{"id":84212,"date":"2015-12-10T09:52:13","date_gmt":"2015-12-10T14:52:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=84212"},"modified":"2015-12-10T09:52:13","modified_gmt":"2015-12-10T14:52:13","slug":"medytacja-o-wlasnosci-i-tradycji-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=84212","title":{"rendered":"Medytacja o w\u0142asno\u015bci i tradycji &#8211; <em>prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"<p>W\u00a0<em>De republica<\/em>\u00a0Cyceron stawia mocn\u0105 tez\u0119, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 &#8211; zgodnie z nakazami m\u0105dro\u015bci &#8211; winna by\u0107 rozdzielana wed\u0142ug zdolno\u015bci do jej w\u0142a\u015bciwego u\u017cytkowania. Ale zaraz potem zauwa\u017ca, i\u017c jest to oczywi\u015bcie zasada niemo\u017cliwa do urzeczywistnienia. P\u0142ynie st\u0105d wniosek, \u017ce w prawie stanowionym nakazy prawa naturalnego mog\u0105 by\u0107 stosowane jedynie w postaci, by tak rzec, rozrzedzonej. Na gruncie prawa w\u0142asno\u015bci konkluzja ta, cho\u0107 do\u015b\u0107 smutna, wydaje si\u0119 oczywista; musimy na przyk\u0142ad pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 posiadaj\u0105 rozrzutnicy albo ci, kt\u00f3rzy \u017ale uprawiaj\u0105 ziemi\u0119, jednak czy nie prowadzi to do usprawiedliwiania podobnej praktyki w innych sferach &#8211; tam zw\u0142aszcza, gdzie w gr\u0119 wchodz\u0105 tzw. warto\u015bci nienegocjowalne? Tym, co przychodzi od razu na my\u015bl, jest cho\u0107by s\u0142awetny \u201ekompromis aborcyjny\u201d.<\/p><p>Faktem niezaprzeczalnym jest natomiast zasadnicza i wieloraka r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy rozumieniem w\u0142asno\u015bci prywatnej w nauce katolickiej i przez konserwatyst\u00f3w a jej pojmowaniem przez libera\u0142\u00f3w. Po pierwsze, w\u0142asno\u015b\u0107 nie ma charakteru absolutnego, gdy\u017c jedynym w\u0142a\u015bcicielem\u00a0<em>sensu proprio<\/em>\u00a0wszystkiego jest B\u00f3g, a cz\u0142owiek to tylko \u201ew\u0142odarz\u201d maj\u0105cy u\u017cytkowa\u0107 t\u0119 w\u0142asno\u015b\u0107 najlepiej, jak potrafi. W stosunku do w\u0142asno\u015bci cz\u0142owiek ma\u00a0<em>ius procurandi et dispensandi<\/em>, ale nie\u00a0<em>ius utendi et abutendi<\/em>. Po drugie, posiadanie jest prywatne (rodzinne, rodowe etc.), ale u\u017cytkowanie ma by\u0107 spo\u0142eczne, ma s\u0142u\u017cy\u0107\u00a0<em>bonum commune<\/em>. Po trzecie, ta w\u0142asno\u015b\u0107, kt\u00f3ra ukszta\u0142towa\u0142a Europ\u0119 w \u015bredniowieczu, ma zwi\u0105zek z zas\u0142ug\u0105, zw\u0142aszcza wojenn\u0105 (st\u0105d nadania), i obowi\u0105zkami obdarowanego wobec seniora, wi\u0119c konfiskata za zdrad\u0119 jest zupe\u0142nie uzasadniona, ale to przecie\u017c nie to samo, co wyw\u0142aszczanie \u201eklasy\u201d posiadaczy. Po czwarte, w\u0142asno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza nieruchoma i ziemska, nie jest zwyk\u0142ym towarem, bo wi\u0105\u017ce cz\u0142owieka z otoczeniem spo\u0142ecznym i naturalnym; jest ona zobowi\u0105zaniem do przekazania dziedzictwa potomstwu w stanie co najmniej nieuszczuplonym. Dlatego konserwaty\u015bci zawsze bronili majorat\u00f3w, a libera\u0142owie zaczynali wsz\u0119dzie od grabie\u017cy w\u0142asno\u015bci ziemskiej &#8211; feudalnej i przede wszystkim ko\u015bcielnej. Po pi\u0105te, dominuj\u0105cy dzi\u015b typ w\u0142asno\u015bci oligarchicznej, anonimowej i nieustannie przechodniej nie zas\u0142uguje w\u0142a\u015bciwie na miano prywatnej.<\/p><p>Rozr\u00f3\u017cnienie prywatne\/publiczne jest staro\u017cytne, szczeg\u00f3lnie rzymskie (<em>res privata\u00a0<\/em>\/\u00a0<em>res publica<\/em>) i nie ma nic wsp\u00f3lnego z nowo\u017cytnym rozdzia\u0142em na \u201espo\u0142eczne\u201d i \u201epa\u0144stwowe\u201d: rzymski\u00a0<em>pater familias<\/em>\u00a0i\u00a0<em>dominus<\/em>\u00a0w domu oraz <em>civis<\/em>\u00a0w republice to ta sama osoba, bo\u00a0<em>res publica<\/em>\u00a0to \u201emury\u201d chroni\u0105ce domostwa. Ich pomieszanie oraz atakowanie tej konkretnej, realnej tradycji (oraz jej spadkobierczyni, czyli tradycji zachodnio-chrze\u015bcija\u0144skiej) w imi\u0119 \u201etradycji\u201d sztucznie wykoncypowanej, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie (s\u0105dz\u0105c po podawanych zwykle przyk\u0142adach, czyli spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych albo dawno ju\u017c nieistniej\u0105cych, albo zatrzymanych w rozwoju) jest jakim\u015b \u201earcheologizmem\u201d raczej ani\u017celi tradycjonalizmem. Bardzo to, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, przypomina podej\u015bcie tych liturgicznych nowator\u00f3w, kt\u00f3rzy zniszczyli ryt tradycyjny w imi\u0119 powrotu do wyimaginowanych albo \u017ale zrozumianych \u201enajstarszych zwyczaj\u00f3w\u201d.<\/p><p>Je\u015bli\u00a0<em>arche<\/em>\u00a0szuka si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwach pierwotnych, to jest to tylko \u201e(pre)historyczne\u201d, podczas gdy\u00a0<em>arche<\/em>\u00a0to zasada transhistoryczna, transcendentna, spoza kosmosu i historii. \u201eNa pocz\u0105tku\u201d nie byli Irokezi czy Maorysi, tylko S\u0142owo (Logos), a S\u0142owo nie by\u0142o na Polinezji czy na Syberii, tylko u Boga. Odczytanie sensu tradycji wcale zatem nie musia\u0142o zaj\u015b\u0107 \u201eu zarania dziej\u00f3w\u201d, lecz przeciwnie &#8211; wymaga\u0142o odpowiedniego stopnia dojrza\u0142o\u015bci, czyli tego, co Voegelin nazywa\u00a0<em>leap in being<\/em>, pozwalaj\u0105cego odczyta\u0107 transcendentne \u017ar\u00f3d\u0142a porz\u0105dku duszy i spo\u0142ecze\u0144stwa, osobist\u0105 (a nie tylko kolektywn\u0105) wi\u0119\u017a cz\u0142owieka z Bogiem, a co dokona\u0142o si\u0119 jednocze\u015bnie i niezale\u017cnie od siebie w r\u00f3\u017cnych cywilizacjach, przede wszystkim jednak w do\u015bwiadczeniu religijnym Izraela oraz w greckiej tragedii (jako \u201eliturgii\u201d Dike politycznej) i filozofii &#8211; czyli jednak przez\u00a0<em>nous<\/em>\/<em>ratio<\/em>. Rozum noetyczny racjonalizmu klasycznego jest czym\u015b innym ni\u017c nowo\u017cytny rozum instrumentalny. To Nietzsche szalenie upro\u015bci\u0142 relacj\u0119\u00a0<em>mythos<\/em>\u00a0i\u00a0<em>logos<\/em>\u00a0w kulturze greckiej, zupe\u0142nie b\u0142\u0119dnie oskar\u017caj\u0105c Sokratesa i Platona o zatrucie Hellady racjonalizmem. Tymczasem wystarczy przestudiowa\u0107 pod tym k\u0105tem zar\u00f3wno pocz\u0105tek\u00a0<em>Pa\u0144stwa<\/em>, jak i\u00a0<em>Timajosa<\/em>, \u017ceby przekona\u0107 si\u0119, \u017ce Platon nie deprecjonuje ani mitu, ani tradycji (w sensie obyczaju przodk\u00f3w), co wi\u0119cej &#8211; uwa\u017ca, \u017ce mity wyra\u017ca\u0142y prawd\u0119 duszy, tylko na ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowanym poziomie \u015bwiadomo\u015bci. Jednocze\u015bnie zdaje sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce w zepsutej\u00a0<em>polis<\/em>\u00a0tradycja ju\u017c nie dzia\u0142a samoczynnie, nie chroni wi\u0119c te\u017c m\u0142odego pokolenia przed sofistycznym k\u0142amstwem, konieczne jest zatem wzbudzenie rozumnej (<em>logistikon<\/em>) cz\u0119\u015bci duszy, wzniesienie \u015bwiadomo\u015bci na wy\u017cszy poziom &#8211; a\u017c do poznania noetycznego. Kiedy jednak prawda duszy zostanie odkryta w ten spos\u00f3b, filozof dostrzega, \u017ce nie jest w stanie zakomunikowa\u0107 tego do\u015bwiadczenia duszy inaczej, jak poprzez mit, tyle \u017ce teraz musi ju\u017c sam stworzy\u0107 nowy zestaw mitycznych symboli, bo stare &#8211; przedfilozoficzne &#8211; mity s\u0105 zbyt proste i \u201enaiwne\u201d, aby to wyrazi\u0107. Mit zatem jest zawsze prawdziwy &#8211; bo wyra\u017ca jakie\u015b poruszenia duszy &#8211; tote\u017c g\u0142upi jest scjentystyczny pozytywizm, g\u0142osz\u0105cy \u201epokonanie\u201d mitu przez nauk\u0119, ale zatrzymywanie si\u0119, czy tym bardziej wzywanie do powrotu do mit\u00f3w archaicznych, jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem absurdalnym i redukcjonistycznym, zaprzepaszczaj\u0105cym zdobycze poznania noetycznego. Aby uchroni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo przed zgubn\u0105 pych\u0105 rozumu i wypaczeniem osobowo\u015bci przez materializm, filozof musi przywr\u00f3ci\u0107 prawd\u0119 mitu, lecz na wy\u017cszym poziomie bardziej zr\u00f3\u017cnicowanej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p><p>A \u201esmarowanie klejem\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa\u00a0<em>modo fascista<\/em>\u00a0to raczej przepis na takie jego zaklajstrowanie, \u017ce wprawdzie mo\u017ce ono od \u015brodka gni\u0107 dalej nie b\u0119dzie, ale wskutek martwicy ju\u017c si\u0119 nie obudzi i nie odrodzi. Platon te\u017c przestrzega\u0142, \u017ce\u00a0<em>polis<\/em>\u00a0upadnie, gdy b\u0119dzie ni\u0105 rz\u0105dzi\u0142 archont, kt\u00f3rego dusza b\u0119dzie mia\u0142a przymieszk\u0119 \u017celaza lub br\u0105zu. Cho\u0107 niew\u0105tpliwie w trudnych czasach potrzebny jest \u201ezbawca z mieczem\u201d, kt\u00f3ry przywr\u00f3ci porz\u0105dek, a wi\u0119c raczej kr\u00f3l odnowiciel z\u00a0<em>Polityka<\/em>, znaj\u0105cy\u00a0<em>logos basilikos<\/em>, walcz\u0105cy z zepsuciem spo\u0142ecze\u0144stwa, wi\u0119c niewahaj\u0105cy si\u0119 dokonywa\u0107 \u201eprzeczyszcze\u0144\u201d w\u015br\u00f3d obywateli, gdy to konieczne, ani\u017celi znaj\u0105cy\u00a0<em>episteme politike<\/em>\u00a0&#8211; lecz nie\u00a0<em>basilike techne<\/em>\u00a0&#8211; filozof-kr\u00f3l z\u00a0<em>Politei<\/em>\u00a0le\u017c\u0105cej \u201eu st\u00f3p bog\u00f3w\u201d w niebie (<em>en ourano<\/em>). Cykl upadku (timokracja &#8211; oligarchia &#8211; demokracja &#8211; tyrania) musi by\u0107 odwr\u00f3cony nie przez powr\u00f3t do idyllicznego Z\u0142otego Wieku, lecz przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry stanowi mocno trzymaj\u0105ce ster narz\u0119dzie Idei Dobra.<\/p><p><strong><em>\u00a0Profesor Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W\u00a0De republica\u00a0Cyceron stawia mocn\u0105 tez\u0119, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 &#8211; zgodnie z nakazami m\u0105dro\u015bci &#8211; winna by\u0107 rozdzielana wed\u0142ug zdolno\u015bci do jej w\u0142a\u015bciwego u\u017cytkowania. Ale zaraz potem zauwa\u017ca, i\u017c jest to oczywi\u015bcie zasada niemo\u017cliwa do urzeczywistnienia. P\u0142ynie st\u0105d wniosek, \u017ce w prawie stanowionym nakazy prawa naturalnego mog\u0105 by\u0107 stosowane jedynie w postaci, by tak rzec, rozrzedzonej. Na [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84212"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84212"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84212\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}