{"id":84607,"date":"2015-12-14T09:38:34","date_gmt":"2015-12-14T14:38:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=84607"},"modified":"2015-12-14T09:39:30","modified_gmt":"2015-12-14T14:39:30","slug":"mafie-sluzby-i-loze-w-panice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=84607","title":{"rendered":"Mafie, s\u0142u\u017cby i lo\u017ce w panice"},"content":{"rendered":"

Niewykluczone, \u017ce Polska, W\u0119gry i Francja p\u00f3jd\u0105 w kierunku system\u00f3w mieszanych, \u0142\u0105cz\u0105cych nieliberaln\u0105 demokracj\u0119 narodow\u0105 z autorytetem przyw\u00f3dcy pa\u0144stwa. Wtedy s\u0142ynne \u201emafie, s\u0142u\u017cby i lo\u017ce\u201d b\u0119d\u0105 mia\u0142y powody do niepokoju. Nie mam jednak pewno\u015bci czy Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 zechce i\u015b\u0107 t\u0105 drog\u0105 – m\u00f3wi w rozmowie z PCh24.pl profesor Jacek Bartyzel.<\/strong><\/p>

Po zwyci\u0119stwie wyborczym Prawa i Sprawiedliwo\u015bci straszono nas, \u017ce Polska stanie si\u0119 kolejnym po Bia\u0142orusi europejskim krajem niedemokratycznym i autorytarnym. Wcze\u015bniej Europa z podobnych powod\u00f3w grzmia\u0142a na W\u0119gr\u00f3w id\u0105cych w\u0142asn\u0105 drog\u0105. W pierwszej turze lokalnych wybor\u00f3w we Francji zwyci\u0119\u017cy\u0142 Front Narodowy. Partia oskar\u017cana o antydemokratyzm odnios\u0142a wi\u0119c sukces w kolebce nowo\u017cytnych idei liberalnych i lewicowych. W jakim ustrojowym kierunku, zdaniem Pana Profesora, mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 Europa? Czy wkr\u00f3tce na kontynencie zapanuj\u0105 autorytaryzmy, czy tak zwana liberalna demokracja przetrwa?<\/em><\/strong><\/p>

Nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 kilka rzeczy. Po pierwsze wszystkie te opinie \u015bwiadcz\u0105 o nies\u0142ychanym prymitywizmie je\u015bli chodzi o klasyfikacj\u0119 typ\u00f3w ustroj\u00f3w i re\u017cim\u00f3w politycznych, o prostej dychotomii \u201edemokracja-autorytaryzm\u201d. Ma ona oczywi\u015bcie dodatkowy sens nie neutralnie opisowy, tylko warto\u015bciuj\u0105cy: demokracja to \u201eimperium dobra\u201d, autorytaryzm to \u201eimperium z\u0142a\u201d.<\/p>

Po drugie za takim przeciwstawieniem i za takimi ostrze\u017ceniami kryje si\u0119 za\u0142o\u017cenie, kt\u00f3re wcale nie jest oczywiste i wcale nie ma tak\u017ce \u017cadnej warto\u015bci normatywnej prawdy, \u017ce jedyna prawdziwa demokracja to demokracja liberalna i \u017ce liberalny charakter demokracji jest warunkiem uznania systemu za demokracj\u0119. Ka\u017cdy historyk system\u00f3w politycznych i my\u015bli politycznej wie doskonale, \u017ce kiedy si\u0119 obie te doktryny, to jest demokracja i liberalizm, narodzi\u0142y, by\u0142y ze sob\u0105 w sporze: albo liberalny parlamentaryzm \u00c3\u00a0 la XVIII-wieczny angielski, albo demokracja rozumiana jako bezpo\u015bredni wyraz woli ludu w rozumieniu roussowskim.<\/p>

Po\u0142\u0105czenie tych dw\u00f3ch element\u00f3w, jest po\u0142\u0105czeniem stosunkowo p\u00f3\u017anym i w\u0142a\u015bciwie zaczyna si\u0119 ono dopiero gdy intelektualnie przygotowa\u0142 je\u00a0John Stuart Mill, a od strony ustrojowej – w\u0142a\u015bciwie dopiero w XX wieku\u00a0Hans Kelsen. Ale jest to po\u0142\u0105czenie w gruncie rzeczy sztuczne.<\/p>

Carl Schmitt zauwa\u017cy\u0142, \u017ce demokratyczne poj\u0119cie i narodu i r\u00f3wno\u015bci i wsp\u00f3lnoty politycznej opiera si\u0119 na homogeniczno\u015bci tej wsp\u00f3lnoty, na przeciwstawieniu \u201emy-oni\u201d. My – lud polski, czy nar\u00f3d polski oraz oni, czyli w\u0142a\u015bnie obcy, inni. Natomiast liberalne rozumienie r\u00f3wno\u015bci polega na abstrakcyjnej r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi, bez rozr\u00f3\u017cnienia \u201emy-oni\u201d. Te dwa elementy ze sob\u0105 si\u0119 \u015bcieraj\u0105, zw\u0142aszcza w takich momentach krytycznych jak cho\u0107by dzisiaj, czego przyk\u0142adem jest kwestia imigrant\u00f3w.<\/p>

Czyli demokracja nie<\/em><\/strong> musi by\u0107 liberalna?<\/em><\/strong><\/p>

Nie jest nigdzie napisane, w \u017cadnej konstytucji, \u0142\u0105cznie z polsk\u0105, \u017ce demokracja musi by\u0107 liberalna, \u017ce to jest jakby pewien obliguj\u0105cy ustrojowy kazus. Nigdzie tego nie ma. Oczywi\u015bcie mo\u017cemy doszuka\u0107 si\u0119 wyra\u017anych inspiracji liberalnych w poszczeg\u00f3lnych zapisach konstytucji, niemniej konstytucja nie m\u00f3wi, \u017ce Pa\u0144stwo Polskie jest demokracj\u0105 liberaln\u0105. U\u017cywa jako nadrz\u0119dnego okre\u015blenia, \u017ce jest demokratycznym pa\u0144stwem prawnym, co jest notabene wewn\u0119trzn\u0105 sprzeczno\u015bci\u0105. Demokracja to zasada wi\u0119kszo\u015bci, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 zmienna. Wola wi\u0119kszo\u015bci mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107 w ci\u0105gu minuty. Natomiast zasady prawa nie s\u0105 ustalane w drodze g\u0142osowania. W ka\u017cdym razie ci, kt\u00f3rzy krzycz\u0105, \u017ce musimy broni\u0107 konstytucji bo musimy broni\u0107 demokracji liberalnej dopuszczaj\u0105 si\u0119 oszustwa. Nie ma konstytucyjnej zasady, kt\u00f3ra by si\u0119 nazywa\u0142a demokracj\u0105 liberaln\u0105.<\/p>

Je\u015bli do rozwa\u017cenia kierunku w kt\u00f3rym zmierza Europa we\u017amiemy trzy przyk\u0142ady, czyli W\u0119gry Orbana, obecnie Polsk\u0119 i by\u0107 mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci Francj\u0119, chocia\u017c ja nie bardzo wierz\u0119, \u017ceby Front Narodowy prze\u0142ama\u0142 ten establishment panuj\u0105cy, ale za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce prze\u0142amie, to – s\u0105dz\u0105c po przekonaniach, kt\u00f3re maj\u0105 czy to Orban czy PiS czy Front Narodowy – raczej mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 ewolucji w kierunku ustroju mieszanego polegaj\u0105cego na po\u0142\u0105czeniu pewnych element\u00f3w nieliberalnej demokracji typu\u00a0roussowskiego z pewnymi elementami konserwatywnego decyzjonizmu, w kt\u00f3rym szef pa\u0144stwa czy szef rz\u0105du czerpie bezpo\u015brednio z woli narodu mandat do politycznego decydowania i bycia w sensie schmittia\u0144skim stra\u017cnikiem konstytucji. Nie jest on podwykonawc\u0105 tego co jaki\u015b Trybuna\u0142 sobie orzecze, ale to w\u0142a\u015bnie on kreuje porz\u0105dek polityczny.<\/p>

I to wcale nie jest nowo\u015b\u0107, dlatego, \u017ce je\u017celi dodamy do tego jeszcze silny element powracania do to\u017csamo\u015bci narodowej i do tego sp\u00f3jnego poczucia, \u017ce jeste\u015bmy konkretn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, francusk\u0105, w\u0119giersk\u0105 czy polsk\u0105, a nie jakimi\u015b abstrakcyjnymi lud\u017ami w og\u00f3le (jak to postrzega demoliberalizm) to w gruncie rzeczy jest nawr\u00f3t do tego co by\u0142o XIX-wiecznym pa\u0144stwem narodowym, w nowych oczywi\u015bcie warunkach.<\/p>

Zapomina si\u0119 tak\u017ce, \u017ce opr\u00f3cz liberalnej demokracji istnieje r\u00f3wnie\u017c demokracja narodowa czy chrze\u015bcija\u0144ska.<\/em><\/strong><\/p>

W\u0142a\u015bnie. Narodowa demokracja to jest co\u015b co powsta\u0142o, czy to w formie monarchicznej czy republika\u0144skiej, w wyniku rozk\u0142adu system\u00f3w absolutystycznych w XIX wieku. W XIX wieku ustroje polityczne ewoluowa\u0142y w\u0142a\u015bnie w kierunku tego co by mo\u017cna nazwa\u0107 demokracj\u0105 narodow\u0105. Taki proces wyst\u0119powa\u0142 zar\u00f3wno we Francji w epoce bonapartowskiej, w czasach II Cesarstwa i tak\u017ce w III Republice, przynajmniej w jej pierwszej fazie oraz w bismarkowskiej Rzeszy Niemieckiej. W\u0142a\u015bciwie prawie we wszystkich pa\u0144stwach.<\/p>

Prawdopodobn\u0105 alternatyw\u0105 dla demokracji liberalnej jest system mieszany demokracji narodowej z silnym elementem autorytetu szefa pa\u0144stwa, z wyra\u017anym zaznaczeniem, \u017ce pa\u0144stwo ma przyw\u00f3dc\u0119, pa\u0144stwo ma szefa, a nie – tak jak w kelsenowskiej koncepcji – politycy s\u0105 w\u0142a\u015bciwie tylko narz\u0119dziami bezosobowego prawa.<\/p>

Czy zdaniem Pana Profesora Polska mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 w takim kierunku?<\/em><\/strong><\/p>

Jest to prawdopodobne, natomiast to te\u017c zale\u017cy od tego na ile PiS ma plan i wol\u0119 polityczn\u0105 dokonania rzeczywistej reformy instytucjonalno-ustrojowej czy te\u017c ograniczy si\u0119 do robienia pewnego rodzaju zas\u0142ony dymnej. By\u0142o to ich specjalno\u015bci\u0105 gdy rz\u0105dzili poprzednio – by\u0142o du\u017co ha\u0142asu, ale w zasadzie brak trwa\u0142ych rezultat\u00f3w.<\/p>

Mam wra\u017cenie, \u017ce przedstawiany nam w liberalnych mediach spektakl pr\u00f3buje wt\u0142oczy\u0107 w g\u0142owy Polak\u00f3w taki schemat: kto nie jest z lewicy ten jest wrogiem demokracji. Czy takie my\u015blenie ma jaki\u015b sens?<\/em><\/strong><\/p>

Nie ma jednego wzorca prawicowo\u015bci. Poj\u0119cia prawicy i lewicy s\u0105 sytuacyjne. Prawica i lewica s\u0105 sytuowane wzgl\u0119dem siebie – gdy nie ma prawicy to nie ma lewicy i vice versa. Ja oczywi\u015bcie staram si\u0119 rozr\u00f3\u017cnia\u0107 pewne wzorcowe, w arystotelesowskim sensie, postaci, klasyczne, dojrza\u0142e, pe\u0142ne.<\/p>

W takiej wi\u0119c klasycznej prawicy, kt\u00f3rej pierwsz\u0105 postaci\u0105 by\u0142a my\u015bl kontrrewolucyjna, panuj\u0105 oczywi\u015bcie przekonania antydemokratyczne. Natomiast jako empiryk, badacz my\u015bli politycznej nie mog\u0119 nie dostrzega\u0107, \u017ce istnia\u0142y i istniej\u0105 takie nurty i postawy prawicowo\u015bci, kt\u00f3re w jaki\u015b fundamentalny spos\u00f3b antydemokratyczne nie s\u0105. Nie ma wi\u0119c takiego bezwzgl\u0119dnego warunku.<\/p>

Gdyby Pan zapyta\u0142, czy kontrrewolucyjny tradycjonalista mo\u017ce by\u0107 demokrat\u0105 odpowiedzia\u0142bym, \u017ce oczywi\u015bcie nie. Natomiast poj\u0119cie tak polisemiczne jak prawica<\/em> nie upowa\u017cnia do takiego kategorycznego stwierdzenia.<\/p>

Ostatnio jeste\u015bmy \u015bwiadkami straszenia nas Orbanem, PiSem i Frontem Narodowym. Czyni\u0105 to osoby uwa\u017caj\u0105ce, \u017ce tylko liberalna demokracja jest dobra. Czy jednak takie zabiegi nie s\u0105 bardziej \u015bmieszne ni\u017c powa\u017cne?<\/em><\/strong>\u00a0<\/p>

Je\u015bli chodzi o objawy, to jest rzeczywi\u015bcie kompletna farsa. Natomiast nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce inspiruj\u0105, organizuj\u0105, koordynuj\u0105 to ciemne si\u0142y, kt\u00f3rym nie jest dzi\u015b do \u015bmiechu, kt\u00f3re w warunkach bezosobowej w\u0142adzy w demokracjach liberalnych czuj\u0105 si\u0119 najlepiej, bo mog\u0105 realizowa\u0107 swoje cele. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 znanym has\u0142em Grzegorza Brauna: \u201emafie, s\u0142u\u017cby i lo\u017ce\u201d s\u0105 aktualn\u0105 sytuacj\u0105 w Polsce naprawd\u0119 zaniepokojone.<\/p>

Rozmawia\u0142 Micha\u0142 Wa\u0142ach<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niewykluczone, \u017ce Polska, W\u0119gry i Francja p\u00f3jd\u0105 w kierunku system\u00f3w mieszanych, \u0142\u0105cz\u0105cych nieliberaln\u0105 demokracj\u0119 narodow\u0105 z autorytetem przyw\u00f3dcy pa\u0144stwa. Wtedy s\u0142ynne \u201emafie, s\u0142u\u017cby i lo\u017ce\u201d b\u0119d\u0105 mia\u0142y powody do niepokoju. Nie mam jednak pewno\u015bci czy Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 zechce i\u015b\u0107 t\u0105 drog\u0105 – m\u00f3wi w rozmowie z PCh24.pl profesor Jacek Bartyzel.Po zwyci\u0119stwie wyborczym Prawa i […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,147,98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84607\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}