{"id":86160,"date":"2016-03-01T09:21:09","date_gmt":"2016-03-01T14:21:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=86160"},"modified":"2016-03-01T09:21:09","modified_gmt":"2016-03-01T14:21:09","slug":"umberto-eco-smutna-przypowiesc-o-nominaliscie-roberto-de-mattei","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=86160","title":{"rendered":"Umberto Eco \u2013 smutna przypowie\u015b\u0107 o nominali\u015bcie – Roberto de Mattei<\/em>"},"content":{"rendered":"

23 lutego odby\u0142 si\u0119 \u201e\u015bwiecki pogrzeb\u201d pisarza Umberto Eco, zmar\u0142ego 19 lutego w wieku 84 lat. Eco by\u0142 jednym z najgorszych produkt\u00f3w tury\u0144skiej i w\u0142oskiej kultury XX wieku. Jego tury\u0144skie pochodzenie powinno by\u0107 podkre\u015blane, bo Piemont by\u0142 w XIX wieku prawdziw\u0105 kopalni\u0105 wielkich \u015bwi\u0119tych, a w wieku XX – laickich, antykatolickich intelektualist\u00f3w.<\/strong><\/p>

\u201eSzko\u0142a Tury\u0144ska\u201d, dobrze opisana przez Augusto Del Noce, przesz\u0142a dzi\u0119ki wp\u0142ywom Antonio Gramsciego (1891-1937) i Piero Gobettiego (1901-1925) \u00adod idealizmu do iluministycznego marksizmu, utrzymuj\u0105c przy tym sw\u00f3j antykatolicki charakter. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej ta orientacja kulturalna wywiera\u0142a wp\u0142yw tak wielki, \u017ce uda\u0142o jej si\u0119 przyci\u0105gn\u0105\u0107 pewn\u0105 liczb\u0119 katolik\u00f3w.<\/p>

Urodzony w 1932 roku Umberto Eco, b\u0119d\u0105cy w wieku 16 lat liderem diecezjalnej Akcji Katolickiej, by\u0142 – jak sam przyznawa\u0142 – nie tylko dzia\u0142aczem, codziennie przyst\u0119powa\u0142 do Komunii. Wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w kampanii przedwyborczej w roku 1948 rozwieszaj\u0105c plakaty i rozprowadzaj\u0105c antykomunistyczne ulotki. P\u00f3\u017aniej wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z kierownictwem Akcji Katolickiej w Rzymie, studiuj\u0105c w tym czasie na Uniwersytecie Tury\u0144skim, gdzie w 1954 roku obroni\u0142 prac\u0119 o estetyce \u015bw. Tomasza z Akwinu. To w\u0142a\u015bnie w roku 1954 odszed\u0142 od wiary katolickiej. P\u00f3\u017aniej opublikowa\u0142 jedyn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 wart\u0105 lektury – \u201eProblemy estetyki u \u015bw. Tomasza\u201d (1956).<\/p>

Jak dosz\u0142o do tej apostazji? Z pewno\u015bci\u0105 by\u0142a przemy\u015blana, wynika\u0142a z g\u0142\u0119bokiego przekonania i mia\u0142a charakter ostateczny. Eco z kpin\u0105 stwierdzi\u0142, \u017ce straci\u0142 wiar\u0119 czytaj\u0105c Akwinat\u0119. Ale wiary nie mo\u017cna straci\u0107, mo\u017cna j\u0105 jedynie odrzuci\u0107 i \u017ar\u00f3d\u0142em tego odej\u015bcia od prawdy nie by\u0142 \u015bwi\u0119ty Tomasz, a filozoficzny nominalizm – dekadencka i zniekszta\u0142cona interpretacja doktryny tomistycznej.<\/p>

A\u017c po kres swoich dni Eco by\u0142 radykalnym nominalist\u0105, dla kt\u00f3rego nie by\u0142o uniwersalnych prawd – jedynie nazwy, znaki i konwencje. Ojciec nominalizmu, William Ockham, zosta\u0142 przez Eco sportretowany w najs\u0142ynniejszej spo\u015br\u00f3d jego powie\u015bci, \u201eImieniu R\u00f3\u017cy\u201d, jako jej bohater, Wilhelm z Basekerville. Powie\u015b\u0107 ko\u0144czy nominalistyczne motto: \u201eStat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus\u201d (\u201eDawna r\u00f3\u017ca pozosta\u0142a tylko z nazwy, same nazwy nam jedynie zosta\u0142y\u201d. Istota r\u00f3\u017cy – tak jak i w ka\u017cdym innym przypadku – jest redukowana do s\u0142owa, posiadamy jedynie nazwy, pozory, z\u0142udzenia, nie ma prawdy ani pewno\u015bci. Inn\u0105 postaci\u0105 pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w tej powie\u015bci jest Adso stwierdzaj\u0105cy: \u201eGott ist ein lautes Nichts\u201d. W ostatecznym rozrachunku wszystko jest gr\u0105, ta\u0144cem, niczym. T\u0105 sam\u0105 koncepcj\u0119 filozoficzn\u0105 Eco przedstawi\u0142 w innej powie\u015bci, w \u201eWahadle Foucaulta\u201d (1989). Za metafor\u0105 wahad\u0142a kryje si\u0119 B\u00f3g scalony pustk\u0105, z\u0142em i absolutn\u0105 ciemno\u015bci\u0105.<\/p>

Prawdziwe wahad\u0142o my\u015bli Eco polega\u0142o tak naprawd\u0119 na wahaniu mi\u0119dzy absolutnym racjonalizmem O\u015bwiecenia a irracjonalizmem okultyzmu: Kaba\u0142y, gnozy – z kt\u00f3r\u0105 walczy\u0142, cho\u0107 odczuwa\u0142 do niej chorobliwy poci\u0105g. Skoro nominalizm pozbawia rzeczywisto\u015b\u0107 jakiegokolwiek znaczenia, to nieuniknionym tego skutkiem jest upadek w irraccjonalno\u015b\u0107. By si\u0119 z niej wydosta\u0107, pozostaje jedynie absolutny sceptycyzm. Je\u015bli Norberto Bobbio (1909-2004) stanowi\u0142 w wieku XX neokantowsk\u0105 wersj\u0119 tury\u0144skiego O\u015bwiecenia, to Umberto Eco uosabia jego neoliberty\u0144sk\u0105 wersj\u0105.<\/p>

Jedna spo\u015br\u00f3d jego ostatnich powie\u015bci, \u201eCmentarz w Pradze\u201d (2010), jest po\u015bredni\u0105 apologi\u0105 moralnego cynizmu, kt\u00f3ry z konieczno\u015bci towarzyszy nieobecno\u015bci tego, co prawdziwe i dobre. Na ponad pi\u0119ciuset stronach ksi\u0105\u017cki nie mo\u017cna odnale\u017a\u0107 ani jednego idea\u0142u budz\u0105cego pasj\u0119, \u017cadnej postaci kierowanej mi\u0142o\u015bci\u0105 czy idealizmem. \u201eNienawi\u015b\u0107 to prawdziwie pierwotna pasja, anomali\u0119 stanowi mi\u0142o\u015b\u0107\u201d – m\u00f3wi za spraw\u0105 Umberto Eco Raczkowski, jeden z protagonist\u00f3w. W ka\u017cdym razie, przy wszystkich odpychaj\u0105cych postaciach i czynach kryminalnych, jakimi wype\u0142niona jest ta ksi\u0105\u017cka, brakuje jej tragicznej nuty, czyni\u0105cej ze\u0144 wielkie dzie\u0142o literackie. Ton posiada ona sarkastyczny, jak w przypadku komedii, kt\u00f3rej autor drwi ze wszystkiego i ze wszystkich.<\/p>

Dostrzegaj\u0105c przy tym, \u017ce jedne, w co wierzy, to filety de barbue sauce hollandaise jedzone w Lap\u00c3\u00a9rouse, raki z Bordeaux, mus z w\u0105tr\u00f3bki drobiowej w Caf\u00c3\u00a9 Anglais na ulicy Gramont, filety drobiowe nadziewane truflami w restauracji Rocher du Cancale. Jedyne, co triumfuje na kartach tej powie\u015bci, to jedzenie, nieustannie celebrowane przez protagonist\u0119 wyznaj\u0105cego, \u017ce \u201ejedzenie zawsze dostarcza\u0142o mi wi\u0119cej satysfakcji ni\u017c seks. Mo\u017ce to znami\u0119 pozostawione mi przez ksi\u0119\u017cy\u201d. By\u0107 mo\u017ce nie jest dzie\u0142em przypadku fakt, \u017ce w roku 1992 Eco zosta\u0142 p\u00f3\u0142\u017cywy przewieziony do szpitala ze wzgl\u0119du na olbrzymi\u0105 niestrawno\u015b\u0107.<\/p>

Bior\u0105c pod uwag\u0119 to, \u017ce kpi\u0142 ze wszystkich – z w\u0142asnych czytelnik\u00f3w, krytyk\u00f3w, a nade wszystko z katolik\u00f3w zapraszaj\u0105cych go jako wyroczni\u0119 na w\u0142asne konferencje – Eco by\u0142, technicznie rzecz ujmuj\u0105c, wielkim kuglarzem. W trakcie referendum dotycz\u0105cego nierozerwalno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa w roku 1974 na \u0142amach \u201eEspresso\u201d \u017cartobliwie zwraca\u0142 si\u0119 do zwolennik\u00f3w rozwod\u00f3w nast\u0119puj\u0105cymi s\u0142owami: \u201eKampania referendalna musi by\u0107 wolna od domniemywanych teorii, bez skrupu\u0142\u00f3w, natychmiastowo kierowanych tak, by osi\u0105gn\u0105\u0107 zamierzony skutek w kr\u00f3tkim okresie czasu. Skierowanych zw\u0142aszcza do publiki \u0142atwo padaj\u0105cej ofiar\u0105 emocjonalnych nak\u0142onie\u0144, powinna prezentowa\u0107 pozytywny obraz rozwodu, \u015bci\u015ble obalaj\u0105cy emocjonalny apel strony przeciwnej. (…) Temat tej kampanii sprzeda\u017cowej<\/em> powinien by\u0107 nast\u0119puj\u0105cy: rozw\u00f3d jest dobry dla rodziny, dobry dla kobiet, dobry dla dzieci. (…) Przez lata w\u0142oscy reklamodawcy cierpieli wskutek kryzysu to\u017csamo\u015bci: dobrze wykszta\u0142ceni i dobrze poinformowani wiedzieli, \u017ce s\u0105 przedmiotem socjologicznej krytyki przedstawiaj\u0105cej ich jako wiernych s\u0142u\u017c\u0105cych si\u0142 konsumpcji (…). Pr\u00f3bowali darmowych kampanii reklamowych w obronie \u015brodowiska naturalnego czy promuj\u0105cych krwiodawstwo. Mimo tego czuj\u0105 si\u0119 oni pozbawieni wp\u0142ywu na wielkie problemy naszych czas\u00f3w i skazani na sprzedawanie myd\u0142a. Dla wielu z nich bitwa referendalna b\u0119dzie testem szczero\u015bci cz\u0119sto podkre\u015blanych aspiracji obywatelskich. Jedyne, czego potrzeba, to grupy ekspert\u00f3w, dynamicznych, pozbawionych skrupu\u0142\u00f3w demokratycznych o\u015brodk\u00f3w koordynuj\u0105cych i finansuj\u0105cych tak\u0105 kampani\u0119. Wszystko, czego potrzeba, to seria rozm\u00f3w telefonicznych, dwa spotkania i miesi\u0105c wyt\u0119\u017conej pracy. Zniszczenie tabu w ci\u0105gu zaledwie kilku miesi\u0119cy jest wyzwaniem, na my\u015bl o kt\u00f3rym ka\u017cdemu marketingowcowi powinna lecie\u0107 \u015blinka\u201d.<\/p>

Tabu, jakie nale\u017ca\u0142o zniszczy\u0107, by\u0142a rodzina, kt\u00f3ra dla relatywisty takiego jak Eco nie mia\u0142a \u017cadnych racji uzasadniaj\u0105cych jej istnienie. Od roku 1974 destrukcja rodziny przesz\u0142a przez kolejne etapy. Eco rado\u015bnie jej towarzyszy\u0142, schodz\u0105c ze sceny w przeddzie\u0144 zatwierdzenia zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych – ko\u0144cowego rezultatu wprowadzenia rozwod\u00f3w przed czterdziestoma laty. Naturaln\u0105 rodzin\u0119 zast\u0105piono t\u0105 nienaturaln\u0105. Relatywizm \u015bwi\u0119tuje oczywiste zwyci\u0119stwo.<\/p>

Eco znacznie przyczyni\u0142 si\u0119 do tego dzie\u0142a desakralizacji naturalnego, chrze\u015bcija\u0144skiego porz\u0105dku rzeczy. B\u0119dzie jednak musia\u0142 odpowiedzie\u0107 za nie tak ma\u0142\u0105 porcj\u0119 z\u0142a, kt\u00f3rego si\u0119 dopu\u015bci\u0142, jak r\u00f3wnie\u017c za dobro, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by uczyni\u0107 – gdyby nie odrzuci\u0142 Prawdy. Jak\u0105 korzy\u015b\u0107 mo\u017cna odnie\u015b\u0107 z trzydziestu doktorat\u00f3w honoris causa<\/em> i sprzedania trzydziestu milion\u00f3w egzemplarzy jednej ksi\u0105\u017cki (\u201eImienia R\u00f3\u017cy\u201d), kiedy nie mo\u017cna zdoby\u0107 \u017cycia wiecznego? M\u0142ody dzia\u0142acz Akcji Katolickiej m\u00f3g\u0142by by\u0107 \u015bwi\u0119tym Franciszkiem Ksawerym ziemi misyjnej, jak\u0105 jest teraz Europa. A jednak, nie przyj\u0105\u0142 on s\u0142\u00f3w skierowanych przez \u015bw. Ignacego do \u015bw. Franciszka Ksawerego, kt\u00f3rych Bo\u017ce echo brzmi w ka\u017cdym chrze\u015bcija\u0144skim sercu: jak\u0105 korzy\u015b\u0107 odnosi cz\u0142owiek je\u015bli zyskuje ca\u0142y \u015bwiat, ale traci sw\u0105 w\u0142asn\u0105 dusz\u0119?<\/em><\/p>

Roberto de Mattei<\/strong><\/em><\/p>

\u201eCorrispondenza Romana\u201d<\/p>

T\u0142um. mat.<\/p>

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"23 lutego odby\u0142 si\u0119 \u201e\u015bwiecki pogrzeb\u201d pisarza Umberto Eco, zmar\u0142ego 19 lutego w wieku 84 lat. Eco by\u0142 jednym z najgorszych produkt\u00f3w tury\u0144skiej i w\u0142oskiej kultury XX wieku. Jego tury\u0144skie pochodzenie powinno by\u0107 podkre\u015blane, bo Piemont by\u0142 w XIX wieku prawdziw\u0105 kopalni\u0105 wielkich \u015bwi\u0119tych, a w wieku XX – laickich, antykatolickich intelektualist\u00f3w.\u201eSzko\u0142a Tury\u0144ska\u201d, dobrze opisana […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[100,207],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86160"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86160"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86160\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}