{"id":84345,"date":"2015-12-01T23:59:31","date_gmt":"2015-12-02T04:59:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=84345"},"modified":"2015-12-01T15:52:47","modified_gmt":"2015-12-01T20:52:47","slug":"demonicznosc-teatru-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=84345","title":{"rendered":"Demoniczno\u015b\u0107 teatru – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Myli\u0142by si\u0119 ten, kto by s\u0105dzi\u0142, \u017ce takie ekscesy, jak porno-sztuka we Wroc\u0142awiu to tylko wytw\u00f3r zboczonych inklinacji stukni\u0119tej re\u017cyserki, kt\u00f3ra zreszt\u0105 otwarcie wyznaje, \u017ce pornografia i wszelkie „nienormatywne zachowania seksualne” j\u0105 fascynuj\u0105. To jest wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej (a raczej siarczanej), szerszego zjawiska i \u015bwiadomego przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3rego poletkiem eksperymentalnym sta\u0142 si\u0119 w ostatnich dekadach teatr, bynajmniej nie tylko polski. <\/strong><\/p>

Ono ma sw\u00f3j pocz\u0105tek jeszcze w tzw. drugiej reformie teatru, kt\u00f3rej apogeum przypada\u0142o na lata 60. ubieg\u0142ego wieku, a kt\u00f3ra og\u0142osi\u0142a, \u017ce – w przeciwie\u0144stwie do pierwszej – nie interesuje jej \u017cadna sztuka, czy autonomia teatru jako sztuki samoistnej i odr\u0119bnej od innych sztuk, zw\u0142aszcza od „Pana S\u0142owo”, lecz tylko i wy\u0142\u0105cznie „dzia\u0142anie” i to wcale nie „autonomiczne”, lecz utylitarne i „parateatralne”.<\/p>

Kluczem do rozszyfrowania tej intencji jest slogan: „teatr jako narz\u0119dzie zmiany spo\u0142ecznej”. Do jego rozpowszechnienia przyczyni\u0142 si\u0119 zw\u0142aszcza (nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c) brazylijski lewak, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 tzw. Teatr Uci\u015bnionych, Augusto Boal. Ten slogan jest coraz cz\u0119\u015bciej powtarzany r\u00f3wnie\u017c w Polsce przez „tw\u00f3rc\u00f3w” obecnej generacji, a tak\u017ce „teatrolog\u00f3w” wychowanych w tym samym nastawieniu. A trzeba wiedzie\u0107, \u017ce poj\u0119cie „zmiany spo\u0142ecznej”, na poz\u00f3r do\u015b\u0107 niewinne i u\u017cywane te\u017c w sensie opisowym przez socjolog\u00f3w, ma sw\u00f3j dookre\u015blony, tylko „ezoteryczny” sens w ideologicznym j\u0119zyku trockist\u00f3w, gdzie stanowi po prostu eufemistyczny zast\u0119pnik dla ich pierwotnego has\u0142a „rewolucji permanentnej”, kt\u00f3rego ostro\u015b\u0107 niekt\u00f3rych odstrasza, st\u0105d trzeba by\u0142o wymy\u015bli\u0107 co\u015b bardziej strawnego dla ucha. I dlatego r\u00f3wnie\u017c nawet pr\u00f3by reakcji ze strony w\u0142adz publicznych, eklezjalnych czy ludzi dobrej woli skrzykuj\u0105cych si\u0119 spontanicznie nie b\u0119d\u0105 skuteczne, je\u015bli nie b\u0119dzie nimi powodowa\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego faktu, \u017ce nie chodzi tutaj o \u017cadn\u0105 sztuk\u0119, artyzm czy „wolno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105”, ale \u017ce przeciwnik jest takim samym terroryst\u0105 politycznym, jak islami\u015bci, kt\u00f3ry chce zniszczy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, tylko w inny spos\u00f3b i innymi metodami; \u017ce to nie s\u0105 \u017cadni „arty\u015bci”, tylko rewolucjoni\u015bci.<\/p>

Kto\u015b mo\u017ce powie, \u017ce to dziwne, i\u017c rewolucja obra\u0142a sobie za narz\u0119dzie instytucj\u0119 tak na poz\u00f3r marginaln\u0105 w kulturze wsp\u00f3\u0142czesnej, zdominowanej przez niepor\u00f3wnanie bardziej masowe i dysponuj\u0105ce niesko\u0144czenie bogatszymi technicznie \u015brodkami media i formy rozrywki. Ale takie podej\u015bcie to ogromny b\u0142\u0105d, poniewa\u017c nie docenia ono ogromnej mocy widowiska, kt\u00f3re cho\u0107 bezpo\u015brednio obejmuje swoim oddzia\u0142ywaniem garstk\u0119 ludzi, to dysponuje ono czym\u015b, czego nie ma \u017cadne inne medium i \u017cadna inna forma dzia\u0142ania artystycznego lub para-artystycznego. T\u0105 si\u0142\u0105 jest interakcja pomi\u0119dzy \u017cywymi lud\u017ami, z kt\u00f3rych jedni co\u015b komunikuj\u0105 korzystaj\u0105c ze wszystkich \u015brodk\u00f3w ekspresji nazywanej nie bez kozery „magi\u0105\u201d czy „oczarowaniem\u201d, drudzy za\u015b ten przekaz ch\u0142on\u0105. W tej interakcji dokonuje si\u0119 przeistoczenie i komunia, jako jego skutek. Nietzsche swoj\u0105 genialn\u0105 intuicj\u0105 rozpozna\u0142 ten czar pisz\u0105c w pracy o genezie tragedii o „dionizyjskim upojeniu\u201d, sprawiaj\u0105cym, i\u017c „\u015bpiewaj\u0105c i ta\u0144cz\u0105c objawia si\u0119 cz\u0142owiek jako cz\u0142onek wy\u017cszej spo\u0142eczno\u015bci; zapomnia\u0142 chodzi\u0107 i m\u00f3wi\u0107 i jest got\u00f3w ta\u0144cz\u0105c wzbi\u0107 si\u0119 w powietrze. Z ruch\u00f3w jego przemawia oczarowanie, w jego g\u0142\u0119bi d\u017awi\u0119czy co\u015b nadprzyrodzonego; bogiem si\u0119 czuje, on sam kroczy teraz tak zachwycony i wynios\u0142y, jak by we \u015bnie bog\u00f3w widzia\u0142 krocz\u0105cych\u201d.<\/p>

Ale problem w tym, \u017ce ta demoniczna si\u0142a teatru mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno agatodemoniczna<\/strong>, jak w katarktycznym dzia\u0142aniu tragedii Ajschylosa czy Sofoklesa, lub w misteryjnym teatrze \u015bredniowiecza, czy w hiszpa\u0144skim dramacie eucharystycznym (auto sacramental<\/em>) , lecz mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c kakodemoniczna<\/strong>, jak w\u0142a\u015bnie w tym, co dzieje si\u0119 teraz. Wielki chrze\u015bcija\u0144ski filozof teatru Henri Gouhier pisa\u0142 ongi\u015b, i\u017c w teatrze zachodzi „\u0142aska obecno\u015bci\u201d, dzi\u0119ki obdarzeniu \u017cyciem postaci – os\u00f3b dzia\u0142aj\u0105cych, dlatego teatr „reprezentuje najwy\u017cszy wysi\u0142ek cz\u0142owieka, by sta\u0107 si\u0119 obrazem Boga\u201d. W tym sensie nie ma teatru bez transcendencji. Lecz mo\u017ce by\u0107 to r\u00f3wnie\u017c fa\u0142szywa transcendencja, szata\u0144ska, i w\u00f3wczas scen\u0119 wype\u0142nia inna obecno\u015b\u0107 – Z\u0142ego. Bo scena z\u0142o\u017cona z tych kilku czy wi\u0119cej desek jest przecie\u017c tylko mikrokosmosem odbijaj\u0105cym jak w soczewce makrokosmos realnego teatru \u015bwiata, gdzie (jak pisa\u0142 Gabriel Marcel) o dusz\u0119 cz\u0142owieka walcz\u0105 si\u0142y pozaziemskie dwojakiego rodzaju: jedne pr\u00f3buj\u0105 go poci\u0105gn\u0105\u0107 ku Bogu, drugie popychaj\u0105 go w otch\u0142a\u0144 pot\u0119pienia.<\/p>

Profesor Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>

za: facebook<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Myli\u0142by si\u0119 ten, kto by s\u0105dzi\u0142, \u017ce takie ekscesy, jak porno-sztuka we Wroc\u0142awiu to tylko wytw\u00f3r zboczonych inklinacji stukni\u0119tej re\u017cyserki, kt\u00f3ra zreszt\u0105 otwarcie wyznaje, \u017ce pornografia i wszelkie „nienormatywne zachowania seksualne” j\u0105 fascynuj\u0105. To jest wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej (a raczej siarczanej), szerszego zjawiska i \u015bwiadomego przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3rego poletkiem eksperymentalnym sta\u0142 si\u0119 w ostatnich dekadach teatr, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,98,97,39],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84345"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84345"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84345\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}