).<\/p>

                                 <\/p>

                                Ruch M\u0142odej Polski<\/strong><\/p>

                                1977 – Pismo M\u0142odych \u201eBratniak\u201d;<\/p>

                                1979-89 – RMP<\/p>

                                1982-90 – \u201ePolityka Polska\u201d<\/p>

                                Do 1981 w\u0105tki konserwatywne nik\u0142e, dominuj\u0105 narodowe (Aleksander Hall<\/strong>);<\/p>

                                W latach 80. rozchodzenie si\u0119 dwu tendencji: neokonserwatywnej w duchu ameryka\u0144skim (\u015brodowisko gda\u0144skie) i chrze\u015bcija\u0144sko-narodowej (Marek Jurek i \u015brodowisko pozna\u0144skie).<\/p>

                                 <\/p>

                                Na prze\u0142omie epok: kluby konserwatywne i monarchistyczne<\/strong><\/p>

                                7 III 1988 – Klub Zachowawczo-Monarchistyczny<\/strong> (Artur G\u00f3rski, Adam Gwiazda); \u201ePro Fide Rege et Lege\u201d;<\/p>

                                1988 – Klub Konserwatyst\u00f3w im. Aleksandra hr. Fredry<\/strong> \/Wroc\u0142aw\/ (Tomasz Gabi\u015b, Andrzej Ma\u015bnica); \u201eSta\u0144czyk\u201d (od 1986);<\/p>

                                15 IV 1989 – Klub Konserwatywny w \u0141odzi<\/strong> (Jacek Bartyzel, Kazimierz M. Ujazdowski);<\/p>

                                16 XI 1989 – Organizacja Monarchist\u00f3w Polskich<\/strong> (Adrian Nikiel);<\/p>

                                1990 – Klub Konserwatyst\u00f3w i Monarchist\u00f3w im. Stanis\u0142awa hr. Tarnowskiego<\/strong> \/Katowice\/ (Jacek Matusiewicz)<\/p>

                                 <\/p>

                                Konkluzje<\/strong><\/p>

                                1. Aktywno\u015b\u0107 polityczn\u0105 b\u0105d\u017a publicystyczno-polityczn\u0105 w PRL przejawia\u0142o prawie wy\u0142\u0105cznie najm\u0142odsze pokolenie konserwatyst\u00f3w II RP<\/strong>, urodzonych po 1900 r., zasadniczo tworz\u0105cych w latach 30. autonomiczn\u0105 grup\u0119 \u201eneokonserwatyst\u00f3w\u201d (\u201eBunt M\u0142odych\u201d\/\u201dPolityka\u201d) i planuj\u0105cych grupowe wej\u015bcie do polityki czynnej (i przej\u0119cie ster\u00f3w w obozie rz\u0105dz\u0105cym) w wyborach 1940 r.<\/p>

                                2. Aby dzia\u0142a\u0107 w radykalnie zmienionej sytuacji politycznej ludzie wywodz\u0105cy si\u0119 z tego \u015brodowiska musieli dokona\u0107 zmiany o 180\u00ba swojej orientacji geopolitycznej<\/strong>, poniewa\u017c wyznacznikiem tej grupy w latach 30. by\u0142 radykalny antysowietyzm, prometeizm, imperializm, d\u0105\u017cenie do rozbicia ZSSR i utworzenia buforowego pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego i vice versa geopolityczna orientacja proniemiecka.<\/p>

                                3. Za p\u0142aszczyzn\u0119 dzia\u0142ania politycy ci przyjmowali zasad\u0119 bezwzgl\u0119dnego legalizmu<\/strong>, co nale\u017cy do tradycji konserwatywnej, ale w warunkach \u201epraworz\u0105dno\u015bci socjalistycznej\u201d oznacza to de facto<\/em> udzia\u0142 w organizacjach koncesjonowanych przez parti\u0119 komunistyczn\u0105 oraz zgod\u0119 na bycia wyznaczanym przez ni\u0105 jako kandydaci w \u201ewyborach\u201d do Sejmu i Rad Narodowych.<\/p>

                                4. Uprawianie polityki nawet w tym zaw\u0119\u017conym sensie (wykluczaj\u0105cym do ko\u0144ca r\u00f3wnie\u017c marzenie o przej\u015bciu z poziomu stowarzysze\u0144 i klub\u00f3w do partii politycznej) by\u0142o od pocz\u0105tku niemo\u017cliwe pod szyldem konserwatyzmu<\/strong>, by\u0142o natomiast mo\u017cliwe pod szyldem katolickim<\/strong> lub chrze\u015bcija\u0144skim, co jednak automatycznie \u201erozwadnia\u0142o\u201d konserwatyst\u00f3w w zr\u00f3\u017cnicowanym \u015brodowisku chadek\u00f3w, narodowc\u00f3w, personalist\u00f3w, a nawet chrze\u015bcija\u0144skich socjalist\u00f3w.<\/p>

                                5. Z tego samego powodu wykluczone by\u0142o uprawianie konserwatyzmu<\/strong> jako filozofii politycznej<\/strong> w jej aspektach fundamentalnych, zw\u0142aszcza doktryny ustrojowej. Oznacza\u0142o to dalsze \u201erozwodnienie\u201d konserwatyzmu w Polsce, poniewa\u017c i w XIX w. konserwaty\u015bci z podobnych powod\u00f3w nie po\u015bwi\u0119cali temu zbyt wiele uwagi, konsekwencj\u0105 za\u015b tego okaza\u0142a si\u0119 ju\u017c od lat 80., a zw\u0142aszcza w III RP nadmierna podatno\u015b\u0107 i ma\u0142a odporno\u015b\u0107 na rozmaite pseudokonserwatywne mody ideologiczne nap\u0142ywaj\u0105ce z Zachodu, a zw\u0142aszcza z USA.<\/p>

                                6. Tym, co wobec powy\u017cszego pozostawa\u0142o konserwatystom by\u0142o: (a) przemycanie pewnych rudyment\u00f3w tradycji konserwatywnej w pracach historycznych lub we wspomnieniach, a przede wszystkim (b) uprawianie konserwatyzmu jako metody<\/strong> dzia\u0142ania politycznego – intencjonalnie rozwa\u017cnego, pot\u0119piaj\u0105cego wszelki \u201epolityczny romantyzm\u201d i liberum conspiro oraz nastawionego na perswazj\u0119 w kontaktach z funkcjonariuszami re\u017cimu komunistycznego.<\/p>

                                7. Odrzucaj\u0105c uprawian\u0105 przez XIX-wieczne ruchy insurekcyjne, PPS i pi\u0142sudczyk\u00f3w metod\u0119 rewolucyjnego falowania<\/em>, ale obawiaj\u0105c si\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107 tak\u017ce po narodowo-demokratyczn\u0105 metod\u0119<\/em> obrony czynnej<\/em> przez oddoln\u0105 organizacj\u0119 si\u0142 narodu, konserwaty\u015bci w PRL mechanicznie powielali metod\u0119 odg\u00f3rnego oddzia\u0142ywania<\/em><\/strong> przez elity na elity wroga, swoich XIX-wiecznych poprzednik\u00f3w. Nie wzi\u0119li jednak pod uwag\u0119 faktu, \u017ce metoda ta nie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 rezultatu w systemie totalitarnym, rz\u0105dzonym po \u201erewolucji nihilizmu\u201d i przez (okre\u015blenie M. Bierdiajewa) \u201earystokracj\u0119 Chama\u201d.<\/p>

                                8. Rehabilituj\u0105c tradycj\u0119, spos\u00f3b postrzegania rzeczywisto\u015bci oraz metody \u201epolityki ugodowej\u201d<\/strong> – przede wszystkim wobec Rosji – w ca\u0142ej historii najnowszej Polski, od tracenia przez ni\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u00a0 w XVIII w., konserwaty\u015bci PRL-owscy si\u0142\u0105 rzeczy tak\u017ce odchodzili od metapolitycznego rdzenia konserwatyzmu, poniewa\u017c polityka ta nie w ka\u017cdym wypadku by\u0142a uprawiana przez konserwatyst\u00f3w, bo wynika\u0142a z analizy sytuacji, a nie z doktryny (vide<\/em>: Stanis\u0142aw August, \u201ep\u00f3\u017any\u201d Staszic, pozytywi\u015bci warszawscy, libera\u0142owie z petersburskiego \u201eKraju\u201d, endecja po 1905 r.).\u00a0<\/p>

                                9. \u201eCzynnikiem sta\u0142ym\u201d w my\u015bleniu i dzia\u0142aniu\u00a0 ka\u017cdego konserwatysty w PRL, nawet tych, kt\u00f3rzy w latach 70. \u201eprzeszli do opozycji\u201d, by\u0142o prze\u015bwiadczenie, \u017ce wynik II wojny \u015bwiatowej ostatecznie przes\u0105dzi\u0142 geopolityczne miejsce Polski. Oznacza to, \u017ce u\u0142o\u017cenie dobrych stosunk\u00f3w z Rosj\u0105<\/strong>, a w\u0142a\u015bciwie sojusz z ni\u0105, jest nieodzowny, przy czym czynnik ideologiczny (komunizm) ma znaczenie przemijaj\u0105ce. Przes\u0142anie konserwatyst\u00f3w mo\u017cna uj\u0105\u0107 w formu\u0142\u0119: cywilizacyjnie i religijnie Polska jest na Zachodzie, ale politycznie na Wschodzie<\/strong>.<\/p>

                                10. W prze\u0142omowych latach 1988\/89 \u017cadne \u015brodowisko konserwatywne, ani stare, ani nowe, nie potrafi\u0142o znale\u017a\u0107 i zaproponowa\u0107 formu\u0142y i programu politycznego, kt\u00f3ry wyszed\u0142by poza \u201eklientelizm\u201d i \u201eradcostwo\u201d albo wzgl\u0119dem upadaj\u0105cej (czy te\u017c przepoczwarzaj\u0105cej si\u0119) ekipy ancien r\u00c3\u00a9gime<\/em>’u, albo solidarno\u015bciowego nowego \u201efrontu jedno\u015bci narodu\u201d. Jest to zapewne jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn marginalno\u015bci konserwatyzmu w \u015bwiecie realnej polityki III RP.<\/p>

                                prof. Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/h4>

                                \u00a0<\/h4>

                                \u00a0<\/h4>

                                Redakcja BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: Wy\u017cej przedstawione opracowanie „Konserwaty\u015bci w PRL” prof. Jacka Bartyzela jest wersj\u0105 przeformatowan\u0105 z PowerPoint<\/em>, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a do om\u00f3wienia tematu podczas wyk\u0142adu.<\/p>

                                Spotkanie mia\u0142o miejsce 17 marca 2016 r. w Sali Sesyjnej Urz\u0119du Miasta w Bydgoszczy, a organizatorem by\u0142 Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Bydgoszczy.<\/p>

                                Wszystkie podkre\u015blenia w tek\u015bcie pochodz\u0105 od Autora.<\/p>

                                Prezentacj\u0119 w formacie PowerPoint<\/em> mo\u017cna pobra\u0107 ze strony legitymizm.org<\/a><\/span><\/strong>.<\/p>

                                Fotorelacja ze spotkania – tutaj<\/a><\/strong><\/span><\/p>

                                \u00a0<\/h4>

                                \u00a0<\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Odrzucaj\u0105c uprawian\u0105 przez XIX-wieczne ruchy insurekcyjne, Polsk\u0105 Parti\u0119 Socjalistyczn\u0105 i pi\u0142sudczyk\u00f3w metod\u0119 rewolucyjnego falowania, ale obawiaj\u0105c si\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107 tak\u017ce po narodowo-demokratyczn\u0105 metod\u0119 obrony czynnej przez oddoln\u0105 organizacj\u0119 si\u0142 narodu, konserwaty\u015bci w PRL mechanicznie powielali metod\u0119 odg\u00f3rnego oddzia\u0142ywania przez rodzime elity na elity wroga, przyjmowan\u0105 przez ich XIX-wiecznych poprzednik\u00f3w. Nie wzi\u0119li jednak pod uwag\u0119 faktu, \u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[328,9],"tags":[35,195,30,92,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87776"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87776"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87776\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=87776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=87776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}