{"id":8320,"date":"2009-04-08T10:30:32","date_gmt":"2009-04-08T15:30:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=8320"},"modified":"2009-04-08T10:36:04","modified_gmt":"2009-04-08T15:36:04","slug":"wolnosc-slowa-w-polsce-jak-za-bieruta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=8320","title":{"rendered":"Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa w Polsce jak za Bieruta –wywiad z prof. A. Nowakiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Nie spodziewa\u0142em si\u0119 tego, ale na podstawie wydarze\u0144 z ostatnich dni stwierdzam, i\u017c wolno\u015b\u0107 s\u0142owa nie jest w Rosji mniejsza, ni\u017c w Polsce – m\u00f3wi portalowi Fronda.pl prof. Andrzej Nowak.<\/em><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Pojawi\u0142y si\u0119 niedawno sugestie, \u017ce powinno si\u0119 Panu odebra\u0107 tytu\u0142 profesora w zwi\u0105zku z tym, \u017ce by\u0142 Pan promotorem pracy magisterskiej Paw\u0142a Zyzaka, autora ksi\u0105\u017cki \u201eLech Wa\u0142\u0119sa. Idea i historia\u201d. Jak Pan przyjmuje takie g\u0142osy?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Z du\u017cym smutkiem. Nie spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce 20 lat po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci politycy b\u0119d\u0105 posuwali si\u0119 do tego rodzaju przekroczenia swoich kompetencji. To elementy nagonki, o kt\u00f3rych do tej pory mog\u0142em tylko czyta\u0107. W tym kontek\u015bcie przypomnia\u0142a mi si\u0119 konferencja metodologiczna w Otwocku na prze\u0142omie 1951 i 1952 roku – jedyna do tej pory konferencja na temat metodologii historii zorganizowana przez polityk\u00f3w. Pani minister Kudrycka zaproponowa\u0142a w\u0142a\u015bnie konferencj\u0119 metodologiczn\u0105 – zn\u00f3w jej \u017ale doradzono – jako spos\u00f3b wyj\u015bcia z twarz\u0105 z sytuacji, w kt\u00f3rej sama si\u0119 wp\u0119dzi\u0142a \u017c\u0105daj\u0105c ingerencji politycznej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Pani minister, specjalistka od prawa, \u017c\u0105da zwo\u0142ania konferencji metodologicznej z dziedziny historii. Jest to dla ka\u017cdego historyka sytuacja tak haniebna, \u017ce a\u017c trudna do wyobra\u017cenia. Nagle cofn\u0119li\u015bmy si\u0119 o 57 lat.<\/p>\r\n\r\n

Atak na Paw\u0142a Zyzaka to tak\u017ce atak na „Arcana”. Czy wydanie ksi\u0105\u017cki nie by\u0142o b\u0142\u0119dem z punktu widzenia wydawnictwa?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pytanie o roztropno\u015b\u0107 musi zmierzy\u0107 si\u0119 z pytaniem o odwag\u0119. Ta odwaga nie kosztuje nas zn\u00f3w tak wiele, niemniej trzeba podejmowa\u0107 nieco \u015bmielsze kroki je\u015bli mamy s\u0142u\u017cy\u0107 prawdzie historycznej, kt\u00f3ra jest blokowana. Przyk\u0142adowo, je\u015bli nie mo\u017cna by\u0142o w inny spos\u00f3b opublikowa\u0107 dokument\u00f3w dotycz\u0105cych rozm\u00f3w SB z Jackiem Kuroniem – autentycznych, bardzo wa\u017cnych, nie daj\u0105cych si\u0119 podwa\u017cy\u0107, dotycz\u0105cych ostatnich dwudziestu paru lat historii Polski – to pismo „Arcana” musia\u0142o to zrobi\u0107. Burza wok\u00f3\u0142 publikacji, kt\u00f3rej nikt nie stawia\u0142 zarzut\u00f3w merytorycznych, pokaza\u0142a, \u017ce pr\u00f3buje si\u0119 postawi\u0107 tam\u0119 publikacjom \u017ar\u00f3d\u0142owym, a takie musz\u0105 si\u0119 ukazywa\u0107, je\u015bli mamy prowadzi\u0107 normalne badania naukowe. Ta sama sytuacja powtarza si\u0119 przy ksi\u0105\u017cce Paw\u0142a Zyzaka. Je\u015bli do tej pory nie powsta\u0142a \u017cadna naukowa biografia najbardziej znanego Polaka ostatnich 50 lat – nie bior\u0119 pod uwag\u0119 Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3ry nie zawsze jest identyfikowany jako Polak, i o kt\u00f3rym akurat sporo ksi\u0105\u017cek powsta\u0142o – je\u015bli \u017caden z historyk\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 od lat zawodowo histori\u0105 PRL, posiadaj\u0105c autorytet naukowy nie zmierzy\u0142 si\u0119 z tym problemem, to jakim prawem ktokolwiek o\u015bmiela si\u0119 m\u00f3wi\u0107, \u017ce nie wolno podj\u0105\u0107 tematu m\u0142odemu cz\u0142owiekowi? Gdyby na warsztacie by\u0142o dziesi\u0119\u0107 naukowych prac o Lechu Wa\u0142\u0119sie, to by mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce kolejna by\u0142a niepotrzebna. Odrzucam absolutnie sugesti\u0119, \u017ce nale\u017cy m\u0142odym ludziom utrudnia\u0107 zajmowanie si\u0119 trudnymi tematami.<\/p>\r\n\r\n

Problem w tym, \u017ce przeciwnikom tej ksi\u0105\u017cki uda\u0142o si\u0119, chyba skutecznie, przekona\u0107 Polak\u00f3w, \u017ce to jest ksi\u0105\u017cka o nie\u015blubnym dziecku Lecha Wa\u0142\u0119sy, o sikaniu do kropielnicy i chuliga\u0144skich wybrykach, w dodatku oparta w ca\u0142o\u015bci na anonimowych \u017ar\u00f3d\u0142ach. To oczywi\u015bcie nieprawda. Jaka to jest w\u0142a\u015bciwie ksi\u0105\u017cka?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Trudno dyskutowa\u0107 z ksi\u0105\u017ck\u0105 wedle zalece\u0144 Tomasza Lisa, czyli nie czytaj\u0105c jej. To do\u015b\u0107 oryginalna formu\u0142a recenzowania rzeczywisto\u015bci. Aby zapozna\u0107 si\u0119 z ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra jest pewn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, nale\u017cy j\u0105 przeczyta\u0107. Zdawanie si\u0119 na przekazy medialne czy publicystyczne recenzje jest ryzykowne. Kilka recenzji skupi\u0142o si\u0119 w spos\u00f3b delikatnie m\u00f3wi\u0105c tendencyjny na kilku stronach tej ksi\u0105\u017cki, nawet na kilku zdaniach tej ksi\u0105\u017cki, redukuj\u0105c do nich ca\u0142\u0105 jej zawarto\u015b\u0107 – przypomn\u0119 \u017ce liczy ona 624 strony. Opiera si\u0119 na ponad tysi\u0105cu relacji, materia\u0142\u00f3w wspomnieniowych, ksi\u0105\u017cek, wywiad\u00f3w, artyku\u0142\u00f3w, zbior\u00f3w archiwalnych… Baza \u017ar\u00f3d\u0142owa pod wzgl\u0119dem ilo\u015bci jest wystarczaj\u0105ca dla pracy habilitacyjnej. Trzyna\u015bcie anonimowych relacji, kt\u00f3re w tej masie \u017ar\u00f3de\u0142 zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione przez autora, ma charakter metodologicznego ryzyka. Wykorzystanie \u017ar\u00f3de\u0142 anonimowych ma bardzo istotne uzasadnienie – nie mo\u017cna by\u0142o bowiem zdoby\u0107 tej wiedzy w inny spos\u00f3b. Przed Paw\u0142em Zyzakiem \u017caden historyk nie pofatygowa\u0142 si\u0119, by zbada\u0107 biografi\u0119 Lecha Wa\u0142\u0119sy na etapie pierwszych dwudziestu paru lat jego \u017cycia. To pokazuje skal\u0119 terroru intelektualnego, jaki panuje w Polsce. Przed Paw\u0142em Zyzakiem w rodzinne strony Wa\u0142\u0119sy wybra\u0142 si\u0119 jedynie Jerzy Surdykowski, kt\u00f3ry w 1982 roku wyda\u0142 w drugim obiegu, za granic\u0105, ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat Lecha Wa\u0142\u0119sy. Sprawa nie\u015blubnego dziecka Lecha Wa\u0142\u0119sy ma natomiast kluczowe znaczenie, gdy\u017c jest to do tej pory jedyna poszlaka m\u00f3wi\u0105ca nam, dlaczego Lech Wa\u0142\u0119sa z dnia na dzie\u0144 wyruszy\u0142 do Gda\u0144ska. Nie mo\u017ce by\u0107 biografii politycznej Lecha Wa\u0142\u0119sy bez postawienia pytania, dlaczego podj\u0105\u0142 t\u0105 brzemienn\u0105 w skutkach dla jego \u017cycia i historii Polski decyzj\u0119. Zwracam uwag\u0119 tak\u017ce na to, i\u017c Pawe\u0142 Zyzak nigdzie nie pisze, i\u017c Lech Wa\u0142\u0119sa mia\u0142 nie\u015blubne dziecko, jedynie wskazuje, i\u017c w 1967 roku wybuch\u0142 w jego rodzinnych stronach skandal obyczajowy zwi\u0105zany w\u0142a\u015bnie z takowym podejrzeniem, kt\u00f3re podziela\u0142o bardzo wiele os\u00f3b. Te osoby zreszt\u0105 ju\u017c po ukazaniu si\u0119 ksi\u0105\u017cki zdecydowa\u0142y si\u0119 potwierdzi\u0107 swoje s\u0142owa ju\u017c pod swoimi nazwiskami w rozmowach z dwoma lokalnymi gazetami. Wypowiedzi te, zebrane niezale\u017cnie przez obie gazety, zgadzaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 w stu procentach i potwierdzaj\u0105 si\u0119 z relacjami przytoczonymi przez autora ksi\u0105\u017cki. Znamienne, \u017ce \u017cadna z og\u00f3lnopolskich gazet nie pofatygowa\u0142a si\u0119 w rodzinne strony Lecha Wa\u0142\u0119sy, by zada\u0107 k\u0142am s\u0142owom Paw\u0142a Zyzaka.<\/p>\r\n\r\n

Wojciech Cie\u015bla z \u201eDziennika\u201d chc\u0105c pobi\u0107 Paw\u0142a Zyzaka jego w\u0142asn\u0105 broni\u0105 wybra\u0142 si\u0119 do Bielsko-Bia\u0142ej, gdzie tak\u017ce zebra\u0142 informacje od anonimowych \u017ar\u00f3de\u0142 na temat autora ksi\u0105\u017cki o Lechu Wa\u0142\u0119sie. Zyzak mia\u0142 m.in. zniszczy\u0107 rower Gra\u017cyny Staniszewskiej i wsp\u00f3lnie z kolegami z technikum ogl\u0105da\u0107 si\u0119 za kole\u017cankami z pobliskiego liceum. Podoba\u0142a si\u0119 Panu taka prowokacja?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

To nie jest \u017caden problem dla Paw\u0142a Zyzaka, ani nic godnego uwagi. Je\u015bli dziennikarze chc\u0105 pisa\u0107 tego typu rzeczy, niech pisz\u0105. Pojawia si\u0119 jednak pytanie, dlaczego ten dziennikarz nie pofatygowa\u0142 si\u0119 by sprawdzi\u0107 biografi\u0119 kogo\u015b niepor\u00f3wnywalnie wa\u017cniejszego od Paw\u0142a Zyzaka, czyli Lecha Wa\u0142\u0119sy? Bardzo \u0142atwo jest szuka\u0107 anonimowych \u017ar\u00f3de\u0142 na temat kogo\u015b s\u0142abego, bezbronnego, kogo\u015b, kto nie dysponuje pot\u0119\u017cn\u0105 armi\u0105 medi\u00f3w, politycznych szczwaczy gotowych zaatakowa\u0107 ka\u017cdego, kto chce zaj\u0105\u0107 si\u0119 takimi bohaterami, ni\u017c zaryzykowa\u0107 zmierzenie si\u0119 z najtrudniejszym tematem, obwarowanym murem zmowy milczenia, jak \u017cyciorys Lecha Wa\u0142\u0119sy. \u0141atwo jest kopa\u0107 s\u0142abego.<\/p>\r\n\r\n

Jak\u0105 wed\u0142ug Pana reakcj\u0119 wywo\u0142a\u0142aby tego typu ksi\u0105\u017cka na temat Wladimira Putina w Rosji?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Nie spodziewa\u0142em si\u0119 tego, ale na podstawie wydarze\u0144 z ostatnich dziesi\u0119ciu dni stwierdzam, i\u017c wolno\u015b\u0107 s\u0142owa nie jest w Rosji mniejsza, ni\u017c w Polsce. W Rosji ukazuj\u0105 si\u0119 biografie Putina w niszowych wydawnictwach – bo przecie\u017c o takim m\u00f3wimy, nak\u0142ad ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Zyzaka to 3 tysi\u0105ce egzemplarzy. Oczywi\u015bcie autorzy tych ksi\u0105\u017cek s\u0105 nara\u017ceni na mniejsze lub wi\u0119ksze nieprzyjemno\u015bci, ale ksi\u0105\u017cki tego typu mimo to powstaj\u0105. Kiedy zobaczy\u0142em skal\u0119 tej nies\u0142ychanej nagonki bardzo zmartwi\u0142 mnie fakt, i\u017c telewizja Polsat pokaza\u0142a klatk\u0119 schodow\u0105 budynku, w kt\u00f3rym mieszka pan Pawe\u0142 Zyzak z \u017con\u0105 i p\u00f3\u0142rocznym dzieckiem. Kiedy S\u0142awomir Cenckiewicz i Piotr Gontarczyk opublikowali ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 okresowi wsp\u00f3\u0142pracy Lecha Wa\u0142\u0119sy z SB, samoch\u00f3d pana Cenckiewicza uleg\u0142, nazwijmy to, zewn\u0119trznym uszkodzeniom. Mamy w zasadzie sytuacj\u0119 podobn\u0105 do tej w Rosji W\u0142adimira Putina.<\/p>\r\n\r\n

Jak w Rosji zwalcza si\u0119 nieprzychylne publikacje?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Ksi\u0105\u017cki tego typu s\u0105 ma\u0142o znane, bo spos\u00f3b post\u0119powania w Rosji jest nieco inny – raczej pr\u00f3buje si\u0119 wycisza\u0107 tego rodzaju publikacje i ewentualnie po cichutku wyka\u0144cza\u0107 wydawc\u00f3w i autor\u00f3w tych ksi\u0105\u017cek, co oczywi\u015bcie \u015bwiadczy na niekorzy\u015b\u0107 dla Rosji. Na szcz\u0119\u015bcie w Polsce cz\u0119\u015b\u0107 medi\u00f3w i instytucji my\u015bli inaczej, ni\u017c nakazuje linia propagowana z jednego o\u015brodka kontroli umys\u0142\u00f3w w Polsce, dzi\u0119ki czemu trwa walka o pluralizm, o to, by mo\u017cna by\u0142o r\u00f3\u017cnie pisa\u0107 o Lechu Wa\u0142\u0119sie, a nie tylko wed\u0142ug jednego hagiograficznego wzorca. Ta walka ma tak\u017ce form\u0119 zapas\u00f3w na scenie politycznej. W Rosji nie ma tych zapas\u00f3w, bo nie ma sceny politycznej. Pod tym wzgl\u0119dem sytuacja jest oczywi\u015bcie lepsza u nas, jednak je\u015bli pozwolimy zmonopolizowa\u0107 spos\u00f3b my\u015blenia o historii, stworzy\u0107 swoisty zarz\u0105d pami\u0119ci\u0105, to zostanie nam tylko jedno centrum, kt\u00f3re wcale nie mie\u015bci si\u0119 w IPN. To ci ludzie, kt\u00f3rzy zakaza\u0107 dzia\u0142alno\u015bci IPN, kt\u00f3rzy nazywaj\u0105 pracownik\u00f3w Instytutu \u201emoralnymi i intelektualnymi pierwotniakami\u201d, o Pawle Zyzaku m\u00f3wi\u0105 jako o \u201erobaku p\u0142ywaj\u0105cym w szambie\u201d, albo twierdz\u0105, \u017ce nale\u017cy go \u201eodstrzeli\u0107\u201d. Cytuj\u0119 autentyczne wypowiedzi polityk\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

A jak wygl\u0105da sytuacja w por\u00f3wnaniu z Zachodem, do kt\u00f3rego tak ochoczo aspirujemy?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Na zachodzie pisze si\u0119 bardzo ostre ksi\u0105\u017cki na temat aktualnych polityk\u00f3w, by przypomnie\u0107 cho\u0107by biografie Tony Blaira, George’a W. Busha, czy Segolene Royal i jej \u017cyciowego towarzysza. To ksi\u0105\u017cki pisane bez \u017cadnej taryfy ulgowej i ich publikacja jest traktowana jako oczywisto\u015b\u0107, jako nieod\u0142\u0105czny element debaty publicznej. Je\u015bli kto\u015b wyobra\u017ca sobie, \u017ce wolno\u015b\u0107 naukowa polega na prawie do g\u0142oszenia tylko jego s\u0105d\u00f3w, to jest to prosta droga do zerwania cywilizacyjnego z zachodem. Mamy do czynienia z walk\u0105, kt\u00f3rej rezultatem b\u0119dzie albo pozostanie w kr\u0119gu cywilizacji zachodniej, albo znalezienie si\u0119 w strefie, w kt\u00f3rej b\u0119dziemy mogli u\u015bcisn\u0105\u0107 r\u0119ce prezydentowi \u0141ukaszence i premierowi Putinowi.<\/p>\r\n\r\n

Rozmawiali Stefan S\u0119kowski i Eliza Hartman<\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Prof. Andrzej Nowak<\/strong> jest historykiem, pracownikiem Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, redaktorem naczelnym dwumiesi\u0119cznika Arcana. By\u0142 promotorem pracy magisterskiej Paw\u0142a Zyzaka, na podstawie kt\u00f3rej powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka „Lech Wa\u0142\u0119sa. Idea i historia”.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Za: Fronda.pl<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nie spodziewa\u0142em si\u0119 tego, ale na podstawie wydarze\u0144 z ostatnich dni stwierdzam, i\u017c wolno\u015b\u0107 s\u0142owa nie jest w Rosji mniejsza, ni\u017c w Polsce – m\u00f3wi portalowi Fronda.pl prof. Andrzej Nowak. Pojawi\u0142y si\u0119 niedawno sugestie, \u017ce powinno si\u0119 Panu odebra\u0107 tytu\u0142 profesora w zwi\u0105zku z tym, \u017ce by\u0142 Pan promotorem pracy magisterskiej Paw\u0142a Zyzaka, autora ksi\u0105\u017cki […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[16,98,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8320"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8320"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8320\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}