{"id":86648,"date":"2016-03-22T13:27:48","date_gmt":"2016-03-22T17:27:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=86648"},"modified":"2016-03-22T13:27:48","modified_gmt":"2016-03-22T17:27:48","slug":"przejrzyjcie-na-oczy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=86648","title":{"rendered":"Przejrzyjcie na oczy!"},"content":{"rendered":"

Zlewaczony do szpiku ko\u015bci Zach\u00f3d, nie od dzi\u015b rozrywany bombami islamskich terroryst\u00f3w (i ska\u017cony podobnym duchem zachodni Ko\u015bci\u00f3\u0142) najwi\u0119ksze zagro\u017cenie widzi w chrze\u015bcija\u0144skim fundamentalizmie.<\/strong><\/p>

We wrze\u015bniu 2015 roku papie\u017c Franciszek ostrzeg\u0142 na falach protestanckiego radia FM Milenium, \u017ce \u017cadna religia nie mo\u017ce si\u0119 uzna\u0107 za odporn\u0105 na fundamentalizm: Ka\u017cde wyznanie ma swoich fundamentalist\u00f3w<\/em> – powiedzia\u0142 argenty\u0144skiej rozg\u0142o\u015bni – kt\u00f3rzy oddalaj\u0105 ludzi od Boga i zmieniaj\u0105 Go w ideologi\u0119. W imi\u0119 tej ideologii zabijaj\u0105, niszcz\u0105 i znies\u0142awiaj\u0105<\/em>. Lawinowo rosn\u0105ce zjawisko prze\u015bladowa\u0144 chrze\u015bcijan w krajach islamskich w najlepszym przypadku czyni tak\u0105 moralistyk\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 niebezpiecznie nieostr\u0105. W najgorszym za\u015b – stawia j\u0105 niedaleko od k\u0142amstwa. A\u017c chcia\u0142oby si\u0119 bowiem zapyta\u0107: gdzie s\u0105 ci wsp\u00f3\u0142cze\u015bni chrze\u015bcija\u0144scy fundamentali\u015bci, kt\u00f3rzy zabijaj\u0105, niszcz\u0105 i znies\u0142awiaj\u0105<\/em>? Gdzie s\u0105 ekstremi\u015bci linczuj\u0105cy niewinnych za rzekome \u015bwi\u0119tokradztwo wobec Chrystusa, jak to si\u0119 dzieje w wielu pa\u0144stwach muzu\u0142ma\u0144skich przy cho\u0107by podejrzeniu o obraz\u0119 Mahometa? Gdzie s\u0105 Jezusowi fanatycy zmieniaj\u0105cy meczety w ko\u015bcio\u0142y? Gdzie radyka\u0142owie ko\u015bcielni zmuszaj\u0105cy inne wyznania do p\u0142acenia specjalnego podatku?<\/p>

Wrzucanie wszystkich wyzna\u0144 do jednego worka \u201efundamentalizmu\u201d neguje podstawowy fakt istnienia r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy radykalizmem w poszczeg\u00f3lnych religiach. Radykalny chrze\u015bcijanin jest gotowy odda\u0107 swoje \u017cycie doczesne za to, \u017ce Jezus jest Zbawicielem \u015bwiata. Mo\u017ce to uczyni\u0107 na spos\u00f3b krwawy, dochowuj\u0105c wierno\u015bci Chrystusowi nawet za cen\u0119 \u015bmierci – wtedy staje si\u0119 m\u0119czennikiem za wiar\u0119 – lub w spos\u00f3b bezkrwawy, ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 Bogu w ramach swego powo\u0142ania, czego najbardziej \u201eradykalnym\u201d przejawem jest konsekrowanie w\u0142asnego \u017cycia w zakonie kontemplacyjnym.<\/p>

Fundamentalizm islamski – zar\u00f3wno w swoim wydaniu historycznym, jak i wsp\u00f3\u0142czesnym – wygl\u0105da jednak nieco inaczej, jakby na z\u0142o\u015b\u0107 Ojcu \u015awi\u0119temu, kt\u00f3ry z takim zapa\u0142em przekonuje w Evangelii Gaudium<\/em> (253), \u017ce prawdziwy islam i poprawna interpretacja Koranu sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 wszelkiej przemocy<\/em>.<\/p>

W s\u0142owach papie\u017ca Franciszka echem odbijaj\u0105 si\u0119 jednocze\u015bnie dwie perspektywy, kluczowe w kszta\u0142towaniu opinii publicznej na temat islamu i jej podej\u015bcia do religii Mahometa. S\u0105 nimi uniwersalizm oraz relatywizm.<\/p>

Relatywizm naucza, \u017ce nie ma jednej prawdziwej religii, ale \u017ce przy zachowaniu r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy nimi, kt\u00f3re nale\u017cy uszanowa\u0107, ka\u017cda z nich jest prawdziwa w takim samym stopniu. Z kolei uniwersalizm g\u0142osi, \u017ce wszystkie religie \u015bwiata wyznaj\u0105 jeden i ten sam zestaw warto\u015bci etycznych i moralnych – wsp\u00f3lnych dla ca\u0142ej ludzko\u015bci wszelkich wyzna\u0144.<\/p>

Przez uniwersalistyczne okulary patrzy prezydent Barack Obama. Wystarczy przypomnie\u0107 jego przem\u00f3wienie wyg\u0142oszone w Kairze w roku 2009, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142, \u017ce warto\u015bci islamu i Ameryki pokrywaj\u0105 si\u0119 i maj\u0105 wsp\u00f3lne zasady – zasady sprawiedliwo\u015bci i post\u0119pu, tolerancji i godno\u015bci wszystkich istnie\u0144 ludzkich<\/em>.<\/p>

 <\/p>

Filary b\u0142\u0119du<\/strong><\/p>

Oba te podej\u015bcia s\u0105 tak g\u0142\u0119boko wplecione w spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata przez wielu wsp\u00f3\u0142czesnych, \u017ce ju\u017c nie potrafi\u0105 oni analizowa\u0107 zjawiska polityczno\u201d\u2018religijnego, jakim jest islam, w oderwaniu od nich. Oznacza to, \u017ce ocen\u0119 islamu tych ludzi ograniczaj\u0105 ramy uniwersalizmu i relatywizmu. Oni nie postrzegaj\u0105 islamu obiektywnie, ale przez okulary w\u0142asnych przekona\u0144 i w zgodzie z nimi. A przecie\u017c ca\u0142y \u015bwiat b\u0119dzie r\u00f3\u017cowy, je\u015bli popatrze\u0107 na\u0144 przez r\u00f3\u017cowe okulary w kszta\u0142cie serduszek. W rzeczywisto\u015bci jednak zar\u00f3wno uniwersalizm, jak i relatywizm religijny s\u0105 dysfunkcyjne poznawczo, poniewa\u017c nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z prawdziwym \u015bwiatem.<\/p>

Religie \u015bwiata – by u\u017cy\u0107 weberowskiego okre\u015blenia – nie promuj\u0105 tych samych warto\u015bci. Wprost przeciwnie, ich systemy moralne cz\u0119sto s\u0105 ze sob\u0105 sprzeczne; niekt\u00f3re z proponowanych przez nie warto\u015bci s\u0105 trudne do zaakceptowania; niekt\u00f3re idee za\u015b z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa mo\u017cna uzna\u0107 za fa\u0142szywe.<\/p>

Uniwersalizm i relatywizm religijny s\u0105 propagowane przez elity intelektualne, s\u0105 forsowane przez polityk\u00f3w, s\u0105cz\u0105 si\u0119 z medi\u00f3w (a nieraz tak\u017ce z ko\u015bcielnych ambon). Doskona\u0142ego przyk\u0142adu religijnego relatywizmu dostarcza wyst\u0105pienie Hillary Clinton z roku 2012 w Carnegie Endowment for International Peace, w kt\u00f3rym wyrazi\u0142a ona przekonanie, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za posiadaczy prawdy ostatecznej stanowi\u0105 najwi\u0119ksze zagro\u017cenie dla wolno\u015bci religijnej.<\/p>

Pierwszy<\/em> [argument u\u017cywany do blokowania wolno\u015bci religijnej] g\u0142osi, \u017ce tylko niekt\u00f3rzy ludzie powinni praktykowa\u0107 swoj\u0105 wiar\u0119 – tylko ci, kt\u00f3rzy s\u0105 odpowiedniego wyznania. Oni<\/em> [fundamentali\u015bci] definiuj\u0105 religi\u0119 w taki spos\u00f3b, \u017ce <\/em>(\u2026) tylko oni s\u0105 w posiadaniu ostatecznej prawdy<\/em> – wo\u0142a\u0142a sekretarz stanu USA.<\/p>

Wed\u0142ug Hillary Clinton posiadanie ostatecznej prawdy<\/em> i nienawi\u015b\u0107 nieod\u0142\u0105cznie si\u0119 ze sob\u0105 wi\u0105\u017c\u0105, poniewa\u017c relatywizm jest conditio<\/em> sine qua non<\/em> tolerancji religijnej, ta za\u015b jest conditio<\/em> sine qua non<\/em> wolno\u015bci religijnej. Relatywizm religijny sprawia, \u017ce wszystkie zasadnicze r\u00f3\u017cnice religijne s\u0105 uprawomocnione, wi\u0119cej: powinny by\u0107 tolerowane, szanowane i chronione<\/em>. Zgodnie z tym tokiem rozumowania mo\u017cna wierzy\u0107 w to, co si\u0119 chce i nie powinno to nikogo obchodzi\u0107, ale je\u015bli tylko czyje\u015b przekonania religijne aspiruj\u0105 do bycia jedyn\u0105 prawd\u0105, natychmiast zmieniaj\u0105 cz\u0142owieka w ekstremist\u0119, fundamentalist\u0119 i radyka\u0142a, kt\u00f3rego religijno\u015b\u0107 traci sw\u0105 prawomocno\u015b\u0107.<\/p>

Relatywizm religijny wi\u0105\u017ce si\u0119 zatem z kardynalnym b\u0142\u0119dem w rozumowaniu, zak\u0142adaj\u0105cym, \u017ce nie to, w co ludzie wierz\u0105, ale g\u0142\u0119bia ich przekonania jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkich niebezpiecze\u0144stw fundamentalizmu religijnego. A przecie\u017c radykalny kwakier (cz\u0142onek Religijnego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 – protestanckiej sekty o \u015bwiatopogl\u0105dzie pacyfistycznym) nie stanowi takiego samego zagro\u017cenia jak radykalny wahabita (wyznawca skrajnej interpretacji islamu zaproponowanej w XVIII wieku przez Muhammada Abd al Wahhaba). Obaj mog\u0105 by\u0107 jednakowo przekonani o prawdziwo\u015bci swojej religii, ale ca\u0142a r\u00f3\u017cnica zasadza si\u0119 w\u0142a\u015bnie na tym, w co wierz\u0105 i co uznaj\u0105 za prawd\u0119.<\/p>

Jeden fundamentalista traci \u017cycie, pomagaj\u0105c tr\u0119dowatym (jak \u015bwiety J\u00f3zef de Veuster), inny rozbijaj\u0105c samolot o wie\u017cowiec w centrum Nowego Jorku (jak Mahomet Ata), a obaj wierz\u0105 jednakowo mocno. Rzecz jednak nie w intensywno\u015bci ich przekona\u0144, ale w tym, \u017ce obaj wierz\u0105 w r\u00f3\u017cne rzeczy. W\u0142a\u015bnie ta r\u00f3\u017cnica sprawia, i\u017c nie mo\u017cna stawia\u0107 znaku r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy fundamentalizmami, kt\u00f3re prowadz\u0105 do zupe\u0142nie innych zachowa\u0144.<\/p>

 <\/p>

Strategie fa\u0142szowania<\/strong><\/p>

Zar\u00f3wno uniwersalizm, jak i relatywizm religijny cierpi\u0105 z powodu presji wywieranej na nie przez dysonans poznawczy spowodowany przez nieprzystawanie \u015bwiata rzeczywistego do \u017cadnej z tych wyidealizowanych teorii. A utrzymanie przekona\u0144, kt\u00f3re nie daj\u0105 si\u0119 tak \u0142atwo pogodzi\u0107 z przecz\u0105c\u0105 im rzeczywisto\u015bci\u0105, wi\u0105\u017ce si\u0119 z kosztami. Dlatego w\u0142a\u015bnie relatywi\u015bci i uniwersali\u015bci religijni musz\u0105 stosowa\u0107 ca\u0142\u0105 gam\u0119 mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re pomog\u0105 im utrzyma\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 w sitach dziurawych perspektyw.<\/p>

Podstawow\u0105 strategi\u0105 jest unikanie ekspozycji na niewygodn\u0105 wiedz\u0119, kt\u00f3ra tylko pogarsza\u0142aby dysonans poznawczy. Trudno przypuszcza\u0107, by jakikolwiek apologeta islamu sp\u0119dza\u0142 czas na czytaniu hadis\u00f3w opisuj\u0105cych \u017cycie proroka Mahometa – ich kana\u0142y informacyjne filtruj\u0105 wiedz\u0119 z osadu niepotrzebnych wiadomo\u015bci. Kolejn\u0105 taktyk\u0105 jest demonizowanie tego, kto takie z\u0142e wiadomo\u015bci przekazuje i odbieranie mu wiarygodno\u015bci poprzez stosowanie argument\u00f3w ad personam<\/em>. Nie ma nic bardziej pocieszaj\u0105cego i uspokajaj\u0105cego, ni\u017c nazwanie Marine Le Pen rasistk\u0105 a Miriam Shaded – islamofobk\u0105\u2026 no chyba tylko okre\u015blenie wszelkich partii antyimigranckich mianem \u201eskrajnej prawicy\u201d.<\/p>

Z taktyk\u0105 t\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 mechanizm przenoszenia winy na drug\u0105 stron\u0119. Wielokrotnie, kiedy m\u00f3wi\u0142am o koranicznych korzeniach przemocy islamskiej, moje argumenty zbywano triumfalnym przypomnieniem krucjat: przecie\u017c chrze\u015bcijanie tak\u017ce u\u017cywali przemocy! Poniek\u0105d prawda, ale jest to zupe\u0142nie nieistotne wobec wyzwania, jakim jest zrozumienie natury doktryn koranicznych. Takie retoryczne \u201eodwr\u00f3cenie kota ogonem\u201d pe\u0142ni jedynie funkcj\u0119 emocjonaln\u0105, poniewa\u017c ma zredukowa\u0107 dysonans poznawczy poprzez odwr\u00f3cenie uwagi od niewygodnych informacji na temat islamu. Pomaga unikn\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci i konieczno\u015bci moralnej oceny islamu, co mia\u0142oby druzgoc\u0105ce rezultaty dla dotychczasowego \u015bwiatopogl\u0105du.<\/p>

Czasem przerzucanie winy przyjmuje nieco inn\u0105 form\u0119, na przyk\u0142ad win\u0105 za brutalne mordy, jakich Boko Haram dopuszcza si\u0119 na nigeryjskich chrze\u015bcijanach, obarcza si\u0119 \u201ebied\u0119\u201d, \u201enier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne\u201d oraz \u201espiral\u0119 przemocy\u201d.<\/p>

Ostatni ze sposob\u00f3w uprawiania gimnastyki poznawczej polega na ukrywaniu b\u0105d\u017a podwa\u017caniu religijnej to\u017csamo\u015bci i motywacji sprawc\u00f3w przemocy. Stosuj\u0105c t\u0119 dialektyk\u0119, politycy i r\u00f3\u017cnego rodzaju autorytety zazwyczaj prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w zapewnieniach, \u017ce Pa\u0144stwo Islamskie z islamem nie ma nic wsp\u00f3lnego, a kalif al Bagdadi nie ma poj\u0119cia o g\u0142\u0119bi nauk Mahometa (przy czym skrupulatnie ignoruje si\u0119 jego doktorat w tej dziedzinie).<\/p>

T\u0142umienie dysonansu poznawczego nie odbywa si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na poziomie jednostki. Replikuje si\u0119 ono tak\u017ce na poziomie spo\u0142ecznym, a nawet pa\u0144stwowym, poniewa\u017c wszystkie om\u00f3wione powy\u017cej mechanizmy s\u0105 powielane w mediach, na uczelniach, w gabinetach politycznych, na forach internetowych czy podczas spotka\u0144 rodzinnych. Zazwyczaj mechanizmy radzenia sobie z dysonansem poznawczym zaczynaj\u0105 swe dzia\u0142anie na najwy\u017cszych szczeblach w\u0142adzy: s\u0105 wdra\u017cane przy pomocy przemy\u015blanych decyzji politycznych, potem za\u015b wspomagane przez przekaz medialny sp\u0142ywaj\u0105 kaskadowo na coraz ni\u017csze poziomy, zataczaj\u0105c jednocze\u015bnie coraz szersze kr\u0119gi i zmieniaj\u0105c powszechny spos\u00f3b my\u015blenia.<\/p>

 <\/p>

Dla chwilowej ulgi<\/strong><\/p>

Kiedy administracja ameryka\u0144ska zakaza\u0142a swym urz\u0119dnikom u\u017cywania s\u0142\u00f3w d\u017cihad<\/em> oraz ekstremizm muzu\u0142ma\u0144ski<\/em> w dokumentach omawiaj\u0105cych zagro\u017cenie terrorystyczne w USA, zastosowa\u0142a instytucjonaln\u0105 form\u0119 ukrywania i podwa\u017cania religijnych motywacji terroryst\u00f3w. Kiedy niemiecka policja odmawia publicznego informowania o przest\u0119pstwach pope\u0142nianych przez uchod\u017ac\u00f3w i migrant\u00f3w, a w\u0142adze i media krajowe bagatelizuj\u0105 problem, z rozmys\u0142em stosuj\u0105 pierwsz\u0105 z om\u00f3wionych powy\u017cej strategii, wprowadzaj\u0105c re\u017cim informacyjny maj\u0105cy podtrzyma\u0107 konkretn\u0105 wizj\u0119 \u015bwiata.<\/p>

Wyparcie pewnych zjawisk ze \u015bwiadomo\u015bci mo\u017ce przynie\u015b\u0107 chwilow\u0105 ulg\u0119. Pozwala unikn\u0105\u0107 zmierzenia si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 nieprzystaj\u0105c\u0105 do naszych wyobra\u017ce\u0144. Czy jednak nasi uniwersalistyczni i relatywistyczni przyw\u00f3dcy, kt\u00f3rych s\u0142owa i gesty na\u015bladuje tak wielu ludzi, maj\u0105 do zaoferowania d\u0142ugofalowe rozwi\u0105zania? W obliczu wyzwa\u0144, jakie stawia przed nami islam, nie mo\u017cna wrzuca\u0107 ka\u017cdego fundamentalizmu do jednego worka i twierdzi\u0107, \u017ce wszystkie religie g\u0142osz\u0105 to samo, jak r\u00f3wnie\u017c okre\u015bla\u0107 ka\u017cdego, kto o\u015bmiela si\u0119 nie podziela\u0107 takiego zdania, mianem fundamentalistycznego ideologa i bigota. Perspektywa relatywistyczna i uniwersalistyczna nie s\u0105 wiarygodne, czego dowodzi fakt, \u017ce wymagaj\u0105 one nieustannego stosowania rozmaitych narz\u0119dzi maj\u0105cych niwelowa\u0107 dysonans poznawczy. A pierwsz\u0105 ofiar\u0105 dzia\u0142ania takich mechanizm\u00f3w zawsze pada prawda.<\/p>

Monika Gabriela Bartoszewicz<\/strong><\/em> – specjalistka w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa mi\u0119dzynarodowego, wyk\u0142ada\u0142a na uczelniach w Wielkiej Brytanii i W\u0142oszech.<\/p>

Tekst zosta\u0142 opublikowany w 48. numerze magazynu „Polonia Christiana”, pod tytu\u0142em: „Dwa fundamentalizmy”<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zlewaczony do szpiku ko\u015bci Zach\u00f3d, nie od dzi\u015b rozrywany bombami islamskich terroryst\u00f3w (i ska\u017cony podobnym duchem zachodni Ko\u015bci\u00f3\u0142) najwi\u0119ksze zagro\u017cenie widzi w chrze\u015bcija\u0144skim fundamentalizmie.We wrze\u015bniu 2015 roku papie\u017c Franciszek ostrzeg\u0142 na falach protestanckiego radia FM Milenium, \u017ce \u017cadna religia nie mo\u017ce si\u0119 uzna\u0107 za odporn\u0105 na fundamentalizm: Ka\u017cde wyznanie ma swoich fundamentalist\u00f3w – powiedzia\u0142 argenty\u0144skiej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[23,70,25,126],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86648"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86648"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86648\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86648"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86648"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86648"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}