{"id":86151,"date":"2016-02-29T10:12:43","date_gmt":"2016-02-29T15:12:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=86151"},"modified":"2016-02-29T10:12:43","modified_gmt":"2016-02-29T15:12:43","slug":"w-zwiazku-ze-smiercia-umberto-eco-czarna-legenda-bernarda-gui","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=86151","title":{"rendered":"W zwi\u0105zku ze \u015bmierci\u0105 Umberto Eco: Czarna legenda Bernarda Gui"},"content":{"rendered":"

Obraz epoki \u015bredniowiecza jaki wy\u0142ania si\u0119 z kart powie\u015bci Imi\u0119 R\u00f3\u017cy<\/em> oraz filmu nakr\u0119conego na jej podstawie, nie ma zbyt wiele wsp\u00f3lnego z historyczn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Najwi\u0119ksz\u0105 ofiar\u0105 fantazji Umberto Eco jest historyczna posta\u0107 dominika\u0144skiego zakonnika – Bernarda Gui, kt\u00f3ry w XIV wieku by\u0142 inkwizytorem francuskiej Tuluzy.<\/strong><\/p>

\u00a0\"Czarna<\/p>

Kadr z filmu „Imi\u0119 R\u00f3\u017cy”<\/em><\/p>

Rozjuszony, w\u015bciek\u0142y t\u0142um goni p\u0119dz\u0105cy w\u015br\u00f3d tuman\u00f3w kurzu pow\u00f3z. W pewnym momencie pojazd zbacza z obranej drogi i zawisa nad przepa\u015bci\u0105. Osoba b\u0119d\u0105ca w \u015brodku rozpaczliwie wo\u0142a o pomoc, wszak si\u0142a dw\u00f3ch czy trzech m\u0119\u017cczyzn wystarczy\u0142aby, by oddali\u0107 niebezpiecze\u0144stwo stoczenia si\u0119 w\u00a0przepa\u015b\u0107 i ocali\u0107 \u017cycie jad\u0105cego w nim cz\u0142owieka. Jednak mot\u0142och rzuca si\u0119 w stron\u0119 powozu i\u00a0spycha go w przepa\u015b\u0107. Ze staczaj\u0105cej si\u0119 z impetem kabiny wypada zakonnik ubrany w dominika\u0144ski habit, na dnie przepa\u015bci nadziewa si\u0119 na d\u0142ugie, wystaj\u0105ce kolce, kt\u00f3re na wylot przebijaj\u0105 jego cia\u0142o i brudz\u0105 krwi\u0105 l\u015bni\u0105c\u0105 biel habitu. Tak re\u017cyser filmu \u201eImi\u0119 R\u00f3\u017cy\u201d, przedstawi\u0142 ostatnie chwile jednego z najs\u0142ynniejszych inkwizytor\u00f3w w dziejach.<\/p>

Inna scena, diametralnie r\u00f3\u017cni\u0105ca si\u0119 od tej opisanej powy\u017cej: wiecz\u00f3r, 30 grudnia 1331 roku, przeor klasztoru dominikan\u00f3w w Limoges udaje si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a na modlitw\u0119. W jej trakcie widzi nagle bardzo jasne \u015bwiat\u0142o, kt\u00f3re wychodzi\u0142o z miejsca, gdzie kl\u0119cza\u0142, wznios\u0142o si\u0119 ku g\u0142\u00f3wnemu o\u0142tarzowi i nagle znik\u0142o. W\u00a0tym samym czasie, na zamku w\u00a0Lauroux pogodnie umiera Bernard Gui. Szybko uznano, \u017ce \u015bwiat\u0142o widziane przez przeora by\u0142o niczym innym jak odchodz\u0105c\u0105 do Boga dusz\u0105 tego zakonnika, wielce zas\u0142u\u017conego wsp\u00f3\u0142brata i\u00a0by\u0142ego prze\u0142o\u017conego klasztoru w Limoges.<\/p>

Jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tymi dwiema scenami? Ot\u00f3\u017c pierwsza z nich zrodzi\u0142a si\u0119 w chorej wyobra\u017ani autora scenariusza do filmu Imi\u0119 R\u00f3\u017cy<\/em> (doskonale wpisuj\u0105c si\u0119 w powszechnie propagowan\u0105 przez nieprzychylne Ko\u015bcio\u0142owi media czarn\u0105 legend\u0119 inkwizycji), a druga scena to opis potwierdzonego \u017ar\u00f3d\u0142o zdarzenia historycznego. R\u00f3\u017cnica a\u017c nadto jaskrawa.<\/p>

Bernard Gui sta\u0142 si\u0119 jednym z tych ludzi \u015bredniowiecza, kt\u00f3rych antykatolicka propaganda najcz\u0119\u015bciej kreuje na czarne charaktery. \u00a0Zar\u00f3wno ksi\u0105\u017cka Umberto Eco Imi\u0119 R\u00f3\u017cy<\/em> jak i film pod tym samym tytu\u0142em w re\u017cyserii Jeana Jacquesa Annaud\u2019a s\u0105 tego dobrym przyk\u0142adem.

Kim zatem naprawd\u0119 by\u0142 Bernard Gui? Oto kilka fakt\u00f3w biograficznych na temat jego osoby.

Urodzi\u0142 si\u0119 oko\u0142o roku 1261 w Kr\u00f3lestwie Francji, w ma\u0142ej miejscowo\u015bci o nazwie Royere, po\u0142o\u017conej na po\u0142udnie od La Roche-l\u2019Abeille na terenie diecezji Limoges. Nie zachowa\u0142y si\u0119 niestety \u017cadne informacje o tym kim byli jego rodzice. Wiadomo jednak, \u017ce jego wuj zwany Bertrandem Auterii, by\u0142 ksi\u0119dzem katolickim \u017cywi\u0105cym ogromny respekt zw\u0142aszcza dla zakonu franciszkan\u00f3w. Za pewn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy uzyskan\u0105 od wuja Bernard mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 nabycia ksi\u0105\u017cek. Mia\u0142 on najwidoczniej nieco inne od wujowskich zapatrywania monastyczne, wybra\u0142 bowiem nie franciszkan\u00f3w, a dominikan\u00f3w czyli Zakon Kaznodziejski (\u0142ac. Ordo Praedicatorum<\/em>, w skr\u00f3cie OP). Wst\u0105pi\u0142 do ich klasztoru w Limoges, a w\u00a01280 roku z\u0142o\u017cy\u0142 wieczysty \u015bluby zakonne na r\u0119ce ciesz\u0105cego si\u0119 szacunkiem i s\u0142aw\u0105 wybitnego uczonego Szczepana de Salanhac OP. W\u0142adze zakonne szybko uzna\u0142y go za zdolnego do kontynuowania nauki: filozofii w Bordeaux oraz teologii w Limoges, gdzie dysponowano bardzo bogatym ksi\u0119gozbiorem. Gui wys\u0142ano r\u00f3wnie\u017c na dodatkowe studia do klasztoru w Montpellier. O\u015brodek ten by\u0142 czym\u015b w rodzaju elitarnej szko\u0142y dla przysz\u0142ych kadr kierowniczych Zakonu Kaznodziejskiego na po\u0142udniu Francji. W 1305 roku zosta\u0142 przeorem macierzystego klasztoru w Limoges. Cieszy\u0142 si\u0119 on zaufaniem \u00f3wczesnego Papie\u017ca, Jana XXII, kt\u00f3ry powierza\u0142 mu wa\u017cne misje dyplomatyczne w Toskanii, a\u00a0potem Flandrii. Z tytu\u0142u sprawowania wa\u017cnego urz\u0119du generalnego prokuratora zakonu dominikan\u00f3w uczestniczy\u0142 w procesie kanonizacyjnym \u015bw. Tomasza z Akwinu, napisa\u0142 jego biografi\u0119 i wyda\u0142 wykaz jego dzie\u0142. Wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa by\u0142 te\u017c osobi\u015bcie obecny w czasie uroczystej kanonizacji Akwinaty, kt\u00f3rej dokona\u0142 Jan XXII w lipcu 1323 roku. Zosta\u0142 mianowany biskupem Lodeve, gdzie sumiennie pe\u0142ni\u0142 swe obowi\u0105zki. By\u0142 te\u017c uznanymi dziejopisem, napisa\u0142 dzieje zakonu dominikan\u00f3w, histori\u0119 powszechn\u0105 Flores chronicorum<\/em>, a\u00a0tak\u017ce dzie\u0142o hagiograficzne Speculum sanctorale<\/em>, b\u0119d\u0105ce kontynuacj\u0105 s\u0142ynnej Z\u0142ote Legendy<\/em> Jakuba de Voragine.<\/p>

A jakim by\u0142 inkwizytorem? Z pewno\u015bci\u0105 \u0142agodnym. Urz\u0105d ten pe\u0142ni\u0142 w latach 1308-1323. Wbrew temu, co mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 wielbicielom s\u0142ynnej powie\u015bci Eco, nigdy nie interesowa\u0142o go gn\u0119bienie pods\u0105dnych, dr\u0119czenie ich czy pochopne skazywanie bez ogl\u0105dania si\u0119 na dowody. Zabrzmi to mo\u017ce banalnie, ale interesowa\u0142o go przede wszystkim doj\u015bcie do prawdy. Napisa\u0142 jeden z najlepszych w\u00a0\u015bredniowieczu podr\u0119cznik\u00f3w dla inkwizytor\u00f3w pt. Practica officii inquisitionis haereticae pravitatis <\/em>(Sprawowanie urz\u0119du badania heretyckiej nieprawo\u015bci<\/em>). Charakteryzuje si\u0119 on zdumiewaj\u0105co rzetelnym podej\u015bciem Autora do poruszanych kwestii. Je\u015bli chodzi o wyroki, kt\u00f3re wyda\u0142 Gui to niech przem\u00f3wi\u0105 liczby: ot\u00f3\u017c jednym z najcz\u0119\u015bciej ferowanych przez niego wyrok\u00f3w by\u0142o\u2026 \u0142agodzenie kar odbywanych ju\u017c przez heretyk\u00f3w: na przyk\u0142ad zamiana wi\u0119zienia na noszenie krzy\u017cy (wyda\u0142 139 takich wyrok\u00f3w) czy zamiana noszenia krzy\u017cy na pielgrzymk\u0119 (135). W 308 przypadkach zas\u0105dzi\u0142 wyrok wi\u0119zienia, za\u015b w\u00a0136 noszenie krzy\u017cy.<\/p>

Skazywa\u0142 te\u017c na inne kary, zadecydowa\u0142 np. o rekoncyliacji miasta Cordes, pot\u0119pieniu zbieg\u0142ych heretyk\u00f3w, ekshumacji zw\u0142ok nie\u017cyj\u0105cych ju\u017c heretyk\u00f3w, wyburzeniu dom\u00f3w w\u00a0kt\u00f3rych gromadzili si\u0119 innowiercy, wydawa\u0142 nakazy udzia\u0142u w\u00a0krucjacie czy nakazy odbycia pielgrzymki. Wed\u0142ug bada\u0144 Jamesa Givena, ramieniu \u015bwieckiemu wyda\u0142 on, a by\u0142o to r\u00f3wnoznaczne z wyrokiem \u015bmierci, 41 heretyk\u00f3w (przy czym a\u017c 31 z nich by\u0142o recydywistami), co stanowi zaledwie oko\u0142o 4 % wszystkich wyrok\u00f3w jakie og\u0142osi\u0142. Jak na kogo\u015b ciesz\u0105cego si\u0119 w popkulturze ponur\u0105 s\u0142aw\u0105 bezlitosnego psychopaty wysy\u0142aj\u0105cego hurtem na stos ca\u0142e rzesze niewinnych ludzi, jest to dziwnie ma\u0142y odsetek.<\/p>

Czytaj\u0105c te dane warto uprzytomni\u0107 sobie, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105ce w\u00f3wczas prawo \u015bwieckie by\u0142o du\u017co bardziej surowe i\u00a0bezwzgl\u0119dne w wymierzaniu kary \u015bmierci i\u00a0innych niezwykle dotkliwych kar. Co wi\u0119cej, warto te\u017c wspomnie\u0107 jakiego rodzaju pogl\u0105dy g\u0142osili oraz jakich czyn\u00f3w dopuszczali si\u0119 katarzy, bo to z nimi Bernard jak inkwizytor Tuluzy mia\u0142 do czynienia przede wszystkim. Zalecali i praktykowali zabijanie nienarodzonych dzieci (tzw. aborcj\u0119) i skazywali ludzi uznanych przez siebie za grzesznik\u00f3w na rytualn\u0105 \u201eoczyszczaj\u0105c\u0105\u201d \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105 przez zamurowanie w bunkrze. Akt ma\u0142\u017ce\u0144ski i prokreacja by\u0142y ich zdaniem jedn\u0105 z najgorszych zbrodni, a \u015bwiat materialny by\u0142 dzie\u0142em szatana itd.\u00a0 To ich s\u0105dzi\u0142 Bernard Gui.<\/p>

Dominikanin jakiego znamy z kart powie\u015bci Imi\u0119 R\u00f3\u017cy<\/em> i Bernard Gui znany ze \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych to dwie r\u00f3\u017cne osoby. Ten pierwszy, to wykreowany przez Eco na potrzeby zbudowania literackiego suspensu krwawy oprawca, d\u0105\u017c\u0105cy za wszelk\u0105 cen\u0119 do skazania pods\u0105dnych bez ogl\u0105dania si\u0119 na sprawiedliwo\u015b\u0107. Prawdziwy Bernard Gui by\u0142 bowiem cz\u0142owiekiem wielkiego umys\u0142u, kt\u00f3ry w swoim zakonie cieszy\u0142 si\u0119 wielkim powa\u017caniem i zmar\u0142 w\u00a0opinii \u015bwi\u0119to\u015bci. Co wi\u0119cej, przypisywano nawet mu kilka cudownych uzdrowie\u0144 dokonanych za jego \u017cycia i po \u015bmierci. Poza imieniem i sprawowan\u0105 funkcj\u0105, nie ma on nic wsp\u00f3lnego z\u00a0rzeczywist\u0105 postaci\u0105 historyczn\u0105. Jednak\u017ce czarna legenda tego zakonnika jest \u017cywa po dzi\u015b dzie\u0144, powielana cz\u0119sto bezkrytycznie tak\u017ce w niekt\u00f3rych polskich liceach, gdzie Imi\u0119 R\u00f3\u017cy<\/em> omawiane jest jako lektura dodatkowa.<\/p>

Rados\u0142aw Malicki<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Obraz epoki \u015bredniowiecza jaki wy\u0142ania si\u0119 z kart powie\u015bci Imi\u0119 R\u00f3\u017cy oraz filmu nakr\u0119conego na jej podstawie, nie ma zbyt wiele wsp\u00f3lnego z historyczn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Najwi\u0119ksz\u0105 ofiar\u0105 fantazji Umberto Eco jest historyczna posta\u0107 dominika\u0144skiego zakonnika – Bernarda Gui, kt\u00f3ry w XIV wieku by\u0142 inkwizytorem francuskiej Tuluzy.\u00a0Kadr z filmu „Imi\u0119 R\u00f3\u017cy”Rozjuszony, w\u015bciek\u0142y t\u0142um goni p\u0119dz\u0105cy w\u015br\u00f3d […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,196,195,97,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86151"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86151"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86151\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86151"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}