{"id":83852,"date":"2015-10-20T21:09:57","date_gmt":"2015-10-21T01:09:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=83852"},"modified":"2015-10-20T21:09:57","modified_gmt":"2015-10-21T01:09:57","slug":"konserwatysci-i-tradycjonalisci-na-soborze-watykanskim-ii-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=83852","title":{"rendered":"Konserwaty\u015bci i tradycjonali\u015bci na Soborze Watyka\u0144skim II – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Na wst\u0119pie niniejszego przed\u0142o\u017cenia czujemy si\u0119 w obowi\u0105zku usprawiedliwi\u0107 z zastosowania kluczowych dla jego tre\u015bci okre\u015ble\u0144: konserwaty\u015bci<\/em> i tradycjonali\u015bci<\/em>. Prima facie<\/em> okre\u015blenia te (podobnie jak przeciwstawne im i r\u00f3wnie\u017c tu stosowane: libera\u0142owie<\/em> i progresi\u015bci<\/em>1<\/a><\/sup>), jako pochodz\u0105ce z obszaru polityczno\u015bci oraz maj\u0105ce sens filozoficzno-polityczny lub zgo\u0142a ideologiczny, mog\u0105 si\u0119 zdawa\u0107 niestosowne. Doktryna katolicka nie jest przecie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142owo tworem ludzkim, lecz autentycznym obja\u015bnieniem przez magisterium Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego depozytu objawionego cz\u0142owiekowi przez Boga, kt\u00f3ry to depozyt winien by\u0107 przekazywany dalej bez uszczerbku i jakichkolwiek r\u00f3\u017cnic w interpretacjach. W tym, fundamentalnym, sensie w Ko\u015bciele nie ma miejsca na jakiekolwiek \u201eskrzyd\u0142a\u201d doktrynalne czy tym bardziej \u201estronnictwa\u201d, tak jak we wsp\u00f3\u0142czesnych parlamentach, odwzorowuj\u0105cych mniej lub bardziej dok\u0142adnie wachlarz pogl\u0105d\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych sfragmentaryzowanego spo\u0142ecze\u0144stwa porewolucyjnego na osi ideologicznej diady lewica – prawica<\/em>, wzgl\u0119dnie triady lewica – centrum – prawica<\/em>. Wprowadzanie podzia\u0142\u00f3w na tych, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: \u201eJa jestem Paw\u0142a, a ja Apollosa; ja jestem Kefasa, a ja Chrystusa\u201d (1 Kor 1,23), zosta\u0142o stanowczo napi\u0119tnowane ju\u017c u zarania chrze\u015bcija\u0144stwa przez \u015bw. Paw\u0142a Aposto\u0142a. Ka\u017cdy katolicki biskup, ka\u017cdy prezbiter i ka\u017cdy laik tak\u017ce jest, a w ka\u017cdym razie winien by\u0107, ex definitione<\/em> tradycjonalist\u0105, czyli wiernym co do joty \u015awi\u0119tej Tradycji.<\/p>

Z drugiej strony, je\u015bli na tak wa\u017cne wydarzenie w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a, jak ka\u017cdy sob\u00f3r ekumeniczny spojrzymy z perspektywy nie tylko duchowej i transcendentalnej, kt\u00f3ra na pierwszym miejscu ka\u017ce bra\u0107 pod uwag\u0119 asystencj\u0119 Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3rej to asystencji wyk\u0142adnikiem jest prastara formu\u0142a sankcjonuj\u0105ca ka\u017cde dogmatycznie nieomylne rozstrzygni\u0119cie jakiej\u015b dyskutowanej kwestii: Postanowili\u015bmy albowiem Duch \u015awi\u0119ty i my<\/em>, lecz r\u00f3wnie\u017c z perspektywy instytucjonalno-historycznej oraz bior\u0105c pod uwag\u0119 procedowanie w drodze do tego rozstrzygni\u0119cia przez ludzi b\u0119d\u0105cych jedynie narz\u0119dziami Ducha, to bez w\u0105tpienia skonstatowa\u0107 musimy istnienie jakich\u015b \u201estronnictw\u201d na ka\u017cdym w\u0142a\u015bciwie soborze. Jedyna, acz istotna, r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy wszystkimi dwudziestoma soborami ekumenicznymi od nicejskiego I do watyka\u0144skiego I a watyka\u0144skim II polega na tym, \u017ce o ile na pierwszych zapada\u0142y zawsze doktrynalnie nieomylne rozstrzygni\u0119cia spornej kwestii, tym samym za\u015b nast\u0119powa\u0142a anatemizacja i wykluczenie \u201estronnictwa\u201d heterodoksyjnego (arian, monofizyt\u00f3w, monoteletyst\u00f3w, koncyliaryst\u00f3w etc.), o tyle Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II, okre\u015blaj\u0105c si\u0119 (zgodnie z \u017cyczeniem papie\u017ca Jana XXIII) jako pastoralny<\/em> (duszpasterski), a nie dogmatyczny<\/em>, sam pozbawi\u0142 si\u0119 narz\u0119dzia do dokonania takiego rozstrzygni\u0119cia. W tej sytuacji okre\u015blenia wyst\u0119puj\u0105cych na nim \u201estronnictw\u201d jako progresist\u00f3w<\/em> czy tradycjonalist\u00f3w<\/em> itp. maj\u0105 sens jedynie deskryptywny, \u201etechniczny\u201d i \u201eniezobowi\u0105zuj\u0105cy\u201d, bo \u017caden autorytet nie rozstrzygn\u0105\u0142 w spos\u00f3b definitywny, kt\u00f3re stanowisko jest ortodoksj\u0105, a kt\u00f3re heterodoksj\u0105. Mo\u017cemy zatem jedynie warunkowo pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 nimi jako wskaz\u00f3wk\u0105 dla zorientowania si\u0119, kt\u00f3rzy ojcowie soborowi bronili owego integralnego depositum fidei<\/em>, kt\u00f3rzy za\u015b pragn\u0119li dokona\u0107 co najmniej jego reinterpretacji.<\/p>

Trzeba te\u017c nadmieni\u0107, \u017ce stosowanie owych \u201epolitycznych\u201d poj\u0119\u0107 nie by\u0142o podczas soboru bynajmniej – jak to si\u0119 niekiedy twierdzi – bezzasadnym etykietowaniem dostrzegalnych podzia\u0142\u00f3w przez czynniki \u015bwieckie i zewn\u0119trzne, jak zw\u0142aszcza laickie massmedia, ale przyjmowali je r\u00f3wnie\u017c i akceptowali sami duchowni uczestnicz\u0105cy w sporze. I tak na przyk\u0142ad peritus<\/em> teologiczny kardyna\u0142a Suenensa, profesor teologii dogmatycznej w Lowanium, ks. G\u00c3\u00a9rard Philips w prowadzonych przez siebie \u201ezeszytach\u201d (carnets<\/em>) u\u017cywa\u0142 systematycznie poj\u0119\u0107 prawica<\/em> i lewica<\/em> dla okre\u015blenia \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 w auli soborowej stanowisk: tradycyjnego i progresywnego (sam zreszt\u0105 podaj\u0105c si\u0119 za cz\u0142owieka centrum<\/em>). Po drugiej stronie za\u015b kard. Ottaviani, udzielaj\u0105c 16 grudnia 1962 roku wywiadu dla radia bawarskiego, nie zaprzeczy\u0142, \u017ce jest przedstawicielem \u201ezdeklarowanej konserwatywnej grupy ojc\u00f3w soborowych\u201d2<\/a><\/sup>.<\/p>

Usprawiedliwienia wymaga tak\u017ce wprowadzona tu przez nas dystynkcja pomi\u0119dzy konserwatystami<\/em> a tradycjonalistami<\/em>. Spieszymy przeto zaznaczy\u0107, \u017ce nie denotuje ona \u017cadnych r\u00f3\u017cnic doktrynalnych, a jedynie r\u00f3\u017cnic\u0119 sytuacyjn\u0105 i wynikaj\u0105ce st\u0105d odmienno\u015bci w taktyce, maj\u0105ce wszelako do\u015b\u0107 powa\u017cne konsekwencje dla koordynacji dzia\u0142a\u0144 – a raczej cz\u0119sto jej braku – og\u00f3\u0142u obro\u0144c\u00f3w Tradycji na soborze. Przez konserwatyst\u00f3w<\/em> b\u0119dziemy tu zatem rozumieli zachowawczo nastawionych dostojnik\u00f3w Kurii Rzymskiej oraz biskup\u00f3w z nimi wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych, kt\u00f3rzy z racji reprezentowania decyzyjno-doktrynalnego \u201ecentrum\u201d Ko\u015bcio\u0142a Powszechnego uwa\u017cali, \u017ce nie uchodzi im formowa\u0107 na soborze jakiej\u015b odr\u0119bnej grupy ojc\u00f3w, tote\u017c zachowywali pewn\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 nawet w kontaktach z grup\u0105 tradycjonalistyczn\u0105, kiedy ju\u017c ta si\u0119 uformowa\u0142a. Tradycjonalistami<\/em> b\u0119dziemy natomiast nazywa\u0107 tych ojc\u00f3w soborowych, kt\u00f3rzy pochodz\u0105c z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata i reprezentuj\u0105c ko\u015bcio\u0142y partykularne, nie byli skr\u0119powani takim usytuowaniem, mogli przeto wyst\u0119powa\u0107 albo jako takie w\u0142a\u015bnie zrzeszenie ojc\u00f3w, albo jako episkopat lokalny. Czo\u0142owymi i najbardziej aktywnymi konserwatystami byli przeto kuriali\u015bci: sekretarz Najwy\u017cszej \u015awi\u0119tej Kongregacji \u015awi\u0119tego Oficjum, abp Alfredo kard. Ottaviani (1890-1979) i prefekt Kongregacji ds. Obrz\u0119d\u00f3w, abp Arcadio Mar\u00c3\u00ada kard. Larraona Salaregui CMF (1887-1973) oraz dwaj purpuraci w\u0142oscy: abp Palermo, Ernesto kard. Ruffini (1888-1967) i abp Genui, Giuseppe kard. Siri (1906-1989). Analogicznie, najbardziej aktywnymi tradycjonalistami byli wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy i przyw\u00f3dcy Mi\u0119dzynarodowej Grupy Ojc\u00f3w (Coetus Internationalis Patrum<\/em>): dwaj pra\u0142aci brazylijscy – abp Diamantyny w stanie Minais Gerais, Dom Geraldo de Proen\u00c3\u00a7a Sigaud SVD (1909-1999) i bp Campos w stanie Rio de Janeiro, Ant\u00c3\u00b4nio de Castro Mayer (1904-1991); by\u0142y abp Dakaru, Marcel Lefebvre (1905-1991), irlandzki dominikanin, abp Michael kard. Browne OP (1887-1971) oraz \u00f3wczesny3<\/a><\/sup> bp Segni, Luigi Maria Carli (1914-1986). Doda\u0107 tu nale\u017cy jeszcze dwie wyst\u0119puj\u0105ce solidarnie grupy \u201enarodowe\u201d – biskup\u00f3w z frankistowskiej Hiszpanii oraz biskup\u00f3w \u201edalmackich\u201d (z Chorwacji i S\u0142owenii, wchodz\u0105cych na\u00f3wczas w sk\u0142ad Jugos\u0142awii), kt\u00f3rymi sprawnie kierowa\u0142 abp Splitu, Frane Frani\u0107 (1912-2007). Oczywi\u015bcie w rozs\u0105dnych proporcjach b\u0119dziemy odnotowywa\u0107 tu tak\u017ce aktywno\u015b\u0107 innych ojc\u00f3w, przyjmuj\u0105c jednocze\u015bnie chronologiczny tok wywodu pod\u0142ug kolejnych soborowych sesji plenarnych.<\/p>

(\u2026)<\/p>

Uwagi ko\u0144cowe<\/h4>

\u015aledz\u0105c histori\u0119 Soboru Watyka\u0144skiego II, trudno nie zadawa\u0107 sobie pytania, dlaczego Ojcowie konserwatywni i tradycjonalistyczni ponie\u015bli ostatecznie kl\u0119sk\u0119, pomimo znacznej aktywno\u015bci, i doprowadzili jedynie do minimalizacji jej rozmiar\u00f3w przez poprawki lub u\u015bci\u015blenia w niekt\u00f3rych partiach dokument\u00f3w soborowych? Mo\u017cna si\u0119 chyba zgodzi\u0107 z tez\u0105 Roberta de Mattei, \u017ce powody tej kl\u0119ski s\u0105 psychologiczne, a nie doktrynalne, bo przecie\u017c Ojcowie ci bronili czystej i nieska\u017conej doktryny katolickiej, autoryzowanej nauczaniem wszystkich dotychczasowych papie\u017cy i dotychczasowych sobor\u00f3w.<\/p>

Pow\u00f3d najwa\u017cniejszy, przes\u0105dzaj\u0105cy w\u0142a\u015bciwie o wszystkim, jest wr\u0119cz przera\u017aliwie prosty: nie mo\u017cna \u201ewygra\u0107 soboru\u201d przeciwko papie\u017cowi – zw\u0142aszcza po Soborze Watyka\u0144skim I, kt\u00f3ry prymat papieski umocowa\u0142 tak, jak nigdy dot\u0105d jeszcze, zw\u0142aszcza dogmatem o nieomylno\u015bci papie\u017ca w sprawach wiary i moralno\u015bci (z kt\u00f3rej, notabene<\/em>, papie\u017ce \u201esoborowi\u201d nigdy nie skorzystali). Je\u017celi zatem jeden papie\u017c (Jan XXIII) pozwoli\u0142 nowatorom obali\u0107 ju\u017c na samym pocz\u0105tku soboru schematy przygotowane przez jego Kuri\u0119, drugi za\u015b (Pawe\u0142 VI) otwarcie sprzyja\u0142 zmianom, staraj\u0105c si\u0119 jedynie o to, by nie by\u0142y one narzucone prost\u0105 si\u0142\u0105 liczbow\u0105, lecz aby stanowisko frakcji, kt\u00f3r\u0105 popiera\u0142, zyska\u0142o, za cen\u0119 drugorz\u0119dnych ust\u0119pstw, akceptacj\u0119 opozycji i sta\u0142o si\u0119 consensus unanimis<\/em>, to tradycjonali\u015bci, a zw\u0142aszcza \u201eurz\u0119dnicy papie\u017ca\u201d – kurialni konserwaty\u015bci, byli wobec tego bezradni. Sytuacja ta nadawa\u0142a ich stanowisku nawet znamiona paradoksu, szczeg\u00f3lnie jaskrawego w kwestii tzw. kolegialno\u015bci, kiedy musieli broni\u0107 zasady indywidualnego zarz\u0105dzania Ko\u015bcio\u0142em Powszechnym przez Najwy\u017cszego Pasterza przed nim samym, sk\u0142onnym do podzielenia si\u0119 tym zarz\u0105dem z biskupim kolegium. Ojcowie ci wiedzieli wprawdzie, \u017ce sob\u00f3r \u201epastoralny\u201d nie ma zagwarantowanej nieomylno\u015bci, a papie\u017ce mu przewodz\u0105cy tak\u017ce nie chc\u0105 si\u0119 do niej odwo\u0142ywa\u0107, ale stawienie oporu temu, co oni akceptuj\u0105 i promulguj\u0105, nawet je\u015bli jest tylko magisterium zwyczajnym, nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w og\u00f3le w ich \u015bwiadomo\u015bci, poniewa\u017c byli formowani w duchu nieograniczonego pos\u0142usze\u0144stwa Ojcu \u015awi\u0119temu, nawet nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad problemem granic tego podporz\u0105dkowania. Dlatego zatem psychologicznie by\u0142o dla nich nie do przyj\u0119cia rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re jeszcze w trakcie soboru proponowa\u0142 suspendowany \u201eniepokorny tradycjonalista\u201d, ks. Georges de Nantes (1924-2012), pisz\u0105cy, i\u017c dla zablokowania \u201ewywrotowego mechanizmu\u201d \u201ewystarczy\u0142oby, \u017ceby tylko jeden z ojc\u00f3w soborowych (\u2026) powsta\u0142 i zaprotestowa\u0142 wobec wszystkich, \u017ce im Wiara zabrania bronienia takich pogl\u0105d\u00f3w. Wystarczy\u0142oby, aby zmierzy\u0142 si\u0119 z ich zdziwieniem i zagrozi\u0142, \u017ce opu\u015bci sob\u00f3r\u201d4<\/a><\/sup>. Dlatego tak\u017ce wszyscy oponenci soborowych dokument\u00f3w ostatecznie je podpisali.<\/p>

Wszystkie pozosta\u0142e przyczyny by\u0142y drugorz\u0119dne i wt\u00f3rne. Mo\u017cemy, a nawet powinni\u015bmy, wskaza\u0107 je dla zapami\u0119tania: \u201edemokratyczna\u201d dynamika soboru, funkcjonuj\u0105cego jak parlament, gdzie wi\u0119kszo\u015bciowa suma woli indywidualnych przemienia si\u0119 w \u201ewol\u0119 powszechn\u0105\u201d, na domiar zyskuj\u0105c\u0105 warto\u015b\u0107 transcendentaln\u0105 ze wzgl\u0119du na eklezjalny, a nie polityczny, charakter zgromadzenia soborowego5<\/a><\/sup>; \u201efalstart\u201d organizacyjny tradycjonalist\u00f3w w stosunku do \u201eprzymierza europejskiego\u201d; wreszcie nacisk zewn\u0119trzny tzw. opinii publicznej, czyli przede wszystkim wp\u0142ywowych massmedi\u00f3w, wzi\u0119tych \u201eautorytet\u00f3w intelektualnych\u201d i nieco bardziej dyskretnie niekt\u00f3rych rz\u0105d\u00f3w oraz si\u0142 politycznych. Wszystko to mno\u017cy\u0142o jedynie przeszkody obro\u0144com Tradycji i czyni\u0142o ich kl\u0119sk\u0119 bardziej spektakularn\u0105, zwyci\u0119stwu za\u015b reformator\u00f3w dawa\u0142o ca\u0142y splendor aplauzu, jaki potrafi wykrzesa\u0107 z siebie \u015bwiat, zachwycony kolejn\u0105 rewolucj\u0105 i to w samym sercu tego, co dot\u0105d uchodzi\u0142o za niewzruszon\u0105 ostoj\u0119 \u201ewstecznictwa\u201d.<\/p>

Ca\u0142o\u015b\u0107 w: Studia soborowe<\/em>, t. II, cz\u0119\u015b\u0107 druga, pod red. Micha\u0142a Bia\u0142kowskiego, Toru\u0144 2015, ss. 37-91.<\/p>

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>

1<\/a><\/sup>\u00a0Nie dotyczy to tylko okre\u015blenia moderni\u015bci<\/em>, kt\u00f3re ma solidne umocowanie w nauczaniu magisterialnym z powodu pot\u0119pienia \u201ezasad modernist\u00f3w\u201d w encyklice papie\u017ca \u015bw. Piusa X z 8 wrze\u015bnia 1907 roku Pascendi Dominici gregis<\/em>, czego konsekwencj\u0105 by\u0142o tak\u017ce na\u0142o\u017cenie na wszystkich kap\u0142an\u00f3w katolickich obowi\u0105zku z\u0142o\u017cenia – przed przyj\u0119ciem \u015bwi\u0119ce\u0144 – przysi\u0119gi antymodernistycznej (zniesionego przez Paw\u0142a VI w 1967 roku). Problem z jego stosowalno\u015bci\u0105 jest jedynie ten, \u017ce nikt – przynajmniej od czasu pot\u0119pienia – nie chcia\u0142 si\u0119 samookre\u015bla\u0107 jako modernista<\/em>.<\/p>

2<\/a><\/sup>\u00a0Cyt. za: R. de Mattei, Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II. Historia dot\u0105d nieopowiedziana<\/em>, prze\u0142. S. Orzeszko IBP, Centrum Kultury i Tradycji Wiede\u0144 1863, Z\u0105bki 2012, s. 249 [Wszystkie cytaty podawane za tym dzie\u0142em koryguj\u0119 pod wzgl\u0119dem pisowni i interpunkcji].<\/p>

3<\/a><\/sup>\u00a0W 1973 roku mianowany abpem Gaety.<\/p>

4<\/a><\/sup>\u00a0Ibidem<\/em>, s. 387.<\/p>

5<\/a><\/sup>\u00a0Zob. ibidem<\/em>, s. 385.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Na wst\u0119pie niniejszego przed\u0142o\u017cenia czujemy si\u0119 w obowi\u0105zku usprawiedliwi\u0107 z zastosowania kluczowych dla jego tre\u015bci okre\u015ble\u0144: konserwaty\u015bci i tradycjonali\u015bci. Prima facie okre\u015blenia te (podobnie jak przeciwstawne im i r\u00f3wnie\u017c tu stosowane: libera\u0142owie i progresi\u015bci1), jako pochodz\u0105ce z obszaru polityczno\u015bci oraz maj\u0105ce sens filozoficzno-polityczny lub zgo\u0142a ideologiczny, mog\u0105 si\u0119 zdawa\u0107 niestosowne. Doktryna katolicka nie jest przecie\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[35,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83852"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83852\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}