{"id":84937,"date":"2015-12-30T12:50:32","date_gmt":"2015-12-30T17:50:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=84937"},"modified":"2015-12-30T12:50:32","modified_gmt":"2015-12-30T17:50:32","slug":"jak-fidesz-odszedl-od-liberalizmu-grzegorz-gorny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=84937","title":{"rendered":"Jak Fidesz odszed\u0142 od liberalizmu – Grzegorz G\u00f3rny<\/em>"},"content":{"rendered":"

Formacja Orb\u00e1na odkry\u0142a, \u017ce tak jak nie ma \u201edobrego, starego liberalizmu\u201d, tak nie ma ju\u017c dzi\u015b \u201edobrego, starego kapitalizmu\u201d. \u0179e wielkich oligarch\u00f3w czy koncerny mi\u0119dzynarodowe nie obowi\u0105zuj\u0105 zasady wolnego rynku, gdy\u017c korzy – staj\u0105 oni z licznych preferencji czy wakacji podatkowych, a rodzimy ma\u0142y biznes nie ma szans w tej nieuczciwej konkurencji. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to, co mia\u0142o by\u0107 sol\u0105 kapitalizmu, czyli \u201eklasa \u015brednia\u201d, kurczy si\u0119 i przestaje odgrywa\u0107 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119.<\/strong><\/p>

W\u0119gierska Unia Obywatelska Fidesz powsta\u0142a 30 marca 1988 roku. Na pocz\u0105tku by\u0142a parti\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105, do kt\u00f3rej nale\u017ce\u0107 mog\u0142y tylko osoby przed trzydziestym pi\u0105tym rokiem \u017cycia. Grupowa\u0142a przedstawicieli wszystkich niemal opcji ideowych – \u0142\u0105czy\u0142 ich m\u0142ody wiek oraz sprzeciw wobec komunizmu. Jak m\u00f3wi\u0142 mi jeden z za\u0142o\u017cycieli owej formacji, L\u00e1szl\u00f3 K\u00f6v\u00c3\u00a9r (dzi\u015b przewodnicz\u0105cy w\u0119gierskiego parlamentu), stawiali sobie oni w\u00f3wczas wsp\u00f3lny cel – z\u0142ama\u0107 monopol partii rz\u0105dz\u0105cej: \u201eR\u00f3\u017cnili\u015bmy si\u0119 pod wieloma wzgl\u0119dami, ale \u0142\u0105czy\u0142o nas jedno: nie chcieli\u015bmy \u017cy\u0107 w komunizmie\u201d.<\/p>

Liberalne \u017ar\u00f3d\u0142a<\/strong><\/p>

Mimo to w \u00f3wczesnych wypowiedziach przyw\u00f3dc\u00f3w Fideszu cz\u0119sto pojawia\u0142o si\u0119, jako element samo\u015bwiadomo\u015bci, odwo\u0142anie do liberalizmu. Zdaniem K\u00f6v\u00c3\u00a9ra mia\u0142o to swoje usprawiedliwienie w historii: \u201eOdwo\u0142anie do liberalizmu mo\u017cna by\u0142o uzasadni\u0107 tym, \u017ce pojawia\u0142o si\u0119 ono we wszystkich rewolucjach bur\u017cuazyjnych przeciwko absolutyzmowi\u201d. W konfrontacji z narzuconym przez obcego okupanta komunizmem liberalizm, kt\u00f3ry nawet w nazwie odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do wolno\u015bci, wydawa\u0142 si\u0119 propozycj\u0105 atrakcyjn\u0105 dla w\u0119gierskiej m\u0142odzie\u017cy. Mia\u0142a ona do\u015b\u0107 niewydolnego gospodarczo systemu socjalistycznego i cz\u0119sto szuka\u0142a ekonomicznego antidotum w wolnorynkowej refleksji Friedricha Augusta von Hayeka czy Miltona Friedmana, a przede wszystkim w politycznej praktyce Margaret Thatcher oraz Ronalda Reagana. Jeden z lider\u00f3w Fideszu, Viktor Orb\u00e1n, przebywa\u0142 na prze\u0142omie 1989 i 1990 roku na stypendium w Oksfordzie i by\u0142 pod wra\u017ceniem liberalnych reform dokonanych w brytyjskiej gospodarce przez torys\u00f3w. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce Fidesz zna – laz\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce w mi\u0119dzynarod\u00f3wce liberalnej.<\/p>

Z czasem dosz\u0142o jednak do zmiany ideowego oblicza owej formacji. Wp\u0142yw na to mia\u0142o kilka wydarze\u0144. Po pierwsze, g\u0142\u00f3wnym reprezentantem ideologii liberalnej na w\u0119gierskiej scenie politycznej sta\u0142 si\u0119 Zwi\u0105zek Wolnych Demokrat\u00f3w (co\u015b w rodzaju tamtejszego odpowiednika polskiej Unii Demokratycznej czy Unii Wolno\u015bci). Cho\u0107 wywodzi\u0142 si\u0119 on ze \u015brodowisk dysydenckich wobec realnego socjalizmu, to jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 na zawarcie \u201ehistorycznego kompromisu\u201d z parti\u0105 postkomunistyczn\u0105. Dosz\u0142o w\u00f3wczas do jedynego roz\u0142amu w \u0107wier\u0107wiekowej historii Fideszu: cz\u0119\u015b\u0107 lider\u00f3w, z G\u00e1borem Fodorem i P\u00c3\u00a9terem Moln\u00e1rem na czele, opowiedzia\u0142a si\u0119 za rozwi\u0105zaniem w\u0142asnego ugrupowania i do\u0142\u0105czeniem do Zwi\u0105zku Wolnych Demokrat\u00f3w. Decyzj\u0119 tak\u0105 podj\u0119\u0142o oko\u0142o 500 os\u00f3b. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w Fideszu postanowi\u0142a jednak, \u017ce nie przy\u0142\u0105czy si\u0119 do libera\u0142\u00f3w i zachowa sw\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107.<\/p>

Przeciw socjal-libera\u0142om<\/strong><\/p>

Decyduj\u0105cy okaza\u0142 si\u0119 sprzeciw wobec strategicznego porozumienia z postkomunistami. To wydarzenie okre\u015bli\u0142o bowiem na d\u0142ugi czas oblicze w\u0119gierskiego liberalizmu. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie jest to ju\u017c ani klasyczny XIX-wieczny liberalizm Johna Stuarta Milla, ani nawet XX-wieczny liberalizm Isaiaha Berlina. Zwi\u0105zek Wolnych Demokrat\u00f3w wybra\u0142 ideologi\u0119 socjal-liberalizmu, promuj\u0105c\u0105 agresywne zmiany obyczajowe, podmywaj\u0105c\u0105 moralne fundamenty spo\u0142ecze\u0144stwa, widz\u0105c\u0105 w postkomunistach swego strategicznego sojusznika w budowie \u201enowego, lepszego \u015bwiata\u201d. Jak wspomina K\u00f6v\u00c3\u00a9r: \u201eNam nie odpowiada\u0142 ani taki liberalizm, ani wsp\u00f3\u0142praca z socjalistami\u201d. By\u0142 to bowiem liberalizm, kt\u00f3ry – wbrew swej nazwie – nie opowiada\u0142 si\u0119 po stronie wolno\u015bci, ale podtrzymywa\u0142 niekt\u00f3re elementy dotychczasowe – go systemu zniewolenia. Viktorowi Orb\u00e1nowi, kt\u00f3ry jako pierwszy w\u0119gierski polityk domaga\u0142 si\u0119 publicznie wycofania wojsk sowieckich z kraju (16 czerwca 1989 roku – podczas symbolicznego pogrzebu Imre Nagyego), mo\u017cliwo\u015b\u0107 zawarcia aliansu z postkomunistami nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w og\u00f3le w g\u0142owie.<\/p>

W rezultacie roz\u0142amu w 1993 roku z Fideszu odeszli zwolennicy stopienia si\u0119 w jedno z Wolnymi Demokratami, a pozostali g\u0142\u00f3wnie przedstawiciele \u015brodo – wisk konserwatywnych i chrze\u015bcija\u0144sko-demokratycznych. Stan\u0119li oni przed zadaniem przedefiniowania modelu funkcjonowania swej partii. Formu\u0142a m\u0142odzie\u017cowa okaza\u0142a si\u0119 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 niewystarczaj\u0105ca. Dzi\u0119ki cenzusowi wiekowemu unikni\u0119to infiltracji ugrupowania przez s\u0142u\u017cby specjalne i doprowadzono do okrzepni\u0119cia kadry przyw\u00f3dczej wok\u00f3\u0142 polityk\u00f3w jednej generacji. By\u0142a to jednak formu\u0142a zbyt w\u0105ska, by przekona\u0107 do siebie wi\u0119kszo\u015b\u0107 obywateli i zdoby\u0107 w\u0142adz\u0119. Nale\u017ca\u0142o otworzy\u0107 si\u0119 na nowe \u015brodowiska i zredefiniowa\u0107 program partii.<\/p>

W tym akurat okresie dosz\u0142o do rozbicia najwi\u0119kszego obozu w\u0119gierskiej prawicy skupionego wok\u00f3\u0142 W\u0119gierskiego Forum Demokratycznego. Sta\u0142o si\u0119 to na skutek \u015bmierci premiera J\u00f3zsefa Antalla w grudniu 1993 roku oraz sromotnej pora\u017cki wyborczej tej partii w maju 1994 roku. W zaistnia\u0142ej sytuacji wielu wyborc\u00f3w prawicy nadziej\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142o upatrywa\u0107 w pokoleniu trzydziestolatk\u00f3w. Najbardziej rozpoznawaln\u0105 postaci\u0105 tej generacji by\u0142 Viktor Orb\u00e1n. On sam wspomina\u0142, \u017ce wielkie wra\u017cenie wywar\u0142a w\u00f3wczas na nim kilkugodzinna wizy – ta u ci\u0119\u017cko chorego J\u00f3zsefa Antalla. Umieraj\u0105cy premier mia\u0142 w\u00f3wczas wyznaczy\u0107 m\u0142odego, charyzmatycznego polityka na swego ideowego nast\u0119pc\u0119. Orb\u00e1n przeorganizowa\u0142 ob\u00f3z centroprawicy i poprowadzi\u0142 go do zwyci\u0119stwa wyborcze – go w 1998 roku.<\/p>

Pierwsze rz\u0105dy<\/strong><\/p>

Do\u015bwiadczenie rz\u0105d\u00f3w w latach 1998-2002 jeszcze bardziej oddali\u0142o Fidesz od ideologii liberalnej. Z jednej strony jego rz\u0105d wprowadzi\u0142 wiele \u015bmia\u0142ych reform wolnorynkowych (m.in. obni\u017cy\u0142 podatki), z drugiej strony zda\u0142 sobie jednak spraw\u0119, \u017ce liberalna ideologia \u201epa\u0144stwa minimum\u201d, kt\u00f3re ogranicza si\u0119 jedynie do funkcji nocnego str\u00f3\u017ca, obraca si\u0119 przeciwko obywatelom, faworyzuj\u0105c wp\u0142ywowe grupy interesu. Owszem, socjalistyczne pa\u0144stwo ze sw\u0105 omnipotencj\u0105 blokowa\u0142o spontaniczno\u015b\u0107, kreatywno\u015b\u0107 i oddoln\u0105 inicjatyw\u0119 W\u0119gr\u00f3w. Jednak wycofanie si\u0119 pa\u0144stwa z wielu sfer \u017cycia nie oznacza\u0142o wcale odblokowania potencja\u0142u obywateli, lecz prowadzi\u0142o do zaj\u0119cia tego pustego miejsca przez wielkich graczy, grupy lobbystyczne czy niejawne uk\u0142ady, kt\u00f3re – niekiedy omijaj\u0105c prawo – dzia\u0142a\u0142y wbrew interesom narodowym i racji stanu W\u0119gier.<\/p>

Formacja Orb\u00e1na odkry\u0142a, \u017ce tak jak nie ma \u201edobrego, starego liberalizmu\u201d, tak nie ma ju\u017c dzi\u015b \u201edobrego, starego kapitalizmu\u201d. \u0179e wielkich oligarch\u00f3w czy koncerny mi\u0119dzynarodowe nie obowi\u0105zuj\u0105 zasady wolnego rynku, gdy\u017c korzy – staj\u0105 oni z licznych preferencji czy wakacji podatkowych, a rodzimy ma\u0142y biznes nie ma szans w tej nieuczciwej konkurencji. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to, co mia\u0142o by\u0107 sol\u0105 kapitalizmu, czyli \u201eklasa \u015brednia\u201d, kurczy si\u0119 i przestaje odgrywa\u0107 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119.<\/p>

Refleksj\u0119 na ten temat Orb\u00e1n pog\u0142\u0119bi\u0142, gdy on sam znalaz\u0142 si\u0119 w opozycji, a W\u0119gry – w kryzysie. Doszed\u0142 do wniosku, \u017ce s\u0142abo\u015b\u0107 pa\u0144stwa wynika z dogma – tycznego trzymania si\u0119 skostnia\u0142ych przekona\u0144. Jednym z nich by\u0142a ideologia liberalna. Jak pisa\u0142 w 2008 roku: \u201eObecnie najwi\u0119ksze szkody krajowi przynosi dogmat o omnipotencji rynku, a wi\u0119c za\u0142o\u017cenie, \u017ce jedynie logika rynku potrafi efektywnie zorganizowa\u0107 i uregulowa\u0107 \u017cycie spo\u0142ecze\u0144stwa. Dogmat rynkowy nie jest niczym innym, jak tylko bezwzgl\u0119dn\u0105 wiar\u0105 we wszechmoc dokonywanej przez rynek koordynacji, kt\u00f3ra sprawdza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poza jego tradycyjnymi gra – nicami. G\u0142\u00f3wn\u0105 zasad\u0105 rynku jest przekonanie, \u017ce gospodark\u0119 najefektywniej reguluje wolna konkurencja, kt\u00f3ra niczym niewidzialna r\u0119ka tworzy i utrzymuje r\u00f3wnowag\u0119 poda\u017cy i popytu. Zgodnie z t\u0105 zasad\u0105 nie nale\u017cy ingerowa\u0107 z zewn\u0105trz, kieruj\u0105c si\u0119 intencjami nierynkowymi, a wi\u0119c korygowa\u0107 dzia\u0142ania rynku i wolnej konkurencji, bo przecie\u017c rynek najlepiej reguluj\u0105 zachodz\u0105ce na nim swobodnie procesy\u201d.<\/p>

Nowa arystokracja<\/strong><\/p>

Nawi\u0105zuj\u0105c do \u015bwiata sportu, Orb\u00e1n stwierdzi\u0142, \u017ce tego typu logika prowadzi do mecz\u00f3w pi\u0119\u015bciarskich, w kt\u00f3rych bokserzy wagi ci\u0119\u017ckiej walcz\u0105 z bokserami wagi pi\u00f3rkowej. W takim starciu ci drudzy zawsze skazani s\u0105 na kl\u0119sk\u0119. Tymczasem – zdaniem Orb\u00e1na – zamiast dokona\u0107 korekty zasad wolnorynkowych, zaczyna si\u0119 przenosi\u0107 te zasady tak\u017ce na inne sfery \u017cycia i czyni si\u0119 z nich najwa\u017cniejszy czynnik organizacji spo\u0142ecznej. Dzieje si\u0119 to natomiast w interesie klasy, kt\u00f3r\u0105 szef Fideszu nazwa\u0142 nieco ironicznie \u201enow\u0105 arystokracj\u0105\u201d.<\/p>

\u201eDogmatem tej kasty – pisa\u0142 Orb\u00e1n – jest opinia, \u017ce pa\u0144stwo to z\u0142y gospodarz i dlatego zorganizowane przez ni\u0105 systemy dystrybucji mog\u0105 skutecznie dzia\u0142a\u0107 jedynie wed\u0142ug zasad wolnego rynku. Wszystko, co wymyka si\u0119 prawom rynku, z g\u00f3ry uwa\u017cane jest za marnotrawstwo lub zb\u0119dn\u0105 dobroczynno\u015b\u0107, kt\u00f3rych nie nale\u017cy wspiera\u0107. Kolejnym dogmatem jest przekonanie, \u017ce rynek jest bardziej sprawiedliwy ni\u017c organizacja dzia\u0142aj\u0105ca w oparciu o jakiekolwiek inne zasady, dlatego zamiast opieki spo\u0142ecznej obejmuj\u0105cej wszystkich, chce wymusi\u0107 na obywatelach opiek\u0119 indywidualn\u0105. Z jednej strony pa\u0144stwo stopniowo zwalnia si\u0119 ze swoich obowi\u0105zk\u00f3w, z drugiej jednocze\u015bnie stale podnosi podatki wyduszane podobno na utrzymanie tego pa\u0144stwa. To przypomina sytuacj\u0119 dozorcy, kt\u00f3ry z roku na rok \u017c\u0105da wy\u017cszej pensji, ale najpierw przestaje otwiera\u0107 bram\u0119, potem przestaje sprz\u0105ta\u0107 i za jaki\u015b czas robi ju\u017c tylko jedno: \u015bledzi lokator\u00f3w za ich w\u0142asne pieni\u0105dze. Ewentualnie czasem daje im kopniaka\u201d (V. Orb\u00e1n, Ojczyzna jest jedna , Fronda, Warszawa 2009).<\/p>

W kraju postkomunistycznym tego typu neoliberalizm wygodny jest dla beneficjent\u00f3w minionego systemu, gdy\u017c ugruntowuje ich uprzywilejowane pozycje zbudowane w poprzednim okresie, a zarazem piel\u0119gnuje wiele patologii, wyp\u0142ukuj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142a kapita\u0142u spo\u0142ecznego. To dlatego podczas przem\u00f3wienia w Parlamencie Europejskim w Strasburgu w pa\u017adzierniku 2008 roku Viktor Orb\u00e1n powiedzia\u0142: \u201eW kilku krajach Europy \u015arodkowej, a wi\u0119c i u nas, powsta\u0142 dziwny alians, skutkiem kt\u00f3rego elity postkomunistyczne zacz\u0119\u0142y u\u017cywa\u0107 ideologii konkurencyjno\u015bci instrumentalnie, jak dawniej, kiedy w podobny spos\u00f3b u\u017cywa\u0142y ideologii marksistowskiej. S\u0105 przekonane, \u017ce ideologi\u0105 konkurencyjno\u015bci mo\u017cna uzasadni\u0107 wszystko: bezrobocie, pauperyzacj\u0119, podwy\u017cki cen, dewastacj\u0119 \u015brodowiska kulturalnego i naturalnego. Z W\u0119gier ostrzegamy wi\u0119c Europ\u0119 Zachodni\u0105, \u017ce oba te niebezpieczne zjawiska, dziedzictwo komunistyczne i przekonanie o omnipotencji gospodarki, mog\u0105 si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107, a razem stanowi\u0105 jeszcze wi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo ni\u017c ka\u017cde z nich z osobna. Uzasadnienie dla tego aliansu wynika st\u0105d, \u017ce nieub\u0142agane kryteria ekonomiczne stanowi\u0105 dobre usprawiedliwienie dla metod, wed\u0142ug jakich postkomuni\u015bci sprawuj\u0105 w\u0142adz\u0119. W zamian za to rz\u0105d realizuje gospodarcze interesy elit, nawet je\u015bli s\u0105 sprzeczne z interesem kraju. Elita postkomunistyczna na W\u0119grzech o\u015bwiadczy\u0142a otwarcie, \u017ce krajem nale\u017cy zarz\u0105dza\u0107 tak samo, jak wielkim przedsi\u0119biorstwem\u201d.<\/p>

B\u0142\u0105d antropologiczny<\/strong><\/p>

Szkodliwo\u015b\u0107 praktyki liberalnej nie polega jednak tylko na sojuszu z komunistami. Jej b\u0142\u0105d antropologiczny si\u0119ga znacznie g\u0142\u0119biej, gdy\u017c – jak pisze Orb\u00e1n – czyni ona pieni\u0105dz i wolny rynek miar\u0105 wszelkich relacji mi\u0119dzyludzkich. W tej optyce nie ma miejsca na warto\u015bci i wi\u0119zi oparte na innej logice, takie jak np. ofiarno\u015b\u0107, solidarno\u015b\u0107, wierno\u015b\u0107, pasja tw\u00f3rcza czy powo\u0142anie. Skoncentrowanie si\u0119 na czystej ekonomii prowadzi do lekcewa\u017cenia kulturowego aspektu polityki i wsp\u00f3lnotowego wymiaru narodu. W sumie jest to b\u0142\u0105d podobny do tego, kt\u00f3ry zadecydowa\u0142 o pora\u017cce systemu komunistycznego. Oparte na takich zasadach pa\u0144stwo nie b\u0119dzie w stanie sprosta\u0107 powa\u017cnemu kryzysowi.<\/p>

Dlatego te\u017c Orb\u00e1n, gdy ponownie zosta\u0142 premierem w 2010 roku, postanowi\u0142 zmieni\u0107 paradygmat w\u0119gierskiej polityki. Z jednej strony przyzna\u0142, \u017ce rynek mo\u017ce pochwali\u0107 si\u0119 wielkimi osi\u0105gni\u0119ciami, np. je\u015bli chodzi o rozw\u00f3j gospodarczy czy adaptacj\u0119 i rozpropagowanie nowych technologii, jednak z drugiej strony ma na koncie spektakularne pora\u017cki, np. nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 przej\u0119cia zadania organizacji spo\u0142ecznej. Z tego powodu nale\u017cy logik\u0119 wolnorynkow\u0105 ograniczy\u0107 jedynie do wybranych obszar\u00f3w.<\/p>

Zatem Orb\u00e1n sformu\u0142owa\u0142 nowy program swego ugrupowania. Wyrazem tej zmiany by\u0142o cho\u0107by przej\u015bcie Fideszu z mi\u0119dzynarod\u00f3wki liberalnej do chadeckiej (Europejskiej Partii Ludowej). Formacj\u0105 polityczn\u0105, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 dla niego g\u0142\u00f3wnym punktem odniesienia, okaza\u0142a si\u0119 bawarska CSU (Unia Chrze\u015bcija\u0144sko- Spo\u0142eczna). Orb\u00e1n nie tylko zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z przyw\u00f3dc\u0105 tej partii, premierem Bawarii, Edmundem Stoiberem, lecz tak\u017ce cz\u0119sto publicznie cytowa\u0142 jego wypowiedzi. CSU to partia chadecka (ale bardziej konserwatywna ni\u017c CDU), maj\u0105ca wyra\u017any rys katolickiej nauki spo\u0142ecznej, zarazem za\u015b odpowiedzialna za sukces ekonomiczny najbogatszego niemieckiego landu, czyli Bawarii. Fidesz wprowadzi\u0142 do swego programu charakterystyczne dla CSU elementy \u201esocjalnej gospodarki rynkowej\u201d z silnym podkre\u015bleniem solidaryzmu spo\u0142ecznego<\/p>

Dodatkowym motywem sprzyjaj\u0105cym przenoszeniu pewnych rozwi\u0105za\u0144 jest podobna wielko\u015b\u0107 i liczebno\u015b\u0107 W\u0119gier oraz Bawarii. By\u0107 mo\u017ce ju\u017c wkr\u00f3tce przekonamy si\u0119, czy w Budapeszcie uda si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 sukces Monachium.<\/p>

Grzegorz G\u00f3rny<\/strong><\/em><\/p>

Tekst zosta\u0142 pierowtnie opublikowany w 1. numerze Teologii Politycznej Co Miesi\u0105c <\/a>oraz na stronie „Teologii Politycznej”<\/a><\/p>

Za: Rebelya.pl (29.12.2015) – „Grzegorz G\u00f3rny: Jak Fidesz odszed\u0142 od liberalizmu”<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Formacja Orb\u00e1na odkry\u0142a, \u017ce tak jak nie ma \u201edobrego, starego liberalizmu\u201d, tak nie ma ju\u017c dzi\u015b \u201edobrego, starego kapitalizmu\u201d. \u0179e wielkich oligarch\u00f3w czy koncerny mi\u0119dzynarodowe nie obowi\u0105zuj\u0105 zasady wolnego rynku, gdy\u017c korzy – staj\u0105 oni z licznych preferencji czy wakacji podatkowych, a rodzimy ma\u0142y biznes nie ma szans w tej nieuczciwej konkurencji. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[179,52],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84937\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}