{"id":85544,"date":"2016-02-01T13:04:43","date_gmt":"2016-02-01T18:04:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=85544"},"modified":"2016-02-01T13:04:43","modified_gmt":"2016-02-01T18:04:43","slug":"kalendarzyk-reakcjonisty-styczen-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=85544","title":{"rendered":"Kalendarzyk reakcjonisty \u00e2\u20ac\u201d stycze\u0144 – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

250 lat temu, 1 stycznia<\/strong> 1766 roku, zmar\u0142 w Rzymie, w wieku 77 lat (ur. 10 VI 1688), Jakub Franciszek Edward [ang. James Francis Edward<\/em>] Stuart, syn kr\u00f3la Jakuba II\/VII i Marii d\u2019Este z Modeny, od 16 IX 1701 najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cy – acz tylko de iure<\/em> – kr\u00f3l Anglii i Irlandii (jako Jakub III<\/strong>) oraz Szkocji (jako Jakub VIII<\/strong>); zmuszony jako niemowl\u0119, wraz z rodzicami, do opuszczenia ojczyzny wskutek rebelii protestancko-wigowskiej i nastania (trwaj\u0105cej nadal) uzurpacji koron brytyjskich, wychowywa\u0142 si\u0119 we Francji, kt\u00f3rej kr\u00f3l Ludwik XIV popiera\u0142 jego niezbywalne prawa do tronu, a\u017c do traktatu w Utrechcie (1713), ko\u0144cz\u0105cego hiszpa\u0144sk\u0105 wojn\u0119 sukcesyjn\u0105; w 1708, po wyl\u0105dowaniu w Szkocji, podj\u0105\u0142 osobi\u015bcie pr\u00f3b\u0119 odzyskania w\u0142adzy, lecz zar\u00f3wno ta pr\u00f3ba, jak i podejmowane w jego imieniu powstania wiernych mu jakobit\u00f3w (1715, 1719) oraz wyprawa jego syna (1745-1746), znanego pod przydomkiem Bonnie Prince Charlie, sko\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem; od 1715 mieszka\u0142 w papieskim Awinionie, a nast\u0119pnie w Rzymie, gdzie papie\u017c Klemens XI ofiarowa\u0142 mu jako rezydencj\u0119 Palazzo Muti; odrzuca\u0142 konsekwentnie wszystkie namowy (g\u0142\u00f3wnie ze strony torys\u00f3w), aby przej\u015b\u0107 na anglikanizm, co u\u0142atwi\u0142oby mu odzyskanie tron\u00f3w, acz godzi\u0142 si\u0119 na zachowanie praw i przywilej\u00f3w \u201eKo\u015bcio\u0142a\u201d pa\u0144stwowego, b\u0119d\u0105cego wyznaniem przyt\u0142aczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci narodu, a na swoim wygna\u0144czym dworze sprawiedliwie rozdziela\u0142 godno\u015bci pomi\u0119dzy katolik\u00f3w, anglikan\u00f3w i prezbiterian; w 1719 po\u015blubi\u0142 Mari\u0119 Klementyn\u0119 Sobiesk\u0105 (wnuczk\u0119 Jana III), z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w: Karola Edwarda (1720-1788, od 1766 de iure<\/em> Karola III) oraz abpa Henryka Benedykta (1725-1807, kardyna\u0142a \u015awi\u0119tego Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego, od 1788 de iure<\/em> Henryka IX\/I); od czasu narodzin syn\u00f3w nazywany by\u0142 potocznie \u201eStarszym Pretendentem\u201d (Old Pretender<\/em>), przylgn\u0119\u0142o te\u017c do niego wiele przydomk\u00f3w: Old Mr Misfortune<\/em> (Stary Pan Pech), Old Mr Melancholy<\/em> (Stary Pan Smutek) i Jamie the Rover<\/em> (Kubu\u015b W\u0119drowniczek); jak inni wygnani cz\u0142onkowie dynastii (poza apostat\u0105 Karolem) zosta\u0142 pochowany w Bazylice Watyka\u0144skiej.<\/p>

150 lat temu, 1 stycznia<\/strong> 1866 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Pary\u017cu Ernest<\/strong>-Antoine-Aim\u00c3\u00a9-L\u00c3\u00a9on Seilli\u00c3\u00a8re<\/strong>, bar. (rzymski) de Laborde, eseista, krytyk literacki i publicysta; wsp\u00f3\u0142pracownik \u201eJournal des D\u00c3\u00a9bats\u201d, \u201eCorrespondant\u201d, \u201eLa Revue des deux mondes\u201d; nieub\u0142agany krytyk \u201eimperializmu demokratycznego\u201d, romantyzmu (\u201eimperializmu irracjonalnego\u201d), russoizmu, kwietyzmu, pangermanizmu, freudyzmu (\u201epsychologii imperialistycznej\u201d) i narodowego socjalizmu; od 1914 cz\u0142onek Akademii Nauk Moralnych i Politycznych (od 1935 jej sekretarz do\u017cywotni), 14 II 1946 wybrany do Akademii Francuskiej (fotel 15); zmar\u0142 w 1955 roku.<\/p>

125 lat temu, 2 stycznia<\/strong> 1891 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Altom\u00fcnster (G\u00f3rna Bawaria) Alois Dempf<\/strong>, katolicki filozof kultury, socjolog wiedzy, mediewista, znawca \u015bredniowiecznej teologii politycznej; w m\u0142odo\u015bci znajdowa\u0142 si\u0119 pod wp\u0142ywem liberalizuj\u0105cego i heglizuj\u0105cego (\u201eB\u00f3g i Duch\u201d) teologa i apologety, ks. Hermana Schella (1850-1906); z my\u015bl\u0105 o zostaniu teologiem podj\u0105\u0142 studia filozoficzne w Innsbrucku, lecz na \u017cyczenie ojca przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Monachium na medycyn\u0119, za\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c w\u00f3wczas Akademickie Stowarzyszenie Katolickie i zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w ruch liturgiczny; po uko\u0144czeniu si\u00f3dmego semestru zosta\u0142 wcielony (w czasie I wojny \u015bwiatowej) do wojska jako chirurg na froncie wschodnim; s\u0142u\u017cba da\u0142a mu okazj\u0119 do pog\u0142\u0119bienia samodzielnych studi\u00f3w filozoficznych (Platon, Kant, Fichte, Hegel), lecz ostatecznie za swojego mistrza uzna\u0142 \u015bw. Tomasza z Akwinu, kt\u00f3rego poj\u0119cie Boga \u201ewydaje si\u0119 wyra\u017ca\u0107 uniwersaln\u0105 jedno\u015b\u0107 \u017cycia duchowego\u201d; w 1921 obroni\u0142 doktorat o koncepcji warto\u015bci w etyce i polityce Arystotelesa, nast\u0119pnie po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 systematycznym badaniom nad my\u015bl\u0105 \u015bredniowieczn\u0105; po habilitacji (1926) na temat niesko\u0144czono\u015bci w metafizyce \u015bredniowiecznej i w dialektyce kantowskiej zosta\u0142 profesorem uniwersytetu w Bonn, gdzie redagowa\u0142 tak\u017ce niemiecki miesi\u0119cznik dla europejskiej kultury, polityki i ekonomii<\/em> \u201eOccident\u201d, maj\u0105cy by\u0107 przeciwwag\u0105 dla tendencji nacjonalistycznych; r\u00f3wnie\u017c jego opublikowana w 1929 ksi\u0105\u017cka Sacrum Imperium<\/em> wpisywa\u0142a si\u0119 w d\u0105\u017cenie do uleczenia wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii politycznej, akcentuj\u0105c zw\u0142aszcza rol\u0119 Bo\u017cej Opatrzno\u015bci w dziejach oraz znaczenie rytu koronacyjnego dla jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a i Cesarstwa; w filozofii kultury nawi\u0105zywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c do plato\u0144skiej idei trzech cn\u00f3t (rozumu, m\u0119stwa i umiarkowania) jako antropologicznego fundamentu mediewalnego porz\u0105dku tr\u00f3jstanowego, tworz\u0105cego kulturow\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 spo\u0142ecznej sprawiedliwo\u015bci; po przej\u0119ciu w\u0142adzy przez narodowych socjalist\u00f3w zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 zdecydowanie przeciwko nowemu re\u017cimowi, m.in. ostrzegaj\u0105c Ko\u015bci\u00f3\u0142 przed zawieraniem konkordatu z III Rzesz\u0105, publikuj\u0105c (w Szwajcarii i pod pseudonimem Michael Schaffler) ksi\u0105\u017ck\u0119 poddaj\u0105c\u0105 krytyce ideologi\u0119 nazistowsk\u0105 z pozycji katolickich oraz dezawuuj\u0105c publicznie panteistyczn\u0105 interpretacj\u0119 mistyki Mistrza Eckharta dokonan\u0105 przez Alfreda Rosenberga i jego autorsk\u0105 ide\u0119 \u201emitu XX wieku\u201d; skutkowa\u0142o to pozbawieniem go katedry w Bonn, po utr\u0105ceniu jego kandydatury na katedr\u0119 we Wroc\u0142awiu przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Uniwersytet Wiede\u0144ski, gdzie wyk\u0142ada\u0142 do Anschlussu<\/em>; w latach 30. zainteresowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c hiszpa\u0144sk\u0105 my\u015bl\u0105 katolick\u0105 i kontrrewolucyjn\u0105 (m.in. Donoso Cortesa), kt\u00f3rej sta\u0142 si\u0119 jednym z najlepszych zagranicznych znawc\u00f3w; po wojnie wr\u00f3ci\u0142 na katedr\u0119 w Wiedniu, a w 1948 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Uniwersytet Ludwika Maksymiliana w Monachium, zosta\u0142 w\u00f3wczas tak\u017ce cz\u0142onkiem Bawarskiej Akademii Nauk; w 1966 otrzyma\u0142 Wielki Krzy\u017c Zas\u0142ugi RFN; zmar\u0142 w 1982 roku.<\/p>

100 lat temu, 2 stycznia<\/strong> 1916 roku, zmar\u0142 w Sabadell (Katalonia), w wieku 74 lat (ur. 21 V 1841), ks. F\u00c3\u00a9lix Sard\u00e1 y Salvany<\/strong>, duszpasterz, apologeta i polemista, jeden z czo\u0142owych reprezentant\u00f3w integryzmu katolickiego w epoce Restauracji; syn przemys\u0142owca z bran\u017cy tekstylnej i katalo\u0144skiej szlachcianki; wychowanek jezuit\u00f3w (do zakonu nie zosta\u0142 jednak przyj\u0119ty z powodu s\u0142abego zdrowia); \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1865; uko\u0144czy\u0142 teologi\u0119 oraz prawo, filozofi\u0119 i literatur\u0119 na Uniwersytecie Barcelo\u0144skim; od 1871 publikowa\u0142 liczne artyku\u0142y (na \u0142amach redagowanego przez siebie \u201eRevista Popular\u201d) pod pseudonimem Un Obscurantista de buena fe<\/em> (\u201eCiemnogrodzianin dobrej wiary\u201d) oraz ksi\u0105\u017cki broni\u0105ce doktryny katolickiej i Syllabusa<\/em>, a zwalczaj\u0105ce masoneri\u0119, spirytyzm, protestantyzm, anarchizm, naturalizm i liberalizm; najs\u0142ynniejsza z nich – Liberalizm jest grzechem<\/em> (1884), opublikowana jednocze\u015bnie w kilku j\u0119zykach (w Polsce znana z t\u0142umaczenia z angielskiego) i maj\u0105ca ju\u017c do 1887 siedem wyda\u0144, spowodowa\u0142a kontrakcj\u0119 katolikolibera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili do Kongregacji Indeksu o jej zbadanie, lecz orzeczenie by\u0142o jednoznacznie pochwalne dla autora, zako\u0144czy\u0142o si\u0119 za\u015b pot\u0119pieniem ksi\u0105\u017cki Proces integryzmu<\/em> (1885) jednego z jego oponent\u00f3w – kanonika z Vich, ks. Celestina de Pazosa; wywodz\u0105c liberalizm z protestantyzmu (odrzucenie autorytetu w polityce jako skutek odrzucenia autorytetu w religii), lekcewa\u017cy\u0142 wszelako aktualne znaczenie \u201eprzyczyny\u201d (\u201eprotestantyzm jest obecnie zdech\u0142ym psem\u201d), akcentowa\u0142 za\u015b zagro\u017cenie ze strony \u201eskutku\u201d (\u201eliberalizm [jest] \u017cywym lwem, kr\u0105\u017c\u0105cym w poszukiwaniu kogo m\u00f3g\u0142by po\u017cre\u0107\u201d), albowiem jego (liberalizmu) \u201estraszliwa doktryna przenika spo\u0142ecze\u0144stwo do g\u0142\u0119bi; sta\u0142 si\u0119 [on] nowoczesnym politycznym wyznaniem, gro\u017c\u0105c nam drug\u0105 rewolucj\u0105, maj\u0105c\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 \u015bwiat ponownie ku poga\u0144stwu\u201d; liberalizm jest \u201eherezj\u0105 radykaln\u0105 i uniwersaln\u0105, poniewa\u017c s\u0105 w nim zawarte wszystkie herezje\u201d; na p\u0142aszczy\u017anie polityczno-ustrojowej natomiast ks. Sard\u00e1 (podobnie jak inni integry\u015bci hiszpa\u0144scy, kt\u00f3rzy w 1886 od\u0142\u0105czyli si\u0119 od karlistowskiej Wsp\u00f3lnoty) g\u0142osi\u0142 \u201eindyferentyzm\u201d w materii ustrojowej, akceptuj\u0105c ka\u017cd\u0105 form\u0119 rz\u0105du, kt\u00f3ra uznaje suwerenno\u015b\u0107 Boga, aczkolwiek preferowa\u0142 tradycyjn\u0105 monarchi\u0119 mieszan\u0105 (jak w \u015bredniowiecznej Kastylii i Aragonii), wyra\u017caj\u0105c si\u0119 tak\u017ce \u017cyczliwie o \u201eelekcyjnej monarchii polskiej do czasu niegodziwego rozebrania tego najbardziej religijnego kr\u00f3lestwa\u201d.<\/p>

60 lat temu, 3 stycznia<\/strong> 1956 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Peekskill (stan Nowy Jork, USA) Mel<\/strong> Columcille Gerard Gibson<\/strong>, aktor i re\u017cyser filmowy; w 1977 uko\u0144czy\u0142 Narodowy Instytut Sztuki Dramatycznej w Australii, a s\u0142aw\u0119 przynios\u0142a mu rola Mad Maxa w filmie o tym samym tytule, zwi\u0119kszy\u0142a za\u015b jeszcze rola policjanta w Zab\u00f3jczej broni<\/em>; z r\u00f3l w filmach niekomercyjnych na wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguje kreacja aktorska Hamleta w re\u017cyserii Franca Zefirellego; od 1993 zaj\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce re\u017cyserowaniem; do jego szczytowych osi\u0105gni\u0119\u0107 nale\u017c\u0105: film o Williamie Wallasie Braveheart. Waleczne serce<\/em> (1993), za kt\u00f3ry otrzyma\u0142 dwa Oscary, Patriota<\/em> (2000), Apocalypto<\/em> (2006), a przede wszystkim Pasja<\/em> (2004), przedstawiaj\u0105ca wiernie ewangeliczn\u0105 wersj\u0119 M\u0119ki Chrystusa, kt\u00f3ra \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a na\u0144 nienawi\u015b\u0107 i nagonk\u0119 (\u0142\u0105cznie z pr\u00f3b\u0105 zablokowania produkcji i dystrybucji filmu) ze strony k\u00f3\u0142 \u017cydowskich; podobnie jak jego ojciec (Hutton Gibson) jest katolickim tradycjonalist\u0105, acz w przeciwie\u0144stwie do niego nie deklaruje si\u0119 jako sedewakantysta; mimo to w ostatnich latach dopu\u015bci\u0142 si\u0119 czyn\u00f3w, kt\u00f3rych nie mo\u017cna nie zakwalifikowa\u0107 jako moralne wyst\u0119pki (rozw\u00f3d z \u017con\u0105 i matk\u0105 ich siedmiorga dzieci po 28 latach ma\u0142\u017ce\u0144stwa, trwaj\u0105cy trzy lata konkubinat z inna kobiet\u0105, alkoholizm).<\/p>

950 lat temu, 5 stycznia<\/strong> 1066 roku, zmar\u0142 w Westminsterze, w wieku ok. 61-63 lat (ur. pomi\u0119dzy 1003 a 1005), \u015aw. Edward Wyznawca<\/strong> [Edward the Confessor<\/em>, staroang. \u00c4\u2019adweard Andeterre<\/em>], od 1042 przedostatni anglosaski kr\u00f3l Anglik\u00f3w (King of the English<\/em>, Rex Anglorum<\/em>) z dynastii Cedryka (z Wesseksu); syn kr\u00f3la Ethelreda II Bezradnego (\u201d\u00a0 1016) i Emmy, c\u00f3rki ksi\u0119cia Normandii, Ryszarda I Nieustraszonego; w dzieci\u0144stwie musia\u0142 ucieka\u0107 wraz z ojcem i m\u0142odszym bratem do Normandii przed armi\u0105 kr\u00f3la du\u0144skiego Swena Wid\u0142obrodego i sp\u0119dzi\u0142 tam niemal 30 lat, dziel\u0105c czas mi\u0119dzy polowania i modlitw\u0119; w 1041 ostatni du\u0144ski w\u0142adca Anglii (a zarazem przyrodni brat Edwarda) wezwa\u0142 go do kraju i – b\u0119d\u0105c bezdzietnym – og\u0142osi\u0142 go swoim nast\u0119pc\u0105; gdy rok p\u00f3\u017aniej zmar\u0142, Rada Kr\u00f3lewska (Witenagemot) wybra\u0142a go (6 VI 1042) na w\u0142adc\u0119; jego koronacja odby\u0142a si\u0119 3 IV 1043 w Opactwie Westminsterskim; jego panowanie by\u0142o w zasadzie okresem pokoju wewn\u0119trznego w kr\u00f3lestwie, chocia\u017c szlacht\u0119 anglosask\u0105 i du\u0144sk\u0105 irytowa\u0142o powierzanie g\u0142\u00f3wnych urz\u0119d\u00f3w panom normandzkim, co wywo\u0142a\u0142o przej\u015bciowy kryzys w latach 1051-1052; bardzo pobo\u017cny w\u0142adca zachowywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 p\u0142ciow\u0105 nawet po zawarciu ma\u0142\u017ce\u0144stwa, co przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania kwestii sukcesyjnej; do 1057 nast\u0119pc\u0105 tronu by\u0142 bratanek Edwarda i ostatni \u017cyj\u0105cy potomek Alfreda Wielkiego – Edward Wygnaniec (1016-1057), a po jego \u015bmierci – jego ma\u0142oletni syn Edgar, lecz sympati\u0105 earl\u00f3w cieszy\u0142 si\u0119 earl Wesseksu – Harold Godwisson, natomiast pretensje do tronu zg\u0142osi\u0142 tak\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Normandii Wilhelm II, kt\u00f3ry w 1062 odwiedzi\u0142 Londyn i podobno otrzyma\u0142 obietnic\u0119 sukcesji od kr\u00f3la; po \u015bmierci Edwarda (w Pa\u0142acu Westminsterskim) i jego poch\u00f3wku w tamtejszym opactwie (Westminster Abbey), kt\u00f3rego by\u0142 fundatorem, rywalizacj\u0119 mi\u0119dzy Godwissonem, wybranym na kr\u00f3la przez earl\u00f3w pod imieniem Harolda II, a Normandczykiem rozstrzygn\u0119\u0142a bitwa pod Hastings (14 X 1066), kt\u00f3ra przynios\u0142a zwyci\u0119stwo Wilhelmowi zwanemu odt\u0105d Zwyci\u0119zc\u0105, po\u0142o\u017cy\u0142a za\u015b kres oko\u0142o pi\u0119\u0107setletniej historii Anglii germa\u0144skich Sas\u00f3w, rozpoczynaj\u0105c kilkusetletni okres feudalizmu oraz dominacji kultury i j\u0119zyka francuskiego; Edward zosta\u0142 kanonizowany przez papie\u017ca Aleksandra III w 1161, a od XIV wieku jest g\u0142\u00f3wnym patronem Anglii i jej kr\u00f3l\u00f3w.<\/p>

10 lat temu, 6 stycznia<\/strong> 2006 roku, zmar\u0142 w Montevideo, w wieku niespe\u0142na 71 lat (ur. 10 I 1935), \u00c3\u0081lvaro Pacheco Ser\u00c3\u00a9<\/strong>, polityk, prawnik i teoretyk jurysprudencji; studia prawnicze uko\u0144czy\u0142 w 1961 na Uniwersytecie Republiki, nast\u0119pnie, do 1968, by\u0142 docentem na Wydziale Nauk Ekonomicznych; za rz\u0105d\u00f3w prawicowego prezydenta Juana Mar\u00c3\u00adi Bordaberry\u2019ego by\u0142 jego g\u0142\u00f3wnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem jako podsekretarz (1972-1973), a nast\u0119pnie (1973-1976) sekretarz prezydencki; podobnie jak jego szef, przeszed\u0142 ewolucj\u0119 od prawicy republika\u0144skiej do monarchistycznej i legitymistycznej, zosta\u0142 przy tym cz\u0142onkiem Stowarzyszenia Studi\u00f3w Tradycjonalistycznych \u201eJuan V\u00e1zquez de Mella\u201d oraz Bractwa Tradycjonalistycznego \u201eKarol VII\u201d, zrzeszaj\u0105cego karlist\u00f3w argenty\u0144skich i urugwajskich.<\/p>

25 lat temu, 9 stycznia<\/strong> 1991 roku, zmar\u0142 w Pary\u017cu, w wieku 69 lat (ur. 20 X 1921), Roland Laudenbach<\/strong>, pisarz, dziennikarz, krytyk literacki, wydawca i scenarzysta; pochodzi\u0142 z protestanckiej rodziny alzackiej (by\u0142 siostrze\u0144cem aktora Pierre\u2019a Fresnaya); w 1944 za\u0142o\u017cy\u0142 wydawnictwo Table ronde, specjalizuj\u0105ce si\u0119 w literaturze dramatycznej (J. Anouilh, H. de Montherlant) i beletrystyce (F. Mauriac, P. Morand, J. Giono), partycypowa\u0142 tak\u017ce w wydaniu dzie\u0142 zbiorowych V. Hugo; w latach 50. by\u0142 lu\u017ano zwi\u0105zany z prawicow\u0105 grup\u0105 literack\u0105 \u201eHuzar\u00f3w\u201d (R. Nimier, A. Blondin i in.), \u015bci\u015ble za\u015b z organem \u201edysydent\u00f3w\u201d Akcji Francuskiej pod przyw\u00f3dztwem filozofa i poety Pierre\u2019a Boutanga (1916-1998) – tygodnikiem \u201eLa Nation fran\u00c3\u00a7aise\u201d, gdzie pisa\u0142 pod pseudonimem Michel Braspart; pod tym samym pseudonimem publikowa\u0142 powie\u015bci oraz artyku\u0142y w satyrycznym tygodniku \u201eLe Crapouillot\u201d; wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z protestanckim dziennikiem \u201eR\u00c3\u00a9forme\u201d zerwa\u0142 – jako obro\u0144ca Algierii Francuskiej – po uznaniu przez redakcj\u0119 secesji i niepodleg\u0142o\u015bci Algierii.<\/p>

50 lat temu, 10 stycznia<\/strong> 1966 roku, zmar\u0142 w Gdyni, w wieku 78 lat (ur. 7 V 1887), p\u0142k Ignacy Oziewicz<\/strong> h. Lubicz, pseud. konspiracyjny Czes\u0142aw<\/em>; pierwszy komendant g\u0142\u00f3wny Narodowych Si\u0142 Zbrojnych; w I wojnie \u015bwiatowej oficer armii rosyjskiej, kt\u00f3r\u0105 opu\u015bci\u0142 po wybuchu rewolucji w 1917; w 1919 wst\u0105pi\u0142 do Wojska Polskiego, od VIII 1920 dowodzi\u0142 17. Pu\u0142kiem Piechoty, a w 1925 zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 76. Lidzkiego Pu\u0142ku Piechoty w Grodnie; w 1927 awansowa\u0142 do stopnia pu\u0142kownika; od X 1938 dowodzi\u0142 29. Dywizj\u0105 Piechoty w Grodnie, na kt\u00f3rej czele walczy\u0142 w wojnie obronnej 1939 roku; ranny 8 IX 1939, nast\u0119pnie internowany przez w\u0142adze litewskie, zosta\u0142 zwolniony jesieni\u0105 1939 dzi\u0119ki interwencji ks. S. Trzeciaka, po czym powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy; od IV 1941 doradca wojskowy ZG SN oraz w Komendzie G\u0142\u00f3wnej Narodowej Organizacji Wojskowej, nast\u0119pnie zast\u0119pca Komendanta G\u0142\u00f3wnego NOW; jako przeciwnik scalenia z AK latem 1942 stan\u0105\u0142 na czele roz\u0142amu w NOW, a we wrze\u015bniu tego\u017c roku zosta\u0142 Komendantem G\u0142\u00f3wnym NSZ; w X 1942 wyda\u0142 rozkaz nr 1 Akcji Specjalnej, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a walk\u0119 zbrojn\u0105 r\u00f3wnie\u017c z komunistami; aresztowany przez Niemc\u00f3w w czerwcu 1943 i osadzony na Pawiaku, w pa\u017adzierniku zosta\u0142 wywieziony do Auschwitz, gdzie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 obozowej konspiracji; w styczniu 1945 ewakuowany do obozu we Flossenburgu, sk\u0105d zosta\u0142 wyzwolony przez armi\u0119 ameryka\u0144sk\u0105; podczas pobytu we Francji zosta\u0142 pe\u0142nomocnikiem \u015brodowiska NSZ przed Komisj\u0105 Weryfikacyjn\u0105 AK w Londynie oraz prezesem za\u0142o\u017conej w 1949 organizacji \u201eOgniwo\u201d, pomagaj\u0105cej b. \u017co\u0142nierzom podziemia narodowego na emigracji; w 1958 wr\u00f3ci\u0142 do kraju.<\/p>

750 lat temu, 11 stycznia<\/strong> 1266 roku, zmar\u0142, w wieku co najmniej 71 lat (ur. przed 1195), \u015awi\u0119tope\u0142k II Wielki<\/strong>, najwybitniejszy ksi\u0105\u017c\u0119 Pomorza Gda\u0144skiego z dynastii Sobies\u0142awic\u00f3w; najstarszy syn namiestnika (princepsa<\/em>) M\u015bciw\u00f3ja I [pom. Mestwin<\/em>] i wielkopolskiej ksi\u0119\u017cniczki Zwinis\u0142awy; godno\u015b\u0107 princepsa<\/em> Pomorza Gda\u0144skiego otrzyma\u0142 od ksi\u0119cia krakowskiego Leszka Bia\u0142ego po \u015bmierci ojca (ok. 1219\/20); w 1223 wraz z bratem Warcis\u0142awem wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w krucjacie ksi\u0105\u017c\u0105t polskich (Leszek Bia\u0142y, Konrad Mazowiecki i in.) przeciwko Prusom; ok. 1225 odbi\u0142 z r\u0105k du\u0144skich ziemi\u0119 s\u0142upsk\u0105 i przy\u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 do swojej domeny; zwi\u0105zany podw\u00f3jnymi wi\u0119zami ma\u0142\u017ce\u0144sko-rodzinnymi z ksi\u0119ciem kaliskim W\u0142adys\u0142awem Odonicem, walczy\u0142 u jego boku z ksi\u0119ciem wielkopolskim W\u0142adys\u0142awem Laskonogim, a w 1227 sta\u0142 si\u0119 wsp\u00f3\u0142winowajc\u0105 zbrodni g\u0105sawskiej (zamordowania Leszka Bia\u0142ego i zranienia Henryka Brodatego), przerywaj\u0105cej og\u00f3lnopolski wiec ksi\u0105\u017c\u0105t, biskup\u00f3w i rycerstwa zwo\u0142any do G\u0105sawy przez Leszka; wykorzystuj\u0105c w nast\u0119pnych latach rywalizacj\u0119 ksi\u0105\u017c\u0105t polskich o tron krakowski, zdo\u0142a\u0142 si\u0119 usamodzielni\u0107 i przybra\u0107 tytulatur\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105, utworzy\u0142 tak\u017ce w\u0142asn\u0105 hierarchi\u0119 urz\u0119dnicz\u0105 (dworsk\u0105 i terytorialn\u0105) oraz wydzieli\u0142 dzielnice swoim braciom (Warcis\u0142awowi, Samborowi i Raciborowi); uzyskawszy w 1231 protekcj\u0119 papiesk\u0105, aktywnie wspiera\u0142 chrystianizacj\u0119 Prus (zwyci\u0119ska bitwa z Prusami nad rzek\u0105 Dzierzgo\u0144 w 1234) oraz sprowadzi\u0142 zakon dominikan\u00f3w; ok. 1237 przy\u0142\u0105czy\u0142 do Pomorza Gda\u0144skiego ziemi\u0119 s\u0142awie\u0144sk\u0105 oraz gr\u00f3d Nak\u0142o nad Noteci\u0105; w kolejnych latach (do 1259) musia\u0142 parokrotnie zmaga\u0107 si\u0119 z koalicj\u0105 m\u0142odszych braci, kujawskiego bpa Micha\u0142a i ksi\u0119cia Kazimierza, Konrada Mazowieckiego, syn\u00f3w Odonica (Przemys\u0142a I i Boles\u0142awa Pobo\u017cnego) oraz zakonu krzy\u017cackiego, lecz mimo licznych strat (Nak\u0142o, ziemie nad wschodnim brzegu Wis\u0142y) zdo\u0142a\u0142 obroni\u0107 samodzielno\u015b\u0107 Pomorza Gda\u0144skiego i jego zasadniczy korpus terytorialny; po\u0142o\u017cy\u0142 wielkie zas\u0142ugi dla rozwoju Gda\u0144ska, kt\u00f3remu nada\u0142 prawa miejskie, oraz ufundowa\u0142 klasztory dominikan\u00f3w w Gda\u0144sku, cysterek w \u0179arnowcu i cysters\u00f3w w Bukowie; przydomek \u201eWielki\u201d nadali mu wsp\u00f3\u0142cze\u015bni dzia\u0142acze kaszubscy, uwa\u017caj\u0105cy dynasti\u0119 Sobies\u0142awic\u00f3w za ksi\u0105\u017c\u0105t kaszubskich.<\/p>

175 lat temu, 11 stycznia<\/strong> 1841 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Szczecinie Otto <\/strong>Friedrich von Gierke<\/strong>, historyk i teoretyk prawa; by\u0142 synem oficera pruskiego, kt\u00f3ry zaszczepi\u0142 mu patriotyzm i kult cn\u00f3t militarnych (sam bra\u0142 udzia\u0142 w dwu wojnach: prusko-austriackiej i prusko-francuskiej, a wybuch I wojny \u015bwiatowej powita\u0142 jako \u201eboski dar \u0142aski\u201d dla niemieckiej kultury); w wieku 19 lat doktoryzowa\u0142 si\u0119 z prawa na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie; po habilitacji (1868) otrzyma\u0142 (1872) stanowisko profesora zwyczajnego na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, a w roku akademickim 1882\/83 by\u0142 jego rektorem; w 1883 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Heidelbergu, a w 1887 do Berlina, gdzie zn\u00f3w pe\u0142ni\u0142 (1902\/03) funkcj\u0119 rektora; w 1911 Wilhelm II nada\u0142 mu dziedziczny tytu\u0142 szlachecki; w 1912 zosta\u0142 cz\u0142onkiem korespondentem Rosyjskiej Akademii Nauk w Petersburgu; jego dzie\u0142o wie\u0144czy dorobek niemieckiej tzw. historycznej szko\u0142y prawa (K.L. von Savigny, G. Puchta, G. von Beseler), rozwijaj\u0105cej si\u0119 od czas\u00f3w romantyzmu w opozycji do o\u015bwieceniowych teorii naturalistycznych; wychodz\u0105c od arystotelesowskiego rozumienia cz\u0142owieka jako istoty spo\u0142ecznej, zwalcza\u0142 antropologiczny indywidualizm, przeciwstawiaj\u0105c mu koncepcj\u0119 tzw. realnej osoby prawnej; koncentruj\u0105c si\u0119 na badaniach germa\u0144skiej tradycji prawnej, uznaj\u0105cej realno\u015b\u0107 os\u00f3b zbiorowych (organicyzm), dowodzi\u0142 jej wy\u017cszo\u015bci nad konwencjonalizmem prawa rzymskiego; w prawie germa\u0144skim wyr\u00f3\u017cnia\u0142 nast\u0119puj\u0105ce stowarzyszenia naturalne (Genossenschaft<\/em>) w toku ich rozwoju wzbogacaj\u0105cego \u017cycie spo\u0142eczne: klan, zwi\u0105zek rodowy, wreszcie (ju\u017c w \u015bredniowieczu) publiczno-prawne stany i korporacje; wysoce ceni\u0142 te\u017c i stawia\u0142 za wz\u00f3r federalny charakter imperialnego porz\u0105dku politycznego w \u015bredniowieczu; swoimi badaniami historycznymi przyczyni\u0142 si\u0119 tak\u017ce do po\u0142o\u017cenia podwalin pod rozw\u00f3j nowoczesnego prawa sp\u00f3\u0142dzielczego, krytykowa\u0142 za\u015b niemiecki kodeks cywilny, oparty na indywidualizmie sprzecznym z niemieck\u0105 wsp\u00f3lnotowo\u015bci\u0105; zmar\u0142 w 1921 roku.<\/p>

15 lat temu, 12 stycznia<\/strong> 2001 roku, zmar\u0142 w Warszawie, w wieku 96 lat (ur. 6 VIII 1904), Aleksander <\/strong>Adolf Maria Boche\u0144ski <\/strong>h. Rawicz, eseista, publicysta, t\u0142umacz, bibliofil i polityk konserwatywny; pochodzi\u0142 z rodziny ziemia\u0144skiej o bogatych tradycjach patriotycznych i kulturalnych oraz g\u0142\u0119boko religijnej; jego rodze\u0144stwem byli: J\u00f3zef Maria Boche\u0144ski (1902-1995) – dominikanin (imi\u0119 zakonne: Innocenty) oraz \u015bwiatowej s\u0142awy filozof i sowietolog, Olga voto<\/em> Zawadzka (1905-2008) – nauczycielka i katechetka, oraz Adolf Maria (1909-1944) – my\u015bliciel polityczny i publicysta; uko\u0144czy\u0142 (1928) Pa\u0144stwowy Instytut Rolniczy w Gembloux (Belgia); w latach 1927-1928 wydawa\u0142 i redagowa\u0142 wraz z bratem Adolfem lwowski \u201eG\u0142os Zachowawczy\u201d o profilu konserwatywnym, monarchistycznym, pi\u0142sudczykowskim i antysowieckim, acz wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 tak\u017ce z pismami narodowymi (\u201eS\u0142owo Polskie\u201d, \u201eKurier Lwowski\u201d); od 1932 nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z redagowanym przez Jerzego Giedroycia (1906-2000) organem tzw. mocarstwowc\u00f3w \u201eBuntem M\u0142odych\u201d (od 1937 – \u201ePolityka\u201d), staj\u0105c si\u0119 (obok swego brata oraz braci Ksawerego i Mieczys\u0142awa Pruszy\u0144skich) jednym z filar\u00f3w pisma, a zw\u0142aszcza rzecznikiem grupy w kwestii ukrai\u0144skiej (redagowa\u0142 tak\u017ce \u201eBiuletyn Polsko-Ukrai\u0144ski\u201d); w 1933 zosta\u0142 cz\u0142onkiem w\u0142adz utworzonego w\u00f3wczas Zjednoczenia Zachowawczych Organizacji Politycznych (od 1938 – Stronnictwa Zachowawczego); w tym okresie propagowa\u0142 zar\u00f3wno ide\u0119 monarchistyczn\u0105, jak i imperialistyczn\u0105, postuluj\u0105c rozbi\u00f3r ZSSR w sojuszu z uciskanymi przeze\u0144 mniejszo\u015bciami s\u0142owia\u0144skimi; w \u201ewojnie polskiej\u201d 1939 roku walczy\u0142 w 22. pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Karpackich, a nast\u0119pnie przez kilka miesi\u0119cy by\u0142 wi\u0119ziony przez NKWD w Brodach; po przedostaniu si\u0119 do Krakowa zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z sanacyjn\u0105 grup\u0105 konspiracyjn\u0105 \u201eWawel\u201d, kt\u00f3ra uczestniczy\u0142a w tworzeniu (zasadniczo narodowo-radykalnej) Konfederacji Narodu, lecz przede wszystkim dzia\u0142a\u0142 w dozwolonej przez okupanta niemieckiego Radzie G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej (RGO), jako jeden z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w jej prezesa – Adama hr. Ronikiera (1881-1952); uczestniczy\u0142 w negocjacjach z OUN-B dotycz\u0105cych zaprzestania ludob\u00f3jczych mord\u00f3w na ludno\u015bci polskiej oraz z dow\u00f3dztwem niemieckim podczas powstania warszawskiego – w sprawie wycofania zbrodniczej brygady Kami\u0144skiego oraz umo\u017cliwienia ewakuacji ludno\u015bci cywilnej z Warszawy; jeszcze przed wyparciem Niemc\u00f3w przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 z obszaru Generalnej Guberni zacz\u0105\u0142 propagowa\u0107 ide\u0119 ugody polsko-rosyjskiej (sowieckiej), nawi\u0105zuj\u0105c do dzia\u0142a\u0144 XIX-wiecznych konserwatyst\u00f3w; w kwietniu 1945 zorganizowa\u0142 w Krakowie spotkanie dzia\u0142aczy i intelektualist\u00f3w katolickich z PPR-owskim aparatczykiem kulturalnym Jerzym Borejsz\u0105 (Goldbergiem), na kt\u00f3rym przedstawi\u0142 koncepcj\u0119 legalnej opozycji prawicowej i katolickiej, akceptuj\u0105cej system oraz stoj\u0105cej na gruncie sojuszu z ZSSR, oraz zaproponowa\u0142, aby na czele tej formacji stan\u0105\u0142 (w\u00f3wczas jeszcze wi\u0119ziony przez NKWD oraz prowadz\u0105cy samodzielnie rozmowy z gen. I. Sierowem) Boles\u0142aw Piasecki; w 1945 zosta\u0142 dyrektorem Browar\u00f3w Okocimskich (do 1955); w latach 1947-1952 by\u0142 pos\u0142em na Sejm Ustawodawczy z ramienia grupy \u201eDzi\u015b i Jutro\u201d (Katolicko-Spo\u0142eczny Klub Poselski), a od 1952 do 1956 – zast\u0119pc\u0105 pos\u0142a; wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 systematycznie z pismami paxowskimi (\u201eDzi\u015b i Jutro\u201d, \u201eS\u0142owo Powszechne\u201d, \u201eKierunki\u201d, \u201e\u0179ycie i My\u015bl\u201d), a od 1962 do 1985 by\u0142 cz\u0142onkiem Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Stowarzyszenia PAX; w 1964 podpisa\u0142 list pisarzy prore\u017cimowych w odpowiedzi na list 34<\/em>; by\u0142 cz\u0142onkiem ZLP (od 1956), SDP (od 1964) oraz Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Ksi\u0105\u017cki (od 1975 – prezes Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego); w 1983 zosta\u0142 cz\u0142onkiem Rady Krajowej PRON; stoj\u0105c przez p\u00f3\u0142 wieku konsekwentnie na gruncie koncepcji ugodowej (o rozmaitych – o\u015bwieceniowych, konserwatywnych i pozytywistycznych – implikacjach ideowych), stara\u0142 si\u0119 j\u0105 uzasadnia\u0107 zar\u00f3wno na gruncie geopolityki, jak i historiozofii – g\u0142osi\u0142 wszechs\u0142owia\u0144sk\u0105 solidarno\u015b\u0107, a jednocze\u015bnie pogodzenie si\u0119 z faktem, \u017ce ongi\u015b predestynowana do przyw\u00f3dztwa w \u015bwiecie s\u0142owia\u0144skim Polska utraci\u0142a nieodwo\u0142alnie t\u0119 pozycj\u0119 na rzecz Rosji; polityczny romantyzm i insurekcjonizm zwalcza\u0142 ostro w stylu pamfletowym (zw\u0142aszcza Dzieje g\u0142upoty w Polsce<\/em>), jednocze\u015bnie rehabilituj\u0105c postaci nawet tak kontrowersyjne, jak Szcz\u0119sny Potocki; pozytywistyczna by\u0142a u niego tak\u017ce fascynacja przemys\u0142em i rozwojem gospodarczym.<\/p>

10 lat temu, 14 stycznia<\/strong> 2006 roku, zmar\u0142 w Monterrey (Nuevo Le\u00f3n, Meksyk), w wieku 82 lat (ur. 3 VIII 1923), Agust\u00c3\u00adn Basave <\/strong>y Fern\u00e1ndez del Valle, filozof, prawnik i eseista; studia prawnicze uko\u0144czy\u0142 na Uniwersytecie Nowego Leonu, a humanistyczne i dziennikarskie na Uniwersytecie Hispanoameryka\u0144skim Santa Mar\u00c3\u00ada de la R\u00e1bida oraz na Uniwersytecie Mi\u0119dzynarodowym Menendeza Pelayo w Madrycie; doktorat z prawa uzyska\u0142 na Uniwersytecie Complutense w Madrycie, a z filozofii na Uniwersytecie Yucatanu; wieloletni profesor Uniwersytetu w Monterrey, dyrektor Wydzia\u0142u Filozofii i Literatury oraz za\u0142o\u017cyciel i dyrektor Centrum Studi\u00f3w Humanistycznych na Uniwersytecie Autonomicznym Nowego Leonu, rektor Uniwersytetu Regiomontana w NL, profesor Instytutu Technologicznego i Studi\u00f3w Wy\u017cszych w Monterrey; wyk\u0142ada\u0142 tak\u017ce w Mi\u0119dzynarodowej Akademii Filozoficznej w Liechtensteinie, w Niemczech i Salwadorze; dr h.c. w zakresie filozofii i literatury Uniwersytetu Mi\u0119dzynarodowego Moctezuma; cz\u0142onek korespondent Meksyka\u0144skiej Akademii Literatury od 1962; autor 30 ksi\u0105\u017cek (t\u0142umaczonych na angielski, niemiecki, francuski, portugalski, w\u0142oski, grecki i polski); uwa\u017cany za najwybitniejszego filozofa meksyka\u0144skiego drugiej po\u0142owy XX wieku, stworzy\u0142 oryginalny kierunek zwany \u201eintegralizmem metafizyczno-antropozoficznym\u201d wewn\u0105trz filozofii chrze\u015bcija\u0144skiej jako propedeutyki zbawienia; przedmiotem jego refleksji by\u0142 tak\u017ce tradycyjny homo hispanicus<\/em>, wyposa\u017cony w takie cnoty, jak: odwaga, m\u0119stwo, gwa\u0142towno\u015b\u0107, nami\u0119tna i stanowcza wiara, si\u0142a wyobra\u017ani i przemieniania idei w idea\u0142y.<\/p>

225 lat temu, 15 stycznia<\/strong> 1791 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Wiedniu Franz<\/strong> Seraphicus Grillparzer<\/strong>, dramaturg i nowelista, zwany austriackim poet\u0105 narodowym; katolicki konserwatysta i monarchista; by\u0142 synem prawnika i sam r\u00f3wnie\u017c uko\u0144czy\u0142 prawo na Uniwersytecie Wiede\u0144skim, po czym wst\u0105pi\u0142 do pa\u0144stwowej s\u0142u\u017cby cywilnej; od 1832 do przej\u015bcia na emerytur\u0119 (1856) by\u0142 dyrektorem archiwum w S\u0105dzie Izby Cesarskiej; w 1847 zosta\u0142 przyj\u0119ty do Cesarskiej Akademii Nauk, w 1861 zosta\u0142 do\u017cywotnim cz\u0142onkiem austriackiej Izby Pan\u00f3w (Herrenhauses<\/em>), w 1862 otrzyma\u0142 doktorat h.c. Uniwersytetu w Lipsku, a w 1864 zosta\u0142 honorowym obywatelem Wiednia; trzon jego tw\u00f3rczo\u015bci dramatycznej stanowi\u0105 utwory nale\u017c\u0105ce do gatunku tzw. tragedii losu (Schicksalstrag\u00f6die<\/em>), kt\u00f3rej by\u0142 tak\u017ce teoretykiem, stylistycznie \u0142\u0105cz\u0105cej pierwiastki klasyczne i romantyczne (znacz\u0105cy jest r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw hiszpa\u0144skiego teatru barokowego); niekt\u00f3re jego dramaty (Matka rodu Dobraty\u0144skich<\/em>, Triumf i kl\u0119ska kr\u00f3la Ottokara<\/em>, Libusza<\/em>) i nowele (Klasztor w Sandomierzu<\/em>) maj\u0105 s\u0142owia\u0144skie t\u0142o historyczno-kulturowe; zmar\u0142 w 1872 roku.<\/p>

90 lat temu, 15 stycznia<\/strong> 1926 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Omaha (Nebraska) L<\/strong>(eo). Brent Bozell <\/strong>Jr., publicysta i wydawca; konserwatysta organiczny i tradycjonalistyczny katolik, dzia\u0142acz pro life<\/em>; w czasie II wojny \u015bwiatowej s\u0142u\u017cy\u0142 w marynarce, a po \u015bmierci ojca (1946) konwertowa\u0142 na katolicyzm; podczas studi\u00f3w prawniczych w Yale pozna\u0142 swojego przysz\u0142ego szwagra – Williama F. Buckleya Jr., z kt\u00f3rym wsp\u00f3lnie napisa\u0142 g\u0142o\u015bn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 w obronie senatora Joe\u2019ego McCarthy\u2019ego; wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel (1960) organizacji M\u0142odzi Amerykanie dla Wolno\u015bci (YAF); wspiera\u0142 kandydatur\u0119 Barry\u2019ego Goldwatera w wyborach prezydenckich (1960, 1964), r\u00f3wnie\u017c jako jego speechwriter<\/em> i ghostwriter<\/em> ksi\u0105\u017cki \u015awiadomo\u015b\u0107 konserwatywna<\/em>; krytykowa\u0142 ameryka\u0144sk\u0105 polityk\u0119 w Wietnamie, pocz\u0105wszy od wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w zamordowaniu katolickiego prezydenta Ng\u00c3\u00b4 \u00c4\u0090\u00c3\u00acnh Di\u00e1\u00bb\u2021ma; w 1966 za\u0142o\u017cy\u0142 – wraz z Frederickiem D. Wilhelmsenem (z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142 go tak\u017ce entuzjazm dla hiszpa\u0144skiego legitymizmu oraz gen. Franco jako wodza ostatniej Krucjaty i katolickiego m\u0119\u017ca stanu) – katolicki miesi\u0119cznik \u201eTriumph\u201d, wyra\u017caj\u0105cy sprzeciw wobec modernistycznej infiltracji w Ko\u015bciele od Vaticanum II<\/em> oraz destrukcji liturgii; w tym czasie zerwa\u0142 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z \u201eNational Review\u201d, protestuj\u0105c w li\u015bcie otwartym przeciwko relatywistycznemu stanowisku swego szwagra w kwestii zabijania nienarodzonych; wraz z historykiem Warrenem H. Carrollem (z kt\u00f3rym uczestniczy\u0142 w seminariach w hiszpa\u0144skim Eskurialu) za\u0142o\u017cy\u0142 Stowarzyszenie Wsp\u00f3lnoty Chrze\u015bcija\u0144skiej (Society of the Christian Commonwealth) i by\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 w Christendom College; w odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci ameryka\u0144skich konserwatyst\u00f3w nie \u017cywi\u0142 entuzjazmu dla Founding Fathers<\/em>, gdy\u017c \u201estworzyli dom, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 si\u0119 rozwija\u0107 \u015bwiecki liberalizm\u201d, tote\u017c i ameryka\u0144ski konserwatyzm, godz\u0105c si\u0119 ignorowa\u0107 Boga, zatraci\u0142 zwi\u0105zek polityki z sacrum<\/em>, tymczasem zadaniem prawdziwych tradycjonalist\u00f3w jest g\u0142osi\u0107 Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce i bosk\u0105 suwerenno\u015b\u0107 nad \u015bwiatem; g\u0142osi\u0142, \u017ce celem polityki nie jest wolno\u015b\u0107, lecz cnota, wolno\u015b\u0107 za\u015b jest konieczna i po\u017c\u0105dana o tyle tylko, o ile sprzyja krzewieniu cnoty, je\u017celi za\u015b prowadzi do akt\u00f3w sprzecznych z teleologi\u0105 opatrzno\u015bciow\u0105 i z boskim porz\u0105dkiem, nale\u017cy j\u0105 pot\u0119pi\u0107; jedno z jego dziewi\u0119ciorga dzieci, Michael Bozell, zosta\u0142o w doros\u0142ym \u017cyciu mnichem we wsp\u00f3lnocie benedykty\u0144skiej w Solesmes, a inne – L. Brent Bozell III (ur. 1955) – konserwatywnym pisarzem i dzia\u0142aczem; z\u0142o\u017cony rozlicznymi chorobami, zmar\u0142 w 1997 roku.<\/p>

125 lat temu, 17 stycznia<\/strong> 1891 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Jenie Walter Eucken<\/strong>, ekonomista ordoliberalny; by\u0142 m\u0142odszym synem idealistycznego filozofa i obro\u0144cy \u015bwiatopogl\u0105du religijnego (laureata literackiej Nagrody Nobla) Rudolfa Euckena (1846-1926); studiowa\u0142 histori\u0119, nauki polityczne, ekonomi\u0119 i prawo; po habilitacji (1921) pracowa\u0142 jako docent prywatny na Uniwersytecie Berli\u0144skim, a w 1925 zosta\u0142 profesorem zwyczajnym w Tybindze; w 1927 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Uniwersytet Ludwika Alberta we Fryburgu Bryzgowijskim, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 do \u015bmierci; w 1932 za\u0142o\u017cy\u0142 tam Wsp\u00f3lnot\u0119 Badawczo-Naukow\u0105 Prawnik\u00f3w i Ekonomist\u00f3w, kt\u00f3ra da\u0142a pocz\u0105tek tzw. Szkole Fryburskiej; hitlerowscy studenci grozili mu \u015bmierci\u0105, a Gestapo wielokrotnie go przes\u0142uchiwa\u0142o, lecz powa\u017cniejszych represji unikn\u0105\u0142; po wojnie sta\u0142 si\u0119 wp\u0142ywowy jako doradca ekonomiczny administracji we francuskiej i ameryka\u0144skiej strefie okupacyjnej, a nast\u0119pnie rz\u0105du RFN, staj\u0105c si\u0119 jednym ze wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w koncepcji tzw. spo\u0142ecznej gospodarki rynkowej; w 1947 zosta\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Mont Pelerin Society; jako teoretyk ordoliberalizmu k\u0142ad\u0142 nacisk na wzajemn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 ustroju gospodarczego i politycznego, wskazuj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce przeciwie\u0144stwem gospodarki centralnie sterowanej (kompatybilnej z politycznym totalitaryzmem) nie jest gospodarka leseferystyczna, gdy\u017c w niej poszczeg\u00f3lne \u201egrupy w\u0142adzy\u201d (Machtgruppen<\/em>) mog\u0105 poprzez polityk\u0119 cenow\u0105 albo lobbing ogranicza\u0107 wolno\u015b\u0107 innych uczestnik\u00f3w rynku, lecz gospodarka pe\u0142nej konkurencji, w kt\u00f3rej nikt nie mo\u017ce dysponowa\u0107 w\u0142adz\u0105 ekonomicznego kierowania innymi; wolno\u015b\u0107 konkurencji musi wobec tego zabezpieczy\u0107 – poprzez odpowiednie ustawodawstwo – pa\u0144stwo; problem pa\u0144stwa w gospodarce nie jest zatem \u201eilo\u015bciowy\u201d, lecz \u201ejako\u015bciowy\u201d; zmar\u0142 w Londynie (gdzie prowadzi\u0142 wyk\u0142ady) w 1950 roku.<\/p>

5 lat temu, 17 stycznia<\/strong> 2011 roku zmar\u0142, w wieku 91 lat (ur. 14 I 1920), Jean <\/strong>Gwena\u00c3\u00abl Dutourd<\/strong>, powie\u015bciopisarz, eseista, dziennikarz i t\u0142umacz literatury angielskiej; zmobilizowany w maju 1940, pi\u0119tnastego dnia kampanii francuskiej dosta\u0142 si\u0119 do niewoli niemieckiej, sk\u0105d po sze\u015bciu tygodniach uciek\u0142; studiowa\u0142 (pod kierunkiem Gastona Bachelarda, kt\u00f3ry zosta\u0142 tak\u017ce \u015bwiadkiem na jego \u015blubie) filozofi\u0119 na Sorbonie, lecz nie uzyska\u0142 pe\u0142nego licencjatu z powodu niezaliczenia psychologii; bra\u0142 udzia\u0142 w Ruchu Oporu: aresztowany, zdo\u0142a\u0142 uciec, a nast\u0119pnie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wyzwalaniu Pary\u017ca; za swoje pierwsze dzie\u0142o (Kompleks Cezara<\/em>) otrzyma\u0142 w 1946 Nagrod\u0119 Stendhala (w kolekcji jego nagr\u00f3d s\u0105 tak\u017ce: Prix Courteline, Prix Interalli\u00c3\u00a9, Prix Prince Pierre de Monaco, Prix Saint-Simon i Grand Prix Catholique de Litt\u00c3\u00a9rature); od 1950 do 1966 by\u0142 doradc\u0105 literackim wydawnictwa Gallimard; jako recenzent teatralny wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z dziennik \u201eFrance-Soir\u201d, a jako komentator wyst\u0119powa\u0142 co tydzie\u0144 w katolickim radiu Courtoisie; 14 VII 1978 nieznani sprawcy, kt\u00f3rzy przedstawili si\u0119 jako wrogowie jego stylu literackiego, pod\u0142o\u017cyli bomb\u0119 w jego mieszkaniu; ten incydent mia\u0142 ostatecznie szcz\u0119\u015bliwe konsekwencje, poniewa\u017c p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej (30 XI 1978) zosta\u0142 wybrany do Akademii Francuskiej (fotel 31); w 1997 zosta\u0142 cz\u0142onkiem Wydzia\u0142u Literatury i J\u0119zyka Serbskiej Akademii Nauk i Umiej\u0119tno\u015bci; od 2009 by\u0142 prezesem stowarzyszenia Obrony J\u0119zyka Francuskiego; jako powie\u015bciopisarz by\u0142 przede wszystkim mistrzem satyry, a w tw\u00f3rczo\u015bci niebeletrystycznej wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 pamflety na socjalizm (Socjalizm z g\u0142ow\u0105 dzwo\u0144ca<\/em>, 1983) i na demokracj\u0119 (Feldmarsza\u0142ek von Bonaparte<\/em>, 1996) – to ostatnie dzie\u0142o jest histori\u0105 alternatywn\u0105 (\u201euchroni\u0105\u201d), oparta na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Ludwik XVI st\u0142umi\u0142 rewolucj\u0119 w zarodku, wskutek czego w Europie nie rozpowszechni\u0142a si\u0119 idea \u201epa\u0144stwa-narodu\u201d, nie dosz\u0142o zatem do zjednoczenia W\u0142och i Niemiec, Austria zachowa\u0142a swoj\u0105 dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w \u015bwiecie germa\u0144skim oraz wesz\u0142a w posiadanie Korsyki, a tytu\u0142owy Bonaparte zrobi\u0142 karier\u0119 wojskow\u0105 w jej s\u0142u\u017cbie, nie by\u0142o wi\u0119c ani II, ani III Rzeszy, wojny 1870 roku oraz wojen \u015bwiatowych, teorii walki klas Marksa i barbarii komunistycznej, Francja za\u015b zachowa\u0142a Luizjan\u0119, a Stany Zjednoczone sta\u0142y si\u0119 frankofo\u0144skie; wychowany w tradycji rojalistycznej, Dutourd pozosta\u0142 jej wierny ca\u0142e \u017cycie i w 1994 zosta\u0142 cz\u0142onkiem za\u0142o\u017cycielem monarchistycznego stowarzyszenia Jedno\u015b\u0107 Kapety\u0144ska (L\u2019Unit\u00c3\u00a9 cap\u00c3\u00a9tienne), przyznaj\u0105cego nagrod\u0119 literack\u0105 Hugona Kapeta.<\/p>

15 lat temu, 19 stycznia<\/strong> 2001 roku, zmar\u0142 w Saint-Marcel d\u2019Ard\u00c3\u00a8che, w wieku 97 lat (ur. 2 IX 1903), Gustave Thibon<\/strong>, filozof, poeta i mistyk katolicki; wie\u015bniak z urodzenia, ca\u0142e \u017cycie mieszka\u0142 w rodzinnej wsi, uprawiaj\u0105c winnic\u0119; w dos\u0142ownym sensie \u201ech\u0142opski filozof\u201d, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142 tylko kilka klas szko\u0142y podstawowej, ale bezustannie czyta\u0142 (w siedmiu j\u0119zykach, w tym dwu klasycznych), rozmy\u015bla\u0142, pisa\u0142 i je\u017adzi\u0142 po \u015bwiecie z wyk\u0142adami na najbardziej renomowane uczelnie \u015bwiata (z wyj\u0105tkiem Sorbony), przyjmowany przez papie\u017cy i kardyna\u0142\u00f3w, kr\u00f3l\u00f3w i arystokrat\u00f3w; otrzyma\u0142 Wielk\u0105 Nagrod\u0119 Literack\u0105 (1964) oraz Filozoficzn\u0105 (2000) Akademii Francuskiej; Gabriel Marcel nazwa\u0142 go \u201ePascalem XX wieku\u201d; jego przewodnikami byli \u015bw. Tomasz z Akwinu w teologii i filozofii, a \u015bw. Jan od Krzy\u017ca w mistyce; wspiera\u0142 abpa M. Lefebvre\u2019a w jego walce o ocalenie Tradycji; debiutowa\u0142 po I wojnie \u015bwiatowej w zwi\u0105zanej z Akcj\u0105 Francusk\u0105 \u201eLa Revue universelle\u201d, za\u0142o\u017conej przez Jacquesa Bainville\u2019a, a redagowanej przez Henriego Massisa; w epoce Vichy dzia\u0142a\u0142 w ruchu korporacyjnym i wraz z Louisem Salleronem redagowa\u0142 \u201eId\u00c3\u00a9es. Revue de la R\u00c3\u00a9volution nationale\u201d, st\u0105d te\u017c jest uwa\u017cany za jednego z g\u0142\u00f3wnych teoretyk\u00f3w p\u00c3\u00a9tainowskiej R\u00c3\u00a9volution nationale<\/em>;<\/em> w jego uj\u0119ciu tradycjonalistyczna odnowa \u017cycia narodowego powinna mie\u0107 mocn\u0105, metafizyczn\u0105 podbudow\u0119 w realizmie ontologicznym, czyli \u201epowrocie do rzeczywisto\u015bci\u201d (retour au r\u00c3\u00a9el<\/em>), b\u0119d\u0105cym odtrutk\u0105 na nominalizm i demoliberalne \u201erz\u0105dy s\u0142\u00f3w\u201d; demokracja to nic innego, jak \u201esztuka przeszkadzania zwyk\u0142ym ludziom w zajmowaniu si\u0119 tym, co ich rzeczywi\u015bcie dotyczy, a jednocze\u015bnie zmuszania ich do decydowania o tym, o czym nie chc\u0105 w og\u00f3le s\u0142ysze\u0107\u201d – skutek tej perwersji jest taki, \u017ce \u201eprawa\u201d ludu s\u0105 fikcyjne, za to jego alienacja rzeczywista (droits fictifs et ali\u00c3\u00a9nation r\u00c3\u00a9elle<\/em>); inne nast\u0119pstwo demokratycznej iluzji to desakralizacja i zniszczenie wszystkich tabu:<\/em> w miejsce prawdziwej (objawionej) religii wprowadza si\u0119 ba\u0142wochwalczy kult cz\u0142owieka, a j\u0119zyk – najwa\u017cniejszy \u015brodek komunikacji – zostaje znieprawiony; nie \u015bwiadczy on ju\u017c o rzeczywisto\u015bci, lecz staje si\u0119 jej substytutem; st\u0105d nieuchronno\u015b\u0107 totalitaryzmu w re\u017cimie demokratycznym i wcale nie wymaga on stosowania terroru fizycznego: wystarczy \u201eumasowi\u0107\u201d spo\u0142ecze\u0144stwo i przeobrazi\u0107 je w t\u0142um konsument\u00f3w; chocia\u017c uznawa\u0142 za swego mistrza politycznego Charlesa Maurrasa i pozosta\u0142 niez\u0142omnym rojalist\u0105, to jednak nie podziela\u0142 jego \u201erestauracyjnego\u201d optymizmu, albowiem totalno\u015b\u0107 triumfu techniki i technokratyzmu nad osob\u0105 ludzk\u0105 nie ma analogii w \u017cadnym do\u015bwiadczeniu historycznym; skala dekadencji nie usprawiedliwia jednak braku reakcji; trzeba wi\u0119c uparcie tworzy\u0107, wbrew wszystkim przeciwno\u015bciom, ma\u0142e duchowe wsp\u00f3lnoty, odbudowywa\u0107 tradycyjne rodziny, wsp\u00f3lnoty s\u0105siedzkie i lokalne, umacnia\u0107 i oczyszcza\u0107 z modernistycznego nalotu wiar\u0119 katolick\u0105, a przede wszystkim emanowa\u0107 wsz\u0119dzie chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 bli\u017aniego; to jedyna droga restauracji spo\u0142ecze\u0144stwa organicznego (soci\u00c3\u00a9t\u00c3\u00a9 organique<\/em>) i warunek tego, co mo\u017ce przyj\u015b\u0107 dopiero na samym ko\u0144cu procesu wydobywania si\u0119 z \u201emrok\u00f3w nowoczesno\u015bci\u201d, czyli powrotu kr\u00f3la – zwornika takiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>

75 lat temu, 21 stycznia<\/strong> 1941 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Genui Pier Paolo Ottonello<\/strong>, katolicki filozof i historyk filozofii; od 1975 by\u0142 profesorem zwyczajnym historii filozofii Uniwersytetu Genue\u0144skiego (obecnie emerytowanym) oraz kierownikiem Katedry Rosminiego w Istituto Rosmini; redaktor (od 1975) \u201eRivista Rosminiana\u201d, wsp\u00f3\u0142pracownik \u201eFilosofia Oggi\u201d, \u201eStudi Europei\u201d i \u201eStudi Sciacchiani\u201d; wsp\u00f3\u0142pracownik instytucji naukowych i kulturalnych hiszpa\u0144skich karlist\u00f3w; teoretyk \u201eontologii dynamicznej\u201d, obro\u0144ca klasycznego jusnaturalizmu w filozofii polityki; znawca metafizyki w\u0142oskiej (b\u0142. Antonio Rosmini, Michele Federico Sciacca), krytyk antymetafizycznego nihilizmu europejskiego (Nietzsche, Heidegger).<\/p>

500 lat temu, 23 stycznia<\/strong> 1516 roku, zmar\u0142 w Madrigalejo k. C\u00e1ceres (Estremadura), w wieku 63 lat (ur. 10 III 1452), Ferdynand Katolicki<\/strong> [Fernando el Cat\u00f3lico<\/em>] z dynastii Trast\u00e1mara, zwany te\u017c Ferdynandem Arago\u0144skim; drugi syn kr\u00f3la Jana II Arago\u0144skiego; od 1468 kr\u00f3l Sycylii jako Ferdynand II; od 15 I 1475 do 26 XI 1504 kr\u00f3l de iure uxoris <\/em>Kastylii i Leonu jako Ferdynand V, jako wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conek (po\u015blubionej w 1469) swojej kuzynki Izabeli I Kastylijskiej (w 1479 oboje zostali proklamowani kr\u00f3lami Hiszpanii); od 20 I 1479 kr\u00f3l Aragonii, Walencji, Majorki i Sardynii jako Ferdynand II; od 9 XI 1504 kr\u00f3l Neapolu jako Ferdynand III; od 26 XI 1504 regent Kastylii i Leonu; od 1512 kr\u00f3l (p\u0142d.) Nawarry jako Ferdynand I; 16 VII 1512 przyj\u0105\u0142 tytu\u0142 kr\u00f3la ca\u0142ej Hiszpanii; otrzyma\u0142 staranne wykszta\u0142cenie religijne i humanistyczne, by\u0142 mecenasem sztuk i mi\u0142o\u015bnikiem muzyki; wsp\u00f3lnie z ma\u0142\u017conk\u0105 przyczyni\u0142 si\u0119 do umocnienia jedno\u015bci katolickiej oraz za\u017cegnania gro\u017aby marranizacji hiszpa\u0144skiego katolicyzmu i monarchii poprzez utworzenie (1478) trybuna\u0142u \u015aw. Inkwizycji oraz wyp\u0119dzenie \u017byd\u00f3w (1492); wsp\u00f3lnie doko\u0144czyli te\u017c chwalebnego dzie\u0142a Rekonkwisty, zdobywaj\u0105c (2 I 1492) Grenad\u0119 i likwiduj\u0105c ostatni\u0105 mahometa\u0144sk\u0105 enklaw\u0119 na P\u0142w. Iberyjskim; zaj\u0119ty sprawami \u015br\u00f3dziemnomorskimi, mniejsz\u0105 uwag\u0119 ni\u017c Izabela przyk\u0142ada\u0142 natomiast do Konkwisty Nowego \u015awiata; II XII 1496 oboje otrzymali od papie\u017ca Aleksandra VI tytu\u0142 Kr\u00f3l\u00f3w Katolickich (los Reyes Cat\u00f3licos<\/em>), kt\u00f3ry wszed\u0142 na sta\u0142e do nomenklatury kr\u00f3l\u00f3w hiszpa\u0144skich; przed \u015bmierci\u0105 Izabeli (\u201enajlepszej i najwspanialszej z kr\u00f3lewskich \u017con\u201d) zosta\u0142 wyznaczony przez ni\u0105 na regenta Kastylii, maj\u0105cego sprawowa\u0107 w\u0142adz\u0119 w imieniu ich c\u00f3rki Joanny Szalonej i jej m\u0119\u017ca – Filipa Pi\u0119knego (Habsburga), lecz szlachta kastylijska nie uzna\u0142a tej regencji i musia\u0142 wycofa\u0107 si\u0119 do Aragonii; regencj\u0119 obj\u0105\u0142 dopiero po \u015bmierci (25 IX 1506) Filipa i po uwi\u0119zieniu niepoczytalnej c\u00f3rki (kt\u00f3ra jednak tytu\u0142 zachowa\u0142a do \u015bmierci w 1555); w 1512 przy\u0142\u0105czy\u0142 do Hiszpanii p\u0142d. Nawarr\u0119, przeprowadzaj\u0105c eksterminacj\u0119 tamtejszych Bask\u00f3w, ale jednocze\u015bnie zaprzysi\u0119gaj\u0105c nawaryjskie fueros<\/em>; ostatnie lata panowania po\u015bwi\u0119ci\u0142 ugruntowaniu sukcesji swojego wnuka Karola I Habsburga (p\u00f3\u017aniejszego cesarza rzymsko-niemieckiego Karola V); pozostawi\u0142 koron\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105 najmocniejsz\u0105 od 700 lat, \u201edzi\u0119ki Bogu, mojemu wysi\u0142kowi i pracy\u201d.<\/p>

75 lat temu, 29 stycznia<\/strong> 1941 roku, zmar\u0142 w Atenach, w wieku 69 lat (ur. 12 IV 1871), gen. Joanis Metaksas<\/strong> [Ioannis Metaxas<\/em>, \u00ce\u2122\u00cf\u2030\u00ce\u00ac\u00ce\u00bd\u00ce\u00bd\u00ce\u00b7\u00cf\u201a \u00ce\u0153\u00ce\u00b5\u00cf\u201e\u00ce\u00b1\u00ce\u00be\u00ce\u00ac\u00cf\u201a<\/em>], \u017co\u0142nierz i polityk monarchistyczny, premier i faktyczny dyktator Grecji od 1936 do \u015bmierci; w 1897 walczy\u0142 przeciwko Turkom; jako szef sztabu generalnego zreorganizowa\u0142 armi\u0119, dzi\u0119ki czemu przyczyni\u0142 si\u0119 walnie do jej zwyci\u0119stwa w wojnach ba\u0142ka\u0144skich (1912-1913); w okresie tzw. schizmy narodowej (1915-1917), czyli konfliktu pomi\u0119dzy kr\u00f3lem (1913-1917, 1920-1922) Konstantynem I, popieraj\u0105cym w wojnie \u015bwiatowej pa\u0144stwa centralne, a liberalnym premierem Elefteriosem Wenizelosem (1864-1936), opowiadaj\u0105cym si\u0119 za sojuszem z Entent\u0105, zachowa\u0142 lojalno\u015b\u0107 wobec monarchy, wskutek czego po zwyci\u0119stwie libera\u0142\u00f3w zosta\u0142 odsuni\u0119ty od wp\u0142yw\u00f3w; po kl\u0119sce Grecji w wojnie z Turcj\u0105 i wst\u0105pieniu na tron (1922) Jerzego II za\u0142o\u017cy\u0142 rojalistyczn\u0105 Parti\u0119 Wolnej Opinii (K\u00cf\u0152\u00ce\u00bc\u00ce\u00bc\u00ce\u00b1 \u00cf\u201e\u00cf\u2030\u00ce\u00bd \u00ce\u2022\u00ce\u00bb\u00ce\u00b5\u00cf\u2026\u00ce\u00b8\u00ce\u00b5\u00cf\u0081\u00ce\u00bf\u00cf\u2020\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00ce\u00bd\u00cf\u2030\u00ce\u00bd) i kontynuowa\u0142 jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c po obaleniu (1924) przez parlament monarchii; po powrocie monarchii (drog\u0105 plebiscytarn\u0105) w 1935, ale niemo\u017cno\u015bci sformu\u0142owania wi\u0119kszo\u015bciowego rz\u0105du parlamentarnego, kr\u00f3l Jerzy II powo\u0142a\u0142 go 13 IV 1936 na szefa Rz\u0105du Ocalenia Narodowego; wskutek strajku generalnego zorganizowanego przez komunistycznych wichrzycieli za zgod\u0105 kr\u00f3la rozwi\u0105za\u0142 parlament, nast\u0119pnie rozwi\u0105za\u0142 tak\u017ce wszystkie (\u0142\u0105cznie z w\u0142asn\u0105) partie polityczne i ustanowi\u0142 rz\u0105dy autorytarne, nazywane re\u017cimem 4 sierpnia, kt\u00f3ry postawi\u0142 sobie za cel zbudowanie \u201etrzeciej cywilizacji greckiej\u201d, \u0142\u0105cz\u0105cej dziedzictwo Hellady staro\u017cytnej i Bizancjum; prowadzi\u0142 niezale\u017cn\u0105 i neutraln\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105, lecz zosta\u0142 zmuszony do wojny po odrzuceniu (28 X 1940) aroganckiego ultimatum w\u0142oskiego; do jego \u015bmierci i do w\u0142\u0105czenia si\u0119 do ataku na Grecj\u0119 III Rzeszy (czego Metaksas ju\u017c nie do\u017cy\u0142) armia grecka jednak skutecznie odpiera\u0142a napa\u015b\u0107 w\u0142osk\u0105; zmar\u0142 wskutek banalnego zapalenia migda\u0142ka, co wzbudzi\u0142o powszechny szok.<\/p>

60 lat temu, 29 stycznia<\/strong> 1956 roku, zmar\u0142 w Baltimore (Maryland), w wieku 75 lat (ur. 12 IX 1880), H<\/strong>(enry). L<\/strong>(ouis). Mencken<\/strong>, dziennikarz, reporter, krytyk literacki, eseista, satyryk i leksykolog, zwany \u201em\u0119drcem z Baltimore\u201d; by\u0142 synem fabrykanta cygar pochodzenia niemieckiego, przez 68 lat mieszka\u0142 w tym samym domu w Baltimore, nigdy nie podj\u0105\u0142 studi\u00f3w akademickich, lecz ju\u017c jako nastolatek, po uko\u0144czeniu wieczorowych kurs\u00f3w, rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z licznymi pismami; w 1924 zosta\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i wsp\u00f3\u0142redaktorem czasopisma \u201eThe American Mercury\u201d; opracowa\u0142 wielotomowy s\u0142ownik angloameryka\u0144skiego (The American Language<\/em>); z przekona\u0144 nietzschea\u0144ski elitarysta i darwinista spo\u0142eczny, przybiera\u0142 poz\u0119 sarkastycznego i cynicznego ateisty, cho\u0107 by\u0142 raczej agnostykiem; podziwia\u0142 Niemcy Wilhelmi\u0144skie i proz\u0119 Josepha Conrada, przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Markiem Twainem, by\u0142 nieugi\u0119tym wrogiem demokracji (\u201esztuka kierowania cyrkiem z klatki dla ma\u0142p\u201d; \u201ekult szakali uprawiany przez os\u0142y\u201d), bolszewizmu, Nowego \u0141adu F.D. Roosevelta, ewangelikalnego fundamentalizmu, \u201egoblin\u00f3w\u201d z Ku-Klux-Klanu, ameryka\u0144skiego stylu \u017cycia i \u201eameryka\u0144skiego g\u0142upka\u201d (Boobus americanus<\/em>) – dzia\u0142a\u0142 nawet w \u201eruchu antyameryka\u0144skim\u201d; udar m\u00f3zgu w 1948 pozbawi\u0142 go mo\u017cliwo\u015bci czytania i pisania.<\/p>

150 lat temu, 31 stycznia<\/strong> 1866 roku, urodzi\u0142 si\u0119 w Kijowie, Lew <\/strong>Isaakowicz Szestow<\/strong> [ros. \u00d0\u203a\u00d0\u00b5\u00d0\u00b2 \u00d0\u02dc\u00d1\u0081\u00d0\u00b0\u00d0\u00b0\u00d0\u00ba\u00d0\u00be\u00d0\u00b2\u00d0\u00b8\u00d1\u2021 \u00d0\u00a8\u00d0\u00b5\u00d1\u0081\u00d1\u201a\u00d0\u00be\u00d0\u00b2<\/em>, w\u0142a\u015bc. Jehuda Lejb Szwarcman], filozof i krytyk literacki; pochodzi\u0142 z zamo\u017cnej rodziny kupieckiej; studiowa\u0142 matematyk\u0119 i prawo, lecz filozoficznie by\u0142 autodydakt\u0105; jako przeciwnik rewolucji wyemigrowa\u0142 z Rosji bolszewickiej w 1920 i ostatecznie osiad\u0142 w Pary\u017cu, gdzie wyk\u0142ada\u0142 na Sorbonie oraz wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z \u201eRevue philosophique\u201d; korespondowa\u0142 z czo\u0142owymi filozofami i my\u015blicielami religijnymi epoki (M. Bierdiajew, S. Bu\u0142gakow, E. Gilson, E. Husserl, M. Buber); reprezentant skrajnie antyracjonalistycznej (wszelki racjonalizm jest \u201elokajem\u201d na us\u0142ugach przebieg\u0142ej konieczno\u015bci) i fideistycznej (sola fide<\/em>), bezkompromisowo przeciwstawiaj\u0105cej \u201eJerozolim\u0119\u201d (objawienie) \u201eAtenom\u201d (rozumowi) filozofii \u201ejudeochrze\u015bcija\u0144skiej\u201d, w kt\u00f3rej Boga nie obowi\u0105zuj\u0105 \u017cadne zasady, a cz\u0142owiekowi nie wolno spa\u0107, dop\u00f3ki – czyli do ko\u0144ca \u015bwiata – cierpi Chrystus, oraz \u201efilozofii tragedii\u201d bazuj\u0105cej na do\u015bwiadczeniu \u201enieoczywisto\u015bci\u201d (biezpoczwiennost\u2019<\/em>), wi\u0105zany tak\u017ce z nurtem chrze\u015bcija\u0144skiego egzystencjalizmu (Pascal, Kierkegaard); zmar\u0142 w 1938 roku.<\/p>

Jacek Bartyzel<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"250 lat temu, 1 stycznia 1766 roku, zmar\u0142 w Rzymie, w wieku 77 lat (ur. 10 VI 1688), Jakub Franciszek Edward [ang. James Francis Edward] Stuart, syn kr\u00f3la Jakuba II\/VII i Marii d\u2019Este z Modeny, od 16 IX 1701 najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cy – acz tylko de iure – kr\u00f3l Anglii i Irlandii (jako Jakub III) oraz […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,195],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85544"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=85544"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85544\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=85544"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=85544"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=85544"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}