{"id":8431,"date":"2009-04-15T10:43:26","date_gmt":"2009-04-15T15:43:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=8431"},"modified":"2009-04-15T10:43:26","modified_gmt":"2009-04-15T15:43:26","slug":"jeszcze-raz-o-tzw-%e2%80%9cwypedzeniach%e2%80%9d-niemcow-pawel-styrna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=8431","title":{"rendered":"Jeszcze raz o tzw. „wyp\u0119dzeniach” Niemc\u00f3w” – Pawe\u0142 Styrna<\/em>"},"content":{"rendered":"

Recenzja ksi\u0105\u017cki <\/strong>T. David Curp, A Clean Sweep? The Politics of Ethnic Cleansing in Western Poland, 1945 – 1960,<\/strong> (Rochester, New York: University of Rochester Press, 2006). <\/em>Czyli co o wysiedleniach Niemc\u00f3w s\u0105dz\u0105 w USA.
\r\n
\r\n
\r\nW wydanej trzy lata temu ksi\u0105\u017cce ameryka\u0144ski historyk T. David Curp porusza rol\u0119 odegran\u0105 przez przymusowe przesiedlenia Niemc\u00f3w z Ziem Odzyskanych w polityce i dyskursie epoki PRL [http:\/\/the-american-catholic.com\/contributors\/. Autor jest profesorem historii na University of Ohio (Athens, OH) i, co ciekawe, uwa\u017ca si\u0119 za „neokonserwatyst\u0119\u201d. Curp jest tak\u017ce komentatorem serwisu „The American Catholic\u201d gdzie mo\u017cemy tak\u017ce dowiedzie\u0107 si\u0119, i\u017c Prof. Curp i Pani Sherry Curp s\u0105 katolickimi neofitami].
\r\n
\r\nNa wst\u0119pie nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce autor Clean Sweep? jest zwolennikiem szko\u0142y historycznej Erica J. Hobsbawma, Ernesta Gellnera i Normana Naimarka kt\u00f3ra uwa\u017ca „nacjonalizm\u201d jako si\u0142\u0119 destrukcyjn\u0105, wcielenie z\u0142a i uniwersalnego straszaka. Wpisuje si\u0119 tak\u017ce w popularn\u0105 dzi\u015b w historiografii, aczkolwiek zapominaj\u0105c\u0105 o jak\u017ce wa\u017cnych proporcjach, interpretacj\u0119 wed\u0142ug kt\u00f3rej „Polacy byli nie tylko ofiarami wojny ale tak\u017ce sprawcami (not only victims, but perpetrators)\u201d. Tytu\u0142 wywodzi si\u0119 z w wyst\u0105pienia Churchilla w Izbie Gmin w 1944 r.: „Wyp\u0119dzenie jest metod\u0105 kt\u00f3ra, jak mieli\u015bmy si\u0119 okazj\u0119 przekona\u0107, jest najbardziej zadowalaj\u0105c\u0105 i najtrwalsz\u0105. Nie b\u0119dzie mieszanek ludno\u015bci kt\u00f3ry powodowa\u0142yby tylko ci\u0105g\u0142e niepokoje \u2026 Za jednym zamachem miot\u0142y rozwi\u0105\u017cemy ten problem [w oryginale: „A clean sweep will be made\u201d]. Nie obawiam si\u0119 tych przesiedle\u0144 kt\u00f3re s\u0105 o wiele bardziej mo\u017cliwe w dzisiejszych czasach\u201d.
\r\n
\r\nTeza Curp\u2019a jest dosy\u0107 prosta: „czystki etniczne\u201d dokonane na Niemcach po II wojnie \u015bwiatowej wzmocni\u0142y solidaryzm narodowy Polak\u00f3w r\u00f3wnocze\u015bnie u\u0142atwiaj\u0105c re\u017cimowi komunistycznemu konsolidacj\u0119 w\u0142adzy w kraju. Odniemczanie i polonizacja Ziem Odzyskanych, twierdzi historyk, wytworzy\u0142y wa\u017cn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 interes\u00f3w pomi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 ludow\u0105 i polskim spo\u0142ecze\u0144stwem. Jednak\u017ce umocniony w ten spos\u00f3b solidaryzm narodowy ostatecznie obr\u00f3ci\u0142 si\u0119 przeciwko re\u017cimowi w latach 70. i 80.. Praca sk\u0142ada si\u0119 ze 195 stron tekstu lecz wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki nie jest po\u015bwi\u0119cona przymusowym przesiedleniom Niemc\u00f3w lecz takim zagadnienom jak polityka re\u017cimu wobec Ko\u015bcio\u0142a i walka z nim, kolektywizacji i oporowi stawianemu przez ch\u0142op\u00f3w oraz wybuchowi w Poznaniu w czerwcu 1956 r.. W\u0105tek Ziem Odzyskanych i „wyp\u0119dze\u0144\u201d Niemc\u00f3w lub, jak preferuje Curp – „czytek etnicznych\u201d, funkcjonuje tutaj g\u0142\u00f3wnie wtedy gdy u\u0142atwia\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 pomi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 i r\u00f3\u017cnymi \u015brodowiskami i grupami spo\u0142ecznymi (np. z duchowie\u0144stwem, narodowcami, rolnikami itd.).
\r\n
\r\nClean Sweep? jest przede wszystkim studium regionalnym i opisuje sytuacj\u0119 w Wielkopolsce i zielonog\u00f3rskiem. Nie bez powodu autor skupi\u0142 si\u0119 na pozna\u0144skiem albowiem od ko\u0144ca XIX w. Wielkopolska, ze wzgl\u0119du na bismarckowski Kulturkampf, germanizacj\u0119 i hakatyzm, sta\u0142a si\u0119 wa\u017cnym bastionem Endecji, o kt\u00f3rej Curp ma opini\u0119 zdecydowanie negatywn\u0105. Endecka „idea Polsko\u015bci\u201d, stwierdza pot\u0119piaj\u0105co, „by\u0142a jedn\u0105 z najbardziej agresywnych i ksenofobicznych nurt\u00f3w polskiego nacjonalizmu\u201d. Ignoruj\u0105c reaktywny i obronny charakter endeckiego nacjonalizmu, w przeciwie\u0144stwie do agresywnego, ekspansjonistycznego i szowinistycznego oblicza niemieckiego nacjonalizmu hakatystycznego, zr\u00f3wnuje obydwa nurty: „w ich radykali\u017amie i integralnym nacjonali\u017amie obydwie grupy by\u0142y uderzaj\u0105co nowoczesne i przyczyni\u0142y si\u0119 do eskalacji konfliktu polsko-niemieckiego\u201d. Cytuje tak\u017ce twierdzenie Adama Michnika jakoby Dmowski sformu\u0142owa\u0142 „koncepcj\u0119 narodu i polsko\u015bci kt\u00f3ra prowadzi\u0142a wprost do rozwi\u0105za\u0144 totalitarnych\u201d. To wszystko, zdaniem autora, t\u0142umaczy zgod\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 pewnych narodowc\u00f3w, tymbardziej w pozna\u0144skiem, z re\u017cimem komunistycznym na gruncie antyniemieckim. Curpowi chodzi tutaj przede wszystkim o dzia\u0142aczy Polskiego Zwi\u0105zku Zachodniego (d. Zwi\u0105zku Obrony Kres\u00f3w Zachodnich). Argumentuje, i\u017c narodowcy ci decydowali si\u0119 na kolaboracj\u0119 bowiem popierali „czystki etniczne\u201d oraz polonizacj\u0119, odniemczanie i kolonizacj\u0119 Mazur, Pomorza, Ziemi Lubuskiej (d. Brandenburgii Wsch.) i \u015al\u0105ska. Nadmienia jednak, \u017ce wielkopolski PZZ straci\u0142 2\/3 cz\u0142onk\u00f3w (spadek z 23,000 do 6,850) na prze\u0142omie lat 1945 – 46 ze wzgl\u0119du na zbyt bliskie stosunki z now\u0105 w\u0142adz\u0105 i poparcie polityczne udzielone w wyborach blokowi re\u017cimowemu przeciwko PSL.
\r\nW ksi\u0105\u017cce Curp\u2019a na celowniku znajduje si\u0119 tak\u017ce polski Ko\u015bci\u00f3\u0142. Chocia\u017c Pius XII sprzeciwia\u0142 si\u0119 zmianom granic i przymusowym przesiedleniom (dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno Niemiec jak i Polski) Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Polsce i polscy duchowni pozostawali pod wp\u0142ywem idei narodowej i wielce spot\u0119gowanych przez II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 nastroj\u00f3w antyniemieckich. Tak wi\u0119c polski Ko\u015bci\u00f3\u0142, twierdzi Curp, by\u0142, podobnie jak endecy z PZZ, sk\u0142onny do wsp\u00f3\u0142pracy i stworzenia modus vivendi z w\u0142adz\u0105 ludow\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie „czystek etnicznych\u201d, kolonizacji Ziem Odzyskanych i organizowania tam polskich struktur ko\u015bcielnych. Autor Clean Sweep? opisuje tak\u017ce walk\u0119 re\u017cimu komunistycznego z Ko\u015bcio\u0142em i r\u00f3wnoczesne pr\u00f3by werbowania „ksi\u0119\u017cy patriot\u00f3w\u201d i tzw. katolik\u00f3w „post\u0119powych\u201d. W tym wypadku Curp r\u00f3wnie\u017c przekonuje, \u017ce czynnikiem u\u0142atwiaj\u0105cym kolaboracj\u0119 by\u0142y uczucia antyniemieckie i obawy przed utrat\u0105 Ziem Odzyskanych.
\r\n
\r\nCurp przyznaje, \u017ce germanizacja z lat II Rzeszy przyczyni\u0142a si\u0119 do wst\u0119pnego pogoroszenia stosunk\u00f3w polsko-niemieckich lecz ho\u0142duje np. dosy\u0107 rozpowszechnionej na zachodzie wizji „\u017celaznego kanclerza\u201d von Bismarcka jako twardego, aczkolwiek wzgl\u0119dnie umiarkowanego i racjonalnego, przyw\u00f3dcy. Tak wi\u0119c w przypisie podaje reakcj\u0119 Bismarcka na sugesti\u0119 Bernharda von B\u00c5\u00b1lowa kt\u00f3ry sugerowa\u0142, i\u017c wojna niemiecko-rosyjska stworzy okazj\u0119 do masowego wyp\u0119dzenia Polak\u00f3w z Prus. „\u0179elazny kanclerz\u201d odpisa\u0142, i\u017c „tak g\u0142upich pomys\u0142\u00f3w nie powinno si\u0119 nawet spisywa\u0107 na papierze\u201d. Curp zapomina jednak, i\u017c Bismarck wielokrotnie por\u00f3wnywa\u0142 Polak\u00f3w z „wilkami\u201d kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 „t\u0119pione\u201d. W 1861 r. zaleca\u0142 aby „bi\u0107 Polak\u00f3w dop\u00f3ki nie odechce im si\u0119 \u017cy\u0107 \u2026 je\u017celi przetrwaj\u0105 naszym jedynym wyj\u015bciem jest ich wyt\u0119pi\u0107\u201d.
\r\n
\r\nProblematyczne jest tak\u017ce stosowanie przez autora wieloznacznego terminu „czystki etniczne\u201d. Zapewne uwa\u017ca, i\u017c przymusowe przesiedlenia sa eufemizmem bagatelizuj\u0105cym niew\u0105ptliw\u0105 ludzk\u0105 tragedi\u0119. S\u0119k w tym, \u017ce „czystkami etnicznymi\u201d nazywa si\u0119 wszystko od przymusowych przesiedle\u0144 i wyp\u0119dze\u0144 po planowane kampanie masowego ludob\u00f3jstwa, a chyba trudno jest lekcewa\u017cy\u0107 powa\u017cne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy przymusowym wysiedlaniem Niemc\u00f3w z powojennej Polski i Czechos\u0142owacji lub „Akcj\u0105 Wis\u0142a\u201d a ludob\u00f3jstwem dokonanym z wyj\u0105tkowym okrucie\u0144stwem przez OUN-UPA na polskiej ludno\u015bci kres\u00f3w po\u0142udniowo-wschodnich czy te\u017c morderczymi metodami stosowanymi przez narodowo-socjalistycznych Niemc\u00f3w w „oczyszczaniu\u201d ziem polskich z \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w. Ignoruj\u0105c te r\u00f3\u017cnice dochodzi si\u0119 do fa\u0142szywego wniosku, \u017ce wszyscy „oczyszczali\u201d si\u0119 wzajemnie, za co win\u0119 ponosi oczywi\u015bcie „nacjonalizm\u201d i jego d\u0105\u017cenia do tworzenia „etnicznie homogenicznych\u201d pa\u0144stw narodowych. Curp opisuje oczywi\u015bcie okrutn\u0105 okupacj\u0119 niemieck\u0105 i masowe wyp\u0119dzenia Polak\u00f3w przez Niemc\u00f3w i przyznaje, i\u017c niemieckie ludob\u00f3jstwo i brutalny terror wielce przyczyni\u0142 si\u0119 do powojennych przesiedle\u0144 Niemc\u00f3w. Stwierdza, ale niestety tylko w przypisie, i\u017c „nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce te czystki nie by\u0142y obmy\u015blone w ten sam spos\u00f3b jak bardziej rasistowski (racially-charged) niemiecki S\u00c3\u00a4uberung\u201d.
\r\n
\r\nPomimo tego, wydaje si\u0119, i\u017c Curp ma pewne pretensje do Polak\u00f3w kt\u00f3rych w swej ksi\u0105\u017cce opisuje jako pa\u0142aj\u0105cych \u015blep\u0105 \u017c\u0105dz\u0105 zemsty germanofob\u00f3w. Milczy jednak o tym, i\u017c np. \u017bydzi kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 Holokaust my\u015bleli cz\u0119sto podobnie i pragn\u0119li zniszczenia Niemiec i ukarania Niemc\u00f3w, tak jak i inne narody okupowane przez III Rzesz\u0119. Brytyjski historyk Paul Johnson twierdzi np., i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 brytyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa popiera\u0142o dywanowe naloty na miasta niemieckie, z idolem „neokonserwatyst\u00f3w\u201d Winston\u2019em Churchill\u2019em na czele. Przedstawianie Polak\u00f3w jako wyj\u0105tkowo m\u015bciwych i bezwzgl\u0119dnych, jak to cz\u0119sto robi\u0105 Niemcy czy historycy a la Norman Naimark, jest jednak wielk\u0105 i niesprawiedliw\u0105 przesad\u0105 bowiem narody kt\u00f3re o wiele mniej ucierpia\u0142y od niemieckich okupant\u00f3w pa\u0142a\u0142y jeszcze wi\u0119ksz\u0105 \u017c\u0105dz\u0105 zemsty i m\u015bci\u0142y si\u0119 z wi\u0119ksz\u0105 brutalno\u015bci\u0105. Niemcy wysiedleni z Czech wspominali np. o wyj\u0105tkowym okrucie\u0144stwie Czech\u00f3w i nierzadko bardziej bali si\u0119 czeskich „s\u0105siad\u00f3w\u201d ni\u017c Sowiet\u00f3w (MacDonogh, After the Reich) przy czym pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy oczywi\u015bcie, i\u017c gdyby Niemcy wojn\u0119 wygrali Czesi zostaliby bezwzgl\u0119dnie zgermanizowani (wed\u0142ug Generalplan Ost taki los czeka\u0142 ok. 50 proc. Czech\u00f3w), zamienieni w niewolnik\u00f3w lub wyeksterminowani.
\r\n
\r\nNadal podaje si\u0119 wy\u015brubowane niemieckie powojenne szacunki jakoby w wyniku „wyp\u0119dze\u0144\u201d zgin\u0119\u0142o 2 miliony Niemc\u00f3w pomimo faktu, i\u017c ostatnio badacze niemieccy zredukowali te szacunki do ok. 100,000 os\u00f3b. Szacuje si\u0119, i\u017c w ramach „wyp\u0119dze\u0144\u201d z Czech zgin\u0119\u0142o ok. 20,000 Niemc\u00f3w i w\u0105tpliwym jest aby liczba ofiar wysiedle\u0144 z Polski by\u0142a o wiele wy\u017csza. Przypomnie\u0107 nale\u017cy, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 zgin\u0119\u0142o ze wzgl\u0119du na dzia\u0142ania niemieckie lub sowieckie. Krasnoarmiejcy przeprowadzali masakry na niemieckiej ludno\u015bci cywilnej i masowo gwa\u0142cili kobiety co powodowa\u0142o te\u017c masowe ucieczki Niemc\u00f3w na zach\u00f3d. III Rzesza dodatkowo przyczyni\u0142a si\u0119 do pogorszenia sytuacji zamieniaj\u0105c miasta w „twierdze\u201d. Tak wi\u0119c wi\u0119kszo\u015b\u0107 zbrodni na niemieckiej ludno\u015bci cywilnej dokonano przed zorganizowaniem na Ziemiach Odzyskanych polskiej administracji i przed pojawnieniem si\u0119 tam polskich osadnik\u00f3w lub tzw. szabrownik\u00f3w. Polak\u00f3w oskar\u017ca si\u0119 tak\u017ce o zemst\u0119 na zasadzie „oko za oko, z\u0105b za z\u0105b\u201d poprzez zamykanie Niemc\u00f3w w obozach i wykorzystywania ich do przymusowych rob\u00f3t. Nale\u017cy jednak przypomnie\u0107, i\u017c np. os\u0142awiony Szlomo Morel, komendat obozu „Zgoda\u201d w \u015awi\u0119toch\u0142owicach, w kt\u00f3rym przetrzymywano g\u0142\u00f3wnie \u015al\u0105zak\u00f3w, ale tak\u017ce „Centralniak\u00f3w\u201d, Niemc\u00f3w i 38 obcokrajowc\u00f3w, sadystycznie zn\u0119ca\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno nad Niemcami jak i Polakami oraz \u015al\u0105zakami. Amerykanin John Sack notowa\u0142 tak\u017ce, i\u017c komendantami podobnych oboz\u00f3w w innych \u015bl\u0105skich miastach nie byli narodowcy lecz g\u0142\u00f3wnie komunistyczni kaci \u017cydowskiego pochodzenia: Mjr. Frydman w Bytomiu, Szmuel Kleinhaut w Mys\u0142owicach, Efraim Lewin w Nysie, Lola Potok Ackerfeld w Gliwicach i inni.
\r\n
\r\nArgumentuj\u0105c, \u017ce wysiedlenia Niemc\u00f3w i przy\u0142\u0105czenie do Polski Ziem Odzyskanych wykopa\u0142y wielk\u0105 przepa\u015b\u0107 pomi\u0119dzy Polsk\u0105 i Niemcami nie zadaje sobie jednego wa\u017cnego pytania: jak wygl\u0105da\u0142yby stosunki polsko-niemieckie gdyby Niemcom pozwolono zachowa\u0107 granice z 1939 r. i gdyby Niemc\u00f3w z prowincji wschodnich nie wysiedlono? Ka\u017cdy student stosunk\u00f3w polsko-niemieckich wie, \u017ce utrat\u0119 Pozna\u0144skiego, cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i „korytarza\u201d na rzecz Polski oraz powstanie Wolnego Miasta Gda\u0144sk Niemcy przedwojenni – od komunist\u00f3w po skrajnych nacjonalist\u00f3w — traktowali jako wielk\u0105 „krzywd\u0119\u201d i zbrodni\u0119. Przyw\u00f3dcy Republiki Weimarskiej ca\u0142y czas domagali si\u0119 rewizji granicy polsko-niemieckiej. Owszem, Hitler tymczasowo oficjalnie zrezygnowa\u0142 z rewizji granic ze wzgl\u0119d\u00f3w taktycznych, lecz nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce przy\u0142\u0105czy\u0142by Pomorze Gda\u0144skie, Pozna\u0144skie, G\u00f3rny \u015al\u0105sk a zapewne i tereny wok\u00f3\u0142 \u0141odzi i P\u0142ocka do tysi\u0105cletniej Rzeszy po wykorzystaniu Polak\u00f3w jako mi\u0119sa armatniego do pokonania Sowiet\u00f3w i wywalczenia Lebensraumu. Jednak nawet „pragmatyczny\u201d Hitler nie m\u00f3g\u0142 zapomnie\u0107 o Gda\u0144sku i „korytarzu\u201d.
\r\n
\r\nWarto tak\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 czy pozostawienie w Polsce i Czechos\u0142owacji milion\u00f3w Niemc\u00f3w nie zaowocowa\u0142oby gro\u017an\u0105 irredent\u0105? Niemcy i liberalni historycy cz\u0119sto maj\u0105 pretensje do Polak\u00f3w i Czech\u00f3w za stosowanie wobec ludno\u015bci niemieckiej zasady odpowiedzialno\u015bci zbiorowej i traktowanie wszystkich jako nazist\u00f3w. Z up\u0142ywem czasu powszechiejszym w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w staje si\u0119 tak\u017ce popularna tu\u017c po wojnie interpretacja historii III Rzeszy wed\u0142ug kt\u00f3rej Niemcy byli tak\u017ce ofiarami wojny a nawet „pierwszym narodem okupowanym przez Hitlera\u201d. Pami\u0119ta\u0107 jednak nale\u017cy, \u017ce pomimo kl\u0119ski III Rzeszy wielu Niemc\u00f3w nadal ho\u0142dowa\u0142o ideom narodowo-socalistycznym. Potwierdzaj\u0105 to np. wspomnienia \u017byd\u00f3w uciekaj\u0105cych na Zach\u00f3d z okupowanej przez komunist\u00f3w Polski. Stanis\u0142aw Likiernik, Polak pochodzenia \u017cydowskiego przedzieraj\u0105cy si\u0119 na Zachod razem z Niemcami wyp\u0119dzonymi lub uciekaj\u0105cymi z Czech, wspomina\u0142 reakcje Niemc\u00f3w gdy na ich pytania czy jest Niemcem lub Volksdeutschem odpowiedzia\u0142, \u017ce jest Polakiem: „Nast\u0119pnym razem wyko\u0144czymy was wszystkich na dobre! Ka\u017cdego p*** Czecha, Polaka, ka\u017cdego cholernego S\u0142owianina!\u201d; „Tylko poczekajcie a zobaczycie jak ponownie zaatakujemy Zwi\u0105zek Sowiecki, tym razem z Amerykanami!\u201d; „Jestem \u017co\u0142nierzem SS. Nie bez powodu Amerykanie wypu\u015bcili mnie z obozu jenieckiego!\u201d zadeklarowa\u0142 dumnie 17 lub 18-letni ch\u0142opak.
\r\n
\r\nCurp nie jest tak\u017ce jedynym w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w kt\u00f3ry bynajmniej nie sympatyzuje z Endecj\u0105 i nie on jedyny wykorzystuje kolaboracj\u0119 niekt\u00f3rych endek\u00f3w z re\u017cimem komunistycznym aby pot\u0119pi\u0107 narodowc\u00f3w en masse. Nie pisze jednak o walkach wielu narodowc\u00f3w w szeregach antykomunistycznego ruchu oporu w wielu innych cz\u0119\u015bciach Polski ani o poparciu endek\u00f3w z podziemia dla PSL. Nie wspomina te\u017c o wielu endekach torturowanych w komunistycznych kazamatach i mordowanych przez czerwonych okupant\u00f3w (np. s\u0142ynny Adam Doboszy\u0144ski). Komuni\u015bci wcale nie pa\u0142ali sympati\u0105 do narodowc\u00f3w, kt\u00f3rych uwa\u017cano za „faszyst\u00f3w\u201d, chocia\u017c ze wzgl\u0119du na wrogo\u015b\u0107 lwiej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w wobec nowych okupant\u00f3w nie gardzili jakimikolwiek kolaborantami. Pisz\u0105c jednak o sojusznikach komunist\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z dawnego SN lub ONR (program „Falangi\u201d Piaseckiego by\u0142 o wiele bardziej socjalistyczny i zbli\u017cony do komunistycznego ni\u017c program ZLN-OWP-SN), kt\u00f3rych autor niestety nie rozr\u00f3\u017cnia, nale\u017ca\u0142oby tak\u017ce napisa\u0107 o kolaborantach-socjalistach, „post\u0119powcach\u201d i lewicowych ludowcach, czego Curp te\u017c nie robi. Tak jak liberalni i lewicuj\u0105cy historycy wrogo nastawieni wobec Endecji i wszelkiego „nacjonalizmu\u201d uwa\u017ca PRL za swego rodzaju kompromis lub nawet wcielenie endeckich koncepcji pa\u0144stwa narodowego ze wzgl\u0119du na antyniemiecko\u015b\u0107 i antysemityzm. Jakakolwiek bli\u017csza znajomo\u015b\u0107 z histori\u0105 i programem polskiego ruchu narodowego nie pozwala jednak na stawianie tak powierzchownych hipotez albowiem nawet liberalny Piotr Wandycz kwestionowa\u0142 jakoby PRL stanowi\u0142a ziszczenie marze\u0144 Romana Dmowskiego.
\r\n
\r\nZ pracy Curpa mo\u017cna si\u0119 jednak dowiedzie\u0107 r\u00f3\u017cnych ciekawych rzeczy. Potwierdza, \u017ce pierwsi polscy osadnicy na Ziemiach Odzyskanych cz\u0119sto zastawali opuszczone wsie i miasteczka. Historyk pisze np. o repatriantach ze wschodu kt\u00f3rzy wspominali o swych ukrai\u0144skich s\u0105siadach kt\u00f3rzy m\u00f3wili im, \u017ce nied\u0142ugo „pow\u0119druj\u0105 \u017cydowsk\u0105 drog\u0105\u201d. Podaje te\u017c informacje o gwa\u0142tach dokonywanych przez krasnoarmiejc\u00f3w na Polkach. Dowiadujemy si\u0119 te\u017c o wsp\u00f3\u0142pracy niemiecko-sowieckiej na Ziemiach Odzyskanych. Przyk\u0142adowo: „W Gubinie i S\u0142ubicach zg\u0142aszano napady, kradzie\u017ce i gwa\u0142ty dokonane na polskich osadnikach przez sowieckich \u017co\u0142nierzy i marynarzy przy pomocy Niemc\u00f3w\u201d. Ponadto: „\u0179o\u0142nierze sowieccy na ulicach Gorzowa otwarcie twierdzili, i\u017c jest to miasto niemieckie a nie polskie i o tym, \u017ce Polska by\u0142a krajem bardziej reakcyjnym ni\u017c demokratycznym\u201d. W lecie 1945 r. sowiecka administracja wojskowa wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a tak\u017ce z miejscowymi Niemcami, promuj\u0105c np. dzia\u0142aczy KPD (Komunistycznej Partii Niemiec) lub broni\u0105c niemieckiego stanu posiadania i odp\u0119dzaj\u0105c polskich osadnik\u00f3w od pewnych miejscowo\u015bci. Armia Czerwona nie przeszkadza\u0142a r\u00f3wnie\u017c Niemcom powraca\u0107 do dom\u00f3w co, argumentuje Curp, rozbudzi\u0142o w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w nadzieje na odzyskanie Ostgebeit. Strona polska widocznie przestraszy\u0142a si\u0119 kolejnej niemiecko-moskiewskiej umowy kosztem Polski. Kieruj\u0105c si\u0119 instrukcj\u0105 majowego Plenum PPR m\u00f3wi\u0105cego o stworzeniu „jednolicie polskiego pa\u0144stwa\u201d zainicjowane tzw. „dzikie wyp\u0119dzenia\u201d. W dniach 22 czerwca – 8 lipca 1945 r. \u017co\u0142nierze 5 i 11 Dywizji Piechoty 2 Armii LWP wysiedlili ok. 350,000 Niemc\u00f3w z przyodrzanskich teren\u00f3w Ziemi Lubuskiej (ludno\u015b\u0107 przedwojenna: 640,000) a z Gorzowa wysiedlono 24,000 z 29,000 Niemc\u00f3w (ludno\u015b\u0107 przedwojenna: 101,100). Jednak Niemcy nierzadko zachowywali si\u0119 agresywnie. Przyk\u0142adowo, w lutym 1946 r. miejscowi Niemcy spalili polsk\u0105 szko\u0142\u0119 w Gubinie.
\r\n
\r\nAmeryka\u0144ski historyk przekonuje wi\u0119c, i\u017c antyniemiecko\u015b\u0107 i „polityka czystek etniczych\u201d oraz jej owoce przyczyni\u0142y si\u0119 do „wzgl\u0119dnej stabilno\u015bci\u201d panuj\u0105cej w PRL epoki gomu\u0142kowskiej. Czy inne czynniki, jak np. dekolektywizacja czy sytuacja mi\u0119dzynarodowa, nie odegra\u0142y jednak o wiele wa\u017cniejszej roli? Po latach zniszcze\u0144 wojennych, koszmaru obydwu okupacji i n\u0119dzy Polacy pragn\u0119li wreszcie jakiejkolwiek „normalno\u015bci\u201d. Chcieli \u017cy\u0107 i pracowa\u0107 w spokoju. Nale\u017cy tak\u017ce pami\u0119ta\u0107 o wzgl\u0119dnej „normalizacji\u201d cechuj\u0105cej epok\u0119 gomu\u0142kowsk\u0105 po pa\u017adzierniku 1956 r.: zarzucono stosowanie masowego terroru, udzielono amnestii kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0105com niepodleg\u0142o\u015bciowc\u00f3w i wys\u0142ano do domu Sowieckich „doradc\u00f3w\u201d z Marsza\u0142kiem Konstantym Rokossowskim na czele. W ramach pr\u00f3b „unarodowienia\u201d i „legitymizacji\u201d re\u017cim PRL przyw\u0142aszcza\u0142 sobie tak\u017ce symbole narodowe, kt\u00f3rym oczywi\u015bcie usi\u0142owane nada\u0107 znaczenie nacjonalistyczno-bolszewickie i prosowieckie. Polska Ludowa by\u0142a jednak otoczona „bratnimi demokracjami ludowymi\u201d i okupowana przez wojska sowieckie kt\u00f3re pod koniec 1956 r. zademonstrowa\u0142y, na przyk\u0142adzie W\u0119gier, i\u017c „odwli\u017c\u201d i nawet najbardziej po\u0142owiczna destalinizacja maj\u0105 swe granice. Zachodnia polityka containment\u2019u spisa\u0142a Polsk\u0119 i inne \u015brodkowo-europejskie pa\u0144stwa okupowane przez Imperium na straty, tym samym odbieraj\u0105c nadzieje nawet najbardziej optymistycznym zwolennikiem aktywnego oporu. Ponadto, nawet je\u017celi zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w zapewne uwa\u017ca\u0142a, \u017ce Ziemie Odzyskane nale\u017ca\u0142y si\u0119 Polsce jako sprawiedliwa rekompensata za wojn\u0119, terror i okrutn\u0105 okupacj\u0119 niemieck\u0105, raczej w\u0105tpliwe jest aby stawiali zaciek\u0142y op\u00f3r wojskom zachodnim w wypadku gdyby „zimna wojna\u201d sta\u0142aby si\u0119 gor\u0105c\u0105 i armie NATO przedziera\u0142yby si\u0119 na wsch\u00f3d. Wszak antyniemiecko\u015b\u0107 i postrzeganie Ziem Odzyskanych jako nale\u017cnego odszkodowania nie oznacza\u0142o, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo zrezygnowa\u0142o z antykomunizmu, d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych i zapomnia\u0142o o kresach wschodnich i Katyniu. Nale\u017cy tak\u017ce zada\u0107 pytanie o ile Polacy byli po 1939 r. panami w\u0142asnego losu a o ile po prostu dostosowywali si\u0119 do nowej rzeczywisto\u015bci?
\r\n
\r\nPawe\u0142 Styrna<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Za: konserwatyzm.pl<\/a><\/p>\r\n\r\n

Za: konserwatyzm.pl<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Recenzja ksi\u0105\u017cki T. David Curp, A Clean Sweep? The Politics of Ethnic Cleansing in Western Poland, 1945 – 1960, (Rochester, New York: University of Rochester Press, 2006). Czyli co o wysiedleniach Niemc\u00f3w s\u0105dz\u0105 w USA. W wydanej trzy lata temu ksi\u0105\u017cce ameryka\u0144ski historyk T. David Curp porusza rol\u0119 odegran\u0105 przez przymusowe przesiedlenia Niemc\u00f3w z Ziem […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8431"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8431"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8431\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}