{"id":83125,"date":"2015-08-26T11:39:03","date_gmt":"2015-08-26T15:39:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=83125"},"modified":"2015-08-26T11:39:03","modified_gmt":"2015-08-26T15:39:03","slug":"kosciol-wobec-transplantacji-jacek-maria-norkowski-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=83125","title":{"rendered":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec transplantacji – Jacek Maria Norkowski OP<\/em>"},"content":{"rendered":"

Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki – jako depozytariusz objawionej przez Jezusa Chrystusa drogi, prawdy i \u017cycia – nie mo\u017ce pozostawa\u0107 z boku tak wa\u017cnej debaty, jaka w naszych czasach toczy si\u0119 w kwestii redefinicji kryteri\u00f3w \u015bmierci istoty ludzkiej.<\/strong><\/p>

Ju\u017c w roku 1957 podczas mi\u0119dzynarodowego kongresu anestezjolog\u00f3w papie\u017c Pius XII zabra\u0142 g\u0142os na temat chorych w \u015bpi\u0105czce korzystaj\u0105cych z respiratora. Ojciec \u015awi\u0119ty stwierdzi\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce nie le\u017cy w kompetencjach Ko\u015bcio\u0142a<\/em> okre\u015blanie, w kt\u00f3rym momencie dochodzi do \u015bmierci cz\u0142owieka; doda\u0142 jednak, i\u017c rozwa\u017cania natury og\u00f3lnej pozwalaj\u0105 nam \u017cywi\u0107 przekonanie, \u017ce \u017cycie ludzkie trwa tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo trwaj\u0105 funkcje \u017cyciowe<\/em>, nawet je\u015bli dzieje si\u0119 to z pomoc\u0105 sztucznych \u015brodk\u00f3w<\/em>.<\/p>

Pius XII podkre\u015bli\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce je\u015bli nie udzielono jeszcze ostatniego namaszczenia, nale\u017cy si\u0119 stara\u0107 podtrzyma\u0107 oddychanie a\u017c do momentu jego udzielenia. Natomiast co do wa\u017cno\u015bci ostatniego namaszczenia w momencie ustania kr\u0105\u017cenia lub nawet p\u00f3\u017aniej, jest rzecz\u0105 niemo\u017cliw\u0105 odpowiedzie\u0107: tak lub nie<\/em>.<\/p>

Tok rozumowania papie\u017ca pokazuje, i\u017c uwa\u017ca on pacjenta za \u017cyj\u0105cego, dop\u00f3ki bije jego serce, i zaleca udzielanie sakramentu chorych (jak go dzisiaj nazywamy) niezale\u017cnie od stanu \u015bwiadomo\u015bci chorego. Jest to odpowied\u017a zgodna w wielowiekow\u0105 praktyk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/p>

Nowa definicja \u015bmierci<\/strong><\/h4>

Opublikowany w roku 1968 Raport Harwardzki redefiniuj\u0105cy kryteria \u015bmierci przywo\u0142uje opini\u0119 Piusa XII, jednak w taki spos\u00f3b, \u017ce mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, i\u017c papie\u017c popiera postulowan\u0105 w dokumencie now\u0105 definicj\u0119 \u015bmierci cz\u0142owieka. W rzeczywisto\u015bci jest to manipulacja. Papie\u017c nigdzie nie napisa\u0142, \u017ce za moment \u015bmierci cz\u0142owieka mo\u017cna uzna\u0107 ten moment, w kt\u00f3rym dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia m\u00f3zgu. Wr\u0119cz przeciwnie: Pius XII za kryterium \u017cycia cz\u0142owieka wyra\u017anie uznawa\u0142 \u017cycie jego organizmu jako zintegrowanej ca\u0142o\u015bci – po prostu, \u017cycie ludzkiego cia\u0142a jako fakt biologiczny.<\/p>

Wobec w\u0105tpliwo\u015bci co do rzeczywistej \u015bmierci dawc\u00f3w, kt\u00f3rych diagnozowano jako zmar\u0142ych na podstawie kryteri\u00f3w harwardzkich (\u015bpi\u0105czka, bezdech, arefleksja w obr\u0119bie g\u0142owy) obowi\u0105zuj\u0105cych stopniowo w r\u00f3\u017cnych wariantach najpierw w poszczeg\u00f3lnych stanach ameryka\u0144skich, a potem w innych krajach, powo\u0142ano w USA specjaln\u0105 komisj\u0119 prezydenck\u0105 do zbadania problemu. Komisja ta opublikowa\u0142a w roku 1981 raport zawieraj\u0105cy uzasadnienie \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d jako rzeczywistej \u015bmierci cz\u0142owieka, z argumentacj\u0105, i\u017c \u201e\u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa\u201d to stan rzeczywistej, biologicznej \u015bmierci cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jest jednak maskowany poprzez stosowanie aparatury podtrzymuj\u0105cej \u017cycie. Ustanie czynno\u015bci \u017cyciowych m\u00f3zgu uznano za ekwiwalent \u015bmierci, co z kolei pozwoli\u0142o na stwierdzenie \u015bmierci organizmu jako zintegrowanej ca\u0142o\u015bci, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie m\u00f3zg jest centralnym koordynatorem wszelkich czynno\u015bci w ciele ka\u017cdego wy\u017cszego organizmu, w tym r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owieka, tak wi\u0119c trwa\u0142e wy\u0142\u0105czenie m\u00f3zgu oznacza \u015bmier\u0107 biologiczn\u0105 organizmu.<\/p>

Uzasadnienie to zrobi\u0142o zawrotn\u0105 karier\u0119 w latach osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, staj\u0105c si\u0119 standardem w dyskusjach lekarzy, bioetyk\u00f3w i teolog\u00f3w (r\u00f3wnie\u017c katolickich) na temat neurologicznych kryteri\u00f3w \u015bmierci, to jest na temat problemu \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d (ang. brain death<\/em>) oraz \u201e\u015bmierci pnia m\u00f3zgu\u201d lub te\u017c \u201e\u015bmierci pniowej\u201d (ang. brainstem death<\/em>).<\/p>

Warto doda\u0107, i\u017c podczas gdy pierwsza nazwa jest zwi\u0105zana z definicj\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 pierwotnie w wi\u0119kszo\u015bci stan\u00f3w USA i ma oznacza\u0107 nieodwracalne ustanie wszelkich czynno\u015bci ca\u0142ego m\u00f3zgu, w tym r\u00f3wnie\u017c pnia m\u00f3zgu<\/em>, druga oznacza \u015bmier\u0107 rozumian\u0105 jako ca\u0142kowite i nieodwracalne ustanie czynno\u015bci pnia m\u00f3zgu. Uzasadnieniem dla drugiej opcji by\u0142o to, i\u017c w pniu m\u00f3zgu mieszcz\u0105 si\u0119 o\u015brodki reguluj\u0105ce homeostaz\u0119 organizmu, a wi\u0119c ustanie jego czynno\u015bci jest istotne dla spowodowania jego \u015bmierci. Ponadto uznano, \u017ce skoro bez czynno\u015bci pnia m\u00f3zgu nie mo\u017ce by\u0107 generowana \u015bwiadomo\u015b\u0107 cz\u0142owieka, wystarczy wi\u0119c bada\u0107 tylko t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu, a nie jego ca\u0142o\u015b\u0107. Tak\u0105 definicj\u0119 \u015bmierci w oparciu o kryteria neurologiczne przyj\u0119to najpierw w Wielkiej Brytanii, a potem w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w Europy, w tym r\u00f3wnie\u017c w Polsce.<\/p>

\u00a0<\/strong><\/p>

Zgodnie z antropologi\u0105 Akwinaty<\/strong><\/h4>

R\u00f3wnocze\u015bnie jednak w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku zacz\u0119\u0142a narasta\u0107 krytyka neurologicznych kryteri\u00f3w \u015bmierci cz\u0142owieka. Kryteria brytyjskie mocno krytykowano w USA jako co najwy\u017cej prognostyczne, a nie diagnostyczne, a ponadto pozwalaj\u0105ce na pomini\u0119cie bada\u0144 czynno\u015bci kory m\u00f3zgu, a wi\u0119c na zaistnienie \u015bwiadomych zw\u0142ok<\/em>. Ponadto w samej Wielkiej Brytanii uznano w roku 1995, \u017ce ustanie czynno\u015bci pnia m\u00f3zgu nie musi oznacza\u0107 \u015bmierci cz\u0142owieka, a tylko zesp\u00f3\u0142 przed\u015bmiertny, kt\u00f3ry mo\u017cna jednak przyj\u0105\u0107 na ekwiwalent \u015bmierci.<\/p>

Wielk\u0105 rol\u0119 w dyskusji na temat statusu os\u00f3b w stanie \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d lub \u201e\u015bmierci pniowej\u201d odegra\u0142 doktor Alan Shewmon, kt\u00f3ry na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat opublikowa\u0142 na ten temat d\u0142ug\u0105 seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w. \u00d3w niekwestionowany autorytet w dziedzinie neurologii jest zwolennikiem antropologii filozoficznej \u015bwi\u0119tego Tomasza z Akwinu uznanej za prawdziw\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki na Soborze w Vienne, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce teza, i\u017c dusza ludzka jest form\u0105 substancjaln\u0105 tworz\u0105c\u0105 wraz z cia\u0142em ludzk\u0105 natur\u0119, stanowi dogmat wiary katolickiej.<\/p>

Shewmon dowodzi\u0142 w swych publikacjach, \u017ce cia\u0142a pacjent\u00f3w uznanych za zmar\u0142ych na podstawie neurologicznych kryteri\u00f3w \u015bmierci s\u0105 \u017cywe, czego najtrudniejszym do obalenia dowodem jest fakt wydawania na \u015bwiat zdrowych dzieci przez kobiety z diagnoz\u0105 \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d lub \u201e\u015bmierci pnia m\u00f3zgu\u201d oraz zanotowane przypadki dzieci, kt\u00f3re znajduj\u0105c si\u0119 w tym stanie ros\u0142y (a jedno z nich przesz\u0142o przez okres pokwitania).<\/p>

Ameryka\u0144ska rada prezydencka zajmuj\u0105ca si\u0119 zagadnieniem uzna\u0142a w roku 2008 wa\u017cno\u015b\u0107 tej argumentacji i stwierdzi\u0142a, \u017ce w niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o istnieniu organizmu jako zintegrowanej ca\u0142o\u015bci u chorych z diagnoz\u0105 \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d. Uzna\u0142a ona ponadto, \u017ce okre\u015blenie: \u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa<\/em> jest nies\u0142uszne i powinno zosta\u0107 zast\u0105pione okre\u015bleniem: ca\u0142kowita dysfunkcja m\u00f3zgu<\/em> (ang. total brain failure<\/em>).<\/p>

Argumentacja doktora Shewmona by\u0142a w du\u017cej mierze skierowana do bioetyk\u00f3w i teolog\u00f3w katolickich, jako tych, kt\u00f3rzy musieli powa\u017cnie potraktowa\u0107 argument, \u017ce \u201e\u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa\u201d nie oznacza \u015bmierci biologicznej pacjenta, poniewa\u017c \u017cywe ludzkie cia\u0142o jednoznacznie wskazuje na obecno\u015b\u0107 w nim duszy jako jedynego czynnika (formy substancjalnej), kt\u00f3ry to cia\u0142o o\u017cywia. To za\u015b oznacza, \u017ce skoro cia\u0142a dawc\u00f3w s\u0105 \u017cywe, s\u0105 oni \u017cywymi istotami ludzkimi, chocia\u017c diagnoza \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d w \u015bwietle prawa cywilnego pozbawia ich wszelkich praw nale\u017cnych \u017cywym ludziom.<\/p>

Komu s\u0142u\u017cy ta debata?<\/strong><\/h4>

Odpowied\u017a ze strony niekt\u00f3rych wp\u0142ywowych bioetyk\u00f3w katolickich, takich jak Patrick Lee i Germain Grisez, by\u0142a do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ca. Stwierdzili oni, i\u017c rzeczywi\u015bcie cia\u0142o osoby uznanej za zmar\u0142\u0105 z powodu g\u0142\u0119bokiej \u015bpi\u0105czki po\u0142\u0105czonej z bezdechem i arefleksj\u0105 w obr\u0119bie g\u0142owy jest du\u017c\u0105, ca\u0142\u0105 istot\u0105<\/em> (ang. large entire entity<\/em>), ale – \u015bci\u015ble bior\u0105c – ta ca\u0142o\u015b\u0107 nie jest ludzkim organizmem<\/em>. Lee i Grisez stwierdzili r\u00f3wnie\u017c, \u017ce to co pozostaje \u017cywe po ca\u0142kowitej \u015bmierci m\u00f3zgu, nie jest ani tym osobnikiem, kt\u00f3rego m\u00f3zg umar\u0142, ani pe\u0142nym cz\u0142onkiem gatunku ludzkiego<\/em>. Podobnie uwa\u017ca doktor Nicholas Tonti-Filippini, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce integracja daj\u0105ca si\u0119 zaobserwowa\u0107 u chorych z diagnoz\u0105 \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d lub \u201e\u015bmierci pnia m\u00f3zgu\u201d jest tylko cz\u0119\u015bciowa<\/em>, gdy\u017c przekaz informacji jedynie pomi\u0119dzy jedn\u0105 a drug\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 cia\u0142a nie wystarczy, aby dowie\u015b\u0107, \u017ce dusza nie oddzieli\u0142a si\u0119 od cia\u0142a<\/em>. Jako argument teolodzy ci podaj\u0105 fakt, i\u017c m\u00f3zg jest konieczny do integrowania cia\u0142a i bez tego cz\u0119\u015bci cia\u0142a przestaj\u0105 by\u0107 zintegrowan\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105<\/em>.<\/p>

Shewmon odpowiedzia\u0142 na t\u0119 krytyk\u0119 wyja\u015bnieniem, i\u017c integracja konstytutywna na poziomie minimalnym, konieczna dla istnienia organizmu obdarzonego dusz\u0105 rozumn\u0105 jest ca\u0142kowicie niezale\u017cna od po\u015brednictwa m\u00f3zgu<\/em>. Czynno\u015bci m\u00f3zgu, jakkolwiek bardzo wa\u017cne dla funkcjonowania organizmu, sprowadzaj\u0105 si\u0119 do integrowania organizmu w celu podtrzymania jego zdrowia oraz u\u0142atwienia mu prze\u017cycia w \u015brodowisku jego bytowania. Notabene, twierdzenie to jest ca\u0142kowicie zgodne ze stanowiskiem \u015bwi\u0119tego Tomasza z Akwinu, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce dusza \u0142\u0105czy si\u0119 z cia\u0142em bez jakiegokolwiek czynnika po\u015brednicz\u0105cego, poniewa\u017c jest form\u0105 substancjaln\u0105, a nie tylko motorem<\/em> cia\u0142a. Dlatego jest ona ca\u0142a w ca\u0142ym ciele, a nie tylko w m\u00f3zgu, i odpowiada za wszystkie czynno\u015bci (intelektualne, zmys\u0142owe i wegetatywne) we wszystkich cz\u0119\u015bciach cia\u0142a.<\/p>

\u00a0Warto rozwa\u017cy\u0107 w tym miejscu jeszcze jeden argument. Cicero Galli Coimbra, kt\u00f3ry podobnie jak Shewmon jest neurologiem, twierdzi, \u017ce u pacjent\u00f3w w \u015bpi\u0105czce po\u0142\u0105czonej z bezdechem dochodzi do uog\u00f3lnionego p\u00f3\u0142cienia niedokrwiennego (GIP – ang. global ischemic penumbra<\/em>) spowodowanego wyst\u0119powaniem obrz\u0119ku m\u00f3zgu, kt\u00f3ry powoduje narastanie ci\u015bnienia \u015br\u00f3dczaszkowego i zmniejszanie si\u0119 przep\u0142ywu krwi przez m\u00f3zg. Stan ten jest odwracalny, przynajmniej przez pierwsze dwie doby, pod warunkiem zastosowania odpowiedniego leczenia, a szczeg\u00f3lnie kontroli temperatury m\u00f3zgu, w razie potrzeby za\u015b – hipotermii terapeutycznej (sch\u0142odzenia temperatury cia\u0142a pacjenta do 33 stopni Celsjusza) oraz kontrolowania poziomu hormon\u00f3w przysadki i substytucji hormon\u00f3w koniecznych do prze\u017cycia pacjenta. U 60 procent chorych spe\u0142niaj\u0105cych wst\u0119pne kryteria \u201e\u015bmierci m\u00f3zgowej\u201d nie wyst\u0119puje znaczne trwa\u0142e uszkodzenia m\u00f3zgu i dlatego oko\u0142o 60-70 procent tych chorych da si\u0119 ca\u0142kowicie wyleczy\u0107 i przywr\u00f3ci\u0107 do normalnego, aktywnego \u017cycia.<\/p>

Dowodem prawdziwo\u015bci hipotezy Coimbry s\u0105 zanotowane prze\u017cycia chorych ze stwierdzon\u0105 \u201e\u015bmierci\u0105 m\u00f3zgu\u201d lub \u201e\u015bmierci\u0105 pnia m\u00f3zgu\u201d. Coimbra postuluje wi\u0119c zmian\u0119 post\u0119powania wobec chorych w \u015bpi\u0105czce w celu umo\u017cliwienia leczenia tych, kt\u00f3rzy mog\u0105 powr\u00f3ci\u0107 do zdrowia pomimo spe\u0142niania wst\u0119pnych kryteri\u00f3w \u201e\u015bmierci m\u00f3zgu\u201d lub \u201e\u015bmierci pnia m\u00f3zgu\u201d.<\/p>

Wedle nauczania papie\u017cy<\/strong><\/h4>

Wr\u00f3\u0107my jednak do nauczania papie\u017cy. \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II daje cenn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 w kwestii oceny stanu ludzi pozbawionych normalnego kontaktu, a by\u0107 mo\u017ce \u015bwiadomo\u015bci: Cz\u0142owiek, nawet ci\u0119\u017cko chory lub niezdolny do wykonywania bardziej z\u0142o\u017conych czynno\u015bci, jest i zawsze pozostanie cz\u0142owiekiem, nigdy za\u015b nie stanie si\u0119 \u201ero\u015blin\u0105\u201d czy \u201ezwierz\u0119ciem\u201d. Tak\u017ce i nasi bracia, kt\u00f3rzy znajduj\u0105 si\u0119 w klinicznym stanie \u201ewegetatywnym\u201d w pe\u0142ni zachowuj\u0105 sw\u0105 ludzk\u0105 godno\u015b\u0107. Nadal spoczywa na nich mi\u0142uj\u0105ce spojrzenie Boga, kt\u00f3ry postrzega ich jako swoje dzieci potrzebuj\u0105ce szczeg\u00f3lnej opieki<\/em>.<\/p>

Stan wegetatywny to, oczywi\u015bcie, co innego ni\u017c \u201e\u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa\u201d – chorzy w tym stanie samodzielnie oddychaj\u0105 i dlatego nie uznano ich za potencjalnych dawc\u00f3w narz\u0105d\u00f3w. Jednak sytuacj\u0119 chorych w \u015bpi\u0105czce po\u0142\u0105czonej z bezdechem oraz chorych w stanie wegetatywnym \u0142\u0105czy fakt, i\u017c w obu przypadkach (aczkolwiek nies\u0142usznie) uwa\u017cano, \u017ce nast\u0119puje u nich ca\u0142kowita i nieodwracalna utrata \u015bwiadomo\u015bci. \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II podkre\u015bla jednak, \u017ce nawet w przypadku rzeczywistej utraty \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owiek pozostaje cz\u0142owiekiem, dop\u00f3ki \u017cyje jego cia\u0142o, i nie degraduje si\u0119 do poziomu istoty ni\u017cszego rz\u0119du.<\/p>

Benedykt XVI zaleci\u0142 kontynuacj\u0119 debaty na temat neurologicznych kryteri\u00f3w \u015bmierci, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce konieczne do \u017cycia narz\u0105dy mog\u0105 by\u0107 pobierane jedynie ex cadavere<\/em>. Papie\u017c ten nigdy nie orzek\u0142, \u017ce \u201e\u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa\u201d jest \u015bmierci\u0105 cz\u0142owieka. Dlatego Joseph L. Verheijde i Michael Potts, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na stanowisko Benedykta XVI w tej sprawie, stwierdzili, \u017ce pobieranie narz\u0105d\u00f3w od dawc\u00f3w z bij\u0105cym sercem i zaburzeniami \u015bwiadomo\u015bci jest <\/em>de facto ukryt\u0105 praktyk\u0105 aktywnej eutanazji i \u015bmierci z asyst\u0105 lekarza, kt\u00f3re to praktyki, zar\u00f3wno w formie jawnej, jak i ukrytej, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki odrzuca<\/em>.<\/p>

Nie wolno te\u017c zapomina\u0107, \u017ce wobec braku obowi\u0105zku znieczulania dawc\u00f3w w momencie pobierania od nich narz\u0105d\u00f3w odczuwaj\u0105 oni b\u00f3l. Umieranie w takich warunkach przeczy wszelkim zasadom chrze\u015bcija\u0144skiego podchodzenia do problemu \u015bmierci i mo\u017ce rzutowa\u0107 na osi\u0105gni\u0119cie zbawienia wiecznego. \u015amier\u0107 jest momentem na tyle trudnym z samej swej natury, \u017ce ka\u017cdemu umieraj\u0105cemu nale\u017cy si\u0119 duchowe i fizyczne wsparcie. Udzielanie takiego wsparcia nale\u017cy do najstarszych tradycji Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, natomiast pobieranie narz\u0105d\u00f3w od chorych uznanych za zmar\u0142ych na podstawie kryteri\u00f3w neurologicznych jest jej zaprzeczeniem. Wydaje si\u0119 wi\u0119c rzecz\u0105 konieczn\u0105, aby wszyscy wierz\u0105cy i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki jako ca\u0142o\u015b\u0107 uznali powag\u0119 wy\u017cej wymienionych argument\u00f3w na rzecz odrzucenia neurologicznych kryteri\u00f3w \u015bmierci.<\/p>

O. Jacek Maria Norkowski OP<\/em><\/strong>
doktor nauk medycznych, bioetyk, filozof, autor m.in. ksi\u0105\u017cek Medycyna na kraw\u0119dzi<\/em> oraz Cz\u0142owiek umiera tylko raz<\/em>.<\/p>

Tekst ukaza\u0142 sie w 45. numerze magazynu „Polonia Christiana”<\/p>

Powy\u017cszy tekst jest tylko FRAGMENTEM artyku\u0142u opublikowanego w magazynie „Polonia Christiana”.
\"zam\u00f3w<\/a> \u00a0 \"zam\u00f3w<\/a>
\u00a0<\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki – jako depozytariusz objawionej przez Jezusa Chrystusa drogi, prawdy i \u017cycia – nie mo\u017ce pozostawa\u0107 z boku tak wa\u017cnej debaty, jaka w naszych czasach toczy si\u0119 w kwestii redefinicji kryteri\u00f3w \u015bmierci istoty ludzkiej.Ju\u017c w roku 1957 podczas mi\u0119dzynarodowego kongresu anestezjolog\u00f3w papie\u017c Pius XII zabra\u0142 g\u0142os na temat chorych w \u015bpi\u0105czce korzystaj\u0105cych z respiratora. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119,325],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83125"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83125"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83125\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}